Skip to main content

Full text of "Urkunden zur älteren Handels- und Staatsgeschichte der Republik Venedig, mit besonderer Beziehung auf Byzanz und die Levante : Vom neunten bis zum Ausgang des fünfzehnten Jahrhunderts"

See other formats 


> 





LI I 


Po" 





LJ 
-— 


! 
cu» 
ne. 











Af Mq 
) L'A N 


ΤᾺ 


Mr 





a5 


t 





᾿ de . 
A EAE dA) 


* 
- 


4-49 

















1 P 
: A N " un 2) à 
E Pe eu. Ae M is $^. 4 7... Tal u! 
^ Athe] AW. 1-48 - 71 ^ 8 
p 59 5 Aes uk (tics ed y : nr bb. 
» er LJ y! 4r c : Ju. ] E 1 T. 1 2 
. ' f9.- 4 e H rum RE i I» Ἢ 4 ἂν 
| » a N e» ru im ya ! “ Js j^ 7 ΤῊΝ ns "m . J > i4 T 
.. . u; LI Ὰ f Y" sd E - » L] ἽΝ zi , ! B aUi b r 
T Mtr ca TAA "LS P S. uw taf ü noe CP UN 
Sot "b νὸς Mrs TL ds" á ) NUM Be Leti I 
, “Γ΄ LI v | nd » Ὗ M 4 Py um " * 
T P vn E LOK Y ZA d" Ly ] Dot > re 
Ne „un Li M > i ! ἱ A 
= E. [s > » in id ^ $ 2« αἱ BEN 
LI u u ᾿ νὰ — o! 
P. » y pedi. '8 ^. Ej Οἱ. alfo: an Mie 
B í Í E H E DPI M "i u ux 
hd " 8 A 5 m HAT M 4. - UM E Σ αν -* 
" " " ᾿ " ἂν LJ L4 > D P ἃ ΕῚ n N 
24. . ik 5 Ps " " D ir. idu 
B P | ' y ai u Ὁ 
> " δ " » D x 1 Ay i 
NE j ᾿ υ > A D i ees e c 
3 rA. al "P dd RON E = 
"d X m" p- SAPE b Fu. WP ® | mri EE ΟΣ Ü DEN 
: I b- αἷς - r " e uv 2 Óó «4 NM ΓΝ e JU "m 
EN E P - - -— P3 DEM — -— -Φ. ὠὰ u "PTS ! P = ch A "IM zu ^ — = 





Digitized by Google 


Digitized by Google 


FONTES RERUM AUSTRIACARUM. 


(ESTERREICHISCHE GESCHICHTS-QUELLEN. 


HERAUSGEGEBEN 


VON DER 


HISTORISCHEN COMMISSION 


DER 


KAISERLICHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN IN WIEN. 


ZWEITE ABTHEILUNG. 
DIPLOMATARIA ET ACTA. 


XII. BAND. 


URKUNDEN ZUR ÁLTEREN HANDELS- UND STAATSGESCHICHTE 
DER REPUBLIK VENEDIG. 


I. THEIL. 





WIEN, 
ABS DER KAISERLICH-KÖNIGLICHEN HOF- UND STAATSDRUCKEREI. - 
1856. 


URKUNDEN 


ZUR 


ÄLTEREN HANDELS- UND STAATSGESCHICHTE 


DER 


REPUBLIK VENEDIG 


MIT 


BESONDERER BEZIEHUNG AUF BYZANZ UND DIE LEVANTE. 


VOM NEUNTEN BIS ZUM AUSGANG DES FÜNFZEHNTEN JAHRHUNDERTS. 


HERAUSGEGEBEN 
VON 


D*- 6. L. FR. TAFEL UND 88. G. M. THOMAS, 


MITGLIEDERN DER KÖNIGLICH BAYERISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN, 


I. THEIL. (814 — 1205.) 





WIEN. 


AUS DER ne SDRUCKEREI. 


THIS ITEM HAS BEEN MICROFILMED BY 
STANFORD UNIVERSITY LIBRARIES 
REFORMATTING SECTION 1994. CONSULT 
SUL CATALOG FOR LOCATION 


Ink 4 1955 








᾿Αταλαίπωρος τοῖς πολλοῖς ἡ ζήτησις τῆς ἀληϑείας, 
xai ἐπὶ τὰ ἑτοῖμα μᾶλλον τρέπονται. Thucydides. 


Als wir im Herbste des Jahres 1850 gemeinsam Wien besuch- 
ten, um in den dortigen literarischen Sammlungen für gewisse 
Epochen der Byzantinischen Geschichte entweder von Andern 
Angedeutetes zu prüfen, oder, wo möglich, Neues zu entdecken, 
erfüllte uns der Reichthum jener berühmten Anstalten auch in 
diesem Belang mit lebhafter Bewunderung. Rasch gestaltete sich 
in uns der Entschluss, für die Geschichte des Mittelalters, soweit 
sie vornämlich von Venedig und Constantinopel als zwei 
mächtig wirkenden Polen bestimmt und getragen erscheint, 
nach dem Höhepunkt der historisch -philologischen Wissen- 
schaft ein Urkundenbuch zusammenzustellen und zu veröffent- 
lichen. 

Dieser Entschluss, oder vielmehr dieser Wunsch fand in 
dem ermunternden Beifall und in der hochgesinnten Zuvor- 
kommenheit des Vice-Directors des k. k. Haus-, Hof- und 
Staatsarchives, Herrn Regierungsrathes Josern von Cumeı sofort 
eine feste Grundlage: diesem treuen Priester der historischen 


Muse verdanken wir es, dass wir gleich damals eine Probe der 





VI 


Fontes rerum Venetarum' ausarbeiten und der k. k. Aka- 
demie der Wissenschaften in geziemender Weise vorlegen 
konnten”). 

Als diese hohe wissenschaftliche Societät mit edler Bereit- 
willigkeit und ohne Verzug die Aufnahme des Werkes in die 
Reihe ihrer ‚Fontes’ ausgesprochen hatte, war der Anfang, so 
oft das schwerste der Dinge, so beruhigend, als ehrenvoll 
überwunden. 

Während hierauf zunächst in den Venezianischen Quellen- 
sammlungen, welche das k. k. Archiv bewahrt, für unsere 
Zwecke abgeschrieben wurde, war es unsere weitere Aufgabe, 
auf einem zum Theil ganz neuen und dunkeln Felde jene 
Sicherheit und Vertrautheit zu erlangen, ohne welche ein solcher 
Codex diplomaticus, auch bei beschränkterem Umfange, 
nur ein loses Stückwerk, eine Mosaik bleibt, ohne festes Gefüge 
und lebendigen, kräftigen Ausdruck. 

Eben diese Studien aber belehrten uns gar bald, wie zer- 
streut oder entstellt, wie mangelhaft oder abgelegen fast alle 
Elemente wären, die wir zum Baue selbst oder zu seiner Siche- 
rung und Ausstattung vonnöthen hätten. Hatten wir schon 
ursprünglich unser Unternehmen als die „Bearbeitung der 
wichtigsten diplomatischen Urkunden der Vene- 
zianischen Handels- und Staatsgeschichte, mit 


besonderer Beziehung zur Levante, vom XI. und XII. 


*) Friedens- und Handelsvertrag des Griechischen Kaisers 
Michael Palaeologus mit der Republik Venedig vom Jahre 
1265. (Probe einer Ausgabe der ,Fontes rerum Venetarum'.) Herausge- 
geben von den Mitgliedern der k. bayer. Akademie G. L. F. Tafel und 
G. M. Thomas. Octoberheft des J. 1850 der Sitzungsberichte der philos.- 
histor. Cl. der k. k. Akademie der Wissenschaften. 


vu 


bis zur Mitte des XV. Jahrhunderts **) angekündigt, 
mit dem Vorhaben, uns hiebei müglichst auf den heutigen 
Standpunkt der historisch-philologischen Kritik zu stellen, so 
trat uns nach dem Angriffe der Arbeit selbst eine Erweiterung 
des Planes, oder, besser gesagt, eine tiefere Begründung als 
unerlüssliche Pflicht vor die Seele. 

Sollten die ,Fontes rerum Venetarum' für die 
Geschichte Venedigs insbesondere, und die des Mittelalters über- 
haupt eine neue und lichtvolle Durchsicht gewinnen lassen, so 
mussten erstlich alle hieher bezügliche Doeumente, welche 
in alten oder kostbaren Werken wie verborgen liegen, in eine 
geordnete Folge gebracht, und, soweit als nur möglich, sei es 
dureh neue Collationen oder dureh Anwendung der kritischen 
Methode, lesbar und verständlich gemacht werden. Dann aber 
war es unumgänglich, den Zusammenhang Venedigs und des 
Orients, das Wechselverhältniss zwischen der Lagunenstadt und 
dem Byzantinischen Imperium bis in die älteste Zeit der Repu- 
blik urkundlich nachzuweisen, und die allmähliche politische 
Machtentwickelung des Adriatischen Karthago nach dieser Seite 
hin Schritt für Schritt zu verfolgen und zu belegen. 

Dieses Verfahren heischte der historische Sinn und die 
von ihm getragene Wissenschaft. Eben jener Weg aber war 
auch vorgezeichnet durch die grossen Urkundensammlungen, 
welche der Doge Andreas Dandolo mit hellem Geiste und 
emsiger Sorgfalt angelegt und zur Nachahmung als Muster 
überliefert hat **). 

*) Vgl. die eben angezogene Probe p. 13. 


**) Vergl. ‚Der Doge Andreas Dandolo und die von ihm ange- 
legten Urkundensammlungen zur Staats- und Handels- 





VIII 


Soviel zur Geschichte des Unternehmens, dies als allge- 
meiner Áufriss des Planes. Es ist unser Bestreben, die ange- 
deutete Epoche der Handels- und Staatsgeschichte Venedigs 
“in der Form wirklicher Regesten auszuprägen, so dass dem 
Forscher jener vergangenen merkwürdigen Dinge die Einschau 
in die vielarmigen Zweige der Venezianischen Handelspolitik, 
gleichsam wie auf einem Reliefbilde, ohne Mühe gestattet ist. 

Wo daher eine Spur von diplomatischer Anknüpfung oder 
auswärtiger Thätigkeit bei einem glaubhaften Autor oder in 
einem andern bewährten Zeugnisse sich vorfand, wurde sie mit 
in der Reihe unserer Regesten aufgeführt, wenn auch kein 
beschriebenes Pergament je vorhanden gewesen, oder das 
Actenstück verloren gegangen, oder uns wenigstens unenthüllt 
geblieben ist. Einen trefllichen Ersatz bot hierin häufig die 
Chronik des Andreas Dandolo. Diese ist grossentheils 
aus authentischen Acten geschöpft. Daher hielten wir es für 
sehr -zweckdienlich und gerecht, allen Stücken, wozu wir bei 
Andreas Dandolo eine Andeutung trafen, die Worte des 
berühmten Annalisten als Einleitung vorauszuschicken. 

Bei der Abgezogenheit und Dunkelheit vieler Verhältnisse, 
welche unsere Urkunden, vorzüglich die älteren, berühren, war 
es zugleich eine unabweisbare, wenn schon schwierige Forde- 
rung, mancher Einleitung ausser der gewöhnlichen biblio- 
graphischen Zuthat auch einen historischen Hintergrund zu 


geben, theils um den Zusammenhang im grossen Laufe der 


geschichte Venedigs'. Mit den Original-Registern des Liber Albus, 
des Liber Blaneus und der Libri Pactorum aus dem Wiener Archiv. Von 
Dr. G. L. F. Tafel und Dr. G. M. Thomas. Aus den Abhandl. der 
k. bayer. Akad. d. W. III. Cl. VIII. Bd. I. Abth. München. 1855. 


IX 


Begebenheiten zu beleuchten, theils um Einzelnes in den Acten 
zu erörtern und zu erklären. 

Dass wir hiebei der noch dürftig angebauten Geographie 
des Mittelalters ein bevorzugtes Interesse zugewendet, 
und ausserdem aus seltenen Chroniken oder auch Handschriften 
mehr als blos schmuckhaften Apparat zusammengetragen haben, 
darüber versehen wir uns keines tadelnden Urtheils. Unser 
Verfahren in den zwei letztberührten Punkten will gerade als 
ein nacheifernswerther Versuch hingenommen werden. 

Die Fassung der Noten und der einleitenden Erklä- 
rungen in das Lateinische Idiom rechtfertigt sich von selbst. 

Was endlich die Kritik der Texte betrifft, so galt es 
einfach die Gesetze der classischen Schule bei späteren Denk- 
mülern in geschickte Anwendung zu bringen; die Sprache 
selbst freilich verlangt ihr eigenes Studium. Demgemäss wurden 
wirkliche Urschriften oder solche Abschriften, welche ihre 
unmittelbare Herkunft aus jenen bezeugten, mit strenger Gewis- 
senhaftigkeit bis zur Wahrung der Schreibart wiedergegeben. 
Spätere Copien hingegen oder in Druck gelegte Stücke, von 
denen gerade die meisten der gründlichsten Recension bedurf- 
ten, erhielten nach den Normen deutsch-philologischer Kritik 
Aufbesserung und Wiederherstellung der ursprünglichen Gestalt. 
Wichtigere Veründerungen sind im Text oder in den Noten 
angedeutet, hingegen hunderte von leichteren oder gleichsam 
in die Hand springenden Verbesserungen haben wir auf unser 
Gewissen stille in den Text genommen: wir wollten weder den 
Raum vergeuden, noch ein Geprünge mit Conjecturen halten. 

Rechenschaft über die Auswahl der Stücke, wie 


über ihre Geltung wird die historische Einleitung 


X 


geben. Diese selbst, wie die General-Register über Personen, 
Orte und Sachen, und ein Glossar müssen wir dem Abschluss 
der ersten, in sieh begrenzten Reihe von Urkunden vorbehalten. 
Eben dorthin versparen wir alle Verbesserungen und Zusätze, 
obwohl uns schon zum ersten Bande eine nicht unbeträchtliche 
Zahl vorliegt: denn wir werden bis zu jenem Ziele über vieles 
besser unterrichtet sein und unser Urtheil um so bündiger aus- 
sprechen können. Da der Druck ununterbrochen fortgesetzt 
wird, so haben wir gegründete Aussicht, jene erste Abtheilung, 
welche das XIII. Jahrhundert abschliesst, innerhalb Jahresfrist 
zu veröffentlichen. 

Manche schätzbare Notiz, manches wichtige Stück — wir 
fühlen das im voraus — wird uns entgangen sein; mussten 
wir doch manche Lücke wissentlich, wenn auch ungerne, offen 
lassen, weil uns einzelne seltene Werke in den nächsten Biblio- 
theken, selbst der kostbaren Münchner, nicht zu Handen waren. 
Die freieste und förderlichste Benützung dieses grossen Schatz- 
hauses gewährte uns jedoch das freundschaftliche Wohlwollen 
des Bibliothekars, Herrn Grone Kausıneen. 

Wir leisteten, was wir konnten: soweit Mittel und Musse, 
Kraft und Vermögen zweier Deutscher Professoren reichten, 
sparten wir nicht, das Material zu sammeln und zu sichten, zu 
ordnen und zu vereinigen. Dabei darf es wohl erwähnt werden, 
dass dem Jüngeren von uns ein öffentliches Schulamt mit mehr 
als Mannesarbeit nur den sparsamen Rest abgerissener Stunden 
für dieses wissensehaftliehe Unternehmen übrig liess, und dass 
ihm als erbetene Musse nichts gegönnt wurde, als die vorsichtig 
verbrauchbare Zeit kaum gehoffter Wiedergenesung. Und doch 


reichte sie in beharrlichem Entschluss aus, Wien abermals und 


A 


ΧΙ 


Venedig (im Sommer des Jahres 1852) zu besuchen, die 
Abschriften zu vergleichen, neue zu machen und einen reichen 
Vorrath für das liebgewonnene Werk nach Hause zu tragen. 

Wenn nun doch ein Material von Urkunden bewältigt und 
dem Drucke übergeben ist, welches zuvörderst die Venezianisch- 
Orientalische Geschichte von den früheren Zeiten bis zum Ende 
des XIII. Jahrhunderts umfasst, so erkennen wir freudig an, 
dass dies nieht allein auf unsere Anstrengung zu rechnen ist. 
Es ist die hervorragende Theilnahme der k. k. Akademie und 
der historischen Commission; die auszeichnende Empfehlung 
eben jener und des k. k. Ministeriums des Innern; das freund- 
lichste Entgegenkommen in Venedig: die allbekannte werkthä- 
tige Humanität des Directors der Marciana, Herrn Giuserre 
VareyrixELLU(; die Gefälligkeit des Vorstandes des Archivio gene- 
rale Herrn Cavaliere Fasio. Moriseruı; der liberale Edelsinn des 
um seine Vaterstadt hochverdienten Cavaliere Herrn ExuwuasveLg 
Cıcosxa; die bereitwillige Dienstfertigkeit des Herrn Archiv- 
seeretärs Cesar Fovcanpn, was uns den Erwerb von Urkunden und 
die Bereicherung unseres Werkes in hohem Grade erleichtert 
und gefördert hat. 

Auch bei der Bearbeitung fehlte es uns nicht an treulichem 
Beistand. Vor Allen nennen wir hier Herrn Oberpräceptor a. D. 
Cunisrias. Nusser in Ulm. Dieser treffliche Byzantolog half uns 
bei der Herstellung der Texte, sodann bei der Correctur der 
Druckbogen mit unverdrossenem Eifer, als wie an einem 
Werke der eigenen Hände: seine Belesenheit, seine Sprach- und 
Sachkenntniss, sein Scharfsinn hat diesem Buche Unschätzbares 
zugeführt. Bei jenen Urkunden — sie bringt zumeist die 


folgende Abtheilung — welche sich auf die Moslimischen und 


a 





XII 


Türkischen Reiche beziehen, haben uns erprobte Freunde, die 
Akademiker Pump Jac. Farımeraren und Marcus Jos. Mürzer in 
München, wesentliche Dienste geleistet. Die Durchsicht und 
Säuberung der Romanischen Texte übernahm gefällig Herr 
Professor Kowm Horwaxs in München. Diesen Körperschaften, 
wie den Einzelnen, sei hier öffentlich ein für allemal aufrich- 
tiger Dank gesagt! 

Echt wissenschaftliches Streben, das keine Nebenabsichten 
kennt, trägt in sich selbst den reichsten Lohn, denn es führt 
mit jedem Ergebnisse, das es thatsächlich begründet, zur 
erhabenen Überzeugung, der Erkenntniss und der Wahrheit 
eine Stelle mehr gewonnen zu haben. Dieser stillen Ehre, 
welche weder von schwankender Gunst abhängig ist, noch dem 
dunkeln Neide sich aussetzt, dürfen auch wir uns rühmen. Die 
klare Überzeugung, mit unserer Forschung für einen ebenso 
tief eingreifenden, als weit reichenden Theil der Geschichte des 
Mittelalters den Plan mehr geebnet und neue Bahnen gelegt 
zu haben, hebt und steigert sich durch das Bewusstsein, den 
Pflichten, welche heute die historisch-philologische Wissenschaft 
auferlegt, ‚nach Kräften’ genügt zu haben. 

Fremder Beifall und fremder Beirath werden diesen wie 
immer beschränkten Kräften neuen Schwung und frische 


Spannung verleihen. 


Ulm und München am Ausgange des Decembers 1855. 


Dr. 6. L. F. Tafel. 
Dr. 6, M. Thomas. 





Conspectus. 


XIII 


Pagina 


. Leonis V Armenii, Grecorum Imperatoris, chrysobullium de restau- 


rando monasterio S. Zacharie prophete in civitate Venetiarum. 
A. d. 814—820 . * 9 ^» *» 9» 5$ $€' νυν νυ" c t "o nn 8 $9? $9 5 9 


. Venetorum legatio Constantinopolin missa. A. d. 819 Iam 
. Leo V Armenius, Grecorum Imperator, et Dux Venetorum subditis 


suis commereium Saracenorum interdicunt. A. d. 814—820 . . . . 


. Venetorum legatio Constantinopolin missa. 4. d. 821. . . . . . . 
. Michaelis II, Grecorum Imperatoris, requisitio de auxilio in Saracenos 


a Venetis prestando. 4. d. 828... ..... es Ἢ 


. Imperatoris Constantinopolitani legatio Venetias missa. A. d. 840 . 
. Decretum Venetorum de abrogando mancipiorum commercio. A. d. 876 
. Venetorum legatio Constantinopolin missa. A. d. 912. . . . . . . 
. Venetorum legatio Constantinopolin missa. 4.d. 932. . . . . .. 
. Pactum Justinopolitanum (Capitis Istrie). A. d. 932. 14 Jan. . . . 


. Paetum Justinopolitanum. A. d. 933. 12 Mart. . . . ... . . 
. Deeretum Venetorum de abrogando mancipiorum commercio. 
A.d.945.Jun. . . . . . . . . 6.44 4 9 9716.8 Er n 
. Deeretum Venetorum de abrogando mancipiorum commercio. 
Α. ἀ. 960. 1]. . . . . . . . Bc o boa ACORN ΕΣ 
. Decretum Venetorum de abrogando Saracenorum commercio. 
A.d.971.34. ........ 00 TX 
. Pactum Justinopolitanum. A. d. 977. 12 Oet. . "TT 


. Venetorum legationes ad prineipes Saracenorum missa. A. d. 991 . 
. Chrysobullium Basilii et Constantini, Imperatorum Greeorum, mer- 


eatoribus Venetorum libertates concedens, A. d. 991. . . . . . . 


. Venetorum legatio Constantinopolin missa. A.d. 997 . . . . . . . 
. Veneti ab Imperatoribus Grecis dominium Dalmatie impetrant. 


A.d.908.999 . . . . . . o» c» Ew x COL.  ἝἉ io VE δ ὦ 


. Venetorum legatio Constantinopolin missa. A. d. 1004 . . . . . . 
. Dalmatinorum promissio Venetis prestita de non admittendis in Dal- 


matiam Normannis. A. d, 1075. 8 Febr. . . . . .. Rl OMA" ze 


. Donatio Alexii I. Imperatoris Greci, Venetis Constantinopelitanie 


facta. A. d.1081—1090 . . . . 2: 2 2 een nee 


XIV 


XXIII. 


XXIV. 


XXV. 


XXVI. 


XXVII. 


XXVIII. 


XXIX. 


XXX. 


XXXI. 


XXXII. 


XXXIII. 


XXXIV. 


XXXV. 


XXXVI. 


XXXVII. 
XXXVIII. 


XXXIX. 


XL. 


XLI. 


XLII. 


XLIII. 


CoNsPEcTUS. 


Pagina 
Chrysobullium Alexii I, Imperatoris Greei, Venetis contra Nor- 
mannos sociis concessum. A. d. 1082. Mai... . . . . . .. 43 
Chrysobullium Alexii I, Imperatoris Grieci, Venetiarum Duci 
titulum Protosebasti concedentis. A. d. 1084 . . . . 2... 54 
Donatio Dueis Venetie, Vitalis Faletri, Venetis Constantinopoli- 
tania faeta. Α, ἃ. 1090.94... 45 n 55 
Promissio faeta Vitali Michaeli, Duci Venetie, a Spalatinis. 
A ri LUE E EE IC m E E BOR IS I m MD a ἃ 63 
Boémundi I, Prineipis Antiocheni, privilegium Venetis concessum. 
Α. ἃ. 1098--1099. .. .. .. ee coe o9 iw 64 
Privilegium Venetis a Godofredo, duce Crucesignatorum in 
Palestina, concessum. A.d. 1100 ............ 64 
Foedus Colomani, regis Hungari, cum Venetis factum contra 
Normannes. ἃ. ἃ. 1100. . . ees 65 
Privilegium Venetis a Balduino I, rege Hierosolymitano, con- 
emm, 4.d.1101—1404 ..... 5... no n 66 
Taneredi, regni Antioeheni Administratoris, privilegium Venetis 
eoncessum. A. d. 11039—1112 . ..... ev 66 


Ordelafus Faletrus, Dux Venetiarum, concedit Joanni Gradonico, 
Patriarche Gradensi, ecclesiam S. Acindyni de Constantinopoli 
eum juribus suis. A. d. 1107. Sept... . ... .... ων 67 
Alexii I, Imperatoris Greei, et Venetorum contra Boémundum 
Normannum conventio. A. d, 1108 . . .......... 74 
Privilegium Balduini I, regis Hierosolymitani, Venetis post acqui- 
sitionem Sidonis concessum. A. d. 1111 . . . . . . . .. o 08 
Alexii I, Imperatoris Greei, et Venetorum de recuperanda ab 
Hungaris Dalmatia eonventio, A. d. 1112. . . . 2 . . . ... 75 
Donatio et traditio per Pontium, comitem Tripolitanum, facta 
beato Marco evangeliste de quadam domo in Tripoli prope 
portum maris situata, olim Darus nuncupata. A. d. 1117. 
RE τοξοτῶν Ὧι τ τε, ὅτ E X CORO re. σῶς τῷ οὶ 76 


Theophilus Zeno, Venetorum primus in Syria consul. A.d. 1117 77 
Balduini II, regis Hierosolymitani, legatio ad Ducem Veneti, 
ALS 119. roo oC ad ud acier 78 
Dominiei Michaelis, Ducis Venetiarum, legatio ad Joannem Com- 
nenum, Imperatorem Grecorum. A. d. 1119. . . . . . . .. 78 
Pactum Warmundi, Patriarch® Hierosolymitani, de tertia parte 
Tyri Venetis concedenda, A. d. 1123 . . . 2222220. 79 


Privilegium concessionis faetum per Balduinum Il, regem Hiero- 
solymitanum, sancto Marco et Duei Venetiarum, Dominico 
Michaeli, suisque suecessoribus et baronibus. A. d.1125. Mai. 90 
Boémundi Il, regni Antiocheni Administratoris, privilegium 
Venetis concessum. A. d.1126—1131. . . . . . . . . .. 95 
Foederis Alexiani per Joannem Comnenum, Imperatorem Gre- 
eorum, renovatio. A. d. 1126. Aug. . » . nn. 95 


XLIV. 


LIN. 


LIV. 


ΠΥ. 


LVI. 


LVII. 


LIII. 


LIX. 


LX. 


LXI. 


CoNsPEcTUS. 


Michael, Archiepiscopus Lemni insule, donat monasterio saucti 
Georgii majoris oratorium saneti Blasii, situm in insula Lemni. 
ἃ. ἃ. 1136. δ]... . . . 4... 4er n n ng 


. Privilegium Rogerii II, regis Sicilie, Venetis concessum. A.d.1139 
. Privilegium concessionis et secaritatis per Raymundum, Antiochie 


Principem, collatum omnipus Venetis. A. d. 1140. Mai.. . . . 


. Petrus Polanus, Dux Venetiarum, eoncedit privilegia Abbati et 


monasterio saneti Georgii majoris pro quadam ipsorum ecclesia, 
posita in Redesto. A. d. 1145. Sept. . . 2. ...... 


. Pactum Justinopolis (Capitis Istrie). A. d. 1145. Dee... . . . . 
. Legati Venetorum apud Imperatorem Gr&eorum executioni man- 


dari precipiunt privilegia, a Petro Polano, Duce, concessa eccle- 
sie sancti Georgii de Redesto, A. d. 1147. SepL. . . . . . . 


. Chrysobullium Emanuelis, Imperatoris Grz:eorum, Venetis con- 


cessum de loeis in Constantinopoli possidendis. A. d. 1148. 


. Foederis Alexiani per Emanuelem Comnenum, Imperatorem Gr&- 


eorum, renovatio. A. d. 1148. Oct. . . . . 2 2 2 2 2 2 2 0. 


. Stephanus Capello fatetur, se recepisse a Priore saneti Marei de 


embolis de Constantinopoli quandam pecunie summam, pro qua 
loeo pignoris tradit ei terras positas in Armiro de Constantinopoli. 
A MB INS uou oorr τὰ ἐμ a a τις 
Stephanus Capello tradit et resignat Priori saneti Marei de embolis 
de Constantinopoli quasdam terras, de quibus fátetur se pretium 
aecepisse. A. d. 1150. Dee. . . . .... e. 
Stephanus Capello tradit et resignat Priori saneti Marci de embolis 
de Constantinopoli quasdam terras, de quibus fatetur se pretium 
reeepisee. Α. ἁ. 1151. ὅδ. - 4er 4 
Rainaldi, Prineipis Antiocheni, privilegium Venetis concessum. 
AC 1185, NL. . . . . oy ob ac ros eR 
Foedus Veneto-Normannicum inter Guilielmum I, Sieilie regem, 
et Dominieum Mauroeenum, Ducem Venetiarum. A. d. 1154. . . 
Natalis Betani donat ecelesie et Priori sancti Georgii de Armiro 
zdifieium a se construetum. A. d. 1156. Mart. . . . . . . .. 
Ugo, Abbas sancte Marie in Adrianopoli, concedit monasterio 
saneti Georgii majoris Venetiarum ecclesiam sanete Marie in 
Redesto. A.d. 1157. Oel. ............. ee 
Donatio faeta ecclesiw saneti Marci Venetiarum a Vitali Michaele, 
Duce, de bonis quibusdam in Tyro positis. A. d. 1164. Aug. . . . 
Privilegium confirmationis Alexandri III Pap: ad postulationem 
domini Vitalis Michaelis, Ducis Venetiarum, factum ecclesise beati 
Marci in Tyrensi civitate tam de domibus, quam de nonnullis aliis. 
Abd. 1105. NEL. 66x xS ee air 
Privilegium Boémundi III, Principis Antiocheni, donationis et con- 
cessionis de medietate omnium consuetudinum, quas mercatores 


XV 


Pagina 


101 


102 


103 
105 


107 


109 


113 


125 


127 


130 
133 
135 


136 


137 


140 


145 


XVI 


LXII. 
LXIII. 


LXIV. 
LXV. 


LXVI. 


LXVII. 


LXVIII. 


LXIX. 


LXX. 


LXXI. 


LXXII. 


CoNsPECTUS. 

Pagina 
Venetici habere solebant in Antiochia, faetum illustri domino 
Duei et communi Venetiarum. A. d. 1167. . . . . 2 2 . .. 148 
Emanuel, Imperator Gr&corum, foedus Venetum rumpit, mox 
renovat. A. d.1172—1175 ............... 150 
Donatio facta ecclesise sancti Marci Venetiarum a Sebastiano 
Ziani, Duce, de tertia parte Tyri. A. d. 1175. Jun. . . . . 167 


Pactum Guilielmi II, regis Sicilie, eum Venetis. A. d. 1175 . . 171 


Privilegium Guilielmi II, regis Sicilie, Venetis concessum. 
Α. ἃ, 178. Sep, ..... eer n ng 172 
Privilegium Guilielmi II, regis Sicilie, Venetis concessum. 
A ἃ. 1478. Βορέ. ee n 174 


Andronici Comneni, Imperatoris Graecorum, cum Venetis trans- 
actiones de foedere, quod Emanuel Imperator ruperat, instau- 
rando. À.d.1182—1185 . . ......... es 175 
Privilegium Boémundi III, Principis Antiocheni, de securitate et 
libertate Venetorum per universum principatum, ducante illustri 
domino Aurio Magistro Petro. A. d. 1183 . . . . . . . .. 175 
Dominieus Jubianus promittit censum pro quadam terra, posita 
in Constantinopoli, Henrico Dandulo, Patriarche Gradensi. 
A 4.1488. Fr... cer rnnt 177 
Privilegium Isaacii Angeli, Imperatoris Grecorum, concessum 
inclito domino Aurio Magistro Petro, Duci Venetiarum. 
ἃ. ἃ, 1181. qu . . u ae a eo 179 
Privilegium eonfirmationis Isaacii Angeli, Imperatoris Gre&co- 
rum, de concessione Imperatorum Constantinopolitanorum. 


Kc HOST. A, uus exul Der er ELT 189 
Privilegium Isaacii Angeli, Imperatoris Grecorum. A. d. 1187. 
ΕΞ ON 195 


LXXIHI. Jussio faeta nomine Ducis et communis Venetiarum, ut Veneti 


LXXIV. 


LXXV. 


LXXVI. 


LXXVII. 


LXX VIII. 


omnes ad tempus Paschz anni proximi sese recipiant Venetias 
pro expeditione ad recuperandam Terram sanctam suscipienda. 


A 41188. ον. . » 2 os a 0 eo 0 ss se on on ng 204 
Paetum Isaacii Angeli, Imperatoris Grecorum, eum Venetis de 
damnis resarciendis. A. d. 1189. Jun. . . . . . . .. . .- 206 


Coelestini III Pap: litere ad Ducem Venetiarum hortatori® pro 
auxilio ad recuperationem Terr: sancli prestando. A. d. 1192. 


Confirmatio paetorum anni MCXXIII inter Venetos et Prelatos 
ae Barones regni Hierosolymitani, faeta a Conrado, Marchione 
Montisferrati, rege Hierosolymorum. A. d. 1192. 7 Mai. . . . . 212 
Joannes Barastro, Procurator in Constantinopoli super reditibus 
communis Venetie, securitatem facit Joanni de Canale de solu- 
tione terratiei. A. d. 1194. Nov. . » 2» ees 215 
Classiariorum Venetorum prope Abydum degentium conclusum. 
A ἃ, HEN. Nub. .. . .. .. ee τ. ως 216 


LXXIX. 


LXXX. 
LXXXI. 


LXXXII. 


LXXXIII. 


LXXXIV. 


LXXXV. 


LXXXVI. 


LXXXVH. 


LXXXVIII. 


LXXXIX. 


XC. 


ΧΟΙ. 


CoNsPECTUS. 


Coelestinus IH Papa committit Leoni, Procuratori Constanti- 
nopolitano, ut faciat solvere quasdam decimas debitas Epi- 
scopo Castellano. A.d. 1197. 13 Aug...» «vr... 
Innocentius ΠῚ Papa Gradensi Patriarehg. A. d. 1198. 4 Mai. 
Innocentius IIl Narbonensi Archiepiscopo et suffraganeis ejus, 
Abbatibus quoque, Prioribus et aliis ecclesiarum Prelatis, 
Comitibus etiam et Baronibus, et universo populo in Narbonensi 
provineia constitutis. Hor(atur ad saerum bellum contra 
Saracenos pro recuperatione Terre sancte. A. d. 1198. 
BE Be: τ αν δ re an Are ie 
Innocentius ΠῚ Duci: et populo Venetorum. Ne Saracenis 
arma et subsidium  submittant | pretextu | mercatura. 
Α. ἃ. 1108. 9 ῦδδ, Eee 
Alexii ΠῚ, Imperatoris Grecorum, epistola ad Papam. De reve- 
rentia et officio suo erga Homanam ecclesiam, ac de recu- 
peranda Terra sancía. A. d. 1499. Febr. . . . . . ... 
Innocentius IH Alexio IH, Imperatori Graecorum. Responsio ad 
epistolam superiorem. A. d. 1199. 13 Nov. . . . . . .. 
Privilegium Alexii Ill, Imperatoris Grzcorum, concessum 


inelito domino Henrico Dandulo, Duei. A. d. 1199. Nov. . . . 
Epimetrum. Pars geographica Latinitati et Greeitati 
reddita 


6 90 e 5$ $9 9 €.» 9 6$ 9 9? 9 δ᾽ $4 9 5» 9 ὁ $ ἃ 


Dominicus, Prior ecclesi? saneti Marci de Constantinopoli, sub- 
jeete monasterio saneti Georgii majoris, ob gravamina sibi 
illata a vicario Patriarche Gradensis se committit sub pro- 
tectione lonocentii IIl Pape. A. d. 1199. 12 Dee. . . . . . 
Litera lanocentii HI Pape, Jerosolymitano Patriarch: et 
Archiepiscopo Csariensi destinata oecasione quiestionis, inter 
Archiepiscopum Tyrensem' et plebanum saneti Marci vertentis 
pro eeclesia saneti Marci de Tyro. A. d. 1200. 5 Apr. 
Militum erucesignatorum expeditio quarta, sive regni Byzantini 
per Francos eversio. A. d. 12004—1204. . . .» ..... 
Epimetra. Corpus Chronicorum Flandrie. Hugonis, 
Comitis sancti Pauli, epistola de expugnata per Latinos 
Constantinopoli. Geoffroy de Ville-Hardouin de la con- 
queste de Constantinople. Le livre de la conqueste de 
la Morée. Croisade de Constantinople. Chronicum 
Gallum ἱποάϊξυπι. . . . . oe 0 5 νιν νων 
Sacramentum nuntiorum Balduini, Comitis Flandrie, factum 
inelito domino Henrico Dandulo, Duci Veneti, pro passagio 
Terre sanete. A.d. 1201. Apr...» es 
Sacramentum Theobaldi, Comitis Trecensis et Palatini, faetum 
domino Duei, Henrieo Dandulo. A. d. 1201. Apr. . . . . . . 
Sacramentum Lodoviei, Comitis Blesensis et Claramontis, 


XVII 


Pagina 


226 
221 


228 


234 


236 


286 


293 


358 


359 


factum domino Henrico Dandulo, Duci Venetis. A. d. 1201. Apr. 361 


b 


XVIII 


XCII. 


XCIII. 


XCIV. 


XCV. 
XCVI. 
XCVII. 
XCVIII. 
IC. 


C. 


CVIII. 


CIX. 


CX. 


CXI. 


CXII. 


CoNsPECTUS. 


Pactum domini Balduini Comitis Flandrensis, et Theobaldi Comitis 
Trecensis, et Lodoviei Comitis Blesensis, factum cum domino 
Henrico Dandulo, Duce Venetie, pro passagio Terre sancte. 
Α. ἀ. 1201. Apr. .... ess * RAS αν εἰν e pe E d 
Paetum initum inter dominum Henrieum Dandulum, Ducem Vene- 
tie, et Bonifacium, Marchionem Montisferrati, et Balduinum, Comi- 
tem Flandrensem, et Lodovicum, Comitem Blesensem, in captione 
urbis Constantinopolitanm. A. d. 1201. Apr. . . . » . . . . 
Privilegium Leonis II, regis Armeniorum, donationis et concessionis 
facte domino Henrico Dandulo, Duci Venetiarum, pro securitate 
Venetorum in suis partibus conversantium, A. d. 1201. Dec. . . . 
Obligatio Balduini, Comitis Flandrie. A. d. 1202. Oct. . . . . . 
Pactum Tergestin® civitatis. A. d. 1202. 5. 0ct. . . . . ... 
Paetum Mugle. A4.d.1202.0ct. . . . 2 2 22222 200 
Innocentius III Papa Alexio III, Imperatori Grecorum. A. d. 1202. 


Pactum Alexii, Isaacii Imp. filii, et Venetorum de recuperando regno 
Grmeo, Α. ἀ.1202.. .. 47 9o o on ox ow ox 
Innocentius ΠῚ Papa exercitui Crucesignatorum. De captione 
VOR ALS DNI uou XUL SIRO RICE 


. Innocentius ΠῚ Comitibus, Baronibus et aliis Crucesignatis, sine 


βαἰμείαίίΐοηο. A. ἃ. 18 uou us v xoa ow Rex OK OR 


. Liter Crucesignatorum ad Papam. De absolutione facti Jadere. 


A.4.13208.Àpp.. τὦ + 2 a 0 rnt t t9 n9 9] 


Pagina 


362 


409 


A11 


Liter Bonifacii, Marchionis Montisferrati, ad Papam. A. d. 1203 413 


. Innocentius ΠῚ Marchioni Montisferrati, Balduino Flandrie, Lodo- 


vico Blesensi et Hugoni saneti Pauli, Comitibus. Ut in subsidium 
Terre sancte transfretent. A. d. 1203. . » ........ 


. Innocentius ΠῚ Crucesignatis. Consilium, quod Papa ipsis mittit 


sb uM. KU ΝΕ... o een DE ws 


. Pactum Jadretinorum. A.d. 1203. . . .. ......... 
CVIL. 


Pactum Alexii IV, Isaacii Imp. filii, et Venetorum de recuperando 
regno Greco iteratur. 4.d.1203. . . . 22 220 e nn ne 
Litera Innocentii III Pap® pro eeclesia sancti Marci de Tyro. 
A. 4.12908. .90 Mil . u ooo ooo sms 
Veneti pactum eum Alexio IV, Isaacii Imp. filio, atque ipso Isaacio 
Imperatore confirmant. A. d. 1203. Aug. . . ...... 
Litera Alexii IV, Imperatoris Grecorum, ad Papam. Recognoseit 
Romanum Pontificem caput. universalis Ecclesie, et jurat 
devotionem. A.d. 1203.25 Aug... . es 
Literge Crucesignatorum ad Papam. Exrcidium Jadere, et Imperii 
ab Isaacii occisoribus occupati restitutio Alexio Imperatori, qui 
promittit reverentiam Ecclesie Romane. A.d.1203 . . . . . 
Litera Innocentii III Alexio IV, Imperatori Grecorum, missa. 
A 4,198. .. HH er nr ro non 


415 


417 
419 


424 


424 


426 


426 


CoNsPEcTUS. 


CXIIL Innocentius III nobilibus viris, Bonifaeio Marchioni Montisferrati, et 
Balduino Flandrie, Lodovieo Blesensi et Hugoni saneti Pauli, 
Comitibus, et aliis Baronibus, et Militibus erucesignatis, spiri- 
fum consilii sanioris. A. ἃ. 1203 . . ........... 

CXIV. Innoeentius ΠῚ Episcopis Suessionensi et Trecensi. A. d. 1203 . 

CXV. Innocentius ΠῚ Eisdem. A. d. 1203. . . . sss 

UXVI. Chrysobullium Soldani Tureie (Rum), Ghajaseddin Keichosrew I, 
datum Venetis. 4. d.1203—1211 . . ... 2 2200 

CXVII. Innocentius ΠῚ Petro, tituli saneti Marcelli presbytero Cardinali, 
apostolice Sedis Legato. A. d. 1204. 23 Jan. . . . . . . . . 

CXVIII. Innocentius III nobili viro, Henrico Dandulo, Duci Venetorum, 
spiritum consilii sanioris. A. d. 1204. 24 Febr. . . ».... 

| CXIX. CXX. A. Paeta inita inter dominum Henrieum Dandulum Ducem 

Venetie, et Bonifacium Marchionem Montisferrati , et 

Balduinum Comitem Flandrensem, et Lodovieum Comi- 

tem Blesensem, in captione urbis Constantinopolitane. 

| Ἀ. 4.12908 Mets ea 
| B. Pactum inter Henrieum Dandulum Ducem Venetis, et 


— 


_ u 


Bonifacium Marchionem Montisferrati, ae Balduinum 
Comitem Flandrie, et Lodovieum Comitem Blesensem, 
pro captione urbis Constantinopolitane. A. d. 1204. 


Pars prima domini Ducis et communis Venetie . . . . . - 
| Pars secunda domini Dueis et communis Veneti® . . . . - 


Pars prima domini Imperatoris . . . >» 22.0.0. 

Pars seeunda domini Imperatoris... . . . e * 

Pars prima peregrinorum . . oe o o n e 

Pars seeunda peregrinorum . ne 
Epimetrum I ad antecedens diploma: Libellus partitionis 

Latinitati et Greeitati redditus . . . . . . . . 0.» 

Epimetrum Il ad antecedens diploma: Libelli partitionis 

vetus versio Francogallica . . . . s νὸν 

Epimetrum Ill ad antecedens diploma: Marini Sanuti 

Thewel .. 424-4242 utn 

CXXIL Litere. Balduini Imperatoris ad Papam. Significat ei, quo modo 
Constantinopolitanum Imperium occupatum sit a Latinis. 

ΜΕΘ INE A ee en Dix aedes ni ee EN 

B exxm. Refutatio Cretze, et de eentum millibus hyperperorum, et feudo, 
et Thessalonica civitate, et nonnullis possessionibus, facta per 


Bonifacium Marchionem Montisferrati in Marco Sanuto et Ravano 
de Verona, nuntiis et proeuratoribus domini Henrici Danduli, 
Ducis Venetiarum. A. d. 1204. 12 } 1 tt n 


V. Innocentius III Balduino, illustri Constantinopolitano Imperatori. 
À. d. 1204. 7 Nov 


δ᾽ ἃ 9 v R9 9? Wy 0o 9 858 9 $9 8" €" 4" & 4 8 δι 


XIX 


Pagina 


433 
435 
436 
438 
439 


441 


475 


501 


XX 


CXXV. 


CXXVI. 


CXXVII. 


CXXVIII. 


CXXIX. 


CXXX. 


CXXXI. 


CXXXII. 


C€XxxXIII. 


CXXXIV. 


CXXXV. 


CXXXVL 


CXXXVII. 


CXXXVIII. 


ÜoNSPECTUS. 


Pagina 
Innocentius lll Episeopis, Abbatibus ceterisque elericis, in 
exercitu Crucesignatorum apud Constantinopolim existentibus. 
Gratulatur, a Gracis ad Latinos traductum esse Imperium, 
et de Grecorum circa fidem errore disserit. A.d.1204. 13 Nov. 518 
Innocentius ΠῚ Episcopis et Abbatibus, in exercitu Christiano 
apud Constantinopolim constitutis. Ut in Ecclesiis a Grecis 
relictis sacerdotes Latini constituantur, et rectorem faciant 
eligere, À4. 4.1300. 7 Deu. 4.4. ees 519 
Balduini Imperatoris ad Papam epistola. Pactorum inter eum 
et Venetos initorum confirmationem postulat. A. d. 1205 . 520 
Henriei Danduli, Dueis Venetorum, ad Papam epistola. Excusat 
se de excisa Jadera, et de expugnata Constantinopoli ratio- 
nem reddit; exinde supplicat , ut petitiones, quas ei facit, 
per nuntios benigne exaudiat. A.d. 1205 . - . . .... 521 
Innocentius Ill Episcopis et Abbatibus ceterisque clericis, apud 
Constantinopolim existentibus. Letatur de reditu Ecclesie 
Constantinopolitane ad obedientiam apostolice Sedis, et 
electionem. Patriarcha ab ipsis factam decernens irritam, 
eundem auctoritate apostolica eligit. A. d. 1205. 21 Jan. . . 524 
Innocentius lI]. Balduino, illustri Constantinopolitano Impera- 
tori. De confirmatione Patriarche | Constantinopolitani. 
A4. 1505. BE uso o Ro ago s RES ὦ 529 
Innocentius III nobili viro Henrico, Duci Venetorum. Respondet 
ipsi petenti, pactiones inter Francos et Venetos initas con- 


firmari. A.d. 1208.28 Jan. ........... LL 529 
Innocentius Il] nobili viro Henrieo, Duci Venetorum. Ipsius 
absolutionem confirmat. A. d. 1205. 29 Jan. . . . . . . 532 


Innocentius Ill Balduino, illustri Constantinopolitano Impera- 

tori. Pactiones, quoad divisionem possessionum ecelesiasti- 
carum, irritat. A. d. 1205. 8 Febr...» 2.222220. 532 
Litera Innocentii Ill Pape, missa Raynerio Dandulo, vicem fun- 
genti domini Henriei, patris ejus, Dueis Venetis, pro confirma- 
tione Thom: Mauroceni, electi Patriarch Constantinopolitani. 

Δ. c m PATET . . 2 3 TE ESSENT 534 
Litera Innocentii ΠῚ Pape, Raynerio Dandulo missa, recom- 
mendans eundem Patriarcham eleetum. A. d. 1205. 30 Mart. 538 
Innocentius lll Thome, Patriareh® Constantinopolitano. Agit 

de consecratione Patriarchae Constantinopolitani. A. d. 1205. 

8 5 στ νυ νοι 539 
Innocentius III Thome, Patriarch® Constantinopolitano: Con- 
cedit facultatem absolvendi a censuris ob persecutionem 
elerici, et inungendi Imperatorem Cp. A.d. 1205. 30 Mart. 541 
Innocentius III Thome, Patriarch: Constantinopolitano. Dat 
facultatem provehendi ad ordines , et idoneos in ministerio: 
prefieiendi. 4.4.1205. 30 Mart... .. sss 543 


CXXXIX. 


CXLI. 


CXLII. 


CXLIII. 


CXLIV. 


CXLV. 


CXLVI. 


CXLVII. 


CXLVIII. 


CXLIX. 


CL. 


CLI. 


CoNsPECTUS. XXI 


Pagina 
Innocentius ΠῚ Thome, Patriarch® Constantinopolitano. Uf de 
consilio prudentum virorum statuere valeat, prout viderit 
expedire, de bonis Ecclesie sum, quin recursum super his 
habeat ad Sedem apostolicam. A. d. 1205. 30 Mart. . . . . 543 


. Innoeentius ΠῚ Thome, Patriarch® Constantinopolitano. Statuit, 


quid sit agendum in electione Patriarcharum Ecclesie Con- 
stantinopolitane. A. d. 1205. 30 Mart. . . .. . 22... 544 
Innocentius ΠῚ Thome, Patriarche Constantinopolitano. Per- 
mittit sacerdotiorum retentionem, et ut possit uti opera cleri- 
corum, qui secum ad partes illas accessere. ἃ. ἃ, 1205. 30 Mart. 545 
Innocentius Hl Thom, Patriarehz Constantinopolitano. Ne ex 

eo, quod ipse Pontifex Patriarcham elegit, Ecclesie Con- 
stantinopolitane juribus derogetur. A. d. 1205. 30 Mart. . . 546 
Innocentius III Gradensi Patriarch® et suffraganeis ejus. Cer- 
tiorem eum reddit, a se deeretum fuisse, ne clerici, qui sunt 
apud Patriarcham Constantinopolitanum, sacerdotia amit- 
(ant. 4.4.1908. 80 Marl... . . .... ens 546 
Saeramentum canonieorum deputatorum in Ecelesia patriarchali 
Constantinopolitana. A.d. 1205. 8Mai. . . . . ...... 547 
Sacramentum presbyteri Theodi, eleeti canonici in patriarehali - 
Eeclesia Constantinopolitana. A. d. 1205.14 Mai. . . . . . . 550 
Thomas Maurocenus, Patriarcha Constantinopolitanus, Ecclesias 
Venetorum, Constantinopoli positas et Patriarch: Gradensi seu 

aliis Przlatis Venetis subjectas, ab omni Patriarch: Constanti- 
nopolitani subjectione exemptas esse declarat. A.d. 1205. 15 Mai. 551 
Innocentius III Constantinopolitano Imperatori. Transmittit ad 
Grecos Benedictum, tituli sancte Susanne presbyterum 
Cardinalem, apostolice Sedis a latere Legatum, illumque 
Imperatori commendat. A. d. 1205. 15 Mai...» . . . . 553 
Innocentius III Archiepiscopis, Episcopis et universis Prelatis in 
Imperio Constantinopolitano constitutis. Mandat, ut Legatum 
Sedis apostolice benigne recipiant et honorifice pertractent, 


ejusque statuta observent. A. d. 1205. Mai. . . » . . 2... 556 
Innocentius III Marchioni Montisferrati. Ut Homanam Ecclesiam 
diligat et honoret. A.d. 1205. Maài. . .......... 556 


Marchio Montisferrati Innocentio Ill. De suo erga Ecclesiam 
Homanam amore et obsequio oratorem ad Papam mittit, et 
eum de rebus apud Constantinopolim gestis certiorem facit. 
Á.4.1900. ME. uoo ook oor ooo wow τοῖς 556 
Innocentius III Benedicto, tituli sanete Susann® presbytero 
Cardinali, apostolice Sedis Legato. Indulgetur, quod, nisi 
Patriarcha Constantinopolitanus in Ecclesia Constantino- 
politana idoneos viros assumat, ipse viros literatos et hone- 
stos instituat in dicta Ecclesia, prout. viderit expedire. 
À.4 1205. 90 MAE. 3 eoo XX 9c o 557 


XXII CoNsPEcTUS. 


Pagina 

CLil. Innocentius III universo clero et populo in Christiano exercitu 
apud Constantinopolim constituto. A. d. 1205. Mai.. . . . . - 558 

CLIII. Innocentius ΠῚ Patriarch® et universo clero Constantinopolitano. 
ALTES Nb. ee xr ow ox a ea Os x 558 

CLIV. Confirmatio feudorum institutorum per Marinum Geno, Potestatem 
Constantinopolitanum. A. d. 1205. 2 Jun. . .... 558 


CLV. Innocentius III Marchioni Montisferrati. Ut defendat et tueatur 
subjugatum Constantinopolitanum Imperium, donec Papa 
fuerit melius instructus, an id injuria fuerit factum. 

KE en 1, ABE. ou c EN 90€ 28 x aon iet "n 561 

CLVI. Innocentius III Benedieto, tituli sanctse Susanne presbytero Car- 
dinali, apostolice Sedis Legato. Uf quasdam ordinationes in 
Ecclesia Constantinopolitana jurta pactiones factas confirmet. 


Ac 1908. Βρξι sa a ua u ὁ καὶ αὶ πὶ 343 xl 566 
CLVIL Electio Marini Geno in Potestatem Constantinopolitanum post 
obitum domini Henrici Danduli. A. d. 1205. 2 Sept... . . . - 566 


CLVIII. Innocentius III Thome, Patriarchze Constantinopolitano. Ut Hen- 
ricum, clericum, in canonicum Ecclesie S. Sophie recipi 


fecial.-A.d.1205,78epl. 5.7.2222 2 ον ὦ vus 569 
CLIX. Refutatio Marini Geno, facla communi Venetie de Corfu et 
Durachio et aliis loeis Imperii. A. d. 1205. 0ct.. . . . . .ὄ - - 569 


CLX. Confirmatio partitionis per dominum Henricum, fratrem Impera- 
toris Constantinopolitani, et Marinum. A. d. 1205. Oet.. . . . - 571 





Leonıs V IMP. CHRYSOBULLIUM DE RESTAUR. S. ZACHARLE MONAST. VENETO. 


I. 


Leonis Y Armenii Grrcorum Imperatoris chrysobullium de restaurande 
monasterio $. Zachariz prophete in civitate Venetiarum. 
: A. d. 814—820. 


Ipsum Imperatoris chrysobullium interiisse videtur. Quod nos 
evulgamus, est decretum Justiniani, Venetorum Ducis initio 
seeuli IX (827—829). Hoc primus edidit Bozzoni in Silentio di 
S. Zaccaria snodato Venet. 1678. p. 44. Ex archivo Veneto repetiit 
Lebret in Gesch. d. Rep. Venedig, T. I, p. 148. De hoc decreto sive 
declaratione Ducis Veneti ita Andreas Dandulus in chronico (Murat. 
Seriptt. rer. Ital. T. XII, p. 165): Per hos dies [cirea annum 814] 
Angelus Du, vir catholicus, a Leone Imperatore suscepit corpus 
sancti Zacharie propheta et partem ligni crucis et indumentorum 
Christi et matris ejus cum plurimis thesauris; et sub sancti 
Zachariae vocabulo, non procul a palatio suo, monasterium fabri- 
cavit, quod monialium esse decrevit, et terras et aquas sibi coad- 
herentes plene concessit, et reliquias susceptas in eadem ecclesia 
deposuit. Ad quem Danduli loeum ita Muratorius l. c.: „in margine 
cod. Ambros. hec notantur: in alio codice sequuntur hee verba: 
sunt aliqui, qui non ab Angelo, sed a Justiniano reliquias susceptas 
et monasterium sdificatum scribunt. Quibus suffragatur tenor con- 
cessionis facete dieto monasterio, hujus tenoris scilicet: cognitum 
sit omnibus Christianis cett., ut alibi, et in calee Leonis cett. 
Itaque placuisse videtur monasterium constructum fuisse de bonis 
imperialibus per Justinianum ducem“. Et hze recte Muratorius. 

Eiusdem rei mentio faeta est in libro singulari ac rarissimo : 
„Squitinio della liberta Veneta. Nel quale si adducono anche le 
raggioni dell' hnpero Romano sopra la eittä et signoria di Venetia. Stam- 
pato in Mirandola, appresso Giouanni Benineasa. M. DC. XII“. Ibi p. 52 
hec leguntur: „L’anno 820 fu ueciso Leone Armeno Imperator di 
Constantinopoli. A tempo di costui, e di espresso suo commandamento 


fu fabricato il monasterio di S. Zaccaria in Vinetia. Sopra che si legge, 
Fontes. XII. 


2 LeonısV. IMP. CHRYSOBULLIUM DE RESTAUR. S. ZACHARLE MONAST. VENETO. 


come affırma il Sansouino, commettendo perö errore nelli anni, una 
attestatione scritta in Latino di mano del Doge Giustiano Partici- 
patio, che pur dourà esser creduta, del seguente tenore, attenendoei 
alla traslatione di esso Sansouino. Sia noto à ciascuno Christiano 
et fedele del Santo Romano Imperio, tanto à coloro che sono pre- 
senti, quanto à coloro che verranno doppo noi. cosi Dogi come 
Patriarchi, Vescoui, et altri huomini principali, qualmente io Giu- 
stiniano Ipato Imperiale et Doge di Vinetia, per revelatione del 
Signor nostro onnipotente, et per commandamento del Serenissimo 
Imperatore et conseruatore della pace di tutto il mondo, doppo 
molti benefici à noi concessi, feci questo monisterio di vergini in 
Vinetia. Secondo che esso volle si edificasse della propria Camera 
Imperiale ete. Questa scrittura vola apertamente gli Dogi nel Registro 
delli fedeli dell’ Imperio, et essendo di mano del Doge, che confessa 
hauer operato per commandamento dell’ Imperatore, non admette 
oppositione ne si puó impiastrare.^ Egit de hoc documento nuperrime 
Romanin in storia di Venezia I, p. 162, 348. 

De antiquioribus rebus Veneto-Grecis, sicuti de pristino statu 
Venetorum deque rationibus, quz inter eos atque alios populos prisco 
wvo intercessere, a nobis actum est in prefatione. Adde Wilkenum 
in Kreuzzüge T. II, p. 186 sq., pag. 189 sq. 


Cognitum sit omnibus Christi") et saneti Romani imperii 
fidelibus, tam presentibus, quam et illis, qui post nos futuri 
erunt, tam dueibus, quam patriarchis atque episcopis seu ceteris 
primatibus, quia ego?) Justinianus, imperialis Hypatus et Vene- 
tiarum Dux, per revelationem domini nostri omnipotentis et 
jussione domini serenissimi Imperatoris seu et conservatoris 
totius mundi, Leonis, post multa nobis beneficia concessa feci 
hoe monasterium virginum hie in Venetia, seeundum quod ipse 
jussit edifieare de propria camera imperiali, et seeundum quod 
jussit mihi statim cuneta necessaria auri sive argenti dari?). 

Tune etiam nobis reliquias sancti Zaccarie prophete et 
lignum crucis domini atque sanete Marie pannum sive de 


1) Christianis Murat. | 3) dare Lehr. 
3) qui ergo Boz. et Lebr. 


VENETORUM LEGATIO CONSTANTINOPOLIN MISSA. 3 


vestimentis Salvatoris et alias reliquias Sanctorum nobis ad 
ecclesiam sanctam consecrandam dari fecit. 

Ad neccessaria hujus operis etiam magistros tribuit, ut citius 
opus explerent, et expleto opere congregatio saneta incessanter 
pro salute serenissimi Imperatoris et suorum heredum orarent. 

De thesauro vero, quod manifestat sua carta cum literis 
aureis, et totum donum, quod in hoe loco ipse transmissit, in 
ipsa camera salvum esse statuimus. 

Tamen ipsam eartam in camera nostri palatii volumus ut 
semper permaneat, et ut non valeat aliquis hoe dicere, quod 
illud monasterium saneti Zaccarie de alicujus thesauro esset 
constructum, nisi de sanctissimi domini nostri Imperatoris 
Leonis. 


II. 


Venetorum legatio Constantinopolin missa. 
A. d. 819 (?). 

Andreas Dandulus in chronieo 1. |. p. 164: Hic Dux 
(i. e. Angelus Particiacus seu potius Partecipazio) cum 
duos filios haberet, Iustinianum Constantinopolin misit, qui ab Im- 
peratore Leone votive susceptus, honorem Hypati seu imperialis 
Consulis obtinuit. Cfr. Lebret T. I, p. 137. Marin in Storia civile 
e politica del commercio de' Veneziani, T. Wl, p. 9. 


II. 


Leo V Armenius Grecorum Imperater et Dux Venetorum subditis suis 
commercium Saracenorum interdicunt. 
A. d. 814—820. 

De his ita Dandulus in chronico (Muratori l. e. p. 167): Hoc 
tempore cum contigisset, loca sancta, que erant Hierosolymis, pro- 
fanari, Leo cum filio, Imperatores augusti, edictum proposuerunt, 
ne quis in Syriam vel Aegyptum accedere auderet; quod catholici 
Duces Venetiarum approbantes subditis suis pariter inhibuerunt. 

Quod interdietum (ipsa imperatorum dueumque deereta non- 
dum vidimus) brevi post a Venetis neglectum fuisse, ex eodem Dan- 
dulo 1. c. p. 171, apparet. 

T 





4 VENETORUM LEGATIO CoNSTANTINOPOLIN MISSA. 


IV. 
Yenetorum legatio Constantinopelin missa. 
A. d. 821. 


Andreas Dandulus in chronico p. 167. ed. cit.: His enim 
imperio sublimatis (Michaele et Theophilo a. d. 821) Duces Vene- 
tiarum Angelum, Justiniani natum, cui nobilis foemina, Romana 
nomine, uror erat, legationis causa Constantinopolin direxerunt. 
Cfr. Lebret T. I, p. 139. Marin T. II, p. 14. 


V. 


Imperatoris Michaelis II de auxilio in Saracenos a Venetis prestando 
requisitio. 


A. d. 828. 


Andreas Dandulus ed. cit. p. 170: Justinianus Particiacus 
( Partecipazio ) Du.r genitore defuncto solus ducavit a. d. DCCCXXVII. 
Hic Dux imperialis Consul ab Imperatore requisitus quasdam belli- 
cosas naves contra Saracenos, qui Siciliam invaserant, destinavit, 
qua una cum Grecorum stolo aemulos suos non invenientes, Venetias 
redierunt*. Et p. 172: „requirente denuo Michaele Imperatore Duces 
naves plurimas bello aptas in Siciliam miserunt, que aliquem 
triumphum minime consequi valuerunt*. Cfr. Lebret T. I, p. 141. 
Marin T. Il, p. 18. Lebeau Histoire du Bas-Empire par Saint- 
Martin T. XIII, p. 73—75. 


VI. 
Imperatoris Constantinopolitani legatio Venetias missa. 
A. d. 840. 


Andreas Dandulus in chronico p. 175 ed. cit.: Per hos dies 
Theodosius Patricius Venetias veniens imperiali nomine Petrum 
(se. Trandonico) Ducem Spatarium imperii constituit, et Venetos 
requisivit, ut contra Saracenos apparatum bellicum mittere veloci- 
ter procurarent. Cfr. Lebret T. I, p. 165. Marin T. Il, p. 21. 
Lebeau Histoire du Bas-Empire par Saint-Martin T. XIII, 
additions p. 477. 


DECRETUM VENETORUM DE ABROGANDO MANCIPIORUM COMMERCIO. 5 


VII. 


Decretum Venetorum de abrogando maneipiorum commercio. 
A. d. 876. 

Andreas Dandulus in chronico l. c. p. 186: Quo tempore 
(Duce Urso Partieipacio I) mercatores Veneti lucri cupidi a piratis 
et latrunculis mancipia comparabant, et transfretantes de eis com- 
mercium faciebant. Cui manifesto facinori Duces obviare dispositi 
una cum clero et populo Venetiarum pie decreverunt, ne quis de 
mancipiis commercium faciat, vel in navibus recipia[n]t, impo- 
nentes graves pcenas contrafacientibus. 

Plus semel hoc decretum postero tempore repetitum fuisse, 
sequentium documentorum et diplomatum quzdam demonstrant. Vide 
nros. XII, XIII hujus Collectionis. 


VIII. 
Yenetorum legatio Constantinopolin missa. 
A. d. 912. 

Andreas Dandulus in chronico p. 198 ed. cit.: Ursus Par- 
ticiacus secundus laudatur Dux anno domini DCCCCXII. Hic .. 
filium suum Petrum Constantinopolim destinavit, qui cum honore 
susceptus, ex imperiali munificentia Protospatarius factus aliisque 
receptis donis, repatriare disposuit. Cfr. Lebret T.I, p. 188. 
Marin T. 1], p. 15. 

IX. 
Venetorum legatio Constantinepolin missa. 
A. d. 932. 

Andreas Dandulus in chronico p. 201 ed. cit.: Petrus Can- 
dianus secundus Dux elevatus est anno domini DCCCCXXXII . . 
Iste Dux illico filium suum sibi equivocum Constantinopolim dele- 
gavit, et ex imperiali liberalitate sedem Protospatarii cum donis 
pluribus obtinuit. Cfr. Lebret T. I, p. 191. Marin T. II, p. 153. 


X. 
Pactum Justinopolitanum. 
A. d. 932, die 14. m. Jan. 
Liber Albus fol. 260. Cod. Trevisan. S. Marci fol. 49. Edidit 
Carli in Antichitä Italiche. Appendici, p. 13, e cod. Trevisaneo; cfr. 


6 PaAcTUM JUSTINOPOLITANUM. 


eundem T. IV, p. 130. Postea Lebret I, p. 193, qui diploma ipsum 
inspexi, emendatius, omissis tamen testium nominibus. Primus hoc 
pactum memorat Dandulus chron. p. 202 ed. Muratorii his verbis: 
per idem tempus Audebertus locopositus et Joannes scavinus, 
Faragarius advocatus totius populi civitatis Justinopolis, huic Duci 
(Petro Candiano II) urbem suam federatam et censualem exhibue- 
runt, promittentes unoquoque anno dare centum amphoras vini, et 
Venetos in toto districtu suo defendere et conservare. 

Excerpsit suo more hoc pactum Marin T. Il, p. 150. 

In nomine domini nostri Yhesu Christi. Regnante domino 
nostro Hugone!) serenissimo rege, anno VI die XIIII mensis 
Januarii, indietione V. Actum in civitate Justixorouı. 

Opera caritatis et fructus optime voluntatis semper animum 
ad retributionem?) sibi (et) obsequium debet accendere, maxime 
erga eos, qui gratuitum semper et salutis impendunt auxilium. 
Ideoque, quia divina gratia inspirante vos dominus Pefrus, im- 
perialis Protospatarius et gloriosus Veneticorum Dux, filius Petro 
Duei Candiano?), omnibus vestris temporibus et usque ad pre- 
sens populum civitati nostre suprascripte Justinopolim*) mente 
benivola protexistis, et de nostra salvatione euram semper tan- 
quam pastor optimus habuistis, et deambulavimus semper cum 
securitate et pace per vestros fines, nullumque gravamen nec 
violentiam ibi perpessi sumus: jam antea de vestris debuimus 
cogitare honoribus, sed per nostra negligentia hoe remansit). 

Nune igitur, quamvis tarde, previdimus omnes de civitate 
predieta nostra optima voluntate, nulla interveniente violentia 
neque districtione, et nemine umquam cogente aut suadente, 
set leto corde et animo, ut juxta quod possumus?) vel de 


1) Ugone Lebret. *) eivitatis n. s. Justinopolis 
?) e retributione...obs. Carli, | Carli et Lebr. 
Lebret. | 5) rem. hoc Carli et Lebr. 


5) Petri Ducis Candiani Carli : *) possemus Carli et Lebr. 
et Lebr. 


PacTUM JUSTINOPOLITANUM. 7 


fructibus terre nostre vicem glorie vestre") recompensemus, et 
honorem in aliquo impendamus. 

Quapropter nos quidem Audebertus locopositus et Johan- 
nes scavinus, Faragarius. advocatus tocius populi, Andreas 
scavinus, filius Concordi, Petrus seavinus de Johannone, Domi- 
nicus scavinus de Anastasia, Amelgericus, Madericus?), Petrus 
de Baratonio?), Dominicus Veneticus, Johannes filius Gisel- 
pergi, Dominicus filius Felici de Baratonnio*), Johannes de 
Justane?), Folcardus^), Johannes de Magnane, Leo frater 
ejus, Petrus de Dignane"), Johannes Camponago*), Vitalis 
frater ejus, Sabbatinus, filius Vitali Carsanino?), cum consensu 
tocius populi nostri et nostra spontanea voluntate legationis 
istius eausa ad vestram presentiam venimus, promittentes, nos 
» Yobis per omnem annum, usquedum in hoec seculo vixeritis, nos 
omnes suprascripti, insimul eum populo, honoris causa donare '?^) 
vini boni") anphoras centum per tempus vindemie, sive de 
nostro, sive de populi parte, vel quoeunque modo potuerimus, 
ita ut nulla inde in nobis'?) sit negligentia. 

Et hoe liberare promittimus infra dies decem"), quoniam 
justum et rectum ^), propter quod multam benignitatem et omnem 
bonitatem circa nos semper inpenditis. 

Quodsi hoc observare neglexerimus, et diebus vite vestre'^) 
ipsum vinum vobis singulos annos per tempus vindemie non 
dederimus, duplum vobis dare promittimus. 


!) nostrae Carli et Lebr. 9) Vitalis Carsannino Carli. 
*) Manderieus Carli et Lebr. 10) dare Lebret. 

*) Barantonio Carli et Lebr. 11) vinum bonum Carli et Lebr. 
*) Baratomnio Carli. 1*) inde nobis Carli. 

5) Justanne Carli. 13) decem dies Carli et Lebr. 
*) Folehardus Carli. 1*) rectum est Carli et Lebr. 
Τὴ Dignogne Carli. 15) nostre L. A. 


8) Camponego Carli. 


8 PACTUM JUSTINOPOLITANUM. 


Ideoque promittentes promittimus, ut semper vestrum 
populum salvare et defensare debeamus a eunetis adversitatibus, 
ita ut nullas ab aliquo lesiones ') vel foreias patiantur. 

Et quiequid de nobis vel populo nostro aliquod debitum 
trahere debet vel inantea vestri [eis] *) suam erediderint eausam, 
sine intermissione liberare debeamus. 

Quodsi ex nobis hoe aliquis non observaverimus, componi?) 
promittimus auri libras V. 

Antho*), filius Johanni de Melinda, consentiens. 

.Benedietus, gener Johannaceni *), consentiens. 

Andreas, cognatus ejus, consentiens. 

Benedietus, filius Petro de Uualtran°), eonsentiens. 

Mauriei de Justino, eonsentiens. 

Sergius, filius Giselbergi, consentiens. 

Benedietus, nepos Fuseani"), eonsentiens. 

Sergius, filius Natalie”), consentiens. 

Martinus, filius Vitali de Petro’), consentiens. 

Alterearius eonsentiens. 

Johannes, gener Petronie de Senatore, consentiens. 


Johannes, gener Manno, consentiens. E 

Abo'^), filius Goderam''), consentiens. 

Johannes, filius Teupaldo, consentiens. 

Jubianus, filius Martino de Justino, consentiens. 

Ursus de Bonane") consentiens. 

Johannaci, filius Passivo'”), consentiens. 

Johannes, filius Felieitati'*) de Melinda, consentiens. 
1) nullam — lesionem Carli et 5) Natalis Carli. 

Lebr. ?) fil. Vitalis Carli. 

*) vestri suam Carli et Lebr. 16) Ato Carli. 
3) componere Carli et Lehr. 1) Godertini Carli; an Goderami? 
*) Antonius Carli. 13) Bonnane Carli. 
5) Joannoni Carli. 18) Joannazzi fil. Passivi Carli. 
*) Mabra Carli. 13) Felieiani Carli. 


7) Fulghani Carli. 


PAcTUMm JUSTINOPOLITANUM. 


Martinus, filius Gregori, consentiens. 

Audebertus, gener Johannani de Pinguento') , consentiens. 
Johannes, filius Theodosie*), consentiens. 

Dominieus, filius Gaipergani?^), consentiens. 


Dominieus, filius Heleni*), consentiens. 
Aeursus *), et frater ejus Folcardo, consentiens. 
Dominieus de Limperga^) consentiens. 


Latinus consentiens. 


Johannes de Serragogutia") consentiens. 


Teuden^*). 
Ursus Citula. 
Martinus Cabaeurdo. 


Dominicus Vitalis de Rebraciadino?). 
Ursus Glutilii'^). 

Johannaci de Alfigunda''). 

Dominieus de Histria Ciontariautusi'?). 
Petrus, filius Petro Juventino. 


Dominatrino. 
Daniel ministerialis. 


Georgius de Armentressa'”) de Insula. 


Acius ^) Lucianus. 
Bonellus"). 

Dominicus, frater ejus. 
Laurentius de Caleariola. 
Mauricius. 


!) JoannazzidePiagnimoCarli. 

*) Theodosii Carli. 

8) Gasp ergani Carli. 

*) Haleni Carli. 

*)Aecius frater Folchardi 
Carli. 

*) Liporga Carli. 

ἢ Settagogutia Carli. 


8) Teudericus Carli. 

9) Rabtuzadino Carli. 
19) Gutillus Carli. 

11) Jonaz zi Carli. 

12) Ciontori Antici Carli, 
12) Armenusa Carli. 

9) Aceius Carli. 

15) Bonetus Carli. 


10 PaAcTUM JUSTINOPOLITANUM. 


Stefanus de Canneto'). 

Bonaldus, filius Teudereni’). 

Bonolago. 

Ravennago ?). 

Vitalis Capud. 

Durio. 

Decrilisiano *). 

Rotecausus. 

Johannes Seitodera*). 

Lubucius. 

Johannes, frater ejus°). 

Johannes de Bonutulo'). 

Dominicus, filius Mareiano de Lupardo. 

Barantinus et 

Augustus de Montanario°). 

Ego Georgius"), dyaconus et notarius, per consensu 

populorum scripsi atque firmavi. 


XI. 
Pactum Justinopolitanum. 
A. d. 933, d. 12. m. Martii, 

Liber Albus fol. 261 v. Cod. Trevisan. S. Marei fol. 50. Edidit 
Lünig in cod. Italie diplom. II, 1946; Carli Append. p. 19 sq. e 
codice Trevisaneo. Cfr. eundem T. IV, p. 136 sq. Nuper videbis 
hoc diploma repetitum apud Zomaninum, storia documentata di 
Venezia I, p. 367, sqq. 

Dandulus chron. p. 202 ed. Muratori: His diebus cum Win- 
therius, Marchio Istrie, insolitas exactiones ab hominibus Vene- 
tiarum extorqueret, et incolis in eorum possessionibus degentibus 


1) Cannevo Carli. 

2) Teudoreni Carli. 

3) Bon. Ravennate Carli. 

*) Vit.Cap.ducisdeCulisiano 
Carli. 

5) Roncansus 
detta Carli. 


Joann. Jerto- 


6) Lubritius, Joh. fr. eius Carli. 

7) Bonnisilio Carli. 

8) BarantiusA. deMontenario 
Carli. 

9) Gregorius Carli. 


PAcTUM JUSTINOPOLITANUM. 11 


collectas et angarias imponeret, et Venetis iura petentibus denegaret 
iustitiam; ideo contra eum et subditos suos Dux (i. e. Petrus Can- 
dianus lI) saluberrimum sancivit edictum, inhibens Venetis, ne in 
Istriam pergerent, et Istriensibus, ne Venetias accedere auderent, 
quod tandem Dux removit precibus delenitus Marini, Patriarcha 
Gradensis, qui supplicatione Marchionis et populi Istrie se media- 
torem opposuit, promittentibus illis Duci, Venetos et eorum bona 
in suo districtu conservare, et insolitas exactiones removere, et si 
iussio regalis advenerit, ut contra Venetos aliquid mali agatur, eos 
pravisos reddere, ne quid damni in personis vel rebus suis pati 
valeant. Cfr. Lebret T. I, p. 194. Marin T. II, p. 151 et 180. 
Verba diplomatis misere corrupta comes Carli sepiuseule emendavit, 
e conjectura, ut videtur. Nos manum medicam rarius admovimus, 
quum barbara illa Latins et Italie linguge mixtura, eujus formam hoc 
seculi decimi monumentum prz se fert, originaria fuisse potuerit. 
Antecedens tamen diploma Istriense, eodem tempore conceptum, 
mendis multo rarioribus foedatur. 


In nomine domini nostri Yhesu Cristi. Regnante domino 
nostro Ugone, serenissimo!) rege, anno septimo, Lothario filio 
ejus in dei autem. nomine regnante anno secundo, die duode- 
cimo, mense Marcio, indietione sexta. Acetum Rıvoarro. 

Cum nos Uuintherius et homines nostri invasimus res proprie- 
tatum de patriarchatu vestro Gradense sancti Hermacore*), 
quas in finibus Polane et Ystrie habet, et similiter res palatii 
vestri Veneciarum et de episcopatibus^) Veneciarum, quos ipse 
palatius et sui episcopati in Pola et in omnibus finibus Hystrie 
habent, et debita, quae Hystrienses ad Veneticos solvere debe- 
bant, detinebamus, ut justitias minime invenire poterant Vene- 
tici, et suprapositas eis per civitates imponebamus, etiam [et]") 
naves eorum comprehendimus et depredavimus et homicidia in 
Veneticos fecimus (unde maxima litis") inter nos et Veneticos 
aderevit); propter hoe malum, quod in Veneticos exercuimus, 

1) sanctissimo Carli. *) om. Carli, bene. 


3) Hermagors Carli. 5) lis Carli. Est illa quoque forma 
8) episcopatu Carli. iusta. 


12 PACTUM JUSTINOPOLITANUM. 


dominus Petrus, gloriosus Dux Veneticorum, precepit, ut nullus 
Venetieus Ystriam ') pergeret, nec Ystrienses Venetias advenirent. 

Hoc videntes nos Uuintherius Marchio missos direximus 
ad dominum Marinum Patriarcham, ut pro dei omnipotentis 
amore intermitteret se ad dominum Petrum, . eminentissimum 
Ducem, ut pax cum nobis et cum nostro populo esset?), et negocia 
Venetiei eum Ystriensibus exercere[»]t, sicut soliti fuerant 
facere. Tune predictus dominus Marinus, Patriarcha egregius, 
exiit a sua civitate Gradense, venitque ad suum Seniorem, domi- 
num Petrum, eminentissimum Ducem, et admonuit?) eum, ut 
pro Christi amore pacem faceret, et malum pro malo non 
redderet, sed, qui in eontra*) legem faetum haberet, secundum 
sententiam pacti”) emendaret. 

Ad hec monita mente domini Petri piissimi et gloriosissimi 
Ducis compuneta condoluit. Unde ipse denique dominus Petrus 
Dux amonitus divina et apostolica precepta, et^) devocione(m) ac 
promissione(m) Hystriensium esse devota(m), per hanc cartam 
mia. mia.") et per sanetas dei eeclesias, et pauperibus Christi 
ad pacem et concordiam sua(m) mente(m) reduxit, etomnemalum, 
quod contra suos Ystrienses degerunt, pro divino amore reliquit. 

Ideo ego Uuinterius Marchio, una eum Johanne episcopo 
urbis Polane et cum ceteris Hystriensium episcopis et eum 
omni populo Ystriense prona mente et spontanea voluntate pro- 
mittentes promittimus, ut”) amodo et deinceps in nullas pro- 
prietates de vestro patriarchatu Gradense saneti Hermagore, 
nec de illas de vestro palacio, nee de cunctas res sanctarum 
ecclesiarum dei, quas in vestros episcopatos Venecie?) pertinet, 


1) Ystrie LA; Istriam Carli. *) in div. Carli. 

3) pacem... faceret Carli. 7) misericordia motus Carli. 
8) amovit codex; ad monuitCarli. 8) et Carli. 

*) quod contra Carli. 9) vestro episcopatu Venet. 
5) In LA compendium anceps, scire Carli. 


parti Carli. | 


PACTUM JUSTINOPOLITANUM. 13 


in totis finibus Polane et Ystrie, quas ille et Venetiei ubi- 
eumque habere et possidere visi sunt in finibus Ystrie, nullo 
unquam tempore nos in eas intromittere, nec in aliquot!) occu- 
pare debeamus; sed semper in suo statu et in vestra domina- 
tione manere debeant, ita ut non per nos, neque per sumissa 
[a] persona?) ab aliquo mali patiantur, set semper ab omnibus 
nostris, qui sub nostra potestate degunt, defense ipse proprie- 
tates et homines vestros?) maneant, et vestra dominatio per 
vestros*) fideles in”) ipsos colonos discurrat. 

Simili modo promittimus^) de omne debitum, quod Ystrien- 
ses a [d] Veneticos") solvere debent, annuatim justitias faciamus"). 

Itemque?) promittimus de omnes suprapositas, quas'^) facte 
fuerunt, ut in eternum non rememorentur''), sed secundum anti- 
quam consuetudinem per unamquamque personam '*) ripatiea et 
tholonea solvantur, ita ut amplius eis non imponantur. 

Iterumque") promittimus, ut nullo umquam tempore cum 
nostre naves super vestre'*) in contrarium ire non debeamus, 
ut") vestri Venetici mala patiantur, sed omni tempore in pace 
et caritate') ab invicem vobiscum manere debeamus, ut!") 
omnem legem et justitiam ἃ.) vestris Veneticis observare 
promittimus. ! 

Super hec ^) autem pollicemur, ut, si jussio regis venerat?"), 
ut eontra Veneticos aliquid mali agant*'), primitus, cum nos 


1) aliquo Carli, bene. 13) pro unaquaque eivitate 

*) sumissam personam Carli. ripat. Carli. 

8) vestri Carli, recte. 13) Itemque Carli, bene. 

*) nostros Carli. 15) vestris Carli. 

5) et ips. Carli. 15) ne Carli. 

*) promittentes prom. quod | !*) temp. syncere et cum ear. 
omne deb. Carli. Carli. 

7) Venetieis Carli. 17) et Carli. 

8) facere debeamus Carli. 18) a om. Carli. 

*) usque Carli. 19) hoe Carli. 

10) quae Carli, bene. 20) venerit Carli, 


11) non inde memoretur Carli. | 31) aliquod m. agatur Carli. 


14 PacTUM JUSTINOPOLITANUM. 


potuerimus, scire eos faciamus'), ut illesi ad suam patriam 
revertantur. 

Hec*) inviolabiliter observare promittimus nos cum nostris 
successoribus et proheredibus*). 

Quodsi quoeumque tempore per vim res*) proprietatum") 
de vestro patriarchatu Gradense saneti Hermagore aut de palatio 
vestro aut de sanetarum eeclesiarum vestrarum dei^) aut de 
vestris fidelibus invadere presumpserimus, incurramus in ira’) 
omnipotentis dei et sanetorum eius, quorum res invadere pre- 
sumpserimus. 

Et insuper componere promittimus cum nostris heredibus 
vobis et in palatio vestro auro fulvo libras centum, medietatem, 
cuique") foreia facta fuerit, et medietatem palatio regis Italico 
regno presidenti. 

Et hec promissionis earta maneat in sua firmitate. Quam") 
vero cartam repromissionis tradidimus seribendam Georgio 
dyacono et notario de civitate Justinopolim. 

Acta vero Rivoalto. Signum manus domino Uuinterio “7. 
Marchioni, qui hoe fieri rogavit. 

1 Ego Johannes episcopus Polane ecclesie mmss. 

Ego Firminus episcopus mmss. 

Signum manus Rocioni de civitate Polana ad omnia consent. 

Signum meum Amantino''), fil. Constantino, cons. 

Ego Adebertus'^) locopositus de civitate Justinopolim cons. 

Signum meum Leoni, filii Passivo, cons. 

Signum meum Dominico, locoposito de Trigeste, cons. 

Signum meum Johanni, filii Olive de Trigeste. 


1) faciemus Carli. 
3) et hoe Carli. 8) eui Carli. 

8) ae heredibus ae proh. Carli, 5) hane Carli. 

*) nos Carli. 10) Winkeherii Carli. 

5) proprietatem Carli. j 11) S. manus Martini fil. Carli. 
*) om. Carli. 12) Andebertus Carli. 


1) iram Carli. 


| 
| 


PacTUM JUSTINOPOLITANUM. 15 


Signum meum Andreade') scavino, filio Dominico Pepolo*) 
de Tergeste. 

Signum meum Dominico, filio Olie?) de Castro Mugla cons. 

Signum meum Juliano de Mugla cons. 

Signum meum Venerio de Augusto dé Castro Pirano*) cons. 

Signum meum Felix, filii Ravenni de Piriano?) cons. 

Signum meum Dominico scavino de Anastasia cons. 

Signum meum Mauroceni, filii Mauroceni^) de Justino cons. 

Signum meum Johanni de Justane”) cons. 

Signum meum Andreati*), fratri domino Johanni episcopo 
cons. 

Signum meum Lamberto*), cui eognomento Populino ^), 
cons. 

Ego Georgius, dyaconus et notarius de civitate Justinopo- 
lim, ex jussione domini Uuinterii, Marchionis, hane repromis- 
sionis cartam scripsi, complevi atque firmavi. 

De civitate Pola!*) juret"") 

Rocius. 

Amantinus ^). 

Leo, filius Passivo et Johannes Basiliacus de Parentio. 

Leo de Huualteramo. 

Dominico de Juuentino. 

Odelricus. 

Theodorus, tribunus. 

De Civitate Nova: 
Leonianus et Johannes, cognatus Formino, episcopo. 


ἢ Anderadi Carli. 8) Anderadi Carli. 

3) Dominici Pepolo Carli. 9) Uberti Carli. 

?) Olive Carli. 1?) Pepulino Carli, 

*) Piriano Carli. 11) Pole Carli, 

5) Pirano Carli. 12) sunt Carli. 

*) s.m. Maurocinide Just. Carli. | 1) Roneius Mantinus Trer.; 


7) Justinop. Carli. Rocius, Martinus Carli. 


16 PAcTUM JUSTINOPOLITANUM. 


De Pirano: 
Felix scavinus. 
Andreas Justulago. 
Crissus'). 
Ansaldus. 
De civitate Capras: 
Audiuertus*), locopositus. 
Andreas Aquabeotus?). 
Dominicus de Anastasia. 
Petrus de Janane*). 
De Mugla: 
Venerius Boncidinus *). 
Dominieus de Oliuancius^). 
De Trigeste : 
Dominicus, locopositus, filius Senadri. 
Andreas, filius Dominico Pepolo. 
Johannes de Solivo Rothicherius"). 


XII. 
Decretum Yenetorum de abrogando mancipiorum commercio. 
A. d. 945. Jun. 

In codice Latino S. Marci class. XIV. cod. XXXIX. Nro. 1 de 
pacto anni 960 hee leguntur: 

„945. Giug. Giovanni Molino sottoscrive con altri del cons. del 
comun di Venetia un decreto, che proibisce la mercantia de sciavi 
et il portar lettere hincinde di Levante in Ponente senza il Pub. 
consenso." 

Hzc inscriptio, quamquam proprie ad sequens documentum per- 
tinet, tamen nobis et alterum indicare visa est; simul etiam ratio 
temporum, qui in pacto anni 960 offertur, minime convenit. Illic 
enim ab initio hee leguntur: „in nomine domini etc. Imperante 


1) Rissus Carli. 5) Guzolinus Carli. 
3) Andibertus Trev. et Carli. *) de Oliva Antius Carli. 
8) Aquabreolus Carli. 7) Olivo Rosiderius Carli. 


*) Zunani Carli. Ε | 


DECRETUM VENETORUM DE ABROGANDO MANCIPIORUM CoMMERCIO. 17 


domino Romano, gloriosissimo Imperatore, anno autem imperii eius 
XXIIII, mense Junii, indictione lI, Rivoalto, in curte palatii etc. 

In his plura offensui sunt, aut certe dubitationem movent. Constat 
nimirum ex ipso diplomatis tenore, decretum hoe de commercio man- 
eipiorum pronuntiatum fuisse a duce Petro Candiano IV, qui prefuit 
Venetis inde ab 959 usque 976; et quia indictio tertia nobis annum 
p. Chr. 960 suggerit, non possumus, quin huic ipsi Candiano statutum 
assignemus; idque etiam priores scriptores fere constanter secuti 
sunt. At huie pacto non quadrat annus imperii Romani vigesimus 
quartus. Regnabat tum quidem Romanus II anno, ex quo solus imperita- 
bat, secundo (959—963) ; de Romano I eognomine Lecapeni hoc loco 
non potest cogitari, qui inde a 919—944 gubernacula tenuerat. 
Rectius apud Ughellum et in cod. Trevisaneo, item apud Dandulum 
in chronico p. 206 annus traditur decimus quartus: Romanus scilicet 
a patre vivo iam coronatus fuit, uti refert idem Dandulus 1. l. p. 204: 
„eodem (tempore Constantinus Imperator Constantinopolitanus 
Romanum filium suum consortem sibi coronari fecit;“ id vero 
faetum a. 948. Paululum igitur aberravit chronista, quum decretum 
Candiani IV decimo quarto anno Romani coronati ascriberet, non, ut 
par erat, decimo tertio. 

Simul autem non omnino absonug est, etiam anno 945 simile 
decretum, etiamsi minus distinctum, apud Venetos factum et promul- 
gatum fuisse. Idcirco nostre Collectioni et hoc pactum inseruimus, 
non litigantes, si quis contenderit, proximi cycli indictionem tertiam, 
que in annum 945 caderet, ad errorem deduxisse cancellariam. 


XIII. 


Decretum Venetorum de abrogando mancipiorum commercio. 
A. d. 960, m. Junio. 

Cod. Lat. S. Marci class. XIV. cod. XXXIX. Nro. 1. Cod. ex Trevis. 
S. Marci fol. 56. Edidit Lünig in eod. Ital. dipl. IV, 1522; Ughelli in 
Italia Saera T. V, p. 1210, ed. II. Coleti; ubi hec premittuntur: Petrus 
episcopus, natione Venetus, ex patre Theodosio Marturio, sedit 
annos 8 ex Dandulo, ab anno videlicet 955 ad annum 964. Subscripsit 
anno 960 decreto, quod Petrus Dux edidit de mancipiis Christianis 
et delatione epistolarum, que ab Italis seu Alemannis mitterentur 
Graecis vel eorum Imperatoribus. Extat documentum , quod innuit 


Dandulus, exscriptum in sepe laudato Trivisaneo codice, mendose 
Fontes. XII. 2 


18 DEcRETUM VENETORUM DE ABROGANDO MANCIPIORUM COMMERCIO. 


quidem et corrupte, in hunc modum cett. — De Veneto Domenico 
Trevisani, a quo tum codex supra notatus Trevis., tum alii nomen 
traxere, vide Blumii Iter Italieum T. I, p. 127; T. IV, p. 186. 
Repetiit nuper hoe decretum e cod. Trevis. Romanin l.l. p. 370 sqq. 

De decreto anni 960 ita Dandulus |. 6. p. 206: Anno XIV 
Romani Imperatoris, indictione Ml, iste Dux [Petrus Candianus IV] 
cum Bono Patriarcha, Petro episcopo Olivolense, Joanne episcopo 
Torcellano et ceteris episcopis, clero ac populo Veneto decretum 
ab Ursone Duce conditum renovantes sanxere, inhibentes commer- 
cium de mancipiis Christianis et delationem epistolarum, ψ ab 
Italicis seu Alemannis mitterentur Grecis vel eorum Imperatori, 
infligentes contrafacientibus poenam spiritualem et temporalem. 
Quod decretum mox ad foederis Veneto-Grzeci formam et sanctimo- 
niam evectum fuisse, vix dubitandum videtur. Sed fuere pia, non 
aliud, desideria et conamina. Veneti enim toto vo medio omnis 
generis mancipia habere non destiterunt; id quod maxime ex privi- 
legiis quibusdam patet, quee imperatorum Germanicorum unus et alter 
monasterio S. Zacharig Venetiarum concesserunt, qua de re vide cal- 
cem libelli : Il silentio di S. Zaccaria snodato. Venet. 1678. AddeHüll- 
manni Geschichte des byzant. Handels. 1808, p. 130 sqq. Depping. 
in libro: Histoire du commergg entre le Levant et l' Europe depuis les 
croisades jusqu 'à la fondation des colonies d' Amérique. T. 1, p. 56; T. II, 
p. 170 sqq., 297 et 321 sqq. Carlo Pagano delle imprese e del domi- 
nio dei Genovesi nella Grecia libri quattro. Genova 1846. Illustrazione 
ventesima seconda, p.201 sqq. Élie de la Primaudaie études sur le 
commerce au moyen age. Paris 1848, p. 137 sqq. Neque omittendus vir 
clarissimus, Mutinelli Venetus in Lessico Veneto p. 360 s. v. Schiavi: 

In onta alle scomuniche reiteratamente scagliate dal Vaticano, 
da immemorabile tempo e con sommo lucro, si mercanteggió a Venezia 
di schiavi: anatemizzava il papa, ed intanto, l' amor del guadagno soper- 
chiando lo serupolo, tranquillamente i Veneziani caricavano i navigli 
loro di schiavi nel porto stesso di Ostia, tanto presso alla città d'onde 
partivano le scomuniche. Or, considerati gli schiavi come qualsivoglia 
altra masserizia, per decreto del senato 3 gennaio 1438 esatto veniva 
il dazio di ducati cinque per ciascheduno schiavo che voluto si avesse 
esportare da Venezia, avenda già disposto il Maggior Consiglio sin dal 
31 dicembre 1270 ,..... quod quicumque de e:etero aliquem sclavum, vel 
sclavam alterius traxerit de domo domini sui seu acceperit, perdere 


DECRETUM VENETORUM DE ABROGANDO MANCIPIORUM COMMERCIO. 19 


debeat libras quinquaginta de selavo sive sclava, et de rebus, quas 
acceperit, et si non poterit solvere, ponatur in maiori carcere, in quo 
stet donec solverit, et si fugerit, debeat perpetuo bannizari*. La pro- 
cedura relativa, per decreto dello stesso Maggior Consiglio 5 aprile 
1278, affidata era ai Signori di Notte. 

Quid fuerit, quod Veneti litterarum commercium inter Grzcos 
et Germanos dirumperent, id intelliges coll. Lebeau libr. LXXIV, 
cap. 43. Saxones et Baioarii eur dicantur, docet Reiskius ad Const. 
Porph. Tom. II, p. 812 ed. Bonn. — 

In. nomine domini dei et saluatoris nostri Jesu Christi'). 

Imperante domino Romano gloriosissimo Imperatore, 
anno autem imperii eius [X]XIIII?), mense Junii, indictione III, 
Rivoarro, in curte palatii?). 

In precedentibus*) temporibus in hac nostra prouincia cum 
mancipiorum captiuitas fieret a nostris”), ob hoc peccatum multe 
tribulationes nobis uenere; et dominus") Ursus Bonus Dux, 
una cum Joanne, filio suo, hane malitiam diluerunt, et statuerunt 
ita, ut nullus ex nobis mancipia venderet, Sed de grauitate maligni 
et inuidi hostis ista constitutio ") corrupta extitit et transgressa"). 

Tune quadam die, residente nobis quidem Petro, deo 
auxiliante Duce, eum domino Petro Duce Candiano, una cum 
domino Bono egregioque?) Patriarcha, et eum venerabilibus 
episcopis et primatibus nostris in publico palatio diffinimus atque 
statuimus hane optimam constitutionem, que a predictis nostris 
antecessoribus faeta est, nunquam aliquando eorrumpatur'^), sed 
firmetur et inuiolabiliter obseruetur. 


1) domini Amen Tr. Ugh. 

*) quarto decimo Tr. Ugh., bene, 
coll. Dandulo supra laudato. 

*) Aliter loeum corrigit Roma- 
nin l. I. 

*) eum precedentibus Tr. 
Ugh. 

5) et nostris Tr. Ugh. 

*) trib. fierent et nobis eve- 
nirent dom. Ugh. 


7) mancipia venderet, sed ita 
gravis, malignus et invidus 
hostis eonstitutio Tr. Ugh., 
nisi quod is gravis omittit. 

8) corrupta et transgressa 
est Tr. Ugh. 

5) l.egregio; et dom. P. Ugh. 

10) corrumpendam. Supradi- 
etus ete.Ugh.,quae in medio sunt, 
omissis. 

2* 


20 DECRETUM VENETORUM DE ABROGANDO MANCIPIORUM COMMERCIO. 


Nam et nos supradictus Bonus, diuino munere Patriarcha, 
eum ceteris episcopis hoe in conventum nostrum sanete Gra- 
densis eeclesiz per sacrorum canonum auctoritatem) reperimus, 
ut quicunque hominem aut in captiuitatem duxerit . . . .*), 
ipse in captiuitatem ire disponatur. 

Unde omnes pariter statuentes statuimus et firmiter confir- 
mamus, ut nullus maior aut minor mancipia ad uenundandum 
emere non?) debeat, nee aliquis precium ad suos emptorios*) 
dare debeat propter maneipia comparanda aut venumdanda*), 
quia grauissimum malum est. Seimus^) omnes, quia deus omni- 
potens misericordia plenus est, et, si emendauerimus, dimittet 
nobis peccata nostra. 

Item’) precipimus, ut, quicunque in nauibus nostris nau- 
elerus fuerit*), nullatenus debeat?) in naui sua leuare man- 
cipia, neque de Venetiis, neque de Histria, neque de Dalmatia, 
neque de aliis locis'") per nullum ingenium, nee etiam aliquis 
hominem negociantem'*) uel Judeum in naui sua leuare non") 
debeat. 

Item'?) statuentes statuimus, ut nullus Venetieus suum 
precium '*) ad quemlibet Greeum hominem dare debeat, 
unde mancipia emant. Et nullus Venetieus audeat ultra Polam 
mancipia detrasportare"), neque in terram'^) Grecorum, neque 
in nullis locis ea donare'"), excepto, si acciderit, ut de sua 


1) pro... auctoritate Ugh. 7) Itaque Ugh. 
3) sie Ughelli. Laeunam indicavimus, 8) nauclerum fecerit Ugh. 
sie fere explendam: aut venu m- *) nulla tamen debeat Ugh. 


dederit; ut a quocunque 19) nullis aliis 1. Ugh. 
homjne Tr. ut quocunque | !*) negociatorem Ugh. 
anno auf in captivitatem | 13) non om. Ugh. 


Cod. S. M. 13) Itaque Ugh. 
?) om. Ugh. 1%) ut vel n. Ven. pecuniam 
*) emptores Ugh. suam Ugh. 


5) aut venumdanda addit Ugh. 15) transportare Ugh. 


5) Sanetimoniis Tr. apud Ugh. | !9) in terra Ugh. 


lacuna. 17) ea donare; apud Ugh. lacuna. 


DECRETUM VENETORUM DE ABROGANDO MANCIPIORUM COMMERCIO, 2] 


eaptiuitate se redimere debeat, aut pro tali eausa, unde dam- 
num) adereseat in patria, aut pro causa palatii. 

Similiter autem statuentes statuimus, ut nullus Venetieus 
de quolibet Greco homine uel terra Beneuenti, aut de aliis?) 
locis precium tollere presumat propter mancipia illuc portanda?). 

Aliud*) autem hoe malum et inusitatum uicium in nostra 
ereuit”) patria, quia nostri homines accipiebant epistolas (ab 
hominibus) de infra Regno?) Italico et de Baioaria, similiter 
et de Saxonia, et de aliis partibus, et eas ad Constantinopolim 
ad Imperatorem deferebant. Unde magna uituperatio erat in 
nobis et in nostra patria, et dishonorem") in nostras cartulas, 
quas ad Imperatorem pro saluatione nostre patrie consueti 
eramus*) transmittere. Ad magnam utilitatem erant recepte, 
et pro nihilo eas habebant. 

Nunc autem omnes pariter hoc malum emendare deereui- 
mus, et statuentes statuimus, ut nullus Venetieus epistolam de 
Longobardia, nec de Baioaria, neque de Saxonia, neque de 
ullis aliis locis iam ultra”) Constantinopolim portare presumat, 
non ad'^) Imperatorem, nec ad ullum alium Grecum hominem, 
nisi tantum illas, que consuetudo est de nostro palatio. 

Si quis autem hane nostram constitutionem corrumpere 
uoluerit, aut in talibus supradictis factis se implicare presumpse- 
rit, super quem culpa declarata fuerit, componat in palatio 
nostro auro obrizo'') quinque libras; et qui non'^) habuerit, 


!) guadamnum Tr, inde gua- | infra regno Ugh. In cod. S. 
dagnum Ugh. | M. lacuna. 

3) ad quemlibet Grecum ho- | 7) dishonore Ugh. 
minem vel denostro....aut 8) nostra latine consuevera- 
de aliis Ugh. mus Ugh. 

8) manc. inde illue p. Ugh. ?) in ultra Ugh. 

*) aliter Ugh. 19) nee ad Ugh. 

5) excrevit Ugh. 11) auri obrizi Tr. Ugh. 

*) epistolas ab hominibus in | !?) et si non Ugh. 
regno Tr. de homines de 


22  DpDrcnETUM VENETORUM DE ABROGANDO MANCIPIORUM COMMERCIO, 


que componat, amittat uitam aut membra; et omnia sua in 
publicum redigantur. 

Et insuper nos Bonus Patriarcha eum nostris confratri- 
bus et episcopis") ita statuimus, quia homo ille, qui hoe 
fecerit, aut consensum faciendi?) prebuerit, excepta palatii causa, 
erit anathematizatus et alienus a eorpore et sanguine domini, et 
ab ingressu ecelesie separatus; nec non et cum impiissimo 
Juda, traditore domini nostri Jesu Christi, in eternum incen- 
dium coneremari?), et suam nunquam sit meritus adimplere 
uoluntatem. 

Ego Petrus Dux. 

Ego Bonus immerito Sancte Gradensis ecclesie Patriarcha. 

Ego Petrus indignus episcopus Sancte Oliuolensis*) ecelesie. 

Ego Joannes Torcellanus?) episcopus. 

Ego Petrus^) Eracliensis Gradensis episcopus "h 

Ego Laurentius Calpinus*). 

Sign. manus Stephani Sealboni?). 

Dom. Petro Duci Candiano '^). 

Sign. manus Joannis Seutarii. 

Sign. manus Joannis Longo. 

Sign. manus Leonis Petri Longo. 

Ego Ursus Bragadino. 

Ego Stephanus Candiano. 

Ego Joannes Gradonico. 

Sign. manus Valentini Gaudario '!). 

Ego Joannes Maurocenus. 


1) fratribus et ep. Ugh. et 
episcopis Tr. 


9) P. gratia dei ep. Ugh. 


7) in margine: Eracl.; Gradi 


3) faciendo Ugh. 

8) conerematur Tr. Ugh. l. co n- 
eremetur. 

*) Olivensis Tr. 


5) Torcellensis ecclesie Tr. 


Ugh. 


episc. Tr. 
8) Caloprinus Ugh. 
*) St. filii boni Ugh. uno tenore 
eum sequentibus. 
10) D. Petri Candiani ducis. 
11) Sgaudacio Ugh. 


DECRETUM VENETORUM DE ABROGANDO MANCIPIORUM COMMERCIO. 23 


Ego Aurius . .. 

Ego Petrus Maurocenus. 

Sign. manus Dominiei Carimano. 
Ego Bonus Gaudario '). 

Ego Dominieus Maurocenus. 
Ego Petrus’). 

Ego Petrus Bragadinus. 

Ego Dominicus Bragadinus. 

Ego Dominieus Calpinus?). 

Ego Laurentius . . . 

Ego Joannes Albani. 

Ego Martinus Theodorus"). 
Sign. manus Stephani Mauroceni. 
Ego Ursus . . . 

Ego Stephanus Caloprinus^) 
Ego Vitalis Candiano. 

Sign. manus Dominici Flabiani). 
Ego Petrus Ursiolo. 

Ego Petrus Flabiano. 

Ego Petrus Memmo. 

Sign. manus?) . . . 

Ego Albinus?) . . . 

Ego Dominieus Petri Longo. 
Ego Petrus Baduarius. 

Ego Joannes Contarenus. 

Sign. manus Martini Rapedello°) 
et Joannis de Dulcia"^). 


!) Sgaudacio Ugh. 6) Fabiani Tr. 

3) Atticani add. Ugh. 7) Fricii add. Ugh. 

?) Calpinomo Ugh. 8) om. Ugh. 

*) Theodosius Ugh. *) RambadelliTr,RaprallUgh. 


5) Colaprino Tr. 19) Duleio Tr., Dulei Ugh. 


24 DECRETUM VENETORUM DE ABROGANDO MANCIPIORUM COMMERCIO, 


Leonis Bonoalto'), 

et Dominico Valaresso’). 
Leonis de Sucugallo?) 

et Leonis Gaudario*) 

et Joannis Longo, 
Dominici Godico*), 

Petri Grausuni^), 
Joannis Calbo, 

Fuscari Bonoaldo*), 
Dominici Terundello*) 

et Marino Cospario, 
Vitalis Capello, 

Truno Pigianico ?), 
Joannis Baffani ^), 

Boni Dandaco !*), 
Georgio de Sueogallo '*), 
Joannace Helliadi'”), 
Joannis Damolino, 
Joannis de Duleia''), 
Dominico Valaresso ^), 
Leonis Gaudario ^), 
Joannis Antonino"), 
Petro Baffoni'*), qui hoc fieri rogauit. 
Ego Dominicus Casiolo '?). 


1) Bonaldo Ugh. 12) Suceag. Ugh. 

*) Turalesso Ugh. 13) Joannaceni Neliadi Ugh., 
8) Succogallo Ugh. Joannaeini Tr. 

*) Lei Sgaudaeii Ugh. | 38) Duleio Tr. Ugh. 

5) om. Ugh. 15) Taralessi Ugh. 

5) Gaussoni Ugh. Grassoni Tr. | 15) Gaudacio Ugh. 

7) Bonaldo Ugh. 17) Angolini Ugh. 

8) Terenduli Ugh. 15) Bastoni Tr. 

9) TurnoP.U.PetriPigiagiciTr. | 1?) ..Casiolo, Ego Dominicus 
10) Bassani Ugh., Bastoni Tr. Gradonicus. Ego Dominicus 


11) B.DeusdatoUgh.,BandatoTr. Zapolo Tr. Ugh. 


DECRETUM VENETORUM DE ABROGANDO SARACENORUM COMMERCIO. 25 


Ego Marinus Barbadico. 
Ego Stephanus!) . . . 

Ego Dominieus, Presbiter et Cancellarius, ex mandato | 

domini Petri Ducis, Senioris nostri, compleui et roboraui. 


XIV. 
Decretum Venetorum de abrogando Saracenorum commerelo. 
A. d. 971, m. Julio. 

Edidit Lünig in cod. Ital. dipl. IV, 1526; nuperrime e codice 
Trevisaneo Romanin l. l. p. 373 sqq. Nos passim emendatius. 
Andr. Dandulus in chron. l. c. p. 210: 

Anno Ducis [Petri Cand. IV] XIII idem cum Vitale Patriarcha, 
filio suo, et Marino, episcopo Olivolensi, et ceteris episcopis, clero 
et populo Venetiarum zelo catholice fidei, cupientes Constantino- 
politanis Imperatoribus satisfacere, qui ad recuperandam terram 
sanctam operam dare proposuerant, pie statuerunt, ne quis subdi- 
tus vel fidelis Venetus audeat vel presumat mittere vel deferre ad 
terras seu loca Saracenorum arma, ferrum, lignamina vel alia, cum 
quibus possint impugnare Christianos, vel ab eis se defendere, sub 
poena librarum centum auri, Duci vel successoribus suis applican- 
darum. Et si contrafaciens non habuerit, unde solvat, capitalem 
debeat subire sententiam. 

Cfr. Lebret, T. I, pag. 218. Marin, T. II, p. 163, ita e cod. 
Trevisaneo largius paulo excerpsit: Si radunó ben tosto il Maggiore 
Consiglio colla presidenza del. Doge, e coll’ intervento del Patriarca, 
del Vescovo di Olivolo, e di tutti gli altri Prelati della provincia, 
astante in eorum praesentia magna parte populi, maiores videlicet, 
mediocres et minores, cioà nobili, cittadini, e plebe; e fu concluso, 
che fosse vietato il mereimonio col seguente editto, o carta di pro- 
missione da promulgarsi in tutti i luoghi dello Stato: 

Che nessuno ardisca di portar armi in terre de' Saraceni o per 
vendere, o per donare, n? legname da costruzione di navi ; non loriche, 
ne scudi, n? spade, πὸ lancie, πὸ qualunque altra arma possibile. 

Sia lecito soltanto di portar quella quantità d' armi, che basti 
a difesa degli equipaggi, onde possano ripulsar un attacco; e 
nemmeno di queste si possa far vendita, o dono a que barbari. 


1) Stephanus Zapolo. Tr. Ugh. nisi quod Zopula. 


26  DecRkETUM VENETORUM DE ABROGANDO SARACENORUM COMMERCIO. 


Circa a’ legnami non si portino olmi da costruzione, o legno 
qualunque lavorato ad uso di navi. Si permette soltanto, che pos- 
sano i Veneti legni portare tavole di frassino di lunghezza di piedi 
cinque, e mezzo di larghezza, (anto, e non pii; e conche, e vasi, 
e catini, e bicchieri di legno, e scodelle. E si comanda, che nessuno 
sortito dai porti di Venezia possa in altri porti caricar navi di 
legnami proibiti per darli a’ Barbari in qual si sia occasione. 

E la promessa fatta e sottoscritta da' principali nobili e popo- 
lari presenti sia osservata, come ἃ stata scritta e roborata da Marino 
Diacono Notajo, in pena di cento lire d' oro o della vita. Debba 
avere in oltre questa carta in perpetuo fermezza inalterabile. 

E come si ? fatto noto, che prima della venuta dell’ Ambascia- 
tore spedito dal S. Impero, erano state prese tre navi a noleggio, 
una per Tripoli, e due per Megalia, considerando la povertà di 
quegli uomini, si dia loro licenza di portare a quelle parti alcuni 
minuti lavori di legno, asci, scodelle, conche, ec. non già il 
proibito legname. E nessuno da questo momento ardisca di portar 
in terre Saraceniche altro legname, che quello ch’ & permesso 
nella carta. 

De hoe decreto simulque de lignorum apud Venetos mercatu 
egit etiam Depping l. l. T. 1, p. 58. T. II, p. 184, 185, 296, 297; 
quod si hie (II, 185) huius decreti annum constituit 959, id nescio 
quo errore factum videtur. Cfr. etiam Romanin 1. 1. 248. 


In nomine dei et saluatoris nostri Jesu Christi. Imperante 
domino Joanne, magno Imperatore, anno autem imperii eius 
seeundo, mense Julio, indietione decima quarta. Rivoarro. 

Cum denique per hane praedietam indietionem imperiales missi 
ab Joanne, Varsillo (i. e. Basilio) et Constantino, sanctissimis Im- 
peratoribus, ad nos fuissent directi, inquirentes de lignamine vel 
armis, quae nostrae naves in Saracenorum terras portabant, et 
terribiliter minantes per gloriosissimi Imperatoris verbum, ut, si de 
tali lignamine barbaris adiutorium preberent, quae ad dignitatem 
(damnitatem?) imperii et Christianum populum fuissent, naves eum 
hominibus et sumptis quae invenirent, igne cremare facerent — tunc 
quadam die residente domino Petro, excellentissimo Duce, Seniore 
nostro, una cum Vitale, sanctissimo Patriarcha, filio suo, nec 


DECRETUM VENETORUM DE ABROGANDO SARACENORUM COMMERCIO. 27 


non et Marino, reverendissimo Olivolensis eeclesiae episcopo, 
et cum reliquis suae provinciae episcopis, astante in eorum 
presentia magna parte populi, maiores videlicet, mediocres et 
minores, ceperunt eonsilium agere, qualiter vel quomodo dein- 
ceps iram Imperatoris plaeare potuissent, et ab hae eius mala 
consuetudine peccandi recedant. 

Et quia magnum certissime esse peccatum scimus, tale 
adiutorium paganae genti prebere, quae cum eo vel superare 
vel nocere valeant Christianos, tunc divina misericordia inspi- 
rante omnes pariter pertractavimus et confirmavimus, atque hoe 
per vinculum promissionis promittimus eum nostris haeredibus 
vobis, domino Petro, eminentissimo Duci, Seniori nostro, et 
vestris successoribus, ut a modo in antea nullus audeat arma 
in Saracenorum terras ad venundandum vel donandum portare, 
aut lignamen ad naves faciendum, quae ad damnitatem posset 
esse populo Christiano, non loricas, non elypeos, non spatas vel 
lanceas, neque alia arma, cum quibus percutere possint Christi- 
anos, nisi tantum portent arma, eum quibus se defendere possint 
ab inimicis, et illa nullo modo vendere barbaris nee donare. 

De lignamine autem permittimus, ut portare non debeamus 
ulmos, astres (asseres), spatulas, remoras, astas, nec aliud ligna- 
men, quod ad nocumentum sit Christianis, nisi tantum portare de- 
beamus insublos de fraxino, qui sunt longi pedes quinque et lati uno 
semisse tantum, non amplius, et conchas, catinos et napos, et 
asses de albaro similiter longos pedes quinque et semisse. 

Et de nullis locis, postquam de portu vestro Venetiae exiui- 
mus, lignamen sumere non debeamus, quod ad utilitatem navis esse 
possit, quae venundare barbaris valeamus per aliquam occasionem. 

Quodsi ullo tempore contra praesentem promissionem ire 
tentaverimus, et arma vel lignamen in Saracenorum terram 
portare praesumpserimus aliter, nisi tantum, sicut supra dietum 
est, qui hoe facere praesumpserit et fuerit clare factum, com- 
ponat vobis, domino Petro Duci, Seniori nostro et successoribus 


28 DECRETUM VENETORUM DE ABROGANDO SARACENORUM COMMERCIO, 


vestris auri obrizi libras centum; et si eas ad componendum 
non habuerit, capitalem subire debeat sententiam. 

Et haec promissionis carta perpetualiter in sua plenissima 
permaneat firmitate. 

Et notum siquidem facimus, quia hoe tempore, antequam 
missus saneti imperii ad nos venisset, erant captae tres naves ad 
ambulandum, duae ad Megadia') et una ad Tripolim — conside- 
rantes itaque paupertatem illorum hominum licentiam tribuimus 
portandi insublos et astas et conchas ac scutellas et caetera 
minutalia; aliud autem lignamen, quod superius legitur, minime 
eis concedimus ad portandum. In antea vero nullus praesumat 
aliud lignamen in terras Saracenorum portare, nisi tale, quale in ista 
promissionis carta legitur.Et si quis aliter facere praesumpserit, in- 
fraseripto prossimo (prostimo?) vel supremaesententiaesubiaceat. 

Ego Vitalis Patriarcha m. m. ss. 

Ego Marinus episcopus m. m. ss. 

Ego Dominicus Mauroceno. 

Ego Stephanus Colaprino. 

Ego Dominicus Urseolo. 

Ego Petrus Urseolo. _ 

Ego Petrus Bragadino. 

Ego Joannes Andreadi. 

Ego Dominicus Rorso. 

Ego Albinus. 

Ego Petrus Florentio. 

Signum manus Dominici Marignani, qui hoc fieri rogavit. 

Signum manus Joannis Cassolo, qui hoc fieri rogavit. 

Signum manus Joannis Mauro, qui hoc fieri rogavit. 

Signum manus Dominici Polani, qui hoc fieri rogavit. 

Signum manus Laurencii (?) Stuvaldi. 

Signum manus Magiscoli, qui hoc fieri rogavit. 


1) Le. El-mehdia Arabum, Europaeis Mahadia, Tunisii tune urbs capitalis. 
Cfr. M. le baron deS lane hist. des Berbéres par Ibn-Khaldoun. I, p. XCIII. 


DECRETUM VENETORUM DE ABROGANDO SARACENORUM COMMERCIO. 29 


Ego Joannes . . . 

Ego Petrus... 

Ego Joannes . . . 

Ego Dominicus Florentius. 

Ego Joannes Faletro. 

Ego Pantaleo . . . 

Signum manus Joanitii Baio, qui hoc fieri rogavit. 
Signum manus Dominici Barbariei, qui hoe fieri rogavit. 
Signum manus P. Cavallo, qui hoe fieri rogavit. 
Signum manus Leo Torcellensis. 

Signum manus Dominici Duonico. 

Signum manus Joannis fratris eius. 

Signum manus Martini Vitaliani. 

Signum manus Dominici Navigaioso. 

Signum manus Joannicii Partedago. 


Sign. 
Sign. 
Sign. 
Sign. 
Sign. 
Sign. 
Sign. 
Sign. 
Sign. 
Sign. 
Sign. 
Sign. 
Sign. 


Sign. 


Sign. 
Sign. 


manus Dominici Barboni. 


man. 
man. 
man. 
man. 
man. 
man. 
man. 
man. 
man. 
man. 
man. 
man. 
man. 
man. 
man. 


Tunei Menii (?). 

Justi Marignoni. 

Petri Renzi. 

Dominici Natalis. 

Dominici Joannaconi. 

Petri, filii Petri Magistri, qui hoc fieri rogavit. 
Bononduni. 

Menga de Ceppo. 

Joannis Fumaria. 

Nellobarino, qui hoc fieri rogavit. 
Joannis Spesso. 

Joannis Tarvisano. 

Petri Bondandini. 

Ursi Barbarici. 

Joannis de Figario. 


Sig. man. Vitalis Marineschi. 
Sign. man. Joannis Marini. 


30  DecngTUM VENETORUM DE ABROGANDO SARACENORUM COMMERCIO. 


Sign. man. Dominici Juliani. 

Sign. man. Vitalis Tentoretti. 

Sign. man. Luparii, filii Joannis Luparini. 

Sign. man. Viti, filii Joannis Nepori. 

Sign. man. Domeniei Feoli. 

Sign. man. Petri Fumaria. 

Sign. man. Dominici Marineschi. 

Sign. man. Joannis Pleseghi. 

Sign. man. Dominici Justi. 

Sign. man. Leonis Rosso. 

Sign. man. Dominici Stomato. 

Sign. man. Martini, filii Joannis Martini. 

Sign. man. Erillarii. 

Sign. man. Joannis, filii Joannis Marani. 

Sign. man. Tinosanctoris. 

Sign. man. Dominici Suceurullo. 

Sign. man. Joannis Victoris. 

Sign. man. Jurdi Maealeardo. 

Sign. man. Justiniani de Casullo. 

Sign. man. Lei Cosparii. 

Sign. man. Vitalis Partegenei(?). 

Sign. man. Dominiei Fuschello, qui hoe fieri rogavit. 

Sign. man. Joannis da Mollino. 

Sign. man. Marini Memnonii. 

Sign. man. Lei Alberto. 

Sign. man. Dominici Malianni. 

Sign. man. Marini Molani. 

Sign. man. Nelli Vigellii. 

Sign. man. Joannis, filii Dominici Pauli de Dorsoduro. 

Sign. man. Dominici Pauli, qui hoc fieri rogavit. 

Sign. man. Marci Paganovii. 

Ego Joannes de sancto Paulo manu mea scripsi. 
Ego Marinus, diaconus et notarius, complevi et roboravi. 


p 


PacTUM JUSTINOPOLITANUM. 31 


XV. 


Pactum Justinopolitanum. 
A. d. 977, d. 12. m. Oet. 

Liber Albus fol, 263. Cod. Trevisaneus S. Marci el. X, cod. CLXXXI, 
fol. 72. Danduli chronicon ad annum 977. 

Primus edidit Muratorius(p.233, chronici Dandulei) ; post eum 
Lünig in eod. Ital. dipl. IV, 1527 et comes Carli in Antichità Italiche. 
Append. p. 16, sed ex alio exemplari satis a reliquis diverso, id quod 
etiam ex subscriptione notarii elucet. Repetiit Romanin l.l. p. 376 sqq. 

Ergo Andreas Dandulus chron. l. e.: Secundo Ducis [Petri 
Ursioli 1.1 anno inter Venetos et Sicardum comitem ac populum 
Justinopolitane nobis jam nata discordia de novo contracto foedere 
pacificata est, cujus tenor talis est cett. Cfr. Marin T. Il, p. 187. 
Lebret T. I, p. 222. Sermonis squalorem saeculum excuset. 


In nomine domini nostri Yhesu Christi. Imperante domino 
nostro Otone, serenissimo Imperatore, anno quarto, die duo- 
decimo, mense Octubrio, indietione quinta. Actum in civitate 
JusriNoPoLiM. 

Denique dum*) nos omnes, Sigardus Comes una’) cum 
eunetis habitantibus in civitate Justinopolim?), tam maiores, 
quam et minores vel mediocres*), convenientibus") una vobis- 
eum Petro Ursuolo?) gloriosissimo domino, Veneciarum Duce, 
quamque et cum cuncto vestro populo post dieessum tui ante- 
cessori’), Petri Candiani Duci, constet") cunctas esse cartulas 
ab igne crematas, tam vestras, quam similiter et nostras, iterum 
ob?) reformandam pacem et convenientiam et pro amore dilectionis 


1) eum Carli. 5)'convenientes Carli. 


*) om. Dand. 6) UrsovoloTrev.Urseolo Carli. 
9) ciuitatis Justinopolitane 7) propter decessum ante- 
Dand. eessoris tui P. Carli. cum 
*) tam maioribus quam me- propter dec. antecessoris 
dioeribus et minoribus tui Dand. 
convenientibus Dand. quam 8) constet Dand. eum LA. et C. 


med. quam min. Carli. 9) ad Dand. 


32 PACTUM JUSTINOPOLITANUM. 


et caritatis, cuncta a nobis purgata discordia preterita'), 
per hane presentem convenientiam et constitutionem plenissime 
adfirmamus, ut omnibus profuturis temporibus amodo inantea 
vestris fidelibus?) ad nostra loca supradicta civitate Justi- 
nopolim?) ire et redire vel negoeiare*) securiter absque alicuius 
ex nobis contrarietate debeant. 

Nullum vero toloneum^) ab eis nichil sumere debeamus, sed 
pacifice remeare ad sua debeant propria^), quia vos a vestra 
digna mercede ita (a)") nostris de prefata nostra?) civitas 
ostendere dignati estis. 

Unde nos (ad)?) vestris predecessoribus soliti facere fuimus 
servitium anforas'") de vino centum; et iterum simili modo '') 
dare et adimplere per omnique anno") debeamus tam vobis, 
quam et a (leg. efiam) vestris successoribus usque'?) in per- 
petuum; et in nostra civitate habuerit hominem '*). Ceterum 
autem si vel unum ^) ex vestris Veneticis ad nostra loca mo- 
rando, legem inquirere voluerit, secundum consuetudinem 
nostram et vestram facere debeamus. : 

Sin autem, quod absit, omnes habitantibus'^) Ystrie 
vobiseum aliqua turbantia vel molestia") habuerint, nos vero 
absque eo'^) predictas centum amphoras de vino, quod rectum 
est, quemadmodum  (ad)'*) pristinis temporibus factum 


1) pret. disc. Carli et Dand, | M) sim. mod. om. Carli. 

3) inantea omnesuestri fide- | !*?) quolibet anno Carli et Dand. 
les Trev. et Carli et Dand. 13) quam suec. vestr. Carli et D. 

?))ad loc. nostr. civitatis | !*) et... hom. om. Dand. 
Justinopolis Carli et Dand. 15) eet. si aliquis ex v. venerit 

*) etnegotiari Carli et Dand. ad 1. n. Carli et Dand. nisi quod 

5) etnullum tel. Carli. ex v. Veneticis. 

*) ad propr. deb. Carli et Dand. 16) habitantes Carli, quod necesse 

7) om. Carli et Dand. est; habitatores Dand, 

8) dieta οἷν. Carli et Dand. 17) aliquam turbantiam vel 

?) om. Carli et Dand. molestiam Carli et Dand. 

10) de centum amphoris vini | !*) eis Dand. 


Carli et Dand. 19) om. Carli et Dand, 


PaAcTUM JUSTINOPOLITANUM. 33 


fuit'"), vobis persolvere debeamus absque ulla occasione 
proponenda. 

Et si omnes civitates Ystrie, ut diximus, inter vos et illos 
rixa et contentio aliqua orta fuerit, vel acciderit*) ad invicem, 
nostra civitas, cuncto?) populo in ea comm[em]orante, vobis- 
eum in una(m) debeamus persistere pacem et verissimam 
caritatem). 

Et si vel^) unus ex nostra civitatum?) de foris consisten- 
tibus in aliquo insurgere in’) contra vestros presumpserit, nos 
autem in*) corde et animo omnes adjutores et defensores esse 
debeamus?). 

Itemque statuimus, ut ipsi hominibus '^) (sic) de predicta 
nostra civitate nullum ') de aliquo loco vel civitate (in) ^) vestra 
secum adducere debeat (add. in) potestatem, vel aliquo ordine?) 
introducere ad emendum aliqua '*). 

Legem inter utrasque partes invicem adimplere debeamus, 
ut semper solitum extitit a nostris predecessoribus '”). 

Hec cuncta, ut supra continet, omnibus profuturis tempo- 
ribus observare et adimplere promittimus absque jussione Im- 
peratoris. Quodsi non observaverimus cuneta, ut supra cernitur, 
et fuerit elarefaetum, eomponere promittimus omnes nos una 
eum nostris heredibus'^) Vobis, domino Petro Duci tertius 


1) fuerit Carli. 

*)aut cont. vel abiurgatio 
acecid. Carli; obiurg. Dand, 

3) eum euncto Carli et apud Mu- 
rat. cod. Ambros. 

*) vobiscum observare de- 
beamus pacem et verissi- 
mam caritatem Carli et 
Dand. 

*) om. Carli. Dand. 

*) civitate Dand. 

7) om. Carli. Dand. 

Fontes. XII. 


8) uno Carli et Dand. 

9) deb.Si igitur ete. In his desinit 
Dand. 

10) homines Carli. 

1) null. alium hominem de al. 
Carli. 

1?) om. Carli; nos transposuimus vo- 
eulam. 

13) al. modo et ord. Carli. 

14) aliquem Carli; aptius. 

15) precessoribus Carli. 

15) hominibus Carli. 

3 


34 PacTUM JUSTINOPOLITANUM. 


succ.') (sie) (an et vestris successoribus?) auro libras quinque. 
Et hee carta nostra confirmatione?) omnibus profuturis tem- 
poribus, Duci et Christi adjutorio in sua manente?) plenissima 
firmitate. 

Actum in civitate Jusrmoroum die et Imperatore*) vel in- 
dietione secunda *) feliciter. 

Signum manus domino Sieardo°) inclito comite manu sua 
seribi rog. 

Signum manus Petro locoposito tt. ss. 

Ego Petrus m. m. ser. 

Signum manus Albini, genero Johanni de Justane'), 
testis. 

Signum manus Olmanno, scauino, testis. 

Signum manus Benedieto Nepus, qui fuit Andreadi sca- 
vino 5), testis. 

Signum manus Vualtram ?), frater ejus, testis subscripsi. 

Signum manus Johannis fil. Marie de Johanne ^), testis 
subscripsi. 

Signum manus Arbunco fil. Maderico ''), testis. 

Signum manus Johannis, qui fuit Andreati de Concorna '*), 
testis. 

Signum manus Mauroceni, ἢ]. Dominieo de Helna'?), 
testis. 

Signum manus Argauso '^) testis. 

Signum manus Juliano testis. 





!) etsuccessoribus auri Carli. ?) Umbrani Carli. 


*) nostrae confirmationis C. 


3) maneat Carli. 

*) imp? i. e. imperio Trevis. 

5) die...see. ind. fel. Carli. 

*) Sygardi Carli. 

7) Joann. de Rurtane Carli. 
8) Nepus...scavino om. Carli. 


1?) deNohs Carli. 

11) Ardundi fil. Maderi Carli. 

12) Andreandi test. Carli. 

13) Maurici f. D. de Salvat. 
Carli. 

13) Argausti Carli. 


PacTUM JUSTINOPOLITANUM. 35 


Signum manus de Dominico de dd. ') testis. 

Signum manus Dominico de Johanaci*) testis. 

Signum manus Martino de Teuden?) testis. 

Signum manus Serzicis testis subscripsi *). 

Signum manus Johannis de Paula testis subseripsi. 

Signum manus Augusti testis. 

Signum manus Marcello, fratris ejus, testis"). 

Signum manus Johanni, fiii Felieitati de Melinda°), 
testis. 

Signum manus Marcello testis. 

Signum Vitali, fratris ejus, testis. 

Signum manus Johanne, genero ejus, testis subscripsi. 

Signum manus Johannis, fratris ejus, testis subscripsi. 

Signum manus Felix *), filius ejus, testis subscripsi. 

Signum manus Johanni, filii Astro, qui fuit Johanni Ciampo- 
gnago, testis"). 

Signum manus Vitale, filii Sambatino ?), testis. 

Signum manus Vitaliano testis. 

Signum manus de Anastasio testis. 

Signum manus Paullo de Dignane testis '^). 

Signum manus Johanni, filii Bertoci Jugatori, testis ''). 

Signum manus Martino, filii Petro Cursia dono, testis 
subscripsi '*). 

Ego Rotepertus, dyaconus'”) et notarius huius civitatis 
Justinopolim, manu mea propria scripsi atque firmavi. 


!) de Dedis Carli. 5) S. m. Petri testis qui fuit 
3) Dom. Joannaei Carli. Joann. Zamponago t. Carli. 
*) de Teuden om. Carli. 9) Sabbatini Carli. 

*) om. Carli. 19) totum om. Carli. 

5) om. Carli. 11) totum om. Carli. 

*) de Molanda Catli. 12) S. m. filii Petri de Crusiat. C. 
7) felicis Carli. ?0) PetrusDiaconus Carli. 


3* 


36 VENETORUM LEGATIONES AD PRINCIPES SARACENORUM MISSAE. 


XVI. 


Venetorum legationes ad principes Saracenorum miss. 
A. d. 991. 


Andreas Dandulus in chronico p. 223, ed. cit.: Omnes etiam 
Saracenorum principes suis legationibus sibi benevolos et amicos 
fecit [Petrus Ursiolo II Dux Venetiarum A. D. 991 sqq.]. 


XVII. 


Chrysobullium Imperatorum Grecorum Basilii et Constantini, Venetorum 
mercatoribus libertates concedens. 


A. d. 991. 


Codex diplomatieus Seti Marci Trevisaneus class. X. eod. CLXXXI. 
fol. 8, ubi additur: „anno, ut puto 991“. Exhibuit nuper etiam 
Romanin l. l. p. 381 sqq. 

Andreae Danduli chronicon l. e. p. 223: Petrus Ursiolo II 
Dux stabilitus est anno domini DCCCCXCI . . .. Hic in exordio sui 
ducatus legatos misit Basilio et Constantino, Imperatoribus Con- 
stantinopolitanis, et ab eis erysobolium obtinuit, continens libertates 
et inmunitates favorabiles, concessas Venetis navigantibus seu mer- 
cimonia e.vercentibus in omni civitate et loco suo imperio subjectis. 
Ubi Muratorius: „in margine codieis Ambrosiani hee adnotantur : 
alibi est legere, a Basilio et Alexio, non Constantino impetratum jus 
agendi commercia in Thracia absque solutione*. Tempora satis diversa 
in hoe lemmate confundi patet. De chrysobullio Alexiano vide nos dein- 
ceps. — Authentieum originale, i. e. Grecum, ut alibi, nondum depre- 
hendimus. Versioni veteris interpretis Latine quidem, sed perquam 
barbare facte et a librariis magis etiam depravatz? inanum medicam 
aliquoties admovimus, a plurimis tamen abstinentes. Cfr. Lebret 
T. I, p. 233; Marin T. II, p. 210 sqq. Primaudaie études sur le 
commerce au moyen äge p. 34, 35. 


In nomine patris ete. 

Basilius et Constantinus omnes (1. omnibus), quibus istud 
pium nostrum sigillum demonstretur, fideles in deo Imperatores 
Romanorum. 


CnRYSOBULLIUM IMPP. GRAEC. DE LIBERTATIBUS MERCAT. VEN. 37 


Non solum rogationibus, que sub manu nostra sunt, 
obaudire miserieordiosissimum et laudabile est, sed enim et 
extraneos (eríraneis?) et pertinente publieo obaudire roga- 
tur eum providentia. (ef) pietate; indeque enim et pietas 
sufficienter ad miseriam propitius (propitia?) demonstretur ; 
lonquimque (/onginque) etenim cum pietate imperiali detur 
significatio. 

A qua (l. a quo s. eque) enim et Dux Veneticorum, et qui 
sub illo est, et cum omnis plebis intercessione cum pr&catio- 
nem ad nostrum fecerunt Imperium , ut unusquisque (per) suum 
navilium, quod de sua provincia, sed enim et ab alia provincia 
et eivitate cum negotio veniendo, nihil aliud donare, sed solidos 
duos dicebant; etenim ab haetenus tantam donare quantitatem. 
Et ideo multos commeschabios (l. commerciarios) interro- 
gantes, inventum est magis, que ut (quod? ) plus de 30 solidis 
dabant unusquisque (pro?) navigio [a] deo coronato Imperio 
nostro '). 

Unum enim, a quo et Christianorum gens fiendo, et deum 
nobiseum fide, alium aut(em) pro promissione, qu: antiquitus 
fecerunt, ut non solum ad ista de(o) data conservata civitate 
inventuri, seeundum antiquas eonsuetudines cum prompta volun- 
tate indefessis servitiis, et forsitan ambulant nostrum Imperium 
in Longombardiam, dirigere illius karicationes, operare eum suis 
navigiis, et nullami occasionem aut memoriam in isto facere 
servitio. 

Ideo exaudiunt eorum deprecationem et jussu per istum 
suum chrisobolum, ut unusquisque (per)') suum navigium, 
quod ex Venetia et ab aliis partibus veniret eum suis negotiis, 
nihil aliud donare ad ipsum publieum pro karicatione de Abido 





!) Marin, qui bune loeum exseripsit: magis quam triginta solidos 
dabat un. navigilius a. d. e. i. n. 
3) per addit Marin. 


38 CHRYSOBULLIUM IMPP. GRAEC. DE LIBERTATIRUS MERCAT. VEN. 


veniente solidos duos, et discedentes eos') a sua provineia 
quindeeim tantum, ut pervenirent omnem donationem unum- 
quemque navigium XVII. 

Et ipsi soliti adducere ipsi Venetiei . . . de domo, qui illo 
tempore erit; et ille (1. is) detur ab ipso commereiario, cer- 
cando illos ipse eommereiarios, quandoque revertere volue- 
runt (l. voluerint) ad suam provinciam. 

Ne autem habere (1. haberent) licentiam pro cupiditate tenere 
illos plus diebus tribus, et illud fieret, quandoque necessitat[7s] 
(m)ea occasio est, quod debet viam (l. vim) ejus contraire. 

Et ipsi autem Venetici pro occasione defensionis eorum 
alioquin (sic), quod negotium habent de Constantinopolin in 
suis navigiis levare scilicet Amalfitanos, Judeos, Longombardos, 
de civitate Bari et aliorum, sed solum illorum negocium ad- 
duxerint. Quodsi hoe faciunt, non solum illos defendere potue- 
rint, sed et suum justum perdiderunt*). 

Insuper et hoe jubemus, ut per solum Logotheta(m), qui 
tempore illo erit de diorno (l. domo)"), ista navigia de istis 
Venetieis et ipsi Venetiei serutentur, et pensentur et judicentur, 
seeundum quod ab antiquo fuit consuetudo; et quibus judieium 
forsitan inter illos aut eum aliis erescetur, serutari et judieare 


1) eos omittit Marin. 

3} In margine: in originaliineorrepta(sie) reperitur, etsiescripta. 
Cfr. Marin T. II, p. 212: Ma come i Veneziani potevano abusar dell’ indulto 
e earicar ne’ proprj bastimenti le merci altrui spaeeiandole come proprie, lo 
che avrebbe apportato non poco danno alle dogane Imperiali, provede il 
diploma al defraude con queste parole, le quali riporto emen- 
date, non come sono nel testo pieno di scorrezioni: 

Non liceat Venetis levare negotium Amalphitanorum, Judcorum, 
Longobardorum de civitate Bari, et aliorum, sed solum proprium 
negotium adducant. Quod si contra hoc facient, non solum alienum 
defendere poterint, sed et suum proprium iustum perdiderint. 

8) Logotheta de domo erit λογοϑέτης τῶν οἰχειαχῶν, 8. τοῦ ἰδιχοῦ, de quo 
v. DuCange Const. christ. lib. II, p. 154. 


CHRYSOBULLIUM IMPP. GRAEC. DE LIBERTATIBUS MERCAT. VEN. 39 


pro ipso solo logotheta, et non pro alio judice qualemcumque 
unquam. [deo iubemus et omnibus mandamus . . . ipsi cartularii 
qui sub illo sunt et notarii parohalasari, luminarchi, epologerni, 
et illi dieuntur silocalami, commerclarii de Auido, aut alios homi- 
nes, qui reductus ut imperiali seruitio usque in minimo seruitio '). 
Verum de publico etiam nullum hominem habere licentiam 
unquam tempore per qualemeunque occasionem aut ipsi[s] Ve- 
netici[s] aut illo[rum] navigiis tentare aut tangere, aut scrutari, 
aut dicere illis pro quibus aut qualeeumque occasione perqui- 
rere, nostro Imperio commendabit^) illos esse sub manu de 
logothetis de diorno solo, et ab illo solo illos pensetur ; obser- 
vando et illos omnia, quz suprascripta sunt, et eum aliis servi- 
tiis operare (l. operando) cum suis navigiis pro karicatione de 
nostro hoste, qui forsitan vult nostro(um) Imperio(um) in 
Longombardia(m) dirigere; pensando omnes et expectando, 
qui ausus fuisset contrarium, qu® nos jussimus et hee seripsi- 
mus, pro quovis prevaricare et contraire faciunt, super eum 
venire disdignationem et iram de nostro Imperio, sufficiendo 
omni demonstratione sola de nostro ipso chrisobulli sigillo; quod 
faetum est in mense Martio indictione quinta; in quo et 
nostro(um) pio(pium) et a deo ordinato (l. coronatum) 
Imperio(um) confirmavit. Amen. 


1) Hune vocum rerumque squalorem ita emendamus: ideo iubemus et 
omnibus mandamus,logothetzipsi, eartulariis quisub illo 
sunt, etnotariisparathalassariis, limenarchis, hypologis 
geniei, et illis qui dieuntur xylocalami, commerciarii de 
Auidoautalios homines, quireditus procurant inimperiali 
seruitio elc. De his redituum imperialium administratoribus, quse afferri 
poterant, sategimus ad chrysobullium Emanuelis Imperatoris a. 1148, huius 
Collectionis no. LI. 

2) Sie fere hee transponas: aut scrutari aut qualicumque oceasione 
perquirere, aut dicere illis, pro quibus nostrum Imperium 
commendabit, illos esse sub manu de logothetis de domo 
solo, etabillosoloillos pensetur. 


40 VENETORUM LEGATIO CoNsTANTINOPOLIN MISSA. 


XVIII. 
Venetorum legatio Constantinopolin missa. 
A. d. 997. 

Andreas Dandulus in chronico p. 226 ed. eit.: Inferea iste 
Dux [Petrus Ursiolo II] Ioannem filium, requisitus a Basilio et Con- 
stantino Imperatoribus, misit Constantinopolim, qui honore et mune- 
ribus ab eis decoratus ad patrem rediit. Hoc fere anno hanc lega- 
tionem Constantinopolim adiisse, inde elucet, quod Dandulus interea 
factum id esse narrat, quum Gregorius V a Crescentio Roma expul- 
sus denuo auxilio Ottonis ΠῚ Imperatoris restitueretur, qui et in 


Crescentium et in Papam ab hoe creatum Joannem XVI crudeliter 
animadvertit. 


XIX. 
Veneti ab Imperatoribus Grecis dominium Dalmatiz impetrant. 
A. d. 998. 999. 

Lebret T. I, p. 244. Marin T. II, p. 264. 

Andreas Dandulus in chronico p. 227 ed. eit.: Hoc tempore, 
mortuo Tyrpimiro, rege Croatorum, inter filios, Mucimirum et 
Suriguam, cupiditate regnandi orta contentio schisma magnum in 
illa regione generavit. Mucimirus tamen pravalens, plurimis in 
rebellione positis, regnum obtinuit, damna inferens maritimis civi- 
tatibus Dalmatie. Qua de causa Veneti, ab illis evocati, cum per- 
missione Basilii et Constantini, Imperatorum Constantinopolitano- 
rum, a quibus reges illi sceptrum antiquitus recognoverant , domi- 
nium Dalmatie primitus acceperunt, ut historia, quam reperimus 
in antiquissimis Grecorum et Venetorum codicibus . . seriose 
declarat. ldem ibidem p. 230: Inde Dua pradictas civitates repe- 
tendo remeans pari omnium consensu Ducem Dalmatie se primitus 
nominavit, et ad Venetiam tamdem cum tali triumpho regressus est. 


XX. 
Venetorum legatio Constantinopolin missa. 
A. d. 1004, 
Lebret T. I, p. 249; Marin T. Il, p. 265. 
Andreas D andulus in chronico ed. cit. p. 223: Petrus Ursiolo II 
Dux stabilitus est anno domini DCCCCXCI. Idem p. 233: Iste Dux 
etiam contra Saracenos, qui Barensem urbem Apulie obsessam 


DALMATINORUM PROMISSIO DE NON ADMITT. IN Darm. Nonmannıs. #1 


detinebant, cum navali stolio perrexit, et urbem intravit, et victua- 
libus munit, et cum Gregorio *) catapano Imperiali urbe?) exiens 
de Saracenis victoriam habuit, et liberata urbe ab obsidione Vene- 
tias rediit. Post Ducis reditum, anno videlicet . . . . . . 3), Joannem 
Ducem cum Ottone fratre mittit Constantinopolim ad Basilium et 
Constantinum Imperatores, qui cum honore suscipientes illum 
Mariam*) ex sorore neptem, filiam nobilis viri Argiropolis [Argy- 
ropuli], satis splendide dotatam sibi in conjugem tradidere, sta- 
tutoque die nuptiarum conjuges in capella imperiali a patriarcha 
Constantinopolitano munus benedictionis et ab Imperatoribus 
aurea diademata capitibus suis suscepere. Celebratis itaque. cum 
honore nuptiis Joannes ad repatriandum — dispositus rogatu 
Basilii euntis contra Bulgaros usque ad ejus reversionem in 
urbe cum wore remansit. Reversus quoque Basilius Joannem 
Ducem patricium fecit, et supplicanti nepti corpus sancte Barbare, 
filie Dioscori, gratiose concessit. Quibus obtentis Joannes cum 
urore et fratre Venetias rediit, a patre et Venetis cum gaudio 
receptus, et in capella ducali corpus sancte Barbare deposuit. 
Cujus conjux filium in Constantinopolim conceptum peperit, avun- 
culi sui Basilii nomine vocatum. 


XXI. 


Dalmatinerum promissio Venetis prestita de non admittendis in 
Dalmatiam Normannis. 


A. d. 1075, d. 8., m. Februar. 


Ex codice diplomatico Trevisaneo S. Marci, classe X., cod. LXXXI, 
fol. 113, ubi legitur lemma: „1075 ex I, 87.* Lebret T. I, p. 273; 
Marin T. Il, p. 290. „La carta obbligatoria, rogata da Pietro Entio 
Diacono di S. Marco e Cappellano del Doge, e sottoscritta da piü di 
un Prelato di quella provincia, sta registrata coi patti nel codice 
Trevisaneo*. Romanin l. l. p. 391. 

Andreas Dandulus in chronico l. e. p. 248: In quo tempore 
Normanni Dalmatinorum fines invadunt et destruunt. Dux igitur 


1) Murat.: in margine cod. Ambr.: „aliis Hieronymo". 
*) Constantinopoli. 

2) Laeuna in editione Muratoriana. 

*) Murat.: Codex Ambros. Martham semper. 


A2  DALMATINORUM PROMISSIO DE NON ADMITT. IN DAL, M. NORMANNIS. 


[Dominieus Sylvius] egressus eos abire coegit, et ab incolis solidam 
fidelitatem cum promissione non adducendi Normannos in Dalma- 
tiam suscepit. Cum his eonfer num. XIX. hujus Colleetionis, ubi 
Venetos ab Imperatoribus Grecis, Venetorum adhuetum dominis, sub 
annum 991 dominium Dalmatie impetrasse narratur. 

In nomine domini dei eterni et salvatoris nostri Jesu Christi. 
Anno ab incarnatione ejusdem 1075, mense Februarii, die S*, 
indietione XV. (? XIII) Darmarız et Cnosrix.. Promittentes pro- 
mittimus nos Prior Spalatinz civitatis, videlicet Stephanus Vua- 
liza nomine, atque Gaudinus Tribunus, Dom. Marra, Jo. Peri- 
pano, Petrus filius Dominici, Desa filius Cocini, aliusque Desa 
Michael, Stephanus Nichiforus, Dominieus Drasi, Forminus 
Salatus eum universis nostris eoneivibus, majoribus et minori- 
bus, nee non et Prior Tragurin: civitatis, Vitalis nomine, et 
Petrus Bello, Georgius Bogaboiei, Joannes Chudi, Sabaudicius 
Archidiaeonus, Desa Andreas Dominieus, cum eunctis nostris 
eoneivibus, maioribus et minoribus, nostre civitatis, atque Can- 
didus, Prior Jadrensis civitatis, et Madius Sega judex, Nichoforus 
Selius Zella, Madius Gallus, Dabro Strineia, Joannes Spatarius, 
Candidatus, Lampridius Madinus Martini, Valentinus Speri, An- 
dreas Camerarii ac universi nostri concives, maiores et minores, 
atque Prior de Belgrado, Justus Venetieus, Gregorius, frater 
episcopi, Drago de Crustina, Michael de Utica, Prestantius Pe- 
trigna Anastasii, Michael de Diach Viro [Durachio?], atque 
omnes eoncives nostre civitatis, vobis domino Dominieo Silvio, 
Duei Veneti: et Dalmatie, ac Imperiali prothofodro (l. proto- 
hedro) et Seniori nostro, ut ab hae die in antea, quarum nullus 
nostrorum eivium audeat adducere Nortmannos aut extraneos 
in Dalmatiam, aut per se ipsum, vel quovis ingenio. 

Si quis autem hujus sceleris przvarieator inventus fuerit, 
et se legitime exeusare non poterit, amittat vitam suam, et 
quidquid possidet in hoe seeulo, medietatem in eamera Ducis, 
et medietatem civibus, qua in civitate pr@varicator inventus 


Donartıo Auexrn I VeNETIS Cr. FACTA. A3 


fuerit per judicem et per Romanam legem, qu: in presenti 
pagina seripta esse videatur in quarto capitulo ejusdem legis. 
Quia, si quis inimieus(os) infra provinciam invitaverit aut intro- 
duxerit, anim: su: ineurrat periculum, et res ejus inferantur'). 

Signum manus Prioris Spalatinz eivitatis Stephani Valize, 
qui hoe rogavit fieri. Et suecessere omnes, qui supranominati, 
subseribunt, ut supra, inde in calce. 

Ego Laurentius, sanete Salonitan® ecclesi: archiepiscopus, 
ratifico et confirmo. 

Ego Forminus, Novensis episcopus, ratifico et confirmo. 

Ego Joannes, abbas saneti Bartholomei, ratifico et confirmo. 

Ego Prestantius, episcopus Belgradensi, ratifico et confirmo. 

Petrus Heneius, Saneti Marei diaconus et Ducis Venetis, 
domini Silvii, capellanus, rogatus a dietis hominibus, scripsit et 
complevit feliciter. 

XXII. 
Donatio Alexii 1 Imperatoris Venetis Cpolitanis facta. 
(A. d. 1081— 1090.) 

Cfr. diploma anni 1090, nr. XXV. huius Colleetionis: ,damus 

. eidem monasterio b. Georgii . . . tantum de nostris proprie- 
tatibus . . . . quantum nos ab Imperatore Alexio invenimus* ..... 
„scilicet damus in prefato monasterio S. Georgii ipsum capyllio 
situm ...... cum totis eius habentiis et pertinentiis ab intus et 
foris, secundum quod nobis advenit a prememorati Alexii Impera- 
toris.* . .... damus . ... potestatem, secundum quod diximus, et 


ab prememorato EEE Alexio nobis advenit per iam dictas 
imperiales cartulas*. 
XXIII. 
Chrysebullium Alexii I Imperatoris Venetis contra Normannos soclis 
concessum. 
A. d. 1082, m. Maio. 

Andreas Dandulus chron. l. e. p. 249: Sumpto igitur 

Imperio et civibus bene dispositis Alexius cum ingenti militia et 


1) Seil. in erarium. In cod. infe?. 


CHaRYsoBULLIUM AtExıt fF. 


A4 


Venetorum classe contra Robertum *), qui jam ad Imperii damna 
redierat, egressus circa Durachium bellum commisit, in quo ex suis 
et Venetis multis occisis et captis succumbens fugam arripuit. 
Quae hie breviter admodum atque frustatim allegantur, iuvat ex 
Greeis scriptoribus illustrare. Neque est quod exeusandi gratia quid 
proferamus. Quippe hoe ipsum chrysobullium longe et amplissimum 
est et gravissimum; et que posthac a Grecorum Imperatoribus con- 
cessa sunt Venetis privilegia s. ehrysobullia, ea omnia in hoc ut in 
fundamento posita et stabilita sunt. Itaque ex Anna Comnena duos 
locos hie transponendos duximus, eosque Grzece et Latine exhibemus. 


Anna Comnena 4, 2 (ed. Pa- 
ris, p. 105; ed. Bonn. T.I, p. 191) : 
Ὃ δὲ αὐτοχράτωρ (Alexius I Com- 
nenus) πάντα διὰ γραμμάτων τοῦ 
Παλαιολόγου ἀναδιδαχϑείς, καὶ 
dirt xarà τὸν Ἰούνιον μῆνα δια- 
περάσας (ὡς ὁ λόγος φϑάσας 
ἐδηλωσε), xai τοσούτῳ χλύδωνι καὶ 
ναυαγίῳ χατασχεϑεὶς x«i οἵᾳ 
ϑεομηνίᾳ. περιπεσὼν 
στάλη, ἀλλὰ τὸν Λυλῶνα μετὰ 
τῶν σὺν αὐτῷ συνελϑόντων ἐξ ἐφό- 


οὐχ ὑπε- 


029 χατέσχε, καὶ ὅπως αὖϑις ἀπαν- 
ταχόϑεν ἀπειροπληϑεῖς δυνάμεις 
ἐς αὐτὸν συρρέουσι νιφάσιν ἐοιχυῖαι 
χειμερίῃσι,. καὶ οἱ χουφότεροι τὸν 
Ψψευδώνυμον ἐπ᾽ ἀληϑείας Μιχαὴλ 
εἶναι τὸν βασιλέα πιστεύοντες 
προσέρχονται τῷ ᾿Ρομπέρτῳ, ἐδε- 
ὅίει, πρὸς τὸ τῆς ὑποθέσεως ἀπη- 
βλέπων μέγεϑος. Καὶ τὰς ὑπ᾽ 


Imperator de his omnibus per 
literas Palzologi edoctus, item, 
quod mense Junio, ut supra rela- 
tum est, trajecisset, et quamvis 
maxima tempestate ae naufragio 
intereeptus deique ira afflictus, 
non absterritus esset, sed Aulo- 
nem eum suis comitibus primo 
impetu cepissef, quodque innu- 
merge undecunque copie nivium 
instar hiemalium denuo ad eum 
eonfluerent, levioresque animo, 
falsi nominis Miehaelem revera pro 
Imperatore habentes, ad Robertum 
aecederent, sollicitatus est, diffi- 
cultatem propositi secum reputans. 
Cumque suas copias ne multesi- 
mam quidem partein Roberti co- 
piarum :equare animadverteret, 
ex Oriente Turcos arcessendos 
duxit, idque Sultano eo tempore 


1) Ubi Muratorius: in codicis Ambrosiani margine hee leguntur: alibi est 
legere, Silvio Duce Alexium a Venetis impetrasse classem navium one- 
rariarum XXXVI, triremium XIV, galeotarum IX contra Robertum Nor- 
mannum, qui pacem (unc maluit cum Alexio. Itaque Veneti ab Alexio 
domum remissi ingentia dona, inter que corpora Sanctorum, et alias 
sanctas reliquias, necnon et largum Chrysobullium ab Imperatore 
Graco cum gratitudine reportarunt. 


CuaysosuLLıum ÁLExiI I. 45 


αὐτὸν δυνάμεις μηδὲ τὸ πολλοστὸν 
τῶν τοῦ Ῥομπέρτου σωζούσας χα- 
τανοῶν, δέον ἔχρινεν ἐκ τῆς ἑῴας 
τοὺς Τούρχους μεταχαλέσασϑαι" 
χαὶ τηνικαῦτα περὶ τόυτου δηλοϊτῷ 
Σουλτάνῳ. ᾿Αλλὰ xai τοὺς Beveri- 
χοὺυς προσχαλεῖται QU ὑποσχέσεων 
χαὶ δώρων. τὰ μὲν ἐπαγγειλάμενος, 
τὰ δὲ καὶ προτείνων ἤδη, εἰ μόνον 
ϑελήτσαιεν τὸ ναυτιχὸν ἁπάτης τῆς 
χώρας αὐτῶν ἐξοπλίσαι καὶ τάχιον 
εἰς τὸ Δυρράχιον καταλαβεῖν, ἐφ᾽ 
ᾧ τοῦτο μὲν φυλάξαι, μετὰ δὲ τοῦ 
στόλου τοῦ “Ρομπέρτου χαρτερὸν 
τυστήσασϑαι πόλεμον. Καὶ εἰκατὰ 
τὰ διαμιηηνυϑέντα αὐτοῖς ποιήσαιεν, 
εἴτε ϑεοῦ ἐπαρήγοντος τὴν νικῶσαν 
σχοῖεν, εἴτε... ἡττηϑεῖεν, ἐχεῖνα 
αὐτὰ λήψονται χατὰ τὰ ὑπεσχη,- 
μένα, ὥσπερ εἰ χατὰ χράτος ἐνί- 
χησαν. ᾿Αλλὰ x«l ὁπόσα τῶν Se- 
λημάτων αὐτῶν μὴ ἐπισφαλῆ τῇ 
τῶν Ῥωμαίων ἀρχῇ εἶεν, ἀποπλη- 
ρωϑήσονται, διὰ χρυσοηβούλλων 
λόγων ἐμπεδωϑέντα. Οἱ δὲ τοῦ- 
των ἀχηύσαντες πάντα, ὅσαπερ 
ἤϑελον, αὖϑις διὰ πρέσβεων ἐξαι- 
τησάμενοι, τὰς ὑποσχέσεις βεβαίας 
λαμβάνουσι. Τηνικαῦτα τοίνυν 
στόλον εὐτρεπίσαντες διὰ παντοίου 
εἴδους πλοίων, τὸν πρὸς Δυρράχιον 
ἀπόπλουν ἐποιοῦντο σὺν εὐταξίᾳ 
πολλῇ. Καὶ πολλοὺς (l. πολλὰς) !) 
χελεύϑους διανηξάμενοι χατέλαβον 
τὸ ἐπ᾽ ὀνόματι τῆς ὑπεραμώμου 


ϑεοτόχο) πάλαι ἀνοικοδομηϑὲν 





significavit. Verum etiam Vene- 
tos . . pollieitationibus donisque 
in auxilium vocavit, alia promit- 
tens, alia statim offerens, dum- 
modo omnes terre suse copias 
navales armare et Dyrrachium 
celerrime petere vellent, ut hane 
urbem tuerentur, et cum classe 
Roberti aeri proelio contende- 
rent. Sique seeundum ea, que 
eis essent significata, egissent, 
sive deo juvante victoriam repor- 
tassent, sive .. superati essent, 
eadem illa seeundum promissio- 
nem accepturos esse, acsi poten- 
ter (hostem) vicissent. Preterea 
etiam, quzecunque euperent, qua- 
tenus salva republiea Romana 
concedi possent, ea, bullis aureis 
firmata, prestitum iri. li vero 
his auditis, quicunque volebant, 
per legatos denuo postulantes, 
fidem promissionum acceperunt. 
Jamque classe omnis generis na- 
vigiis ornata Dyrrachium ordine 
satis bono solvunt, multaque spa- 
tia emensi appellunt ad templum 
in nomine matris dei superimma- 
eulatz olim exstruetum, in loco, 
qui Pallia voeatur, a Roberti 
castris, extra Dyrrachium positis, 
octodecim fere stadiorum spatio. 
Cumque Roberti classem cis Dyr- 
rachium urbem omni instrumen- 
torum bellicorum genere muni- 
tam conspexissent, animum ad 


!) Ed. Bonn.: „lege πελάγους, Vide annotat. (? ) 


46 


τέμενος εἰς τόπον, Παλλία χαλούμε- 
νην, ἀπέχοντα τῆς παρεμβολῆς τοῦ 
“Ῥομπέρτου ἔξωϑεν τοῦ Δυρραχίου 
κειμένης ὡσεὶ σταδίους ὀχτωχαί- 
δεχα. Θεασάμενοι δὲ τὸ ναυτικὸν 
τοῦ Ῥομπέρτου ἐκεῖϑεν τῆς πόλεως 
Δυρραχίου παντοίῳ εἴδει πολεμικῶν 
ὀργάνων περιπεφραγμένον ἀπεδει- 
λίασαν πρὸς τὸν πόλεμον. Μεμα- 
ϑηχὼς δὲ τὴν τούτων ἔλευσιν ὁ 
Ῥομπέρτος πέμπει τὸν υἱὸν αὐτοῦ 
Βαϊμοῦντον πρὸς αὐτοὺς μετὰ στό- 
Any, μηνύων εὐφημῆσαι τὸν βασιλέα 
Μιχαὴλ καὶ αὐτὸν τὸν ᾿Ρομπέρτον. 
Οἱ δὲ εἰς νέωτα τὴν εὐφημίαν ἀνὴρ- 
των. “Ἑσπέρας δὲ χαταλαβούσης, 
ἐπεὶ οὐχ ἐνὴν αὐτὸϊς ταῖς ἀχταῖς 
προσπελάσαι, νηνεμίας οὔσης, 
συναρτήσαντες τὰ μείξουονα τῶν 
πλοίων καλωδίοις τε δεσμήσαντες 
χαὶ τὸν λεγόμενον πελαγολιμένα 
συναπαρτίσαντες, πύργους τε ξυλί- 
vous ἐν τοῖς ἱστοῖς αὐτῶν οἰκοδο- 
μήσαντες, διὰ καλωδίων ἀνήγαγον 
ἐν αὐτοῖς τὰ ἑκάστῳ αὐτῶν συν- 
ἐφεπόμενα μιχρὰ ἀκάτια. ᾿Εντὸς δὲ 
τοιούτων ἄνδρας ἐνόπλους εἰσαγα- 
ἡόντες, ξύλα τε παχύτατα εἰς μέρη 
διατεμόντες, οὐχ εἰς πλεῖον πήχεως 
ἑνός, σιδηρέους ἥλους ὀξεῖς ἐμ- 
πήξαντες ἐν αὐτοῖς, τὴν τοῦ Φραγ- 
nnd στόλου ἐξεδέχοντο ἔλευσιν. 
Ἡμέρας δὲ ἤδη αὐγαξούσης, κα- 
ταλαμβάνει ὁ Βαϊμοῦντος, τὴν 
εὐφημίαν ἐξαιτούμενος. Τῶν δὲ εἰς 
τὸν πώγωνα αὐτοῦ ἐφυβρισάντων, 
τοῦτο ὁ Βαϊμοῦντος μὴ ἐνεηγκών, zU- 
, 


T$ πρῶτος κατ᾽ αὐτῶν ἐξορμῆσας; 


CHRYSOBULLIUM AuLexı I. 


proelium demittebant. Cognito 
eorum adventu Robertus filium 
suum Boémundum eum classe ad 
eos mittit, Michaeli Imperatori 
ipsique Roberto fausta apprecari 
jubens; quam illi apprecationem 
in erastinum distulere. Vespera 
vero appetente, cum littoribus 
applieare non liceret, cessante 
vento, majora navigia rudentibus 
eolligantes portumque, quem di- 
eunt, maritimum efficientes, et 
turrés ligneas in malis eorum 
exstruentes, funibus seaphas mi- 
nores, qu® singulas naves seque 
bantur, sublime trahebant. In has 
vero viros armatos imponunt, sti- 
pitesque erassissimos in longi- 
tudinem cubiti, non amplius, dis- 
secantes, acutis infixis clavis 
ferreis, Francie: classis adven- 
tum opperiuntur. Jamque luce 
oborta Boémundus adventat, ut 
fausta acelamarent, poscens. At 
illi eum in faeiem eum illuderent, 
id Boémundus non ferens, ipse 
primus in eos invehitur, maxima 
eorum navigia aggressus; dein 
etiam cetera classis. Atroci vero 
exorta pugna, cum Boémundus 
gravius illos impugnaret, uno 
lignorum, qu: dixi, dejecto, na- 
vem, in qua Boémundus forte 
erat, statim perforant. Qu: sub- 
eunte aqua eum in eo esset, ut 
mergeretur, alii navem egressi, 
in id ipsum, quod fugiebant, 
ruentes merguntur; alii cum 


CHRYSOBULLIUM Arexıı I. 


ἐξορμῆσας προσεπέλασεν, εἶτα xai 
ὁλοιπὸς στόλος. Καρτεροῦ δὲ πολέ- 
μου συρραγέντος, ἐπεὶ ὁΒαϊμοῦντος 
χαρτερώτερον αὐτοῖς ἐπεμάχετο, 
iy τῶν εἰρημένων ξύλων ἄνωϑεν 
ἐΐψαντες εὐθὺς διέτρησαν τὴν 
ναῦν, ἐν ἢ ὁ Βαϊμοῦντος ἐτύγχανεν 
ὧν. 'Og δὲ ἀναρροιβδήσαντος τοῦ 
ὕδατος χαταποντίζεσϑθαι ἔμελλεν, 
οἱ μὲν ἐξερχόμενοι τῆς νεώς, ἐξ 
ἧσπερ ἔφυγον, εἰς τοῦτ᾽ αὐτὸ ἐνέ- 
nınzov καὶ ἐβυϑίξοντο, οἱ δὲ μετὰ 
τῶν Βενετίχων μαχόμενοι ἀνῃρέ- 
ϑησαν" ἐχεῖνος δὲ εἰς χίνδυνον ἤδη 
ἐληλαχώς, εἰς ἕν τῶν αὐτοῦ πλοίων 
εἰσπηδήσας εἴσεισιν. ᾿Επὶ πλέον δὲ 
ϑαρρήσαντες οἱ Βενέτιχοι xai τὴν 
χατ᾽ αὐτῶν μάχην ϑαρραλεώτερον 
συνάψαντες xal τελείως χατατρο- 
πωσάμενοι τούτους, χατεδίωξαν 
ἄχρι τῆς τοῦ "Pounéprov σχηνῆς" 
"Ana δὲ τῷ τῇ χέρσῳ πελάσαι 
εἰσπηδήσαντες ἄλλον πόλεμον μετὰ 
τοῦ 'Ρομπέρτου συνάπτουσι. Τού- 
τοὺς Θεασάμενος ὁ Παλαιη)λόγος 
ξελϑὼν xal αὐτὸς ἀπὸ τοῦ κάστρου 
Δυρραχίου μαχόμενος ἦν μετ᾽ 
αὐτῶν. Καρτεροῦ γοῦν γεγονότος 
πολέμου xal μέχρι τῆς Ρομπέρτου 
παρεμβολῆς q-3ácavrog, ἐχεῖϑεν 
ταύτης πολλοὶ ἐδιώχϑησαν, πολλοὶ 
δὲ xal παρανάλωμα ξιρῶν γεγό- 
νασιν. Οἱ δὲ Βενέτιχοι λείαν πολλὴν 
ἀφελόμενοι εἰς τὰ ἴδια πλοῖα πα- 
λινοστήσαντες εἰσήεσαν, ὁ δὲ Πα- 
λαιολόγος εἰς τὸ χάστρον αὖϑις 
εἴσεισιν. Ἡμέρας γοῦν τινας οἱ 


47 


Venetis pugnantes occiduntur. 
llle vero, in diserimen jam ad- 
ductus, in aliud navigiorum suo- 
rum insiliens hoc intravit. Veneti 
alaeriores faeti aerius eum illis 
contendunt, eosque plane in 
fugam versos usque ad Ro- 
berti tentorium — persequuntur. 
Cumque terre continenti appro- 
pinquassent,  desilientes — aliud 
proelium eum Roberto conserunt. 
Quos  eonspieatus Palcwologus, 
eruptione et ipse ex urbe Dyr- 
rachio facta arma cum illis jungit. 
Cumque gravis exorta pugna ad 
Roberti usque castra processis- 
set, multi hine in fugam aguntur; 
multi etiam gladiis obtruncantur. 
Veneti, magna preda potiti, naves 
suas redeuntes intrant; Palwolo- 
gus vero in urbem se recipit. 
Postquam aliquot dies quieti in- 
dulserunt, Veneti missis ad Im- 
peratorem legatis, ea, que? acci- 
derant, nuntiant. Ille benevole, 
ut par erat, exceptos innumeris- 
que beneficiis dignatos dimittit, 
una eum illis ampla munera cum 
ad Ducem Venetie mittens, tum 
ad magistratus sub eo fungentes. 


A8 CunysoBULLIUM Auexı I. 


Βενέτιχοι διαναπαυσάμενοι ἀπο- 
στέλλουσι πρὸν τὸν βασιλέα πρέσ- 
Bes, διαμηνύοντες τὰ γεγονότα. 
ὋὉ δὲ φιλοφρονησάμενος αὐτούς, 
ὡς εἰκός, καὶ μυρίων εὐεργεσιῶν 
ἀξιώσας ἀπέλυσεν, ἀποστεῦῶλας 
μετ᾽ αὐτῶν χρήματα ἱκανὰ πρός 
τε τὸν Δηγῦχα Βενετίας xal τοὺς 
ὑπ᾽ αὐτὸν ἄρχοντας. 

Anna Comnena 6, 5 (ed. Paris. 
p. 161, ed. Bonn.T. 1, p. 285 sqq.): 
Καιροῦ δ᾽ ὀλίγου παρερρυηκότος 
δρόμωνάς τε καὶ τριήρεις εὐτρε- 
πίσαντες οἱ Βενέτιχοι χαὶ ἀλλάττα 
τῶν μιχρῶν καὶ ταχυδρόμων νηῶν 
μετὰ πλείονος δυνάμεως κατὰ τοῦ 
Ῥομπέρτου ἔρχονται. Kai δὴ xa- 
ταλαβόντες αὐτὸν περὶ Βοϑρεντὸν 
αὐλιζόμενον τὸν μετ᾽ αὐτοῦ συνά- 
nrousı πόλεμον χαὶ χατὰ κράτος 
νιχῶσι, πολλοὺς μὲν ἀποχτείναντες, 
πλείονας δὲ καὶ βυϑίσαντες" μι- 
χροῦ δὲ δεῖν χαὶ αὐτὸν τὸν γνησίον 
υἱὸν αὐτοῦ l'ídov xai τὴν ὁμευνέτιν 
κατέσχον Tairav. Καὶ νίκην κατ᾽ 
αὐτοῦ λαμπρὰν ἀράμενοι δηλοῦσι 
πάντα τῷ βασιλεῖ. "Og διὰ πολ- 
λῶν τούτους ἀμειψάμενος δω- 
ρεῶν καὶ τιμῆς, καὶ αὐτὸν τὸν 
Δοῦκα Βενετίας τῷ τῶν Πρωτοσε- 
βάστων ἀξιώματι μετὰ τῆς ἀνα- 
λόγου ῥόγας ἐτίμησεν, Ὑπέρτιμον 
δὲ καὶ τὸν πατριάρχην σφῶν ἠξίωσε 
μετὰ τῆς ἀναλόγου ῥόγας. ᾿Αλλὰ 
καὶ πάσαις ταῖς ἐν Βενετίᾳ ἐχχλη- 
σίαις χρυσίου ποσότητα ἱκανὴν 
ἐτησίως διανείμασθαι ἀπὸ τῶν 
βασιλικῶν ταμιείων ἐχέλευσε. Τῇ 


Brevi tempore  pr:eterlapso 
Veneti, instructis dromonibus et 
triremibus nonnullisque aliis par- 
vis et velocibus navigiis, cum 
maioribus viribus adversus Ro- 
bertum egrediuntur. Cumque in 
eum, prope Buthrotum stationem 
habentem, ineidissent, proelio 
commisso graviter eum vincunt, 
multis e:zsis, pluribus etiam mer- 
nee multum abfuit, quin 
ipsum filium ejus germanum, Gi- 
dum, et Gaitam conjugem cape- 
rent. Splendidaque ex ipso re- 
portata vietoria, Imperatori rem 
omnem nuntiant. Qui multis eos 
muneribus et honoribus afficiens, 
ipsum quoque Ducem Venetiz 
Protosebastorum dignitate, cum 
salario congruente, ornavit, et 
patriarch® eorum Hypertimi titu- 
lum, cum salario congruente, 
concessit. Quin et omnibus in 
urbe Venetia eeclesiis auri sum- 
mam largam quotannis ex :rario 
Imperatorio distribui jussit. Prz- 
terea ecclesi®, in nomen evangeli- 
st: apostolique Marci conditi, ve- 
ctigales fecit omnes Amalphitanos, 


sis; 


CHRYSoBULLIUM Auzxı I. 49 


μέντοι ἐπ᾽ ὀνόματι τοῦ εὐαγγελι- 
στοῦ (adde xai) ἀποστόλου Μάρ- 
χου ἐχχλησίᾳ ὑποφόρους ἅπαντας 
τοὺς ix Μέλφης [1.25 ᾿Αμάλφης], 
ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐργαστήρια 
χατέχοντας, πεποίηκε, καὶ τὰ ἀπὸ 
τῆς παλαιᾶς Ἑ βραϊκῆς σχάλας 
μέχρι τῆς καλουμένης Βίγλας 
διήχοντα ἐργαστήρια καὶ τὰς ἐντὸς 
τούτου ἐμπεριεχομένας σχάλας 
ἐδωρήσατο χαὶ ἑτέρων πολλῶν 
ἀχινήτων δωρεὰς ἔν τε τῇ βασι- 
λευούσῃ καὶ τῇ πόλει Δυρραχίου, 
xal ὅποι ποτ᾽ ἂν ἐχεῖνοι ἡτήσαντο. 
Τὸ δὲ δὴ μεῖζον: τὴν ἐμπορίαν 
αὐτῶν ἀζήμιον ἐποίησεν ἐν πάσαις 
ταῖς ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν Ρωμαίων 
χώραις, ὥστε ἀνέτως ἐμπορεύεσ- 
Sat καὶ κατὰ τὸ αὐτοῖς βουλητόν, 
μῆτε μὴν ὑπὲρ κομμερχίου ἢ ἑτέρας 
τινὸς εἰσπράξεως τῷ δημοσίῳ 
εἰσχομιξομένης παρέχειν ἄχρι καὶ 
ὀβολοῦ ἑνός, ἀλλ᾽ ἔξω πάσης εἶναι 
“Ῥωμαϊκῆς ἐξουσίας t). 


qui Constantinopoli oflicinas ha- 
bebant; offieinas quoque donavit, 
a veteri Ebraica scala usque ad 
Biglam, qu: dicitur, pertinentes, 
item scalas intra hoe spatium 
sitas, multasque alias res immo- 
biles cum in sede Imperatoria, 
tum in urbe Dyrrachio, et ubieun- 
que illi expeterent. Quod vero 
majus est: mercaturam illorum 
vectigali immunem fecit in omni- 
bus regionibus Imperio Romano 
subjectis, ita ut libere suoque 
arbitrio mercatum facerent, atque 
commercii aliusve tributi wrario 
preéstandi nomine ne obolum qui- 
dem darent, sed omni Romanorum 
potestate exemti essent. 


Chrysobullium ipsum, nec autographum Gr®cum, nec apographum 


Latinum authentieum, deprehendere nobis contigit. Latet haud dubie 
inter ingentes necdum apertos seu potius digestos archivi generalis 
apud Venetos thesauros, quos — vetustioris imprimis aevi — disponere 
iustoque modo collocare vix inceperunt. Qui diploma vidit et in usum 
suum convertit, optimus Lebret, illius nonnisi fragmenta margini 
operis sui adposuit, T. I, p. 275. Attamen forte fortuna illud privi- 
legium insertum est chrysobullio Emanuelis Imperatoris a. 1148, huius 
Collectionis nr. LI, ex quo deinde adiicietur; antea, ne quid deside- 
retur, fragmenta illa non ab omni parte nostro diplomati consona, 
hie suo ordine sequantur. Ipse Lebret de summa huius privilegii hzc: 


1) De hoc privilegio v. Wilken. in Kreuzzüge, T. Il, pag. 188 ibique not. 3. 
Fontes. XII. A 


50 CuavrsopvıLium Auexu 1. 


„Die Venetianer erhielten hierdurch nicht nur die uneinge- 
schränkte Handlungsfreiheit im ganzen griechischen Reiche und in 
den wichtigsten Seehäfen, sondern sie wurden auch von allen Fiscal- 
anforderungen losgesprochen, die Kirche des heil. Markus erlangte 
gewisse Gefälle in Constantinopel selbst, und der Doge wurde mit 
dem prächtigen Titel eines Protosebasten, der Patriarch von Venedig 
mit der Würde eines Hypertenus (l. Hypertimus) beschenket.* — 
„Diese noch unbekannte Urkunde setzt den venetianischen und 
griechischen Sieg über den Robert, welehen Romualdus von Salerno 
verschweigt, und Malaterra trocken übergeht, Wilhelm von Apulien 
aber und Anna Comnena bezeugen, ausser Zweifel. Der Freiheitsbrief 
fängt an: * 

Et quid unquam est commutatio eorum, qu: sincerz dilectionis 
et fidei sunt!) . . . qualiter autem mirifieis eonstructis navibus Epi- 
damnum, quod nos Dyrrhachium vocamus, venerint, et viros navi 
pugnantes in auxilium nobis obtulerint, proprioque stolo scelerosi 
stolum illius potenter devicerint, perdentes cum ipsis viris, qualiterque 
adhue nobis faventes permaneant, et alia, qu: in mari laborantibus 
his videlicet viris peraeta sunt, et quz correcta omnes noverunt . . . 3) 
tempore erogativi aceipere solemnium viginti libras, quatenus per 
ecclesias distribuant proprias . . .3) constituit serenitas nostra 
sanctissimam Ecclesiam S. Apostoli et Evangeliste Marei Venetiis 
existentem ab unoquoque Amalphitanorum Constantinopoli et in tota 
Romania ergasteria*) habentium, et sub potestate dicti Patritiati 
existentium unoquoque anno accipere numismata Hyperpera tria. Ad 
hec largitur eis ergasteria in Embolo Peramatis, id est transitus, 
existentia, cum eorum solariis, quz introitum et exitum habent versus 
Embolum, progredientia ab Hebraica usque ad loeum, qui dieitur Vigla. 
Concessit autem Celsitudo nostra, eos universas mereari species in 
omnibus Romanis partibus, videlicet apud magnam Laodiceam, An- 
tiochiam, Mamistram5) . . . . et apud ipsam magnam urbem, et 


1) „bald hernach heisst es“ : Lebret. 

2) „hernach wird den Kirchen von Venedig ein Almosen ausgesetzt“: Lebr. 

3) „der St. Marcuskirche werden besondere Gefälle vorbehalten“: Lebr. 

*) „(Kramläden“): Lebret. 

5) „(hier werden alle Seehäfen genannt, wo die Venelianer einfahren 
können)“: Lebret. 


CuRYsosULLIUM Arzxıı I. 51 


simplieiter in omnibus partibus sub potestate nostrz pi® tranquillitatis 
existentibus, non pr&bentes quoquo modo pro qualibet propria merce 
quidquam commercii gratia, vel alicuius alius conditionis, qus fisco 
debeatur !). 

„Et quid unquam sit eorum, que sunt commutatio pure 
amieitie ae fidei? Quid uero amicis et ministris, periculis se 
obicere pro amicis et dominis eligentibus, reddet quis equi pon- 
deris et maxime, quando spontanee pro his in contamina in hiis, 
que contra hostes sunt, prelüs hi uenerint? Nostre quidem 
studium uoluntatis magnam hanc rem ponens, nichil ad dignam 
invenit remunerationem. Reddit uero, quanta dat temporis, et 
que amicis et ministris sunt placentia. Sunt autem, que retri- 
buuntur fidei et pure servitutis premia, nostra quidem studiosa 
uoluntate et spontaneo animo minora ac pauciora, non igno- 
bilia uero quedam, nec amicis et seruis indigna. Sed quid michi 
proemium uult? Ea, que fidelium Ueneticorum sunt, nullus 
omnium ignorauit, et quo modo uenerunt constructis multiferis 
nauibus ad Epidamnum, quod Dyrrachium uocamus nos; et 
quomodo uiros naui pugnantes innumeros in auxilium nobis pre- 
sentauerunt; quodque proprio stollo scelesti stolum ui superare, 
perdentes eum ipsis uiris; et quod nunc quoque nobis auxilian- 
tes perseuerant; et alia, que a thalattocopis, i. e. in mari labo- 
rantibus uiris acta sunt; et que correeta nouerunt omnes, et si 


!) Hie.fragmenta finiuntur. Rem pluribus attingit Primaudaie études sur 
le commerce au moyen äge p. 36, 37, qui iure monet: „a compter de ce 
jour, les relations politiques et commerciales entre les deux États de- 
vinrent plus étroites et plus fréquentes. Un grand nombre de Vénitiens 
s' établirent à Constantinople et épousérent des filles de familles distinguées. 
Venise donna une plus grand activité à sa marine, et, à l' aide des priviléges 
qu'elle avait obtenus, s' empara peu à peu de tout le commerce de l' empire 
grec“. Conferendus etiam Lodovico Sauli della colonia dei Genovesi in 
Galata T. I, p. 11 sqq. Res a Roberto Guiscardo gestas et Alexii Impera- 
toris de auxilio impetrando tentamina illustravit E. Gauttier D'Are, 
histoire des conquétes des Normands ete. Paris 1830, libre III, chap. 1 


[p. 323 sqq.]. 
A? 


52 CHRYSoBULLIUM ÄLexn |. 


nos non dicamus. Unde et in remuneratione huiusmodi ipsorum 
servitiorum bene uoluit Imperium meum per presens chrysobul- 
lion sermonem, accipere eos annue in tempore roge solempnium 
librarum XX. et ut distribuantur hec in proprias eeclesias secun- 
dum ipsorum uelle. Honoravit autem et nobilem Ducem eorum 
uenerabilissima Protosebasti dignitate eum roga etiam sua ple- 
nissima. Non in persona uero ipsius determinauit honorem; sed 
indesinentem esse atque perpetuum et per successiones iis, qui 
secundum deinceps fuerint, Ducibus transmitti definitiuis in urbe. 
Honorauit et patriarcham eorum Hypertimon, i. e. superhonora- 
bilem, eum roga librarum uiginti. Et hune uero honorem per 
suecessionem in eos, qui deinceps fuerint, patriarchas transmisit, 
ut hie quoque sit indesinens atque perpetuus, et non tantum 
persona eius. Constituit uero Imperium meum, et sanctissimam 
ecclesiam saneti apostoli et evangeliste Marci, qui est in Uenetia, 
ab uno quoque in magna civitate et omni Romania tenentium 
ergasteria Amalphitanorum omnium, qui sunt sub potestate eius 
quidem patriciatus, accipere per unumquemque annum numis- 
mata tria. Ad hoc donat eis et ergasteria, que sunt in embolo 
Peramatis eum solariis suis, que habent introitum et exitum in 
totum, quod procedit ab Ebraica usque ad Uiglan, queque habi- 
tantur et que non habitantur, et in quibus Uenetiei permanent 
et Greci sicut ergasteriis; et maritimas III scalas, que in pre- 
dicto spatio terminantur. Donat autem et sancto Akindino man- 
kipium, i. e. pistrinum, quod est in ipsius ecclesie latere, quod 
pertinet ad domum Petrij, et habet pensionem Byzzantinorum XX. 
Similiter dat et ecclesiam saneti apostoli Andree, que est in 
Dyrrachio cum ibidem existentibus imperialibus pensionalibus 
praeter in is repositam aphesin, que debet dari ad chelandia. 
Concessit autem eis et negotiari in omnes partes Romanie spe- Ὁ 
cies universas, uidelicet cirea magnam Laodieiam, Antiochiam, 
et Mamistram, Adanam, Tarson, Ataliam, Strouilon, Chion, 
Theologon, Phoeian, Dyrrachion, Aulonem, Choriphus, Bondizam, 


CanvsosuLLIUM Aukxı I. 53 


Methonem, Coronem, Nauplion, Corinthion, Thebas, Athenas, 
Euripon, Demetriada, Thessalonicam, Chrysopolin, Peritheorion, 
Abydon, Redeston, Adrianopolin, Apron, Eracliam, Selibriam, 
et per ipsam Megalopolin, et simpliciter in omnes partes sub 
potestate nostre pie mansuetudinis, non prebentibus omnino 
pro qualibet propria negotiacione quidlibet commercii gratia 
uel euiusuis alius conditionis, que demosio infertur, pacti, quasi 
xilocalami, limenatici, poriatiei, caniskii, exafolleos, archontichii 
et aliorum tributorum causa eorum, que debent negociari. In 
omnibus enim negotiacionis locis data est licentia eis ab Impe- 
rio meo, superioris esse debere et ipsa requisitione. Excident 
uero et ab ipso eparcho parathalassite, eleoparocho, genico, 
ehartulariis, hypologis, et omnibus, qui huiusmodi sunt, nullo 
eorum, qui per loca sunt prineipum uel aliorum seruitium eom- 
munis traetantium, eontempnere quid eorum, que hie diffinita 
sunt, presumente. Omnium enim, quas quis dicat, specierum ae 
rerum coneessa est his negotiacio, et omnium emptionem in 
potestate habebunt facere, superiores existentes uniuersa datione. 
Hee ita eum dispensauerit Imperii michi pietas sancta, atque 
diffinit, nullum resistere eis sicut rectis et ueris dulis eius, et 
eontra inimieos adiutoribus, et usque ad finem seculi tales se 
esse promittentibus, nee quemquam omnino contraria sentire 
hiis talibus, nec actiones aliquis aduersus omnes exercere propter 
tradicta eius ergasteria, et scalas istie. Qualiseunque enim juris 
hie existunt siue ecclesiastiei, siue priuati siue publici, siue 
sancte domus sint, hec nullatenus continget, que nune sunt 
fidelium dulorum Imperii michi Ueneticorum et in posterum 
futurorum, quum multam beniuolentiam et rectum animum erga 
Romaniam, et erga Imperium meum ostenderunt, et toto animo 
hec seruare promittunt in perpetuum, et pugnare pro Romeo- 
rum statu, et Christianis pro parte uolunt et protestantur. Et 
contra tales uiros quis contradicet, uel contra eos judicium 
mouebit aliquando? Unde nee secretum Petrij uel Mireleu, nee 


54 ALExiUs I Ven. pucem PnoTOSEBASTUM CREAT. 


etiam priuatus quisque, sed nee monasterium uel templum 
sanetum, quibus uidelicet donata ergasteria pertinent atque 
scale, contra hos mouebunt. Erunt autem silentes et in dispen- 
satione ac donatione Imperii mei manentes uere. Nam si uolun- 
taria non donamus dignis accipere, seu qui uiriliter egerunt et 
uiriliter agere student atque studebunt, quibus aliis donabimus 
aliquando? Ergo et donabuntur donatorum sibi immobilium 
sine ablatione et sine turbatione in deinceps omnia et perpetua 
tempora secundum continentiam debiti exponi sibi praetici tra- 
ditionis eorum a proto anthypato Georgio et notario Imperii 
mei tu Machitariu, quod et firmum erit et stabile ae inuiolabile 
in omnibus, que continebuntur in eo, debens et hoc in illis 
subastipulari secretis, in quibus et presens subastipulatum est 
chrysobullion Imperii nostri in notieiam eorum, que donata sunt 
rectis dulis Imperii mei Uenetieis et ad deortationem temptan- 
tium hos molestare eorum causa. Erunt igitur, que hic diffinita 
sunt, semota firmaque incorrupta et a nullo contempta. Si uero 
quis contempserit forsitan quid eorum, que in hoe chrysobullio 
disposita sunt, irremissibiliter exigetur a seereto ton oichiacon 
aurum libras X, et quantitatem eius, quod ablatum fuerit ex eis, 
persolvet in quatruplum, quia firmo ae securo existente presente 
pio chrysobullio, facto eirea Maium mensem, quinte Indictionis, 
in anno sex milesimo quingentesimo nonagesimo, in quo et 
nostrum pium et a deo promotum subsignauit Imperium*. 


XXIV. 
Chrysobullium Alexii I, Venetiarum Duci titulum Protosebasti 
concedentis, 
A. d. 1084. 

Andrez Danduli chronicon p. 249 sq.: 

Vitalis Phaledro Dux approbatur anno domini nostri Jesu 
Christi millesimo octogesimo quarto. Qui Augusti (Alexii I Comn.) 
hortatione Andream Michaelem, Dominicum Dandulo et Jacobum 
Aurio legatos Constantinopolim misit, ut jurisdictiones Dalmatie 


Donatıo DUcis VENET. 55 


et Croatie sibi ab incolis traditas obtineret, quas Constantinopoli- 
(ano imperio pertinere noverat..., quam in partitione imperii inter 
Carolum et Nicephorum per decretum sancitum Carolus. orientis 
imperio habere permisit; et illam usque ad tempus Basilii et Con- 
stantini reges et principes presidentes nomine ipsius tenuerunt. — 
Euntes autem legati ab Alexio alacriter visi crusobolium Dalmatie 
et Croatie et sedis (?) Protosevastos obtinuerunt. Quibus postea 
reversis Dux suo addidit titulo: Dalmatie atque Croatim et 
imperialis Protosevastos. 

Cfr. Lebret T. I, p. 278, sq. Hoc dato ehrysobullio Veneti 
αὐλοί fuere denuo ut arma conferrent cum Normannis; uti Andr. Dand. 
ibid. p. 251: Hogatu Alexii Dux [Vitalis Phaledro, ab anno 1084] 
contra Robertum stolum mittit, qui una cum Grecis a Roberto apud 
Sasinum superatus confusus rediit. 


XXV. 
Donatio Ducis Venetis Vitalis Faletri, Venetis Cpolitanis facta. 
A. d. 1090, m. Julio. 

Cod. Lat. S. Marci elass. XIV, cod. XXXVII, fol. 1, in quo sic 
inscriptum: , Kosmiro Molin sottoserive una donatione fatta dal Doge 
Vital Michele a Karimano abb. et al monastero di S. Giorgio Maggiore 
di aleune terre e case nella città di Cospol*. 

Edidit Muratorius in Antiqq. Ital. T. I, p. 900, 901, et 
Flamin. Cornel. in Eccles. Venet. dec. XI, P. II, p. 212 ex auto- 
grapho in Archivo Monasterii S. Georgii maioris. 


In nomine domini dei et salvatoris nostri Jesu Christi. 
Anno ab incarnacione ejusdem redemtoris nostri millesimo nona- 
gesimo'), indictione XIII. Rıvoarro. 

Omnes Christi fideles, secularibus euris deditos, opem dei 
extollere industria oportet, quatenus tale aliquid agant, quo se 
eterne remunerationis premium adepturos confidant. Igitur nos 
quidem Vitalis Faletrus de Donis?), dei gratia Venetie et Dal- 
macie Dux et imperialis Protosevastos, una cum nostris judiei- 
bus et alis bonis hominibus nostris fidelibus, cum nostris 


1) nonag., mensis Julii Corn. | *) FaletroVeneciarumChroa- 
| eieatque Dalm. cett. Corn. 










56 DonaTıo pucıs VENET. 


successoribus et heredibus, nullo penitus cogente aut suadente 
aut vim inferente '), sed juste voluntatis eonstitutione, et oratione | 
Abbatis ac monachorum ejus commoti, optima et spontanea 
nostra voluntate pro remedio animarum nostrarum, tempore 
domini Karimani, venerabilis Abbatis monasterii b. Georgii, 
damus, donamus, concedimus et contradimus, offerimus et 
transactamus eidem monasterio b. Georgii et prenominato ejus 
Abbati domino Karimano suisque suecessoribus in perpetuum 
tantum de nostris proprietatibus terrarum et casarum, coopertis 
et discoopertis, sitis infra urbem Constantinopolitanam, quarum 
nos*) ab Imperatore Alexio invenimus pro grossouoli et pra- 
tico?) cartulas, quantum continet a comprehenso sacro*) de 
Vigla, qui percurrit ad portam Perame?) usque ad Judecam 
extra illud totum, quod nos datum habemus ad monasterium 
saneti Nicolai, per cartulas firmitatis, sicut in eis legitur. 
Scilicet damus in [leg. iam] prefato monasterio S. Georgii 
ipsum capyllio situm juxta latus de suprascripto sacro Vigle, 
sicut tenet uno ejus capite in ipso nostro deambulo*), atque 
cum tota sua longitudine et latitudine, cum capitibus et lateribus 
suis, nec non eum totis suis edificiis, petrinis et ligneis, sive 
cum totis ejus habentiis et pertinentiis ab intus et foris, secun- 
dum quod nobis advenit a prememorati Alexii Imperatoris. 
Etiam damus ergasterium *) unum situm juxta latus de pre- 
i apyllio, sieut respicit ejus frons in jam dieto nostro 


weasterium similiter damus, secundum quod est 
prietatem, que tune fuit Dominici Bernardi, 
nante in proprietate, que nunc est S. Nicolai. 


uolibet alio | *) compr. saro Corn. 

C. ᾿ς 5) permet Corn. 

*) embulo Corn. 

sobuli et pra- Τὴ argasterium constanter Corn. 
5" 8) etambulo Corn. 


DoNATIO DUCIS VENET. 57 


Tertium quoque ergasterium similiter transactamus, sicut 
est situm juxta ipsum ergasterium, quod tune fuit Visonis bon 
Georgio'), altero ejus latere firmante juxta ipsum sacrum?) . . , 

Hoc namque totum, ut dietum est, a comprehenso dicto sacro 
usque adveniente ad prefatam Judecam, secundum quod nunc 
adesse videtur totum, sicut est positum decontra Stamno?). 

Omnia in omnibus, sieut designatum est, cum toto suo 
edifieio, petrino et ligneo, cooperto vel discooperto, cum suis 
solariis, in quantum se ibi comprehendit, cum aecessu et egressu 
suo, eum omnibus suis habentiis et pertinentiis ab intus et extra, 
sicut predesignatum est transaete, in prefati monasterii S. Geor- 
gii suique prenominati Abbatis et ejus suecessorum plenissimam 
perpetuo damus, concedimus et offerimus potestatem*), secun- 
dum quod diximus, et ab prememorato Imperatore Alexio nobis 
advenit per jam dietas imperiales cartulas, ut in eis continetur, 
et seeundum quod ad nostrum jus haetenus possessum fuit, eo 
modo; ut predesignatum est transacte, in vestra permaneat pote- 
state habendi, tenendi, ergasteria construendi, laborandi, regendi, 
meliorandi et in perpetuum possidendi, minime autem ab ipso 
monasterio subtrahendi vel alienandi in alia parte; sed ad sal- 
vationem et utilitatem ejusdem monasterii in perpetuum perma- 
nendi. 

Verum tamen statutum est inter nos et vos prenominatum 
dominum Karimanum Abbatem, ut ipsa schala, que dicitur schala 
maior, quam ad nostrum usum retinuimus, semper habeat 
ascensum et descensum sine vestra et successorum vestrorum 
contradictione. 

Unde promittentes promittimus, ut nullo unquam tempore 
contra presentem oblationis cartulam, quam prono fecimus animo, 


1!) Ursonis Dongeorgii Corn. *) plenissima perpetua.. 
*) lacuna etiam apud Corn. potestate Corn. 
8) an Steno? 


58 DonaTıo pucıs VENET. 


ire debeamus nee per nosmet ipsos, neque per nostros succes- 
sores vel heredes, quia in legibus cautum atque preceptum est, 
ut id, quod!) semel datur, vel donatum aut oblatum fuerit, nullo 
modo revocetur. 

Hee omnia observare et adimplere promittimus. 

Et vos, domine prenominate Karimane Abbas et vestri suc- 
cessores, observare*) debeatis in perpetuum hoc, quod inter 
nos statutum habemus, ut supra legitur, de preffata schala. 

Quodsi quoeunque tempore contra hane oblationis cartu- 
lam ire temptaverimus, aut aliquod inde subtrahere vel minuere 
presumserimus, vel aliquod retro donum aut meritum inde 
inquisierimus, recte vos observare, ut^) dietum est, de jam 
dicta scala, tune non solum reatum mendacii ineurramus, verum 
etiam prostimum*) solvere promittimus eum nostris suecessori- 
bus et heredibus in suprascripto monasterio S. Georgii et pre- 
dicto Abbati Karimano ac successoribus ejus auri libras decem. 

Et hee presens oblatio et alligatio chartule infraseripto 
ordine ex utraque parte in sua semper maneat firmitate, quam 
seribere rogavimus Andream, presbiterum, Martinacium, nota- 
rium et S. Joannis baptiste plebanum, in mense et indictione 
suprascripta tertia deeima. 

Ego Vitalis Faletro, dei gratia Dux, manu mea subseripsi. 

Ego Joannes Badoario judex. 

Ego Henricus Ursoyolo judex. 

Ego Joannes Maurocenus judex: add. Corn. 

Ego Badouarius Aurio judex. 

Ego Joannes Gradonico judex. 

Corn. addit: Ego Vitalis Adoaldo. 

Ego Aurio Bassadello. 





1) ut, cum quid Corn. *) prostinum Corn.: at est Gre- 
3) etadimplere deb. Corn. corum πρόστιμον, poena. 
8) vos observante Corn. | 


DoNAT!0 pucıs VENET. 


Ego Berengerius. 

Ego Johannes Rapedello. 

Ego Dominicus Roso. 

Ego P. Fiolarius Flabianicus. 
Ego Petrus Badouario Da Spinale. 
(Ego Petrus Badouario Da Spinale.) 
Ego Dominieus Basilio. 

Ego Petrus Cerbano. 

Ego Joannes Miliano. 

Ego Petrus Mauro. 

Ego Badouarius Bragadino. 

Ego Sebastianus Cernario'). 

Ego Bonfilius Storlato. 

Ego Joannes Sgaldano*). 

Ego Dominieus Da Canale. 

Ego Stephanus Mauro. 

Ego Joannes Pantaleo. 

Ego Tribunus Caroso. 

Ego Dominicus Vitaliano. 

Ego Dominicus Michael. 

(Ego Dominieus Michael.) 

Ego Ambrosius Justo?). 

Ego Joannes Navigajoso. 

Ego Fuscari Fuscareni. 

Post Fusc. Corn. addit: Ego Joannes Fuscarini. 
Ego Dominicus Superantio. 

Ego Petrus Contareni. 

Ego Petrus Calbani. 

Ego Stephanus Ziani. 

Ego Trasaritum (?) . .. 


!) Coronario Corn. ı 3) Justo om. Corn. 
*) Sgaldario Corn. 


60 





DoNATIO pucıs VENET. 


Trano de Orio Gambasiriea'). 
Ego Petrus Bauzigessus*). 
Ego Dominieus Nanno. 

Ego Joannes Dona. 

Ego Petrus Bembo. 

Ego Petrus Maciamano. 

Ego Joannes Adoaldo. 

Ego Vitalis Vitaliano. 

Ego Andreas Michael. 

Ego Petrus Mauroceni. 

Ego Dominicus Stornato. 
Ego Joannes Monetario. 

Ego Joannes Calvo?). 

Ego Petrus Grecus. 

Ego Petrus Justo. 

Ego Dominicus Contareni. 
Ego Vitalis Michael. 

Ego Dominieus Cirino. 

Ego Vitalis Calvo. 

Ego Petrus Michael de capite Riuoalto. 
Ego Petrus Bonoaldo. 

Ego Joannes Justinianus. 
Ego Petrus Gradonico. 

Ego Dominieus Badouario de Spinale. 
Ego Petrus Cerrosus*). 

Ego Stephanus Zopulo*). 
Ego Mareus Ziani. 

Ego Mareus Gradonicus. 

Ego Petrus Faletro. 


-. .-«-.0. .. 


!) Ego Trasaridus Georio 8) Selavo Corn. 
Gambasirica Corn. *) Carosus Corn. 
2) Banygessus Corn. 5) Theupulo Corn. 


DoNAT!0 pucıs VENET. 


Ego Leo Beligno. 

Ego Dominicus Regini. 
Ego Crosmiro') Da Mulino. 
Ego Stephanus Lugaressi*). 
Ego Bonfilius Peppo?). 

Ego Joannes Darbore. 

Ego Sebastianus Caucanino. 
Ego Dominicus Paulo. 

Ego Marcus Maupedro*). 
Ego Joannes Fenlo*). 

Ego Joannes Muncianico*). 
Ego Petrus Ruybolo. 

Ego Petrus Campulo. 

Ego Dominicus Calvo"). 
Ego Petrus Sipilciacus*). 
Ego Ursus Gorio. 

Ego Ursus Maricialis. 

Ego Ursus Manfredo. 

Post Manfr. Corn. addit: Ego Petrus Maurocenus. 
Ego Dominicus Da Ponte. 
Ego Petrus Greculo. 

Ego Vitalis Dondi. 

Ego Joannes Gorio?). 

Ego Dominieus Gemani. 
Ego Stadio Praciolani'^). 
Ego Michael Papaeizza ''). 
Ego Vitalis Istrico '^). 


!) Gogosmiro Corn. ?) Calvoni Corn. 
*) Lughressi Corn. 8) Sipileiarius Corn. 
3) Pipo Corn. *) Geno Corn. 


61 


*) Maripetro Corn. 10) Stadaopraeio Bani Corn. 


5) Ferilo Corn. 11) Papoei Corn. 
5) Mueianieo Corn. 12) Lystrico Corn. 


62 Doxarıo pucıs VENET. 


Ego Joannes Cupo. 

Ego Foscarus Michael. 
Ego Badouarius Bonoaldo. 
Ego Dominicus Albani'). 
Ego Marcus Manfedro*). 
Ego Joannes Borboni?). 
Ego Felix Barbaromani*). 
Ego Vitalis Zopulo. 

Ego Petrus Cerosus’). 
Ego Dominicus Regini. 
Ego Florentius Juliano*). 
Ego Marinus da Borea). 
Ego Joannes Vasallo. 
Ego Martinus Nanno. 
Ego Dominicus Bonoaldo. 
Ego Leo Sanudo. 

Ego Heinricus Da Ponte. 
Ego Joannes Guriani. 
Ego Bonofilius Aurifex. 
Ego Petrus Panulfo °). 
Ego Joannes Gregorius. 
Ego Joannes Martinacius*). 
Ego Petrus Marcello. 

Ego Joannes Dondi"). 
Ego Joannes Faletro. 
Ego Dominicus Ruibolo. 
Ego Dominicus Da Puteo. 
Ego Joannes Dauro. 





3) Maripedro Corn. ?) Daborta Corn. 

8) Barbani Corn. 5) Firulfo Corn. 

*) Barbani Corn. | 3) Martinas... Corn. 
5) Carosus Corn. 10) Dand...Corn. 


1) Abbani Corn. | 6) Vilion. Corn. 





SPALATINORUM PROMISSIO. 63 


Ego Petrus Salomone. 
Ego Gregorius Magno !). 
Ego Dominicus Vitalis. 
Ego Dominicus Calbo. 
Ego Dominicus Quirino*). 
Ego Stephanus Peneani?). 
Ego Heinricus Vitaliano*). 
Ego Marinus Capillus?). 
Ego Fuscari Gaussoni*). 
Ego Petrus Venerio. 
Ego Vitalis Massulo. 
Ego Andreas Dapuzzo. 
Ego Andreas, presbiter et notarius, complevi et roboravi. 


XXVI. 
Premissio facta domino Vitali primo Michaeli Duci Veneto a Spalatinis, 
A. d. 1097. 

Cod. diplom. Trevisan. fol. 117. Rem attingere videtur Dan- 
dulus in chron. p. 256, ed. Murator., hisce: „quo (Vitali Michele 
Duce) creato Veneti crucem assumentes subsidium in acquisitione 
terre sancte mittere decreverunt, et per legatos suos, Baduarium 
da Spinale et Phaledrum Stornato, Dalmatinos ut conferant requi- 
runt. Illi autem fidei zelo et promissae fidelitatis assentiunt*. 


Nos Spalatini Priores, scilicet Senior et Junior, cum euncto 
populo, maioribus et minoribus, promittimus vobis domino nostro, 
Vitali Michaeli, glorioso Duei Venetie atque Dalmatie sive 
Chroatie et imperiali Prothosevastori, ut, cum venerit stolus 
vester Spalatum, nos przparare debeamus unam saginam vel 
duas galleas alias ad veniendum vobiscum; tantum tamen in 
providentia vestra sit, quas illarum vobiscum ducere velitis. 


!) Geno Corn. 5) Capell.. Corn. 
3) Guera Corn. 5) bis: alterum Fuse. Gauss. 
3) Pentani Corn. om. Corn. 


*) Henr. Mudacio Corn. 


64 Bormunoı I AnTioceneni PRiIVIL. VEN. 


Quodsi hoc non observaverimus, tune eomponere debeamus 
in camera vestri palatii solidos Romanatos mille. Et hec promis- 
sionis cartula in sua firmitate permaneat. 

Signum manus Petri Senioris, qui hoc rogavit fieri. 

Signum manus Aloymi Prioris, qui hoe rogavit fieri. 

Signum manus Andres et Petri, qui hoe rogavit fieri. 

Signum manus Gaudii judicis, qui hoe fieri rogavit. 

Signum manus Andrez, qui hoc fieri rogavit. 

Signum manus Petri, fratris Prioris, qui hoc fieri rogavit. 

Signum manus Chirnechiz, qui hoc fieri rogavit. 

Signum manus Pauli, Perdami, Draghi et Luchari. 

Ego Petrus, subdiaconus, rogatus a suprascriptis, com- 
plevi et roboravi. 

Hzc promissio faeta est presentibus legatis vestris, domi- 
nis scilicet Baduario da Spinale et Faletro Stornato. 


XXVII. 


Boemundi I principis Antiocheni privilegium Venetis concessum. 
A. d. 1098—1099. 

Hoe privilegium memorat Rainaldus, Antiochi: princeps, in pri- 
vilegio Venetis A. D. 1153 concesso, Nr. LV hujus Collectionis: 
„ego Rainaldus . . . unaque Constantia . . . condonamus et absque 
ulla inquietatione inperpetuum dimittimus Veneticis per Antioche- 
nos fines transeuntibus et in Antiochia manentibus omnes consuetu- 
dines illas, quas Antiocheni principes Boamundus primus . . . illis 
condonaverunt et auctoritate privilegii sui confirmaverunt*. Boe- 
mundi nostri res enarrat Wilkenus in Kreuzzüge, T. I, p. 2 passim. 

Idem princeps Januensibus plura largitus est. Cfr. Pagano 
l. 1. p. 207. 


XXVIII. 
Privilegium Venetis a Gotifredo duce Crucesignaterum in Palestina 
concessum. 
À. d. 1100. 
Andreas Dandulus chron. p. 258: Exercitus itaque Veneto- 
rum ad terram promissionis profectus, in portu Jopem, quem jam 


Foerous CoLomanı REG. Huns. 65 


Christiani acquisiverant, dimisso navigio cum (ufa custodia, sepul- 
chrum domini nostri Jesu Christi visitavit. Postea deliberato con- 
silio Acharon, fortissimum castrum paganorum, quod nec Christiani, 
neque Saracenorum Soldanus obtinere potuit, expugnare disponunt. 
Capta autem urbe Franci ad custodiam remanent. — Caipham deinde, 
que alio nomine Porphyria dicitur, in litore maris sub prima parte 
montis Carmeli quatuor distantem stadiis et nono milliario ab Acon, 
conformiter acceperunt. Postea. immunitatum obtento privilegio, 
jam mortuo Gotifredo*), Venetias redeunt. Cfr. Lebret T. IL, p. 286. 
Laurentius de Monacis l. V, p. 83, 84. 


XXIX. 
Foedus Colomani regis Hungariz factum cum Venetis contra Normannos. 
A. d. 1101. 


Andreas Dandulusl.l. p. 259: „hoc tempore Colomanus, rex 
Hungarie, misit exercitum in Dalmatiam . . . et per legatos suos 
cum Venetorum Duce (sc. Vitali Michaele) foedus iniit contra Nor- 
mannos*. Cfr. Lebret T. I, p. 286. Marin T. Ill, p. 32 sqq., qui 
charte ipsius initium atque finem e codice Trevisaneo descripsit. 
Incipit scilicet: 

Colomanus, divina favente clementia Ungarorum rex, Vitali 
Michaeli strenuissimo Venetorum Duci suisque optimatibus salutem 
amicitiasque perpetuas. 

Finitur ita: 

Convenientia amicitiae, qua facta est inter regem Ungarorum 
et Ducem Venetorum. Ego Colomanus, Ungarorum rev, per memet- 
ipsum, et per meos omnes tecum, Vitali Michaele, Venetiae, Dalma- 
tie et Croatie Duce, et cunctis omnibus proceribus de vestro 
ducatu, veram et firmam amicitiam atque concordiam ab hoc die in 
antea obtinebo, et te ac tuos, et cunctas civitates subiectas ducatui 
tuo, et omnia castella et loca subdita, obedientia potestati tue, per 
me et per meos conservabo et nullo modo inquietabo. 

Sed tamen, quia in principibus meis et senioribus dubium 
videtur, utrum te Ducem Croatie et Dalmatie nominaverim, volo, 
imo desidero pro servanda, sicut statutum est, amicitia, uf a te et 


1) Godofredus dux decessit anno d. 1100. 
Fontes. XII. 5 


66 BarpuiNi I Hıea. paiviL. VEN. 


tuis, et a me ac meis ita omne prius de medio auferatur ambiguum, 
ut, in quocumque casu fibi per antecessores tuos, et mihi per 


meos certa comprobatione iustitia fuerit, alter alteri nullatenus 
adversetur. 


XXX. 
Privilegium Venetis a Balduino I rege Hierosolymitano concessum. 
A. d. 1101—1104. 


Ipsius privilegii nulla quidem extat memoria: at nemo dubitabit, 
quin Veneti temere a Palestina recesserint, prioribus libertatibus a 
primo rege Hierosolymitano non ita confirmatis, ut de commodis suis 
nihil ipsis timendum foret. Veri simile est, Balduinum regem coro- 
natum ilico sanxisse, quse antea Venetis concessa essent (cfr. huius 
Collectionis Nr. XXVIII); idque comprobaveris ex loco Danduli ibi 
allegato. Possit tamen et statui, Venetos succurrisse Balduino in 
obsidione Ptolemaidis, et ea urbe capta renovata esse pacta Hierosoly- 
mitana. De ea re Dandulus l. l. p. 259: Tunc Balduinus, rex 
Hierusalem, peregrinorum adiutus presidio Arsur . . . devicit et 
Cesaream Palestine obsidens tandem devicit et obtinuit. Postea 
cum Saracenis pluribus peractis bellis Achon, que Ptolemaida 
vocatur, circumvallavit . . . Elapsis autem viginti diebus ... ea 
conditione regi oppidum tradunt, ut salvis personis et rebus libere 
abscederent. De hae Ptolemaidis per Balduinum I a. d. 1104 facta 
expugnatione adi Wilken. Kreuzzüge T. II, p. 296. Quum igitur 
res in ambiguo sit, nec anni ipsius fixum numerum apposuimus. 


XXXI. 


Tancredi, regni Antiocheni administratoris, privilegium Venetis 
concessum. 
A. d. 1103 — 1112. 

De hoc privilegio vide privilegium Raimundi, Antiochi® princi- 
pis, a. d. 1153 Venetis concessum, Nr. LV hujus Collectionis: „ego 
Rainaldus . . . condonamus et . . . dimittimus Veneticis . . . omnes 
consuetudines illas, quae Antiocheni principes Boamundus primus. . ., 
Tancredus illis condonaverunt et auctoritate privilegii sui confir- 
maverunt“. Tancredi res Syriacas illustrat Wilkenus in Kreuz- 
züge T. I, Il, passim. 


OnpELAPR! FALETRI CONCESSIO. 67 


XXX. 


Ordelaphus Faletro, Dux Veneilarum, concedit Joanni &Gradonico 
Patriarchae Gradensi ecclesiam 5, Archidani *) de Constantinopoli cum 
Juribus suis. 


A. d. 1107, Septembris. 

Flam. Cornel. 666]. Ven. dec. IV (T. III, p. 66). Ex Archivo 
Patriarchali Veneto. 

In Nomine Domini Dei et Salvatoris Nostri Jesu Christi. 
Anno Domini millesimo centesimo septimo mensis Septembris, 
[Indictione prima*). Rıvoarnı. 

Cum omnibus Eeclesiis Dei debitum honorem ex Christiana 
devotione impendere studeamus, et eas in benefitiis augeri 
summopere diligamus, illam multo amplius multoque excellentius 
sublimare debemus, a qua et nostri honoris sceptrum et perpe- 
tuae salutis gratiam obtinemus. 

Quia nos quidem Ordelafus Faletro, gratia Dei Venetie Dux, 
et [Imperialis Protosevastos, cum nostris suecessoribus dare et 
persolvere debuimus nostro Gradensi Patriarchatui omni anno 
de roga magistratus nostri palatii libras denariorum centum 
sexaginta, sicut continetur in promissionis carta, quam fecit 
Dominieus Silvius, quondam Dux, eum Episcopis et Abbatibus 
et populo Venetiae, et alias centum libras denariorum, que 
fuerunt de camera Saneti Marci, que fuerunt expense pro Johanne 
Saponario, defuncto Patriarcha, de quibus vos et vestris succes- 
soribus prode deberetis habere: 

Ideirco nos praenominatus Ordelafus, gratia Dei Venetiae 
Dux, eum nostris Episcopis et judicibus et populo Venetiae cum 


1) Nomen depravatum ex Akindyni. Cfr. Du Cange Constant. christ. lib. IV, 
p. 119, ed. Paris. 

3) Adnotat Cornel: indictio quintadecima, que ad a. 1107 spectabat, 
Rivoalti seu Venetiis mutata fuerat kalendis Septembris in indictionem 
primam. 


5* 


68 OrpveLAarnı FALETRI CONCESSIO. 


nostris successoribus et heredibus, ab hodie in antea damus et 
concedimus vobis quidem, domno Johanni Gradonico, Venerabili 
Gradensi Patriarchae, et vestris successoribus in perpetuum, 
videlicet Ecclesiam beati Archidani cum omni suo territorio et 
benefitio, positam in regali urbe Constantinopoli, quae est anti- 
quitus de jure et possessione nostri palatii secundum Imperialis 
erisovoli (i. e. chrysobullii) confirmationem. 

Hane namque praenominatam et designatam ecclesiam cum 
toto suo thesauro et paliis (1l. palliis) et libris et eum omnibus 
suis habentiis et pertinentiis ab intus et foris, quas nunc habet 
et in antea aliquo modo habitura est, cum suis argasteriis 
(i. e. ergasteriis) universis et cum suo mankipio et furno et 
eum omnibus stateris et rubis et ponderibus et cum cunctis 
metris tam ad oleum, quam ad vinum, et eum omnibus nostris 
tabernis, quae in praedieta urbe sub nostra potestate esse 
videntur, et sicut ab antecessoribus nostris possessa et retenta, 
et a nobis et nostro dominatu hactenus extitit dominata, ita in 
vestram et Gradensis Ecclesiae et successorum vestrorum damus 
atque in perpetuum concedimus plenissimam potestatem habendi, 
tenendi, meliorandi, edifieandi, fruendi, ordinandi, disponendi, 
inquirendi et in perpetuum possidendi. 

Itaque nulla alia statera, vel rubus, vel pondus et metrum 
in Constantinopoli, vel in imbolo (s. embolo) sub manu alicujus 
esse debeant, nisi statera et ruba et pondera et metra praedictae 
Ecclesiae; salva tamen illa honorificentia, quam quondam nostri 
communes legati in eadem ecclesia et tabernis habuerunt. 

Quodsi unquam in tempore contra presentis nostrae eon- 
cessionis cartulam ire vel aliquid exinde minuere aliquo ingenio 
praesumpserimus, salva illa honorificentia, sieut praedictum 
est, supereomponere promittimus cum nostris successoribus 
et heredibus vobis et vestris successoribus auri obriei libras 
decem; et hee concessionis pagina perpetuo in sua firmitate 
maneat. 


OnpeLapnı FALETRI CONCESSIO. 69 


T Ego Ordelafus Faledro, de Domini Dei gratia Dux, m.m. ss. 

t Ego Henrieus Contareno, Castellanus Episcopus, m. m. ss. 

1 Ego Stephanus Silverius, Dei gratia Torcellensis Episco- 
pus, subscripsi. 

1 Ego Stephanus Badovarius, Episcopus Metamaucensis, 
m. m. ss. 

T Ego Johannes, Civitatis Nove Episcopus, m. m. ss. 

1 Ego Johannes, Dei gratia Caprulensis Episcopus, m. m. ss. 

T Signum manus Johannis Faledri judicis ss. 

T Ego Petrus Marcello judex m. m. ss. 

T Ego Johannes Masterzati m. m. ss. 

1 Ego Mauritius Noele m. m. ss. 

T Ego Petrus Carosus m. m. ss. 

T Ego Dominieus Delfinus m. m. ss. 

1 Ego Marinus Daborea m. m. ss. 

T Ego Leo Sanudo m. m. ss. 

1 Ego Dominieus Cornario m. m. ss. 

T Ego Badovarius Bonoaldo m. m. ss. 

T Ego Petrus Superancius m. m. ss. 

7 Ego Stefanus Maciamano m. m. ss. 

T Ego Petrus Badovario m. m. ss. 

+ Ego Petrus Sopulo m. m. ss. 

1 Ego Petrus Contarenus m. m. ss. 

1 Ego Johannes Gradonieus m. m. ss. 

4 Ego Johannes Monetario m. m. ss. 

T Ego Vitalis Pantaleo m. m. ss. 

1 Ego Johannes Saponario m. m. ss. 

1 Ego Stefanus Navigajoso m. m. ss. 

1 Ego Dominicus Dandulo m. m. ss. 

1 Ego Petrus Michael m. m. ss. 

+ Ego Petrus Franco m. m. ss. 

T Ego Johannes Celso m. m. ss. 

1 Ego Dominieus Magno m. m. ss. 


OnpgLara: FaLETARI CONCESSIO. 


7 Ego Bonifilius Jantani m. m. ss. 

j Ego Bonifilius Cuppo m. m. ss. 

ἡ Ego Dominicus Morianesego m. m. ss. 

1 Ego Bonus Novalario m. m. ss. 

1 Ego Johannes Dumgeorio Gambasirigo m. m. ss. 
7 Ego Bonusfilius Pepo m. m. ss. 

, Ego Vitalis Navigajoso m. m. ss. 

j Ego Truno Badovario m. m. ss. 

7 Ego Johannes Greco m. m. ss. 

ἡ Ego Petrus Dandulo m. m. ss. 

7 Ego Dominicus Justinianus m. m. ss. 

;1 Ego Johannes Polani m. m. ss. 

; Ego Dominicus Dandulo m. m. ss. 

7 Ego Henricus Vitaliano m. m. ss. 

7 Ego Dominieus Beligno m. m. ss. 

7 Ego Johannes Gumbario m. m. ss. 

; Ego Petrus Stamarius m. m. ss. 

7 Ego Natalis Dandulo m. m. ss. 

1 Ego . . . Crancariolo m. m. ss. 

j Ego Clupanico m. m. ss. 

1 Ego Foscarenus m. m. ss. 

7 Ego Stephanus Giani m. m. ss. 

1 Ego Marinus Juliano m. m. ss. 

; Ego Vitalis, Abbas S. Nicolai, m. m. ss. 

7 Ego Dominieus, Abbas S. Trinitatis, m. m. ss. 
Ego... Grandi, Abbas S. Georgii de Pineto, m. m. ss. 
$1 EgoPetrus, nutu Dei AbbasSS. Ylarii et Benedieti, m. m. ss. 
7 Ego Tribunus Andradi m. m. ss. 

1 Ego Dominieus Michael m. m. ss. 

;1 Ego Marinus Michael m. m. ss. 

1 Ego Bonus Contareni m. m. ss. 

; Ego Petrus Mauro m. m. ss. 

T Ego Petrus Raso m. m. ss. 


OnpEgLAPuI FALETRI CONCESSIO. 


T Ego Dominieus da Canale m. m. ss. 
1 Ego Gosmiro da Molino m. m. ss. 

j Ego Johannes Mastropetro m. m. ss. 
1 Ego Berengerius Contareni m. m. ss. 
1 Ego Oto Gradonicus m. m. ss. 

1 Ego Petrus Ursiolo m. m. ss. 

1 Ego Aurio Juliani m. m. ss. 

1 Ego Leo Badovario m. m. ss. 

1 Ego Johannes Fuscarus m. m. ss. 


1 Ego Johannes Badovario, advocato, m. m. ss. 


1 Ego S. Badovario m. m. ss. 

1 Ego Urso Badovario m. m. ss. 

T Ego Urso Justinianus m. m. ss. 

1 Ego Dominieus Michael m. m. ss. 

j Ego Justinianus m. m. ss. 

1 Ego P. Barbani m. m. ss. 

f Ego Dominicus Mauroceni m. m. ss. 
1 Ego Johannes Honora Dei m. m. ss. 
1 Ego Stephanus Stornatus m. m. ss. 
1 Ego Johannes Minigo m. m. ss. 


1 Ego Ludovieus Caput in Collo m. m. ss. 


1 Ego Vitalis Senatori m. m. ss. 

1 Ego Johannes Ursojolo m. m. ss. 

1 Ego Dominicus Paschalego m. m. ss. 
1 Ego Dominieus Regini m. m. ss. 

1 Ego Petrus Vilari m. m. ss. 

t Ego Marcus Maripedro m. m. ss. 

T Ego Johannes Mammi m. m. ss. 

1 Ego Marius Juliani m. m. ss. 

1 Ego Dominieus Mazarion m. m. ss. 
1 Ego Ambrosius Capellesxi m. m. ss. 
1 Ego Johannes Albino m. m. ss. 

T Ego Vitalis Polani m. m. ss. 


11 


72 


OrpvetAarHı FALETRI CONCESSIO. 


1 Ego Vitalis Basilio m. m. ss. 

1 Ego Johannes Zopolus m. m. ss. 

1 Ego Stephanus Fusearenus m. m. ss. 
1 Ego Marcus Magistropetro m. m. ss. 
1 Ego Jacobus Aurio m. m. ss. 

T Ego Leo M .. . m. m. ss. 

T Ego Petrus Gradonieo m. m. ss. 

T Ego Assirio Batiauro m. m. ss. 

T Ego Dominicus Vilari m. m. ss. 

1 Ego Dominicus Stornato m. m. ss. 
1 Ego Petrus Stornato m. m. ss. 

1 Ego Dominicus Vigilioni m. m. ss. 
+ Ego Dominicus Senatori m. m. ss. 
1 Ego Dominicus Magno m. m. ss. 

1 Ego Dominieus Grecus m. m. ss. 

; Ego Bonofilio Justo m. m. ss. 

1 Ego Johannes, Diaconus, Sancti Marci Primicerius, 


m. m. Ss. 


T Ego Dominieus Carosus, Presb. et Capellanus, m. m. ss. 
T Ego Dominicus Decem et Novem m. m. ss. 

1 Ego Magnus Michael, clericus et Capellanus, m. m. ss. 
1 Ego Dominicus Naizo m. m. ss. 

1 Ego Columbanus, clerieus et Capellanus, m. m. ss. 

T EgoMartinusSulmulus, Presb. vicarius S. Apostoli, m.m.ss. 
1 Ego Tribunus, dei gratia Abbas S. Georgii, m. m. ss. 
T Ego M., Presb. Dacalomare, m. m. ss. 

1 Ego Mareus Albinus, Diaconus, m. m. ss. 

1 Ego D. Faledro, Subdiac., S. Marci Capellanus, m. m. ss. 
r Ego Leo, Archipresbyter et Primicerius, m. m. ss. 

T Ego Vitalis, Archipresbyter Equilensis, m. m. ss. 

1 Ego Petrus, Archipresbyter Metamaucensis ecclesi®, 


m. m. SS. 





- 


1 Ego Contari Contareni, Capellanus S. Marci, m. m. ss. 


OrpeLapuı FALETRI CONCESSIO. 13 


1 Ego Aureus, clericus et Plebanus Murianensis ecclesiz, 
m. m. Ss. 

1 Ego Stephanus Maurocenus, Subdiae. Capellanus, 
m. m. 88. 

7 Ego Johannes, Presb. Plebanus ecclesiae S. Paterniani 
et Not., seripsi. 

1 Ego Grausso, Diaconus et Capellanus, subscripsi. 

; Ego Dominicus Flabianus, S. Martini Plebanus, ss. 

1 Ego Tribunus, clericus calvus S. Simeonis Plebanus, ss. 

, Ego Petrus Ardicione m. m. ss. 

1 Ego Ursus Presb. Barbadico, Plebanus S. Gervasii, ss. 

1 Ego S. Barastro, Capellanus, m. m. ss. 

1 Ego Dominicus, Presb. Christianus, S. Zachariae Ple- 
banus, ss. 

1 Ego Juvenalis Stamarius m. m. ss. 

1 Ego . . ., S. Felicis Pleb., m. m. ss. 

1 Ego Michael . . ., Presb. et Not., m. m. ss. 

1 Ego Johannes Marignuni , Subdiac. et ecclesiae Sanctae 
Mariae Formosae Plebanus, m. m. ss. 

1 Ego Petrus Memo, Diae., m. m. ss. 

r Ego Vitalis, Presb. Maystropetrus et Not., m. m. ss. 

, Ego Dominieus Fabianus Ursojulo, Subdiae., m. m. ss. 

1 Ego Justus Presb. Vallesso, Vicarius S. Stephani, m. m. ss. 

T Ego Aurius Barbo Gabrieli, Subdiac., m. m. ss. 

j Ego Petrus, Plebanus S. Martini, m. m. ss. 

1 Ego Johannes, Diac. Pleb. S. . . ., m. m. ss. 

1 Ego Marinus, Presb. S. Angeli Vicarius, m. m. ss. 

1 Ego Trunus, Presb. Vicarius S. Cosme, m. m. ss. 

1 Ego Dominieus, Presb. S. Bartholomei Vicarius, m. m. ss. 

1 Ego Dominieus Urso, Presb., m. m. ss. 

, Ego Leo, Presb. Sylvius, majoris Clugiae et sacri palaeii 
Not., m. m. ss. 


, Ego Vitalis Faledrus, Subdiac., m. m. ss. 


74 Arexr ler Vex. coxtaa NoRMANNOS CONVENTIO. 


1 Ego Henrieus Grancariolus, Subdiae., S. Marci Capellanus, 
m. m. 88. 

1 Ego Johannes, Diac. Ecclesiae S. Marci Capellanus, m.m.ss. 

T Ego Bonifacius Faledro, clerieus, S. Marei Capellanus, 
m. m. Ss. 

j Ego Johannes Damianus, Presb., S. Marci Capellanus, 
m. m. 88. 

T Ego Dominieus Saturninus, Ecclesiae S. Cassiani Pleb., 
m. m. ss. 

T Ego Basilius m. m. ss. 

1 Ego Johannes Flabiano m. m. ss. 

+ Ego Johannes Contareni m. m. ss. 

T Ego Henrieus Contareni m. m. ss. 

T Ego Badovarius Daspinale m. m. ss. 

Ego Urso, Presb. et Not., complevi et roboravi. 

T Ego Marcus Semiteculo, Diac. et Not., ut vidi in matre, 
testis sum in filia. 

T Ego Reinerius Delphinus. 

L.S. Ego Pangracius Rogo, Presb. et Not., hoc exemplum 
exemplavi anno Domini millesimo ducentesimo duodecimo, mense 
Februarii, Indictione prima, Rıvoarrı, nichil addens vel minuens, 
quod sententiam mutet; eomplevi et roboravi. 


XXXIII. 


Alexii I Imperateris et Venetorum contra Boemundum Normannum 
conventio. 
A. d. 1108. 

Andreas Dandulus ehron. p. 261: 

Sexto . . Ducis (Ordelaphi Phaledri) anno Boamundus Antio- 
chenus Princeps . . ad obsidendum Durachium . . processit. Alexius 
invasionem imperii sentiens Ducem Venetiarum requirit, ut de 
opportuno subsidio sibi placeat. subvenire. Dux igitur, imperiali- 
bus votis annuens, classem innumeram ad defensionem imperii desti- 
navit. Alexius itaque mari terraque collecto agmine et Venetorum 


BaLouını I Hignosor. PRiviL. VEN. 15 


stolo conjunctus Boamundo occurrit misitque nuntios; et in pacis 
tractatu Boamundus relaxatis terris retrocedere, Alexius autem 
peregrinis transeuntibus se favorabilem exhibere promittunt. 


XXXIV. 


Privilegium Balduini 1 regis Hierosolymitani Venetis post 
acquisitionem Sidonis concessum. 
A.d. 1111. 

De eo vide privilegium Balduini II a. 1125, Nr. XLI hujus Col- 
lectionis: ,preterea eiusdem plate s. ruge Achon partem, quam 
primus rex Balduinus beato Marco et domino Duci Ordelafo suis- 
que successoribus in acquisitione Sidonis dedit, eidem euangelist® 
Marco... per presentem paginam confirmamus* ete. — Sidonem 
anno 1110 a Balduino I rege Hierosol. captam fuisse constat, 
coll. Wilkeno in Kreuzzüge T. II, p. 213—222. Adeas et Pa- 
gano l. l. illustrazione ventesima quarta p. 204, 205. 

Andreas Dandulus in chronico l. c. p. 264: 

Sequenti (i. e. nono) anno Dux (Ordelaphus Phaledro, qui regnare 
coepit anno 1102) sui predecessoris evemplo, terra sancte compa- 
tiens, stolum fere navigiorum centum destinavit, qui a Balduino rege 
alacriter visi una cum illo ad obsidendum Sidonem processerunt, 
et intrinsecos erectis machinis et aliis edificiis hostilibus taliter 
conterruerunt, quod in brevi de subsidio non confisi urbis dominium 
salvis personis regi libere tradidere. Veneti autem zelo fidei vehe- 
menter accensi pluries Saracenos, erga Christicolas molientes, in 
stragem submittunt ; quorum rex opera expertus ecclesiam, rugam, 
plateam, pondera et mensuras ac merum et mistum imperium inter 
Venetos in Achon residentes et alias immunitates in Hierosolymitano 
regno ipsis concessit. Laurentius de Monacis l. V, p. 84. 


XXXV. 


Alexii I Imperatoris et Venetorum de reeuperanda ab Hungaris Dalmatia 
conventio. 
A. d. 1112. 

Andreas Dandulus chron. p. 265: Duz igitur (Ordelaphus 
Phaledro) anno X (1112) ad Dalmatiam recuperandam intendens, 
PatriarchamConstantinopolim cum XI Vgaleis Alexio Imperatori lega- 
tum mittit, et regalem invasionem promissi foederis oblitam exponi 


76 Poxtıı TaiPOLITANI CONCESSIO. 


fecit, et subsidium opportunum ab eo sibi exhiberi postulavit, maxime 
quia opera comprobaverat, sui Imperii Venetos fuisse intimos zela- 
tores. Augustus requisitioni consentiens ad intentum perficiendum di- 
lationem consuluit, et sic legatus obtento proposito ad Ducem rediit. 

Idem ibid. p. 266 (ad annum 1116): Dur autem in proximo 
mense Madii suo undique collecto exercitu, et Henrici Imperatoris 
atque Αἰεὶ Constantinopolitani adjutus praesidiis contra Hungaros, 
qui ad subveniendum castrum Jadre redierant, Dalmatiam aggres- 
sus est . . . Tunc anno MCXVIII Alexius Imperator vita cessit ; 
Calojani autem filio imperium remansit. 

XXXVI. 

Donatio et traditio per Pontium comitem Tripolitanum facta beato 
Marco evangeliste de quadam demo in Tripeli prope portum maris 
situata, olim Darus nuncupata. 

A. d. 1117, mense Febr. 

Liber Albus fol. 152. Flam. Cornel. Eccl. Venet. illustr. X, 
P. I, p. 218, hae inscriptione: „Pontius Comes Tripolitanus donat 
Basilice S. Marci Venetiarum domum quamdam positam prope 
portum Tripolis. 1117 Februarii. Ex vetustissimo codice pergameno“, 

Muratori in chron. Andr. Dand. p. 167 ex margine cod. Am- 
bros.: „Anno MCXVII Pontius comes Tripolitanus donavit beato 
Marco domum in Tripoli, vocatam Darus, sitam prope portum. 
pro anima Raymundi avi sui ac matris sue; extat diploma in 
libro XI pactorum* ete. 


In nomine sancte et individue trinitatis. Anno millessimo 
centessimo XVII, ab incarnatione Cristi, indictione [VIT] decima 
mensis Februarii'). 

Ego Pontius, dei gratia comes Tripolitanus, dono, concedo 
et trado deo et beato Marcho evangeliste quandam domum, que 
in Tripoli prope portum maris Tripolitani sita est, que olim 
nuncupata est Darus, adjacente predicte domui ab uno latere 
domo Bertrandi de Rocca maura, et ab alio latere domo Pontii 
de Pipinea*), et ab alio latere platea et alio latere quondam?) 


!) indictione X mense febr. 3) Pirpinia Corn. 
Corn. recte. 3) quodam Corn. 


VgNETORUM PniMUS IN ΒΎΝΙΑ CONSUL. rd i 


vico, pro anima Raymundi, avi mei, nec non et patris mei!) 
Bertrandi, et matris mee, ut deus misereatur illorum, et actus 
meos disponat, et post obitum animam meam ad celeste regnum 
perducat, tali condictione, ut perpetuo provisores sancti Marci 
ipsam habeant et possideant, cum omnibus cameris inferioribus") 
et exterioribus, et cum aliis pertineneiis ita, ut eam disponant 
et regant?) ad utilitatem eeclesie sancti Marchi Venecie. 

Si autem ulla persona hane donationem abstulerit, iram dei 
ineurrat, donee inde ad satisfactionem provisoribus sancti Marci 
Venecie perveniat"); et pariter, si quam injuriam eis vel con- 
trarietatem intulerit. 

Signum Pontii Tripolitani eomitis, qui hane scripturam 
donationis fieri jussit. 

Signum Rogerii?) conestabularii. 

Signum Petri de Podio Laurentii. 

Signum Raymundi dapiferi. 

Facta est hee seriptura, domno Bernardo episcopante 
Tripoli. 

Isti omnes prescripti hujus testes sunt doni^), regnante 
Balduino*) rege Jerusalem. 


XXXVII. 
Theophilus Zeno, Venetorum primus in Syria consul. 

A. d. 1117. 
Marco Foscarini della letteratura Veneziana libri otto 
p. 14, 15 (ed. nov. 1854, 4°, p. 25): „Che sebbene il pitt rimoto di 
questi (documenti) sia un trattato del mille cento sessantasette col 
Principe di Antiochia; ció non ostante i Consolati, che furono 
veduti cominciare alquanto prima nelle scale dell’ Oriente, fanno 
prova d' origine pit antica“.— Et in nota 25: ma il fatto ὃ ancora 
pi& manifesto in Teofilo Zeno, v di amministrava in Soría 


1) mei margini additum. 5) Rotgerii Corn. 
*) interioribus Corn. 5) preser. test. sunt donatio- 
3) regnant Corn. nis Corn. 


*) perveniet Corn. 7) Baudoino Corn. 


178 BarnpviN:i Il LgcATIO. 


questo uffizio nel 1117, come si cava da uno stro- 
me nto : n? ivi si dice che fosse il primo. Rem attigit Marin T. III, 
p. 187. De institutione Consulum in Orientis partibus efr. Silvestre 
de Sacy chrestomathie arabe T. II, p. 40 sqq. 


XXXVIII. 
Balduini II regis Hierosolymitani legatio ad Ducem Venetiz. 
A. d. 1119. 

Andreas Dandulus l. 6. p. 269: „quo tempore ad Papam 
Calizvtum et Ducem Venetiarum (sc. Dominieum Michaelem), post 
calamitatem, que Rogerio, principi Antiochie contigit, in orientali 
ecclesia continuis Turchorum et Saracenorum bellis inquietati, 
Antiochenus et Hierosolymitarum patriarche, et Balduinus secun- 
dus rex Hierusalem legatos misere petentes, ut, sicut necessitas 
exigebat, eis providerent, et auxilia necessaria ferrent. Calixtus 
etiam per suos nuntios Ducem ad hoc inducit, fideique vexillum ei 
contradidit. Dux igitur Christianis compatiens, concione collecta 
in capella S. Marci de subsidio exhibendo Venetos exhortatus est. 
Pari ergo collaudatione crucem assumunt, et ducentum inter galeas 
et naves bellicas et onerarias parari decernitur". 

Muratorius l. e.: In codicis Ambrosiani margine haec adnotan- 
tur: „alibi legitur, Pontificem misisse ad Venetos vexillum cum 
imagine divi Petri, in quo Dux Venetorum insignia coniunzit, quod 
in hostes iturus explicaret. Classis vero, quae profecta est in 
Syriam, fuit IV navium onerariarum pregrandium, in quibus com- 
meatus, maxime arma omnifariam imposita sunt, arsili multi ad 
deferendos equos et milites, et XL triremes instructae: quae 
secessit ex Venetiis VIII Augusti MCXVII* [leg. MCXVIIII]. 

De tristi tunc rerum in Oriente statu, maxime de Rogerii morte 
funesta v. Wilken. Kreuzzüge T. ll, p. 421—436. Michaud biblio- 
théque des croisades T. I, S. IX, p. 39. 


XXXIX. 
Dominici Michaelis Ducis Venetorum legatio ad Johannem Comnenum 
Imperatorem. 
A. d. 1119. 
Andreas Dandulus l. c. 269: , Interea Calojohanni Augusto 
Dux legatos mittit, sibique chrysobolium a patre concessum appro- 
bari petüt. Ille omissis paternis vestigiis id facere renuit*. 


PacTUM WARMUNDI. 19 


XL. 


Paectum Warmundi Patriarche Hierosolymitani de tertia parte Tyri 
Venetis concedenda. 
A. d. 1123. 

Autographum pulcherrimum extatin eod. S. Marci Latino class. XIV, 
eod. LXXI (a); ibidem alterum ssculo fere recentius (B). Lib. Alb. 
fol. 148—150 hae inscriptione: „privilegium paeti Varmundi Pa- 
triarche Jerosolomitani saneto Marco et d. Dominico Michaeli suisque 
successoribus et baronibus*. Lib. Pact. I, 46. Lünig 1.1. IV, 1539. 
Rescriptum huius privilegii operi suo intexuit Guil. Tyr., sieut infra 
apparebit. Ut res ipse, qug in hae memorabili charta referuntur, melius 
et continuo quasi cursu perspiciantur, operz pretium duximus, veteres 
testes suis verbis hoc loco loquentes inducere. 

Preter hos cfr. Lebret T. I, p. 301 sqq. Pauli codice diplo- 
matieo del saero militare ordine Gerosolimitano T. I, p. 435. Biblio- 
théque des croisades par M. Michaud. Quatriéme partie. Chroniques 
arabes, traduites et mises en ordre par M. Reinaud ὃ. ΧΙ, p. 46 sqq. 
Nee omittenda, quis protulit Beugnot (le Comte) Assisses de 
Jérusalem ou Recueil des ouvrages de jurisprudence composés pen- 
dant le XIII* siécle dans les royaumes de Jérusalem et de Chypre. 
Tome II. Assisses de la cour des bourgeois. Paris MDCCCXLIII. In- 
troduction p. XXI sq. et p. 100, 101. chapitre CXLVII. Hoc capitulum 
integrum hoc loco transscribere ex re visum est, quippe quod in his 
ipsis pactis partim innitatur. Tenor istius talis est: 

lei orrés de quel chose ont les coumunes cort entre iaus, et de 
quel chose il ne devent faire raison, se non en la CortReau et non autre. 

Bien sachés que nule des coumunes, si coume sont Veneciens 
et Genevés et Pisans, ne deivent avec nule cort entre iaus, se non de 
leurs gens meysmes, qui ont contrest ensemble de vente ou d'achet, 
ou d’aucunes autres couvenances qu'il ont ensemble. Bien les pevent 
eondampner leur conceles (i. e. consules) de l’aver, ce il le forfont, 
et metre en leur prison. Mais bien sachés que nul coumune n'a cort 
de sane, ce est de cop aparant, ni de nul murtre ni de larecin ni de 
trayson ni de herezerie, si com est patelin') ou herege, ni de vente 


!) Patelin in Glossario operi annexo exponitur: renégat. Versio Italica, 
quam edidit Vietor Foucher (T. I, 1, p. 249) e codice S. Marci 





80 Pactum WARMUNDI. 


de maison ni de terre ni de vigne ni de jardin ni de casau, mais toutes 
ces choses se deivent juger et finer et vendre en la Cort Reau, et 
autre part ne se peut faire par dreit ne par l'assise de Jerusalem. 
Et se nul des coumunes juget ou faiset juger entre iaus nules de ces 
choses qui sont desus defendues, si ne deit riens valer, par dreit ne 
par l'assisse; et le deit tout desfaire la Cort Reau, et ne deivent 
soufrir le tort de la couroune. 

Andreas Dandulus chron. p. 270: Post hec rogantibus baro- 
nibus in Ptolemaida sive Achon, ut Tyrum obsideant, taliter con- 
veniunt, ut in omni civitate, quam caperent, Veneti unam rugam 
francham habeant, ecclesiam, balneum, clibanum, mensuras etiam 
bladi, vini et olei, que omnia libera sint, sicut propria regis. Et 
insuper annuatim trecentum Bysantia in festo apostolorum Petri et 
Pauli de funda Tyri habere debent. Et si Venetus cum Veneto cau- 
sam habuerit, secundum ipsorum morem et justitiam judicabitur. 
Civitatum eliam Tyri et Ascalone, si eas capi contigerit, tertiam 
partem cum suis pertinentiis regaliter et libere obtinebunt, sicut 
rez alias duas partes; et expensas in defensione ponent pro rata. 
Hoc in scriptis, sigillis et juramentis praelatorum et baronum con- 
firmata sunt. Et additur, quod liberatus de carcere rex, aut illius 
successor, hec omnia coufirmabit ; quod si facere recusaverit, pro 
rege nequaquam habebitur. 

Marini Sanuti secreta fidelium erucis 3, 6, 10 (Gesta dei 
per Franeos ed. Bongars. T. Il, p. 158): Rex deinde Antiochiam 
profectus, deliberatione habita simul cum patriarchis Antiocheno 
ac Jerosolymitano, ex praedicto eventu afflicta nimis orientali eccle- 
sia misit legatos ad Calyxctum Papam secundum simulque ad Domi- 
nicum Michaelem, Venetum Ducem, petentes, ut secundum necessi- 
tatis exigentiam eis providerent, et necessaria ferrent auwilia. 
Paratur itaque exercitus, cui praedictus Dux Venetus praeficitur. 
Ibidem cap. 11 (p. 159): Tunc quoque Dominicus Michael, Dux 
Venetiarum, ad terre sancta succursum properans propter requi- 
sitionem superiori capitulo factam, apud Cyprum, de Aegyptiorum 
exercitu informatus, Babylonicam classem | invasit. Tantus. ibi 


exhibet: come ἃ de l'infideli et heretici. Et hie editor de paetis s. pri- 
vilegiis, quie Veneti, Januenses, Pisani in Palwstina obtinuerunt, plura 
protulit pag. 250—255. 


PaAcTUM WARMUNDI. 81 


sanguis est effusus, ut aque et aeris elementa corrupta sint: ibi 
Turcarum capitaneus occisus est, nonnulli vero fuga elapsi sunt. 
Veneti quoque nequaquam continuo rediere, sed versus Aegyptum 
procedentes, si forte inimicis Christiani nominis nocere valerent, 
usque ad civitatem Larim navigantes, decem Turchorum naves 
reperiunt onustas mercibus ; quarum prada, interfectis hominibus, 
ditati sunt. Hoc audito barones et prelati nuncios ad Ducem mit- 
tunt rogantes post salutationem, ut cum nobilium comitiva Jerusa- 
lem veniat. Ibi a cunctis festive suscipitur. Interrogantibus vero, 
si terre sancte subvenire intenderet bellisque Saracenos atterere, 
hoc sui respondit esse propositi causamque adventus. Tunc demum 
terra marique Tyrum obsidere disponunt. Conveniunt quoque cum 
Duce barones in Ptolomayda urbe, ut in omni urbe, quam caperent 
Veneti, unam rugam quietam et francam habeant, unam ecclesiam, 
unum balneum, unum clibanum, omniaque sua libera et franca, 
sicut Rex; in Ptolomayda quoque facere valeant clibanum, molen- 
dinum, balneum, mensuras bladi, vini et olei ; omnia ista illis libera, 
sicut et Regi concessa sunt. De Tyro quoque annuatim trecentos 
Bizantios in festo apostolorum Petri et Pauli de fontico dari (1. dare) 
debent. Et si Venetus cum Veneto causam habuerit, secundum ipso- 
rum morem et justitiam judicabitur. Civitatem etiam Tyri et Asca- 
lone, si eas capi contingat, tertiam partem regaliter et libere obti- 
nebunt, sicut Rex alias duas. Verumtamen in defensione terre 
sancta, secundum quod tertie partis redditus convenienter tolerare 
possent, in commune servitium Regis defensores habere tenebantur. 
Fuerunt et alie convenientie mutum; sed iste in scriptis redacto 
et sigillis prelatorum ac baronum munite ac juramento firmata. 
Adjunctumque est, quod liberatus de carcere Rex aut illius succes- 
sor hec omnia confirmabit ; quod si facere noluerit, pro Rege nequa- 
quam habebitur. Idem cap. 12 (p. 160) : Civitate (Tyro) igitur per de- 
ditionem accepta, in turribus ponuntur vexilla: primo Regis, secundo 
Venetiarum Ducis, tertio Tripolitani Comitis, MCXXIV ultimo Junii. 

Fulcherius Carnotensis in Gestis peregrinantium Fran- 
eorum cap. LIV. (Gesta dei per Francos ed. Bongars. T. I, p. 436): 
Anno a domino Jesu Christo nato millesimo centesimo vigesimo 
quarto (tertio), cum natale salvatoris tam in Bethleem, quam in 
Jerusalem, ut decuit, celebrassemus, cui celebritati Dux Veneticorum 


cum suis devotis interfuit, confirmatum est communi et gratuita 
Fontes, XII. Y 6 


py 





82 PacTUM WARMUNDI. 


voluntate sub jurejurando, obsidionem circa Tyrum vel Aschalonem 
post Epiphaniam agere. lta usque Achon profecti disposuerunt 
una cum Veneticis, Tyrum adire et obsidere, Patriarcha quidem 
cum suis subditis, Dux: vero cum nautis et navibus suis; quod fac- 
tum est decimo quinto kalend. Martii. — lbid. cap. LVI, p. 440: 
Exrpletis autem apud Tyrum, prout oportuit, negotiis et tripartita 
divisione dispositis, et equiparatione congrua, duabus proportioni- 
bus regie scilicet potestati, et tertia hereditario jure Veneticis tam 
in urbe, quam in portu sigillatim contraditis, recesserunt omnes ad 
sua. Adde Historiam Hierosolymitanam (Gesta dei per Francos T. I, 
p. 620). 

Guilielmus Tyr. 12, 24 (Gesta dei per Francos ed. Bon- 
gars. T. I, p. 829 sq.): Dominus vero Patriarcha Hierosolymita- 
nus Gormundus'), dominus quoque Wilelmus de Buris regni 
constabularius et procurator, Paganus quoque regius cancellarius 
una cum Archiepiscopis, Episcopis et ceteris regni proceribus 
audientes, quod Dux Venetie cum navali exercitu nostris appli- 
cuisset littoribus et de hostibus ita gloriose triumphasset, miserunt 
nuncios ad eum, viros prudentes et honestos, qui eum et populi 
Venetorum primores ecercitusque capitaneos ex 
parte domini Patriarche, principum et populi salu- 
tarent,etconceptam deeorum adventu letitiamsigni- 
ficarent, invitantes eos, ut regni commoditatibus 
indifferenter tanquam cives et domestici frui non 
dubitarent; paratos seesseasserentes, humanitatis 
legibus et plena hospitalitatis gratia se eos velle 
tractare, prout decebat, habere propositum. Duzr ergo, 
ut et loca sancta diu ante concepta devotione videret, et principi- 
bus, qui se tam benigne invitaverant, loqueretur, relictis, qui classe 
praeessent, viris prudentibus, ipse cum maioribus ejusdem populi 
Hierosolymam venit. Ubi honeste susceptus et cum multa tractatus 
honorificentia natale domini celebravit. Ubi etiam a regni princi- 
pibus diligenter commonitus, ut Christi servitio et incremento regni 
se ad tempus aliquod manciparet, respondit, quod ad hoc spe- 
cialiter venerit, et ad hoc tota ejus dirigebatur inten- 
tio. Factum est ergo de communi consilio, quod presente domino 


ἢ ed. a. 1564: Guaremundus. 








Pactum WARMUNDI. 83 


Patriarcha et reliquis ejusdem regni principibus convenit inter eos, 
quibusdam pactis intervenientibus, ut alteram de maritimis urbibus, 
Tyrum videlicet et Ascalonam obsiderent; nam alie per dei 
gratiam a torrente Aegypti usque Antiochiam omnes in nostram 
pervenerant dicionem. Verum hic, dum nostrorum voluntates ad 
varia rapiuntur desideria, res in periculosam pene descendit alter- 
cationem. Nam Hierosolymite, Ramatenses, Joppenses, 
Neapolitani et qui in finibus-horum erant, magnopere niteban- 
tur, ut ad obsidendam Ascalonam proficiscerentur; erat enim 
vicinior, et minus laboris et sumptuum videbatur exigere. At vero 
Acconenses, Nazareni, Sydonii, Berytenses, Tybe- 
riadenses, Biblii et ceterurum maritimarum urbium habitato- 
res versus Tyrum dirigendos esse contendebant exercitus, alle- 
gantes, quod, cum civitas esset nobilis et munitissima, totis viribus 
elaborandum erat, ut in nostram cederet potestatem, ne aliquando 
hostibus posset esse occasio, ut ad nos gratia recuperande regionis 
et totius provincie per eam haberent ingressum. Sic ergo per hanc 
votorum dissonantiam res in periculosas, ut diximus, pene pervenit 
inducias. Placuit tandem , quibusdam mediantibus, sorte definiri 
hujusmodi controversiam: sortis autem forma non multum ab hone- 
state abhorrebat. Conscripserunt enim in membranis codicillos 
duos, alterum Tyri mentionem, alterum Ascalon@ continentes, 
et super altare chartulas illas locaverunt, assumentes unum de 
pueris innocentibus et parentes non habentem, cui data est optio, 
uf, quam velit illarum, assumat; et utrius illarum urbium nomen 
secum attulerit, ad illam uterque exercitus sine questione diriga- 
tur. Cecidit ergo sors super Tyrum. Hec a senioribus quibusdam 
audivimus, qui constanter asserebant, se praedictis omnibus inter- 
fuisse. Confirmato ergo hoc consilio, dominus Patriarcha et inclyti 
regionis illius simul cum populo universo in civitatem conveniunt 
Acconensem; nam Veneticorum classis in ejusdem portu civita- 
tis tuta statione locata erat. Prebitis ergo corporaliter juramentis, 
quod in finibus pactorum fideliter ab utraque parte staretur, preor- 
dinatis, que ad hujusmodi opus solent esse necessaria, decimo 
quinto kal. Martii urbem predictam gemina vallant obsidione. 
Idem ibid. cap. 25: Sed ut nihil antiquitatis eorum, qua inte- 
rim occurrunt, pretereamus, libet rescriptum privilegii, consonan- 
tiam pactorum inter Venetos et principes regni Hierosolymorum 


84 Pactum WARMUNDI. 


continentis, ad maiorem rerum gestarum evidentiam ponere, quod 
sic habet: In nomine cett. 

Guilielmus Tyr. 13, 14 (Gesta dei per Francos ed. Bo n- 
gars. T. I, p. 841): Tripartita ergo civitate (Tyro), duabus do- 
mino Regi, tertia Venetis, secundum quod pactis prius fuerat inser- 
tum, assignata, cum multa letitia et plena jucunditate singuli ad 
propria remearunt. Capta est autem eadem civitas et nomini resti- 
tuta Christiano tertio kal. Julii, anno ab incarnatione domini 
M. C. XXIV., regni vero domini Balduini, regis Hierosolymorum 
secundi, anno sexto. 


In nomine sancte et indiuidue trinitatis, patris et filii et 
spiritus sancti. 

Tempore, quo Papa Calixtus") secundus et quintus?) Hen- 
rieus Romanorum Imperator augustus, pace eodem anno inter 
regnum et sacerdotium super annuli?) et baculi controuersia, 
celebrato Rome concilio, deo auxiliante peracta, alter*) Roma- 
nam eeclesiam, alter") regnum regebat^), Dominieus Michaelis, 
Venetie Dux, Dalmatie atque Croatie regni princeps, innumera 
classium militieque multitudine, prius tamen ante importuosas 
Ascalonis ripas paganorum classium regis Babilonie grauissima 
strage facta, demum in Jerusalem partes ad necessarium Chri- 
stianorum patrocinium uietoriosus advenit?). 

Rex quippe Balduinus Jerusalem secundus tunc temporis, 
peecatis nostris exigentibus, sub Balae, principe Parthorum, pa- 
ganorum laqueo eum pluribus alijs captiuus tenebatur. Propter ea 
nos quidem Warmundus °), gracia dei sancte ciuitatis Jerusalem 


*) Calixtus papa Bongars. *) alterque β. LA. 

3) sie recte Bong. quartus aß. LA. 5) sic a. Bongars. regebant f. LA. 

?) anuali a manu prima; correxit $) Varmundus LA. Gormundus 
secunda LA.; anuli LP. constanter Bongars. 


*) Lebret, qui hune loeum allegat, ita legit: Dom. Mich. Dux Venetiarum 
atque Dalmatie et regni Jerusalem princeps inn. cl. m. m. pr. t. a. imp. A. 
rip. pag. debellavit classem regis Babylonie, gr. str. f. d. in J. p. ad nec. 
Chr. vict. advenit. 


PaAcTUM WARMUNDI. 85 


Patriarcha, cum nostre ecclesie confratribus suffraganeis, domino 
Willelmo de Buris') constabulario, et Pagano cancellario, no- 
biscum tocius regni Jerusalem socia baronum militia coniuneta, 
Achon*) in ecclesia sancte erueis conuenientes, eiusdem regis 
Balduini promissiones secundum litterarum suarum et nuntiorum 
prolocutiones, quas eidem Veneticorum Duci suos per nuntios 
usque Venetiam ipse rex mandauerat, propria nostra et episco- 
porum siue cancellarij manu paeisque osculo, prout ordo noster?) 
exigit, datis; omnes uero barones, quorum nomina subscripta 
sunt, super sancta euangelia subseriptas depactionum conuen- 
tiones sanetissimo euangeliste Marco predicto Duci*) suisque 
successoribus atque genti Veneticorum, simul statuentes affir- 
mamus, quatinus sine aliqua contradictione, que dieta, et quem- 
admodum inferius subscripta sunt, ita et rata et in futurum 
illibata sibi sueque genti imperpetuum permaneant. Amen. 

In omnibus scilicet supradicti regis eiusque?) successorum 
sub^) dominio atque omnium suorum baronum ciuitatibus ipsi 
Venetiei ecclesiam et integram rugam unamque plateam siue 
balneum, nec non et furnum habeant, jure hereditario imperpe- 
tuum possidenda, ab omni exactione libera, sieut sunt regis pro- 
pria. Verum in plathea Jerusalem tantum ad proprium habeant, 
quantum rex habere solitus est. Quodsi apud Achon furnum, 
molendinum, balneum, stateram, modios et buzas, ad uinum, 
oleum uel mel mensurandum, in uico suo Venetici facere uolue- 
rint, omnibus inibi habitantibus absque contradictione, quicum- 
que uoluerit, coquere, molere, balneare, sicut ad regis propria, 
libere liceat; set modiorum, statere atque buze mensura") hoc 
modo uti liceat. Nam quando Venetici inter se negociantur cum 


1) Vilielmo d. B. LA. Wilelmo *) Dueis f. 

deburis LP. 5) sie 8. LA. eiusdem a. 
3) Achone Bong. *) sub om. f. 
8) nostri LA. 7) sie «. mensuris ß. LA. 


86 PacrTUM WARMUNDI. 


proprijs, idem Veneticorum mensuris mensurare debent. Cum 
uero Venetiei res suas alijs gentibus uendunt eum suis, idem 
' Veneticorum mensuris proprijs uendere debent. Quando autem 
Venetiei ab aliquibus gentibus extraneis, quam Veneticis, con- 
mercio aliquid accipientes comparant, eum regijs mensuris dato 
precio aecipere licet. Ad hee Venetici nullam penitus dationem 
uel seeundum usum uel secundum ullam rationem, uidelicet 
nullo modo intrando, stando, uendendo, comparando uel mo- 
rando aut exeundo, de nulla penitus eausa aliquam dationem 
persoluere debent, nisi solum, quando ueniunt aut exeunt eum 
suis nauibus peregrinos portantes. Tune quippe secundum regis 
consuetudinem terciam partem ipsi regi dare debent; unde ipse 
rex Jerusalem et nos omnes Duei Veneticorum de funda Tyri 
ex parte regis festo apostolorum Petri et Pauli trecentos in uno 
quoque anno') Bizantios Sarracenatos?) ex debiti condicione 
persoluere debemus. 

Vobis quoque Duci Venetie et uestre genti promittimus, 
quod nichil plus aceipiemus ab illis gentibus, que uobiseum ne- 
gociantur, nisi quantum soliti sunt dare, et quanta accipimus ab 
illis, qui eum alijs negociantur gentibus. Preter ea illam eiusdem 
ruge Achon (platee?) partem, unum eaput in mansione Petri Zanni, 
aliud uero in saneti Dimitrii monasterio firmantem, et eiusdem 
ruge aliam partem, unam machomariam*) et duas lapideas man- 
siones habentes, que quondam casule de Cannis esse solebant, 
quam rex Balduinus Jerusalem primus beato Marco dominoque 
Duci Ordolafo*) suisque successoribus in Sidonis acquisicione 


!) anno om. a. Achon LA. eiusdem plate» 
3) Saracenos LP. rugeque Accon partem 
3) sie a. platee quasi expositionis Bong. 

gratia additum, unde parenthesin *) machomeriam £f. LA. mate- 

posuimus, eiusdem rugeque riariam Bong. 

Achon plathee f. eiusdem 5) in pergamenis est compendium 


plathee partem rugeque scripture. 


PacruM WARMUNDI. 87 
a 


dedit, ipsas, inquam, partes beato Marco uobisque Dominico 
Michaeli, Venetie Duci, uestrisque suecessoribus per presentem 
paginam confirmamus, uobisque potestatem concedimus tenendi, 
possidendi et quiequid uobis inde plaeuerit, imperpetuum 
faciendi. 

Super eiusdem autem ruge alia parte a domo Bernardi de 
Nouocastello, que quondam Johannis fuerat Juliani, usque domum 
Guiberti*) de Jopen, generis Laude*), recto tramite proce- 
dente, uobis eandem, quam rex habuerit, potestatem penitus 
damus. 

Quin etiam nullus Venetieorum in totius terre regis suo- 
rumque baronum dominio aliquam dationem in ingrediendo uel 
ibi morando aut exeundo per ullum ingenium dare debeat; 
set?) sie liber, sieut in ipsa Venetia sit. 

Si uero aliquod plaeitum uel alieuius negocij litigationem 
Veneticus erga Venetieum habuerit, in curia Veneticorum diffi- 
niatur; uel si aliquis uersus Veneticum querellam aut litigatio- 
nem se habere crediderit, in eadem Veneticorum curia determi- 
netur. Verum si Venetieus super quemlibet alium hominem, 
quam Venetieum, elamorem fecerit, in euria regis emendetur. 
Insuper, si Venetieus ordinatus uel inordinatus, quod nos sine 
lingua dicimus, obierit, res sue in potestatem Veneticorum 
reducantur. 

Si uero aliquis Veneticorum naufragium passus fuerit, nul- 
lum de suis rebus patiatur dampnum. Si naufragio mortuus 
fuerit, suis heredibus aut alijs Venetieis res sue remanentes 
reddantur. 


1) Guberti Jopen P. « est lace- 3) set om. a. 
ratum. 

2) sie Bongars. aß: geüilande. 
LA.: güilande. LP.: generi 
Lande. 


88 Pıctum WARMUNDI. 
[2 


Preter ea super euiusque') gentis burgenses in uieo et domi- 
bus Venetorum habitantes eandem iusticiam et consuetudines, 
quas rex super suos, Venetiei habeant. 

Denique duarum ciuitatum, Tyri et Ascalonis, tereiam par- 
tem eum suis pertinencijs, et tertiam partem terrarum omnium 
sibi pertineneium a die saneti Petri Sarracenis tantum seruien- 
tium*^), que non sunt in Francorum manibus, alteram quarum, 
uel, si deo auxiliante utramque per eorum auxilium aut aliquod 
ingenium in Christianorum potestatem Spiritus sanctus tradere 
uoluerit, illam, inquam, terciam partem, sicut dictum est, libere 
et regaliter, sieut rex alias duas?), Venetici habituri inperpetuum 
sine alieuius contradictionis impeditione iure hereditario pos- 
sideant. 

Uniuersaliter igitur supradictas conuentiones ipsum regem, 
deo auxiliante, si aliquando egressurus de captiuitate est, nos 
Warmundus Jerusalem Patriarcha confirmare per euangelium 
faciemus; si uero alter ad Jerosolimitanum regnum in regem 
promouendus aduenerit, aut superius ordinatas promissiones, 
antequam promoueatur, sieut ante dietum est*), ipsum firmare 
faciemus; alioquin ipsum nullo modo ad regnum prouehi assen- 
tiemus. Similiter easdem et eodem modo confirmationes baro- 
num successores et noui futuri barones facient. 

De eausa uero Antiochena, quam uobis regem Balduinum 
seeundum sub eadem constitutionis depactione promisisse bene 
scimus, in Antiocheno principatu se uobis Veneticis daturum, 
uidelicet sie in Antiochia, sicut in ceteris regis ciuitatibus, si 
quidem Antiocheni regalia promissionum federa uobis attendere 
noluerint: 


1) super cuius Bong. *) hune ante dietum contra- 
2) seruitium a. etum ips. etc. LA. 
*) alias add. LA. 





Pıctum WARMUNDI. 89 


Nos idem Warmundus Jerusalem Patriarcha cum nostris 
episcopis, elero, baronibus populoque Jerusalem, consilium 
et auxilium uobis dantes, quod nobis dominus Papa inde sub- 
scripserit, bona fide totum adimplere, et hoc et omnia superiora 
ad honorem Venetieorum facere') promittimus. 

Ego Warmundus, dei gracia Jerosolimorum Patriarcha, 
propria nostra manu supradicta confirmo. 

. Ego Ebremarus, Cesariensis archiepiscopus, hec eadem 
similiter confirmo. 

Ego Bernardus’), Nazarenus episcopus, similiter con- 
firmo. 

Ego Asquitinus?), Betheleemita episcopus, similiter con- 
firmo. 

Ego Rogerius") Liddeus, sancti Gregorii?) episcopus, simi- 
liter confirmo. 

Ego Gildoinus, abbas sancte Marie uall. Josaphe°), simili- 
ter confirmo. 

Ego Girardus ’), sancti sepulchri prior, similiter confirmo. 

Ego Aicardus*), prior templi domini, similiter eonfirmo. 

Ego Arnaldus, prior montis Syon, similiter affirmo. 

Ego Willelmus de Buris, regis constabularius, similiter 
affirmo. 

Data apud Acwow per manum?) Pagani, regis Jerusalem 
cancellarij, anno M? ΟΣ xx? ij. Indictione secunda. 


1) facere om. £f. LA. 5) Georgii B. LA. 

*) Bernardus LP. Bong. Ber. *) Josaphat Bong. 
aß. LA. 7) Girartius f. om. LA. 

*) Aliquitinus LA. Alquitinus 8) Dieardus(?)a. Alicardus p. 
LP. 9) manus f. 


*) Liddeus Roger LA. Roglid- 
deus LP, Rogerius Lidden- 
sis Bong. 





90 BarpuiNt Il Hignosor. Concessıo. 


XLI. 

Privilegium concessionis factum per Balduinum regem Jerosolymitanum, 
sancto Marce et Duel Dominico Michaeli sulsque suecessoribus et 
baronibus. 

À. d. 1125, m. Maio. 

Lib. Alb. fol. 150—152. Lib. Pact. I, 48. Ambrosienus cod. 
ad ealeem Muratori p. 275. Respicit hoc privilegium donatio Vitalis 
Michaelis a. 1164. Lünig 1.1. IV, p. 1529, Cfr. Martin da Canal, 
la eronique des Veniciens, Arch. stor. ital. VIII, p. 298 sq. 

Andreas Dandulus ed. eit. p. 273: , Mortuo Balach, Baldui- 
nus rer Hierusalem, promissa pecunia, datisque obsidibus post 
captivitatem XVIII mensium liber Antiochiam rediit, et consilio 
postea Praelatorum et Baronum pacta Venetis promissa integraliter 
approbavit". 

In nomine sancte') et indiuidue trinitatis, patris et filii 
et spiritus sancti. Amen. 

Hee sunt conuentiones, quas Balduinus, rex Jerusalem 
Latinorum secundus, fecit sancto Marco et Dominico Michaeli 
suisque successoribus et baronibus seeundum proloeutiones litte- 
rarum et nuntiorum suorum, antequam eaptus esset, eis desti- 
nare, consilio patriareharum et antistitum et principis Antioceni, 
nee non utrorumque baronum, videlicet Jerosolimorum et An- 
tiochenorum, postmodum a Varamundo *) domino, Jerosolimorum 
patriarcha, et episcopis eiusdem patriarchatus secundum suum 
ordinem concessas?), atque a baronibus sacramentali manu con- 
firmatas*) in eeclessia sanete crucis apud Achon. 

In omnibus scilicet ciuitatibus dominioque predieti regis et 
omnium baronum suorum Venetici ecclesiam et integram rugam 
unamque platheam et balneum, nec non et furnum habeant, iure 
hereditario") possidenda, ab omni exactione libera, sieut sunt: 
regis propria. 


*) add. Ambros. apud Murat. *) concessa Mur. 
*) Wermundo LP. Varmundo *) eonfirmata Mur. 


Mur. 5) hereditatis Mur. 


Bauounmi II Hıerosor. CoNcEssio. 91 


In ruga uero Jerusalem Venetiei tantum ad proprium ha- 
beant, quantum ipse rex habere") solitus est. Quodsi apud Achon 
furnum, molendinum aut balneum, stateras siue modios et 
buzam*) ad uinum, oleum uel mel mensurandum in uieo suo 
facere uoluerint, libere liceat omnibus inibi habitantibus, qui- 
eumque uoluerit?), absque omni contradictione pretio suo quo- 
quere, mollere, balneare et mensurare*). Preterea illam eiusdem 
plathee (seu) rugue") Achon partem, quam primus rex Baldui- 
nus beato Marcho et domino Duci Ordelafo suisque^) succes- 
soribus in acquisitione Sydonis dedit, eidem euangeliste Marco 
uóbisque Dominico") Michaeli, Venetie Duci, uestrisque succes- 
soribus per presentem paginam confirmamus, rugam dieo, unum 
caput in mansione Petri Zanni, aliud uero in saneti Dimitrij 
monasterio firmantem; et eiusdem ruge aliam partem, unam 
machomariam et duas lapideas mansiones habentes, que quon- 
dam casule de Cannis esse solebant; uobisque potestatem con- 
cedimus tenendi, possidendi et quiequid uobis inde placuerit, 
imperpetuum *) faeiendi. Super eiusdem autem ruge alia parte 
a domo Bernardi?) de Nouocastello, que quondam Johannis 
fuerat Juliani, usque domum Guberti de Jopen'^, generi 
Laude, recto tramite procedente, uobis eamdem, quam rex ha- 
buerit''), potestatem penitus damus. Quin etiam nullus Vene- 
ticorum in tota terra dominioque regis suorumque baronum 
nullam dationem?) morando uel egrediendo per ullum ingenium 


!) om. Mur. *) Duci... suisque LP. Duci 
3) duram Mur. Or... s. Mur. 
8) quic. vol. omn. in. ἢ. LP. 7) dicto Mur. 
quic. vol. in omn. inibi h. 5) in perp. placuerit Mur. 
Mur. *) Bernard: Mur. 
*) pr. s. eoquere moll. bal- | !?) Gumberti de Jopen Mur. 
neari et m. LP. et Mur. 11) om. Mur. 


5) ruge LP. et Mur. 
*) in ingrediendo aut in dominio regis suorumque baronum heec addit Mur. 


92 Bauouvinı II Hignosor. Concessıo. 


dare debeat, set liber') ubique dominij regis suorumque baro- 
num sieut in ipsa Venetia sit”), excepto, quando cum nauibus 
exeunt peregrinos portantes. Tunc quippe secundum regis con- 
suetudinem terciam partem ipsi regi dare debent?); unde nos 
omnes Duci Veneticorum de funda Tyri ex parte regis in festo 
apostolorum Petri et Pauli trecentos in uno quoque anno Bizan- 
tios Sarracen. ex debiti condicione persoluere debemus. 

Si uero aliquod placitum uel litigationem Venetieus erga*) 
Veneticum habuerit, in curia Venetieorum determinetur; uel 
etiam, si aliquis hominum?) uersus Venetieum querellam aut 
litigationem habuerit, in eadem curia Veneticorum diffiniatur*). 
Verum si Veneticus super quemlibet alium hominem quam Vene- 
tieum clamorem fecerit, in curia regis emendetur. 

Insuper si Venetieus ordinatus uel inordinatus, quod nos 
sine lingua dicimus, obierit, res sue in potestatem Veneticorum 
redeant. 

Si etiam aliquis Veneticorum naufragium passus fuerit, 
de rebus suis nullum patiatur dampnum; set si in ipso naufra- 
gio mortuus fuerit, heredibus suis aut Veneticis res sue rema- 
neant. ' 

Preterea super burgenses cuiusque gentis, /si] sint in uicis 
eorum) habitantes, et super domos eorum easdem iusticias et 
consuetudines, quas rex super suos habet, Venetici habeant. 

Denique duarum ciuitatum, Tyri et Ascalonis, terciam par- 
tem eum suis pertinencijs, et terrarum sibi pertinencium a die 
sancti Petri Sarracenis tantum seruiencium, que non sunt in 
manibus Francorum, quas deus sua misericordia per eorum 
auxilium et laborem aut aliquod ingenium Christianorum manibus 


1) liberi Mur. 5) homo Mur. 
?) sic exc. Mur. *) determinetur vel diff. Mur. 
8) debeant Mur. 7) si in vicis eor. sinthab. Mur. 


*) eontra Mur. 


Bauovınt II Higgosor. CoNcEssi0. 93 


tradiderit, libere et regaliter Venetiei habeant, sieut rex alias 
duas, et possideant. 

Veruntamen in deffensione terre, secundum quod tercie 
partis redditus conuenienter- tollerare. poterunt'), in eomune 
seruitium regis defensores habebunt"). 

Ego itaque Balduinus, per dei gratiam rex Jerusalem Lati- 
norum secundus, ad regnum Jerosolimitanum de Anthiocena") 
terra, ubi diu post meam liberationem moram feceram, ueniens, 
auditis et uisis conuentionibus, quas me absente Varmundus*), 
Jherosolimorum Patriarcha eum clero, et barones eum populo, 
Dominico Michaeli, Veneto Duci, suisque successoribus?) secun- 
dum priuilegium ipsorum affirmauerant, quas me confirmaturum 
illis^) promiserant, has quidem supradictas uniuersaliter con- 
uentiones, seeundum quod priuilegium hoc continet, coneedo et 
confirmo, et mee auctoritatis sigillo obseruandum corroboro, 
quatinus nostro nostrorumque heredum et successorum tempore 
imperpetuum inuiolabiliter permaneat*). 

Ego Varmundus*), dei graeia Jherosolimorum patriarcha, 
propria manu supradieta confirmo. 

Ego Ebremanus*), Cesariensis archiepiscopus, hee eadem 
similiter confirmo. 

Ego Bernardus, Nazarenus episcopus?), similiter confirmo. 

Ego Aquastinus'), Betheleemita /episcopus], similiter 
confirmo. 

Ego Roeldeus, episcopus '') similiter confirmo. 

Ego Henfredus de Corone'*) similiter affirmo. 


1) poterint Mur. s) Ebremaru s Mur. 

3) habeant Mur. 9) archiep. Mur. 

7) Antiochena LP. Mur. 10) Aquist. LP. Asquetinus Mur. 
*) Wermundus LP. 11) Roaldus Tiberiensis ep. LP. 
5) illi Mur. Rogerus Lidensis ep. Mur. 
5$) permaneant Mur. 1?) Enfredus de Torone ep. s. 
7) Werm. LP. Mur. 


*) et Venet. adicit Mur. 


FA 


94 


Barpvixi II Hıerosor. CoNcEssio. 


Ego Guido Miliaco') similiter affirmo. 

Ego Radus de Fontanellis*) similiter affirmo. 

Ego Goffredus Tortus?) similiter affirmo. 

Ego Rainerius de Bruso*) similiter affirmo. 

Ego Guido, Lidensis?) dominus, similiter affirmo. 

Ego Guipertus de Caipha^) similiter affirmo. 

Ego Balduinus?), abbas sanete Marie de Josaphat, similiter 
affirmo. 

Ego Gerardus, sancti sepulehri prior, similiter confirmo. 

Ego Aicardus°), prior templi domini, similiter affirmo. 

Ego Arnaldus?), prior montis Syon, similiter affirmo '^). 

Ego Raimundus, proeurator hospitalis Jerusalem, similiter 
affirmo. 

Ego Guilielmus de Buris '), Tyberiadis '*), similiter affirmo. 

Ego Jopensis, Jugir ^) dominus, similiter affirmo. 

Ego Gualterius Brisebarre, Berritti^) dominus, similiter 
affirmo. 

Ego Eustachius Granerius similiter affirmo. 

Ego Romanus de Podio similiter affirmo. 

Ego Hugo'*) de Sagano !*). magister militum templi, simi- 
liter affirmo. 

Data apud Acuoxn per manus Pagani, regis Jherusalem 
eancellarij, anno domini millesimo centesimo xxv?""), indietione 
tercia, sexto nonas Madij. 


— 





!) de Milliaco Mur. 

1) Radulfus de F. LP. Rodul- 
phus de F. Mur. 

3) om. Mur. 

3) deBurgo Mur. 

8) Hugo L u d. Mur. 

4) Caiphas Mur. 

7) Goldumus.-:-: vallis Jos. M. 

5) Acchardus Mur. 

*) Arnardus Mur. 


19) Margini adseript. Sion. 

15) Vall. de Bujers Mur. 

17) Tib. LP. 

13) Jopensius Vigir LP. Ugo 
Joppensis dom. Mur. 

1%) Berithii LP. Valterius Bri- 
bareBenthy dom. Mur. 

15) Ugo LP. Mur. 

16) Pagano Mur. 


| 9) MCXXX. Mur. 


Boermunpı Il ANTIOCH. PRIVILEG, VEN. 95 


XLII. 


Boemundi II, regni Antiocheni administratoris, privilegium Venetis 
concessum. 


A. d. 1126 —1131. 


Huius privilegii mentionem faeit Raimundus, Antiochi: princeps, 
in privilegio Venetis a. d. 1153 concesso, Nr. LV, huius Collectionis: 
„ego Rainaldus ... condonamus et ... dimittimus Veneticis .. . 
omnes consuetudines illas, quas Antiocheni principes Boamun- 
dus primus et secundus ... illis condonaverunt et auctoritate 
privilegii sui confirmaverunt“. Boemundi nostri res enarrat Wil- 
kenus in Kreuzzüge T. Il, p. 532 sqq. 


XLIII. 


Foederis Alexlani per Joannem Comnenum renovatio. 
A. d. 1126, m. Augusto. 


Andreas Dandulus chron. p. 269 sqq.: Interea Calojoanni 
Augusto Dux (Dominicus Michael) Zegatos mittit, sibique erysobo- 
lium a patre concessum approbare petiit. Ille omissis paternis 
vestigiis id facere renuit ... Dum hec [in Palestina] agerentur, 
Venetorum parato stolio, Dux in mense Augusti (1122), Ducatus 
sui anno quinto potenter egressus, Dalmatiam intravit, et ex illis 
assumptis ad obsidendum Corphü, qui pro Imperatore Constanti- 
nopolitano tenebatur, accessit. Sed dum intrinseci diris insultibus 
continue urgerentur, nuntius de Syria superveniens, stolium, dimissa 
obsidione, antecedere fecit ... Tunc Dux, ad Christianorum sub- 
sidium adveniens, prope Jopen Babylonicam classem. septuaginta 
galearum et plurium navigiorum invasit et in conflictum posuit, 
occisoque eorum capitaneo aque et aéris elementa pre nimio 
eruore corrupta sunt . . . 

Idem ibid. p. 271: ... certioratus Dur, Imperatorem Con- 
stantinopolitanum ad damna intendere Venetorum, cum illorum (prze- 
latorum et baronum) consensu recedens (Syria) Rhodum applicuit. .. 

Idem ibid. p. 273: Anno Ducis nono (1126) stolus XIV galea- 
rum contra Imperatorem Constantinopolitanum et ad Venetorum 
tuitionem egressus oppidum Cephalonie secus Epirum capit. 


96 - CHRYSOBULLIUM JoANNIS COMN. IMP. 


Id. p. 274: Hujus (Imperatoris Constantinopolitani) asfutiam 
Venetis odientibus Dux reparans galeas assidue pro tutela navi- 
gantium mittit, mutuisque offensionibus aucto jam schismate decre- 
tum fuit, ut Veneti, qui hucusque nutriverant barbas, de cetero 
imberbes efficiantur. 

Ibid.: Tamdem Augustus ad cor rediens Ducem requirit, ut 
sibi legatos mittat, pollicens crysobolium Veneticum plenius solito 
condonare. Ideoque Du. annuens per suos nuntios obtinuit, et 
foedus redintegratur. 

Teste Lebret. T. I, p. 309, ipsum privilegium latet in archivo 
Veneto; ipse hec pauca inde excerpsit in notula: „Dieser Brief ist 
noch im Archive vorhanden: Kalojan erkennet die Verdienste 
der Venetianer gegen die Griechen: Pericula pro Homanis subeun- 
tes et toto corde, non ambigua strenuitate pugnantes contra hostes ; 
et quoniam petierunt idem Chrysobolum ipsis factum B. Imperato- 
ris ac patris nostri corrigi sibique iterum dari, clementia nostra 
eos exaudivit u. s. w., worauf das Chrysobolum des Alexius einge- 
schaltet wird.“ Nos offerimus chrysobullium excerptum e diplomate 
huius Collectionis Nr. LI, i. e. ex chrysobullio Emanuelis Imperatoris 
a. 1148. 


„Solet multociens antiquior fides atque beniuolentia poste- 
riorem maliuolentiam contegere ac delere, uictis dominis et 
amieis memoria prioris subjectorum et amicorum bonitatis ; uelut 
nunc quoque in Veneticos contigit. Reminiscens enim Imperium 
meum antique eorum beniuolentie et fidei, quam erga semper 
memorabilem Imperatorem et dilectissimum patrem eius osten- 
derunt, obicientes se periculis toto animo pro Romania, et eum 
strenuitate indubitanter certantes contra inimicos, qui tum exer- 
citum eduxerant contra eam, que paulo ante ab eis male gesta 
sunt, non reputauit, et conuersionem eorum accepit et nutum 
eis ostendit ilarem et accedentes in ulnas suas suscepit, et con- 
sequenter quidem indulgentia hos dignos habuit, ut nequaquam 
iam lesioni cuiusuis subicerentur, quantumlibet super quibus 
Imperium meum et Romaniam offenderunt (ex demoniaca sicut 
uidetur uiolentia), sed perpetuo indulgentiam haberent Imperij 


CHRYSOoBULLIUM JoaNNis Comn. Iur. 97 


mei, que per presens chrysobullion donata est, sieut promitten- 
tibus rursusque toto animo pro Romania pugnare et omni sub 
Imperio meo Christianico ordine; simul autem et propria que- 
dam seruitia per seriptum et jusjurandum conuenientes seruire 
Imperio meo et Romanie, uelut facta ab apocrisiarijs eorum 
symphonia latius de his traetat. Quoniam uero quesiuerunt, ante 
faetum sibi chrysobullion beati domini et patris Imperij mei 
reeorrigi rursus et dari sibi, uelut qui jam exeiderint ex ipso 
propter culpas, que contingerant, exaudiuit omnes Imperium 
meum et immutate jussit hoc tamen scribi ponique hie, habens 
sic: Huiusmodi ergo chrysobullion confirmans Imperium meum, 
bene uult et idem habere effectum, sieut expositum est a prin- 
cipio, quando eis donatum est, ita ut et solempnorum philotimia 
proueniat et deinceps imminute et honores dignitatum habeant 
nobilissimus Dux et sacerrimus Patriarcha eorum. Aceipiant 
tantum et rogas; uerum etiam possessionem et fruitionem dona- 
torum et traditorum sibi ergasteriorum et sealarum habeant sine 
ablatione. Similiter et habeant ipsi sine prohibitione et nego- 
ciari sine commercio et datione qualicumque altera in omnibus 
dinumeratis in prefacto chrysobullio ciuitatibus et regionibus, 
que sub potestate [Imperij nostri sunt. Verum etiam ut ab erga- 
steriis Amalphitanorum, que per chrysobullion constituta sunt 
sanctissime eeclesie apostoli et euangeliste Marci, qui est in 
Venetia, dentur ad eam sine minutione. Quum uero ante annos 
non paucos contigit eos, qui uendebant Venetieis in Romaicis 
regionibus negociationes aliquas, commercium de ipsis exigi, et 
optinuit mos annis multis, ut dictum est, rogauerunt autem et 
de hoc Imperium meum fieri dilectissimi duli et amici eius Vene- 
tici, quatenus corrigeretur huiusmodi quoque-capitulum, et dona- 
rentur sibi et ab his potestas et libertas, compleuit et hane 
peticionem Imperium meum, et definit per presens chryso- 
bullion, nullum eorum, qui sub potestate Imperij nostri, Grecis 


Fontes, XII. 1 


98 MicHAELIS ARCHIEP. LEMNI DONATIO. 


negociantibus eum Venetieis in omnibus regionibus Romanie, 
uel quando uendit ad eos, uel quando emit ab aliquo eorum, 
dare pro commercio quidlibet, uel pro altera quavis exactione; 
sed ut exceusentur et ipsi, sieut et hij, qui cum commerciis ne- 
gociantur. Verum tamen debent et Venetici eam, que per factam 
scripto conuentionem a legatis eorum promissa sunt, jurejurando 
Imperio meo firma seruare incorrupta. [n quo erunt eorum, que 
per presens ehrysobullion donata sunt ipsis iura, donantes sine 
ablatione in :?uum omne, ut firmum et securum inesse. Presens 
chrysobullion faetum per Augustum mensem quarte Indietionis 
sex millesimi (sercentesimi) XXXIIII. anni, in quo et nostrum 
pium et a deo promotum subsignauit Imperium“. 


XLIV. 


Michael Archiepiscopus Lemni donat monasterio s. Georgii majoris 
eratorium s, Blasii situm in insula Lemni. 


A. d. 1136, m. Julio. 


Flaminius Cornelius, ecclesiae Venetae antiqua monumenta, 
decadis XI parte posteriore, pag. 219 sqq. 
Ex autographo in monasterio s. Georgii majoris. 


Michael vilis archiepiscopus Lemnensis praescripsi. 

Quoniam quidem adest nostre ecclesie sanetissimi episco- 
patus in insula Lemni eum aliis pertinens oratorium minimum, 
fundatum in nomine s. Blasii, situm in loco, qui cognominatur 
Cocini; et cum solieitudo non modica nobis adesset invenire 
aliquem, et commendare ei hoc in memoriam nostri et omnis 
christianissimi populi, inventi autem estis vos et pretiosissimus 
monachus D. Petrus et prior ejus (adde ecc/esie), que est in 
magna civitate saneti et famosissimi apostoli Marci Veneticorum, 
quod subjacet ei, quod est in Venetia, magno monasterio saneti 
magni martyris Georgii, et monachi et principes, qui Venetico- 
rum primores sunt, advenientesque rogastis, me donare vobis 
et vestro monasterio hujusmodi oratorium eum pertinente etiam 


MicHAELIS ARCHIEP. LEMNI DONATIO. 99 


sibi locello, cujus eireuitus, (adde: «d quem) per presens 
pervenire debetis commentum localiter (ad) vobis tradendum, 
manifeste deelarabitur; incipiens a summo acroterii (]. acroterio) 
littoris, tenens summa maritimi, et ascendens usque ad colle(m), 
ubi et campanarium debet hedificari, funieuli‘) III, passus VI, 
incipiens a bareto (a borea? ) et desinens ad meridiem. Funicu- 
lus I, passus VIII, scilieet ad litus quasi a(b) occasu(s) usque 
ad mare, funiculi II, passus IIII, preter jura (7itora? ) maris. 

Promittentes autem vos monachi, scilicet pars Veneticorum, 
ad sacerrimum archiepiscopum insule Lemni dominum Michaelem 
et partem sanctissimi archiepiscopatus hedificare in ipsa topo- 
thesi(n)a a domo vestra et ex propriis expendiis et sumptibus 
ecclesiam in gloriam et honorem saneti magni martyris Georgii. 

Convenimus autem ad te religiosissimum archiepiscopum et 
omnem partem sanetissimi archiepiscopatus, non egredi extra 
predietam mensuram ei (l. eius), quod est traditum nobis, sed 
servare hane, ut predictum est, nec licentiam habere nocendi 
vel ledendi proximatem et adjacentem nobis terram sanctissimi 
archiepiscopatus. 

Sed et si quos a parte nostra, scilicet Veneticorum, inve- 
nerimus noeivos ad coadiacentes locellos, ut per correptionem 
emendemus eos, ne noceant aut ledant partem sanctissimi 
archiepiscopatus. 

Super hec autem et sine ulla occasione dare annue vestro 
sanctissimo archiepiscopatui causa hemphytheumatis?) oleum 
purum metrum (l. metra) thalasia duo imminute. 

Voluimus autem et nos complacitum habentes hoe facere, 
hine bona utilitate superveniente nostro sanctissimo arehiepisco- 
patui, et ecce acquiescentes preci vestre donamus per presens 
nostrum commentum donatorium predieto vestro monasterio 


1) „funie uli mensura quedam terre Cornel. 
2) „emphyteumatis seu emphyteusis“ Cornel. 


" 





100 MıcHAELIS ARCHIEP. LEMNI DONATIO. 


sancti apostoli Marci Veneticorum, et per ipsum principali mo- 
nasterio. predietum nostro archiepiscopatui Lemni pertinens 
oratorium, cum coadjacente sibi locello, qui et habet mensuram 
in eireuitu funieulos VII. (1. ZIT), passus VI. Debetis autem 
rehedifieare in ipso predicto locello ecclesiam per vestra pro- 
pria stipendia seeundum velle vestrum in nomine s. magni mar- 
tyris Georgii, et uti et possidere ipsum omnino sine prohibitione, 
donec mundus iste constiterit; dare vero annue ad nostrum 
sanctissimum archiepiscopatum et partem ejus causa hemphy- 
theumatis oleum purum metra duo thalasia, ut sit omnino nec 
minutum, nec auctum, et recipere apodoxin. 

Spondemus enim in spiritu sancto, omnes post nos venturos 
archiepiscopos et clericos et omnes sub nostro archiepiscopatu, 
qui agere vel dieere possunt, observare presens donativum no- 
strum commentum, et omnia, que meo) annuntiata sunt, incor- 
rupta et imminuta, nisi forte velint suceidere pontificalibus et 
canonicis correptionibus, et ipsis quoque maledietionibus CCCto- 
rum XVIII. eleiferorum patrum. 

Ad hoe enim et presens nostrum commentum consuete 
firmatum et subsignatum plumbea bulla nostra traditum est mense 
Julio indietione XIIII, anno sex millesimo decimo (l. VFmo, 
i. e. sezcentesimo) XLmo IIIIto*), textu seripto manu Michaelis, 
diaconi et notarii insule Lemni domestiei, coram subscriptis 
testibus. 

Leo Presb. et Protopapas sanctissimi Archiepiscopatus 
presens ad presens donatorium commentum et testis subscripsi. 

Johannes Presb. et Deuterevon Modranos et ipse presens 
similiter et testis ss. 


-— 


1) sc. commento an a me? 

3) Corn. adnotat: legendum videtur anno sermillesimo, sexcentesimo, 
quadragesimo quarto. Aera est Cpolitana, et annus ere vulgaris 
1136, qui etiam insignitus incedebat indictione XIV. Addit deinde 
Corn. Michaelem Lequienum Or. christ. T. I, p. 954. 





Paiwvınesıum Rosenıt Il. 101 


Johannes Presb. et Clericus Oaprikiotes et ipse testis sub- 
scripsi. 

Eustachius Presb. et Clericus Overtellides et ipse testis 
subscripsi. 

Johannes Presb. et Clerieus Opetrinos et ipse testis sub- 
seripsi. 

Georgius Presb. et Clerieus Oecolarthes testis subseripsi. 

Christophorus Presb. et Clericus et ipse testis subscripsi. 

Johannes Diac. et Clericus Onadanites et ipse testis sub- 
scripsi. 

Michael Diac. et Clerieus et Not. insule Lemni Odomesticos 
et ipse sie scriptor totius testis subscripsi. 


XLV. 
Privilegium Rogerii II regis Sicilie concessum Venetis, 


À. d. 1139? 


Huius privilegii, quo Venetis plura in commereiis commoda im- 
munitatesve videntur fuisse concessa,mentio fit in privilegio Guilielmi II 
a. 1175, huius Collectionis nro. LXVI: 4. . . concedimus, ut Venetici 
venientes in regnum nostrum de navibus et mercibus eorum, quas 
in regnum attulerint, vel a regno reportaverint, de iustitiis, quas 
temporibus domini gloriosissimi regis Rogerii, avi 
no 8íri et domini magnificentissimi , regis Willielmi, patris nostri 
bone memorie dare soliti sint, a modo nonnisi medietatem tantum 
dent“ etc. 

Illam conventionem fere anno 1139 factam esse, inde statuendum 
putavimus, quod tune Rogerius omnibus devietis hostibus et capto 
Innocentio II Papa quasi ad fastigium potentiae evectus, ab hoc ipso 

yrex appellatus, neminem prz se dominum habebat, id modo attendens, 
xut Imperii et fines et opes augeret. 





102 RAvMUNDI ÁNTIOCH. CONCESSIO. 


XLVI. 
Privilegium concessionis et securitatis per Raymundum, Antiochiae 
principem, collatum omnibus Venetis. 
A. d. 1140. Mai. 

Liber Albus fol. 153—154. Liber Pactorum II, 10. 

Hoc privilegium memorat Rainaldus, Antiochi® prineeps, in pri- 
vilegio Venetis a. d. 1153 concesso, huius Collectionis nro. LV: „ego 
Rainaldus . . . condonamus et absque ulla inquietatione inperpe- 
tuum dimittimus Veneticis . . . omnes consuetudines illas, quas An- 
tiocheni principes ... et Raimundus illis condonaverunt et 
auctoritate privilegii sui confirmaverunt“. 

De Raimundo nostro, a. d. 1131 ad thronum Antiochenum electo, 
vide Wilkenum in Kreuzzüge T. II, p. 607 sqq. T. III, parte I, 
p. 225 sqq., parte II, p. 3. 

In nomine patris et filii et spiritus sancti. Amen. 

Ego Raimundus, dei gratia Antiochie princeps, concedo 
omnibus Venetis, ut secure in totam terram meam veniant, et 
secure in ea maneant, et secure per totam terram meam vadant, 
et secure per mare vadant et veniant, et carates sint eis quiete 
et solute in Antiochia. 

Concedo quoque eis in portu Suidin*) duos somarios pro 
uno camello. Et pro nullo forisfacto, quod in mari gens eorum 
quondam fecerit vel in futurum faciet, negociatores Venetici 
nullo modo impediantur vel disturbentur; et si naufragium in 
terra mea seu in terra baronum meorum passi fuerint, de rebus 
suis nichil perdant, salve, quanto melius possint, et navem 
et omnia sua recoligant. Et si in terra mea forisfactum fece- 
rint, unde ad justitiam venerint, lege et juditio Veneticorum 
judicentur. 

Preterea concedo eis fundicium et gardinum et domos, juxta 
fundieium positas, libere et quiete habendas et possidendas, 


1) De hoc portu, hodie Sudi, olim Seleuci portu, v. tabulam geographicam 
regni Hierosolomitani ad calcem libri Wilkeniani Kreuzzüge Tomo VII. 


PETRI PoLANI PRIVILEG. 103 


sieut hodie tenent, scilicet mense Aprili, VII’ mei principatus 
anno, eo tempore Aimerieo existente patriarcha, Rogerio con- 
stabulario, Leone Maiopolo') duce, Thoma vicecomite. 

Consuetudines, sicut in tempore domini Taneredi sunt dare 
consueti, michi tribuant. 

Remitto quoque eis ea, quz: dominus Boamundus junior 
remisit, pro confirmatione et stabilitate huius mee concessionis. 

Hoc privilegium inde faetum sigillo mee auctoritatis con- 
firmo atque inviolabiliter eorroboro. 

Facta est hzec concessio, exigente a me Johanne Boaudo*) 
Venetico, his eoram testibus: 

Odone cancellario, 

Leone Maiopolo duce, 

Rogerio constabulario, 

Martino pincerna, 

Johanne Neapolitano, 

Guiterio de Moceone. 


XLVVII. 


Petrus Polanus Dux Yenetiarum concedit privilegia Abbati et monasterio 
sancti Georgii majoris pro quadam ipsorum ecclesia posita in 
KRodisto. 


A. d. 1145, m. Septembri. 
Flaminius Cornelius, Ecclesiae Venetae antiqua monumenta, 


decadis XI parte posteriore pag. 221. 
Ex autographo in archivo s. Georgii majoris. 


In nomine domini dei et salvatoris nostri Jesu Christi, anno 
incarnationis ejusdem redemptoris nostri millesimo centesimo 


quadragesimo quinto, mensis Septembris, indietione nona, 
Rıvoarro. 


1) Miopolo LP. 
3) Boado prima manus LA.; Beaudo secunda manus. 


104 PETRI PoLanı PaitviLEG. 


Quorum vitam in sublimi positam esse novimus, non solum 
de communi, verum etiam de proprio eorum sanete conserva- 
tioni necessaria sumministrare pieque largitionis benefitium im- 
partire debemus, ne forte presentium rerum deficientibus sub- 
sidiis divinum obsequium ne sic minus devote fieri possit. 

Quapropter nos quidem Petrus Polanus, dei gratia Vene- 
tiarum, Dalmatie atque Chroatie Dux, cum nostris judicibus et 
populo Venetiarum, eum nostris successoribus et heredibus, 
cognoscentes quidem rerum quarumdam necessitatem nostri 
devoti monasterii S. Georgii, quibus in cujusdam sue obedientie 
ecclesia in Rodisto posita agebat, supplicante nobis ac postu- 
lante domino venerabili, Otone, abbate ejusdem monasterii cum 
sua monachorum caterva, necessarium duximus, presentis con- 
cessionis stabilimento eorum petitionem confirmare in perpetuum. 

Ea propter statuentes statuimus atque concedentes pleniter 
concedimus, tibi namque prefato domno, Otoni, venerabili 
s. Georgii abbati, atque Dominico presb., tuo monacho, prae- 
dictae ecclesiae in Rodisto priori, vestrisque successoribus, in 
perpetuum possidendum, ut videlicet amodo in antea ipsa dei 
ecclesia vestri monasterii obedientia suas proprias rubos et me- 
tras atque modia sua propria possessione habeat, possideat et 
in suo et omnium hominum servicio, qui tibi (1l. quid ib?) placue- 
rit, exereenda teneat et ad mensurandum exhibeat, et exinde, 
quecunque his prefatis mensuris lucrari poterit, ipsius tue pre- 
fate eeclesiae tuique monasterii juris sine omnium hominum 
contradietione permanserit. 

Insuper etiam, ut ista omnia majori securitate possidere 
valeat ipsa tua ecclesia, omnibus hominibus nostris fidelibus 
eontradieimus et prohibemus, ut in ipsa terra Rodisto nullas 
alias mensuras facere nec habere presumant, preter istas, quas 
huie prefate ecclesiae habemus concessas, ut cum istis supra- 
scriptis mensuris solummodo et non cum aliis omnibus mensurare 
debeant. 


Pacrtum JUSTINOPOLITANUM. 105 


Amodo in antea vos vestrumque monasterium cum sua pre- 
fata obedientia et vestros successores exinde securos et quietos 
reddimus in perpetuum. 

Ego Petrus Polani, dei gratia Dux m. m. ss. 

Ego Johannes Aurio, Judex m. m. ss. 

Ego Basilius m. m. ss. 

Ego Dominieus Badovario, Judex m. m. ss. 

Ego Marcus a Corame m. m. ss. 

Ego Petrus Aurio m. m. ss. 

Ego Johannes Willari m. m. ss. 

Ego Dominicus Michael m. m. ss. 

Ego Martinus Gorio m. m. ss. 

Ego Alexander Bragadino m. m. ss. 

Ego Marinus, Presb. et Not., complevi et roboravi. 


XLVIII. 
Pactum Justinopoli, quod dicitur Caput Ystriae. 
À. d. 1145, m. Decembri. 


Liber Albus fol. 268. Lib. Pact. lI, fol. 230. Romanin 1.1.11, 455. 


In nomine domini nostri Yhesu Christi. Anno domini mille- 
simo centesimo quadragesimo quinto, mensis Decembris, indictione 
nona. Ruvoarro. 

Hoc est eapitulare et paetum, quod pepegit‘) Almerieus 
gastaldio, et Adalperus notarius, et Rantulfus judex, et populus 
Justinopolis, id est Caput Jstriae, et cum Insula, et eum domino 
nostro Petro Polano’), dei gracia Duce Venetiarum, Dalmati® 
atque Chroatiz, et cum suis successoribus perpetualiter. 

Primum itaque?) debet unusquisque concivis et habitator 
eiusdem Justinopolis et prefate Insulze facere fidelitatem Sancto 
Marco et Duci Venetiarum. 


!) pepigit LP. 8) igitur LP. 
3) Polani LP. 


106 PacTCM JcsTINOPOLITANCM. 


Sane stabilitum est inter nos, quod, quandocumque Vene- 
tias mandaverit quindecim galeas, et nobis notificatum fuerit a 
Duce Venetiarum, quod nos debemus venire in Venetias, et 
recipere unam galeam sarcinatam, si illam nobis dederit, et 
armare illam debemus eum nostro expendio, et ire cum ceteris 
galeis in servitium Venetiarum, ubicumque ipsz iverint. 

Si vero Venetia amplius fecerit, nos tantum unam galeam 
armare debemus. 

Verum si Dux vel suus missus iverit per') commune ad 
preliandum de Venetiis usque?) ad Ragusium, et de Venetiis 
usque ad Anconam et infra easdem partes, eodem modo nos 
homines supraseriptz:: Justinopolis et Insule secundum nostrum 
posse eum eis in servitium Venetiarum ire debemus. 

Homines quidem Venetiarum cum illorum habere et bonis 
salvi et securi debent esse in omnibus pertinentiis nostris. Si 
vero aliquis Veneticus passus fuerit aliquam ineommoditatem a 
nostris coneivibus, seeundum morem nostr& terrz illis emenda- 
tum esse debet. 

Homines itaque suprascriptze Justinopolis et Insule fideli- 
tatem Ducibus, qui perpetualiter erunt in Venetiis, jurare debent, 
ut suprascripta sunt. 

Bannum vero, quod Venetia collocaverit de omni genere 
frumenti et leguminis, sicut Venetici eonstricti erunt per sacra- 
mentum, eodem modo per saeramentum debemus observare. Si 
quis igitur nostrorum de predieto frumento et leguminibus com- 
paraverit infra supraseriptum bannum, jurare debet, quod extra- 
neis hominibus illud vendere non debeat, sed pro utilitate sua 
et suorum coneivium, nisi forte permissum fuerit a Duce Vene- 
liarum vel suo misso. 

Acetum est in euria domini nostri Petri Polani Ducis, in 
presentia judicum et sapientium ejus. 


!) pro LP. | ?*) LA. om. usque. 


Lesartı VEN. AD Iur. GRAECUM. 107 


Ego Bartholomeus, sacri palatii Notarius, hoe exemplum 
sumptum ex autentico sigillo cereo sigillato bona fide, ut com- 
perii, seripsi et exemplavi, nil addens vel minuens, quod senten- 
tiam mutet. Currente anno domini millesimo ducentesimo trige- 
simo quarto, indictione septima, mense Octubris. 


XLIX. 


Legati Venetorum apud Imperatorem 6raecum executioni mandari 
praecipiunt privilegia a Petro Polano Duce concessa eeclesiae S, Georgii 
de Rodisto. 

À. d. 1147, m. Septembri. 

Flaminius Cornelius, Ecclesiae Venetae antiqua monumenta, 
decadis XI parte posteriore pag. 222. 

Ex autographo in archivo monasterii s. Georgii majoris. 

Dominieus Maurocenus atque Andreas Genus, legati domini 
nostri Petri Polani, gloriosi Ducis, totiusque nostri communis, 
ad D. Hemanuelem Imperatorem directi, omnibus Veneticis de 
Redesto notum fieri volumus, quoniam ante nostram et aliorum 
bonorum virorum presentiam veniens, Dominicus Babilonius, 
Prior eeclesiae s. Georgii de eodem Redesto, ostendit nobis, 
quod Venetiei, qui ibidem morantur et negociantur, contra 
eoncessionis cartulam, quam prefatus dominus noster Dux sibi 
fecerat, agere disponebant. 

Quo audito partem quorumdam Veneticorum de Redesto 
nostro publieae eurie eum predieto Priore in audientia communi 
pro eodem negocio venire fecimus. 

Quibus ligitantibus manum ambarum pareium tulimus, ut, 
quiequid super hoc concorditer dicere velimus, utraque pars 
obediens foret: metra!) quidem et rubos et stateras ibi supra- 
seripta ecelesia habeat, sicut in concessionis earta domini nostri 
Ducis continetur. 


1) ,metrum idem fortasse est ae metreta .. . metreta vas erat ad men- 
suram continens centum viginti libras aquae, vel vini^ Corn. 


108 Lesarı Vex. an lur. GaaAECUM. 


Ad haec statuentes statuimus et confirmando confirmamus, 
ut Venetieus pro unoquoque miliario') suprascripto Priori, et 
qui per suecessiones ibidem fuerint, duos stamines*) persol- 
vat, et Grecus quattuor fam de statera, quam et de rubo 
et miliare olei; si vero necesse fuerit, habeat Veneticus medium 
metrum et rubum apud se, et cum ipso vendat usque ad quin- 
quaginta libras, et si ultra ipsas quinquaginta libras vendere 
voluerit, tollat metrum de predieta ecclesia, et pro unoquoque 
metro persolvat ei unum tetartaro?), et /[si/ pensaverit per 
minutum ultra quinquaginta libras, debeat de ecclesia supra- 
seripta tollere rubum, et dare, sicut per racionem advenerit, 
stamines duos per miliare absque omni contentione. 

Quisquis autem huic actioni contraire presumpserit, non solum 
ut honoris patrie diminutor contemptorque erit reprobandus, 
sed et bandum curie domini nostri Ducis sciet se emendaturum. 

Utque verius eredatur, nos componi fecisse has litteras, 
propria quoque manu subseripsimus. 

Ego Dominieus Maurocenus m. m. ss. 

Ego Andreas Geno m. m. ss. 

Ego Rainerius Entius tt. ss. 

Ego Marcus Maurocenus tt. ss. 

Ego Otto Contarenus tt. ss. 

Ego Stephanus Pantaleo tt. ss. 

Ego Johannes . . . tt. ss. 

Ego Johannes da Noale, Subdiac. et Not., ex jussione 
supraseriptorum legatorum complevi et roboravi, anno domini 
millesimo centesimo quadragesimo septimo, mense Septembris, 
indietione undecima, Constaxtınoroti. 


!) ,milliarium nempe pondus mille librarum* Corn. 

2) „stamina seu stamena parva moneta ®nea“ Corn. 

3) ,tetartarum nummus erat ®neus, quarte parti denarii =quivalens, qui 
etiam aliquando nominatus invenitur T artaronum * Corn. Est Graecorum 
τεταρτηρόν. 


CurvsoruLLıum ExANUELIS ImPER. 109 


Ego Bogodano Badovario, vidi in matre, testificor in filia. 

Ego Stephanus Venerius, sicut vidi in matre, ita testificor 
in filia. 

Ego Aurio Mastropetro, vidi in matre, testis sum in filia. 

Ego Vitalis, Presb. et Not. exemplavi hoe exemplum 

ex una alia matre, percurrente anno domini millesimo centesimo 
quadragesimo nono, indictione duodecima, Rodesto, nec minui 
nec ampliavi, complevi et roboravi. 


L. 


Chrysobullium Emanuelis Imperatoris concessum Venetis de locis 
Constantinopoli possidendis. 


A. d. 1148, m. Martio. 

Repetitur hoc privilegium ab Isaacio Angelo in documento anni 
1187, huius Collectionis Nr. LXXI, ex quo hie suo loeo inseruimus. 
De rerum nexu egimus ad sequens eiusdem Imperatoris documentum. 

„Si eos, qui fide et devotione optimi sunt erga illos, qui 
per tempora optinent Imperij gubernaeula, opportunum est, 
larga beneficia ab ipsis consequi, magis autem, si contigerit, eos 
anime statum generosum habere atque audacem, ut ad similem 
zelum reliqui irritentur, et ne, huiusmodi virtute in honore per- 
sistente et contrario ei vitio reprehensionem inveniente, raritas 
ualde necessariarum prerogatiuarum a deo salvato Romanorum 
exercitui fiat, nequaquam, quod a deo est, Imperium nostrum 
ingenuos nautas et fidelissimos celsitudinis nostre Veneticos, in 
hane Imperatoriam urbem venientes, decet prorsus spernere, a 
peticione decedentes, quam nune Imperio nostro porrexerunt, 
quum et ipsi consuetas genitoribus suis fidem et devotionem 
erga Romaniam et celsitudinem nostram rursum ostenderunt, 
et ab Imperio nostro uocati in congressum contra eum, qui 
potestatem habet Sicilie, et omnimodam pugnam contra eum et 
stolum eius, nec non et terram eius, parati et prompti appa- 
ruerunt. 


110 ÜHRYSOBULLIUM EMANUELIS [MPER. 


Ut enim predictus Sicilie dominus Rogerius didicit, incu- 
stoditas fore partes Imperij nostri, que circha Greciam et 
Peloponisum sunt, et insulas terrasque Imperii nostri, que circa 
easdem terras sunt, dum sublimitas nostra uacaret susceptioni 
et ducatui earum, que paulo ante per terram Imperij nostri 
transierunt, innumerabilium expeditionum, Alemannorum uide- 
lieet et Franehorum, et parandum cum ipsis esset contra 
impios Agarenos ad expedicionem faciendum per stolij missio- 
nem, ejusmodi regionem celsitudinis nostre, secundum quod ei 
possibile fuit, depopulatus est; eumque, quod factum est, ad 
predietorum Veneticorum aures pervenisset, hij hoc tanquam 
proprium dampnum reputaverunt, et confestim ad apparatum 
cooperandi, ut id, quod faetum est, omnimode uindicetur, con- 
surrexerunt, et suum servitium prompte celsitudini nostre 
spoponderunt. Porro et in reliquas regiones Imperij nostri trans- 
miserunt, quatenus, qui invenirentur eumpatriote eorum, uenirent, 
et seruirent et ipsi in eiusmodi Romanie et Imperij nostri ser- 
uitio usque ad complementum tocius mensis Septembris futuri 
eum deo indietionis duodecime. 

Ad remunerationem igitur huiusmodi eorum servitij, quod, 
ut dietum est, promiserunt, quoniam petierunt majores vice 
uniuerse, que per tempora huc uenit, Veneticorum multitudinis, 
adaugeri sibi et mansiones et embolum et sealas, in quibus 
naues eorum in portu stant, certificantes, se non modieum 
angustiari, et quod non possint hijs solis, que ipsis data sunt 
a beate memorie Imperatore et auo Imperij nostri in hae ciui- 
tatum Imperatrice contenti esse, largitur eis Imperium nostrum 
per presens ehrysobulum suum, que petierunt, habitaeula et 
libera loea et litoralem sealam, que expresse numeranda et 
scribenda sunt in eo, quod iussum est fieri, practico traditionis 
eorum corporalis, ab aedesimotato Epiphanio Tuglica, certificari 
debente per subscriptionem familiaris hominis celsitudinis nostre 





Johannis Pepagomeni, et sterni in congruis secretis, in quibus 


ἂν» 


CunysonuLLIUM EMANUELIS IMPER. 111 


et presens nostre serenitatis chrysobulum sterni debet, quate- 
nus et hec optineant, sicut et que prius a semper memorando 
Imperatore et auo Imperij nostri eis data sunt, seruire deben- 
tibus, ut superius monstratum est. 

Determinatio igitur eorum, que per ehrysobulum presentis 
seripti eis collata sunt, habet sie: 

Incipit ab ipsa Vigla et procedit versus orientem. Tenet 
embolum et que versus septentrionem et meridiem sunt cum 
solarijs habitaeula, et procedit usque ad fornicem conjunctum 
muro hospitalis saneti Marciani, comprehendens et loca, in qui- 
bus stant octo numulariorum tabule. Ascendit paululum uersus 
meridiem ab ipsa Vigla. Tenet ad modicum et aliud embolum, 
et pervenit usque ad primum fornicem eiusdem emboli, com- 
prehendens triclinarium altum domicilium Mili. Versus orientem 
eiusdem emboli seeundum duas partes humilem domuniculam 
eum acclini tecto eiusdem monasterij, et que in equali hujus 
est, modicam euriam, que dieitur Aristini, et habet longitudinem 
brachiorum octo eum dimidio et latitudinem septem cum tercia. 
Preter ea, que sunt uersus orientem habitacula diaconi Precur- 
soris, debentibus obturari januis hujusmodi habitaculorum, que 
educunt in manifestam curiam. Versus aquilonem tria ergasteria 
cerulariorum, Ycanati duas stationes, in quibus et loca tabula- 
rum duarum numulariorum eiusdem monasterij Mili. Incipit 
rursum ab ipso fornice predicti hospitalis; tenet publicam viam, 
que uersus occasum est eiusdem hospitalis, et progreditur usque 
ad portam, que est juxta paruum templum Precursoris. Exinde 
rursus dimittens premonstratam portam, quasi uersus orientem 
transit per murum civitatis, et pervenit usque ad semitam, que 
dividit jura monasterij Akimitero. Exinde ascendit modicum 
uersus meridiem, tenens eandem publicam semitam, habentem 
in latitudine brachia tria, et ut dietum est, dividentem mansiones 
monasterij Akimitero, et perveniens usque ad finem domicilij 
eeclesie Perieleuti, ita ut a muro civitatis per equalitatem eiusmodi 


112 CHRYSoBULLIUM EMANUELIS IuPER. 


semite usque ad finem domieilij sint brachia viginti sex. Flecti- 
tur versus orientem, tenens murum ecclesie sancti Nicholai, 
relinquens a dextris quidem monasterium saneti Nicholai, a sini- 
stris vero domieilium monasterij Perieleuti et progrediens usque 
ad alteram semitam uersus orientem muri saneti Nicholai. Rur- 
sus flectitur et ascendit parumper versus meridiem eandem semi- 
fam, et ascendit uersus orientem, dividens domicilia sancti 
Nicholai, a sinistris pistorieum ergasterium sancti Marciani, 
quod et junetum mansionibus saneti Nicholai. Supergreditur 
rursus aliam tertiam semitam, et pervenit usque ad aque eursum, 
que a Vigla descendit, relinquens a dextris alia habitaeula sancti 
Nicholai, a sinistris domicilium sancti Marciani et pensionales 
domos monasterij Parakymomeni, Iterum progreditur uersus 
meridiem, comprehendens vacuum loeum eiusdem monasterij 
Parakymomeni, qui uersus orientem jacet domorum sancti Ni- 
cholai, et procedit et regreditur usque ad Viglam, unde et in- 
cepit, dimittens quidem a dextris domos monasterij saneti Marci, 
a sinistris uero aque eursum. 

Eiusmodi determinationis spatio comprehenduntur ea, que 
sunt uersus orientem aque cursus, descendentis a Vigla uersus 
portam Canavuci: 

Habitaeula et vaeuus magnus locus, qui usque ad publicam 
uiam uersus occidentem progreditur saneti Marciani a muro 
civitatis et usque ad embolum, per presens chrysobulum uerbum 
datum. Et ea, que sunt uersus occidentem aque cursus a muro 
civitatis, qui in equali semite est, diuidentis jura monasterij 
Akimiton, et usque ad domos saneti Nicholai et sancti Marci, 
cum paruo vaeuo loco monasterij Parakymomeni. Et simpliciter 
omnia, que inhabitantur, et que non inhabitantur, habitacula et 
uacua loca, in predicto spatio comprehensa. Adhuc eum his 
comprehenditur et, que est in litore, scala sancti Marciani, que 
hodie a Chrysiobasilio possidetur, eum uniuersa eius comprehen- 
sione et continentia, et que in ea sunt, domibus et ergasterijs. 


FoEDERIS ALEXIANI PER EMANUELEM CoMNENUM RENovATIO., 113 


His sie ab Imperio nostro donatis per presens chrysobulum 
uerbum celsitudinis nostre, exceptis proximantibus his donatis, 
portis uidelicet, muris et eortinis murorum civitatis, habebunt 
Venetici hec, deuotionem et fidem, quam Imperio nostro debent, 
seruantes, secundum quod et per ea, que prius adepti sunt, 
ehrysobula hane seruare tenentur, cuiuscumque juris sint, siue 
ecclesiastici juris, siue rei publice, siue priuate, siue sanete 
domus, uel monastice, nulla actione locum exercendi habente 
eontra eos gratia horum. Si uero quispiam forte infestationem 
eis induxerit gratia conuincendi, aut auferendi quiequam eorum, 
que eis, ut dietum est, data sunt, inremissibiliter multabitur a 
secreto epi ton ykiacon in decem libris auri, firmo et rato 
existente presente chrysobulo uerbo clementie nostre, facto 
mense Marcio indictionis undecime sex milesimi sexcentesimi 
quinquagesimi sexti anni, in quo et nostrum pium et a deo 
promotum subsignauit Imperium“. 


LI. 
Foederis Alexiani per Emanuelem Comnenum renovatio. 
Α. d. 1148, m. Octobri. 


Lib. Alb. fol. 2— 5 hoctitulo: Privilegium Emanuelis Imperatoris 
Constantinopolitani, habens interclusa privilegia Johannis Imperato- 
ris Constantinopolitani eius patris et Alexii Comniano eius avi,factum 
domino Petro Polani, Duci Venecie. Lib. Pact. I, 99. Et inest in Lib. 
Pact. II, 157. Quedam protulit Marin T. III, p. 64, 65; ibid. p. 197. 

Andreas Dandulus chron. p. 282: Dum h«c fierent, Rogerius, 
rez Sicilie, Emanuelis Imperatoris &mulus, incustoditas fore Im- 
perii partes agnoscens, apud Idrontum collecto exercitu, Corphien- 
sem insulam cepit et muniit, procedensque Corinthum, Thebas, 
Nigropontum et alia Imperii loca devastavit et rediit. Emanuel 
itaque vindictam appetens parato exercitu per nuntios suos Veneto- 
rum subsidia petit, et uberiorem crysobolium solito obtulit. — Ob hoc 
Dux, recepto crysobolio, decimo octavo sui ducatus anno!), cum 


1) Regnare Petrus Polanus coepit anno 1130, coll. A. Dand. l. c. p. 275. 
Fontes. XII. 8 


114  Forpgnis ALExiANI PER EMANUELEM COMNENUM RENOVATIO. 


potenti stolo usque ad Crapulas pergit, et Venetis in Romania de- 
gentibus, ut ad exercitum properent, in mandatis dedit. Sed Dux, 
ibi languore oppressus, Joanni Polano ejus fratri et Raynerio filio 
commisit stolum, et Venetias rediit. Hi navigantes tamdem Emanueli 
Corfü obsidenti se obtulerunt*). 

Postero tempore hujus pacti fidem ab Emanuele, pulsis. e regno 
Venetis, violatam fuisse, ad annum domini 1172 (Nr. LXII hujus Col- 
lectionis) uberius exponetur, ubi ipsa Joannis Cinnami et Nicetz Aco- 
minati testimonia de foederis Alexiani per seculum XII fatis afferemus. 
Quid? quod damnum Venetis illatum neque ab Emanuele, neque a 
suecessoribus plene unquam restitutum fuisse, pacta Isaacii, Alexii III 
et IV satis docent; que vide. — Ann® Comnen® de pristino pacto 
verba dedimus pag. 46 sqq. hujus voluminis (Nr. XXIII). 


Et aliquis firmioribus quidem urbium munimen uolens appo- 
nere secundas turres excogitauit, et custodibus eustodes et muris 
muros") apposuit, et aduersariorum assultibus opposuit forti- 
tudinem; verum etiam auri eumulum grauem propter hoc depo- 
nere non renuit, et firmitatem perfectioni tempus terere longius, 
aliaque plura ad urbis augmentum firmitatemque atque cireum- 
tuitionem. 

Nos uero, et Imperialem cum Deo eireumeineti prineipatum, 
et potestatem et uirtutem habentes pecuniarumque thesauros, 
ubi uidetur et opus euocat, largius nonne donabimus amicis et 
seruis et fidelibus et gratis, sermoneque sermonem affirmabimus, 
et manum dabimus ministrare stylo ad huius firmitatem, et ual- 
lum uallo superponemus, ut olim possessum eis munimen super- 
muniamus atque firmemus? Et ubi hoe Imperialis mentis et 
uoluntatis? Non igitur eis ostia obserabimus, nec auditus") 


*) Muratori l. e. p. 283: „in eod. Ambros. margine hee adduntur: In primo 
libro pactorum extat privilegium Manuelis Imperatoris, factum Venetis, 
in quo confirmat privilegia patris Johannis et avi Alerii, et eis addit 
nonnulla anno ab orbe c. 6656, quod respondet anno a Christi natali 
1149, indict. XI, mensis Octobris*. Cfr. Lebret T.I, p. 310 sq. Lebeau 
histoire du bas-empire ed. S t. Martin T. XVI, p. 119 sq. 


!) meos LA. | *)leg. aditus? 


Forperıs ALEXIANI PER EMANUELEM COMNENUM nENovaTIO. 115 


oceludemus, sed illariusque hos respiciemus, et peticionem 
explebimus. Quid michi sermonis uult prolixitas? Venetia') 
factus est quidem et ab [mperatoribus, memorabili auo Imperii 
mei, chrisobylus sermo, donans eis diuersa dona. Subsecutus 
. uro fuerat rursus hunc et alter ab Imperatoribus, ter beato 
dileetissimo domino et patre Imperii michi, eadem donans et 
apponens, quod tunc petiuerunt in redifficationem; amboque 
eerte ad Imperium eorum seruitutis atque fidelitatis et ad Ro- 
maniam conuente*) ab eis seruari pure dilectionis et affectus. 
Necessarium ergo, ambosque, eis ut habebant ipsis dictionibus, 
presente Imperij nostri sermone nunc renouare, que uelut urbem 
intersitam summitatibus presentis uidelicet chrisobuli sermone 
omnino colligemus et cireummuniamus. Ut?) uero chrysobylus 
sermo memorabilis Imperatoris domini, domini et patris Imperi 
michi, sie: 

» Solet multociens antiquior fides atque beniuolentia po- 
steriorem maliuolentiam contegere ac delere, uictis dominis 
et amicis memoria prioris subiectorum et amicorum bonitatis ; 
uelut nunc quoque in Venetias contigit. Reminiscens enim 
Imperium meum antique eorum beniuolentie et fidei, quam erga 
semper memorabilem Imperatorem et dilectissimum patrem 
eius^) ostenderunt, obicientes se periculis toto animo pro Ro- 
mania, et cum strenuitate indubitanter certantes contra inimi- 
c08, qui tunc exercitum eduxerant contra eam, que paulo ante 
ab eis male gesta sunt, non reputauit, et conuersionem eorum 
accepit, et nutum eis ostendit ilarem, et accedentes in ulnas 
suas suscepi, et consequenter quidem indulgentia(m) hos 
dignos habuit, ut nequaquam iam lesioni cuiusuis subicerentur, 


1) Venetia LA. inlacuna; leg. Ve- 8) habet LP. recte, 
neticis. *) se. Imperii mei. 
*) conventi? Scil. ehrysobuli ser- 
mones. 


8* 


116 Forvenis Aukxıanı PER EMANUELEM COMNENUM RENOVATIO. 


quantumlibet super quibus Imperium meum et Romaniam 
offenderunt (er demoniaca sicut uidetur uiolentia), sed per- 
petuo indulgentiam haberent Imperij mei, que per presens 
chrysobullion donata est sicut promittentibus rursusque toto 
animo pro Romania pugnare et omni sub Imperio meo Cristia- 
nico ordine, simul autem et propria quedam seruitia per 
scriptum et ius iurandum conuenientes seruire Imperio meo 
et Homanie , uelut facta ab apocrisiarijs eorum symphonia 
latius de his tractat. Quoniam uero quesiuerunt ante factum 
8ibi chrysobullion beati domini et patris Imperij mei recorrigi 
rursus et dari sibi, uelut qui iam exciderint ex ipso propter 
culpas, que contingerant, exaudiuit omnes Imperium meum, et 
inmutate iussit hoc tamen scribi ponique hic, habens sic: 

Et quid unquam sit eorum, que sunt commutatio pure 
amicitie ac fidei? Quid uero amicis et ministris, periculis se 
obicere pro amicis et dominis elligentibus, reddet quis equis 
ponderis*), et maxime, quando spontanee pro his in contamina 
in hijs, que contra hostes sunt, preliis hi uenerint? Nostre 
quidem studium uoluntatis magnam hanc rem ponens, nichil 
ad dignam inuenit remunerationem. Reddit uero, quanta dat 
temporis, et que amicis et ministris sunt placentia. Sunt autem, 
que retribuuntur fidei et pure seruitutis premia, nostra quidem 
studiosa uoluntate et spontaneo animo minora ac pauciora, 
non ignobilia uero quedam, nec amicis et seruis indigna. Sed 
quid michi proemium uult? Ea, que fidelium Veneticorum 
sunt, nullus omnium ignorauit; et que modo*) uenerunt con- 
structis multiferis nauibus ad Epidamnum, quod Dyrrachium 
uocamus nos; et quomodo uiros naui pugnantes innumeros in 
au.rilium nobis presentauerunt; quodque proprio stollo scelesti 
stolum?) vi superare*), perdentes cum ipsis uiris; et quod 





!)) ibó; equi ponderis, dictione 8) stolii LA. 
Grieca. *) quomodoque . .. supera- 
2) leg. et quo modo. runt LP. 


Foepderıs ALEXIANI PER EuANUELEM CoMmNENnuMm nkNovaTIo. 117 


nunc quoque nobis auxiliantes perseuerant; et alia, que a tha- 
lattocopis'), i. e. in mari laborantibus uiris acta sunt; et que 
correcía nouerunt omnes, etsi nos non dicamus? Unde et in 
remuneratione huiusmodi ipsorum seruitiorum bene uoluit 
Imperium meum per presens chrisobullion sermonem accipere 
eos annue in tempore roge sollempnium librar. XX., et ut distri- 
buantur hec in proprias ecclesias secundum ipsorum uelle. 
Honorauit autem et nobilem Ducem eorum uenerabilissima 
protosebasti dignitate cum roga etiam sua plenissima. Non in 
persona uero ipsius determinauit honorem ; sed indesinentem 
esse atque perpetuum et per successiones usque secundum 
diem fuerint^), Ducibus transmitti definitiuis in urbe. Hono- 
rauit et Patriarcham eorum hypertimon, i. e. superhonorabi- 
lem, cum roga librarum uiginti. Et hunc uero honorem per 
successionem in eos, qui deinceps fuerint, Patriarchas trans- 
misit, ut hic quoque sit indesinens atque perpetuus, et non 
tantum persona eius. — Constituit uero. Imperium meum et 
sanctissimam ecclesiam sancti apostoli et euangeliste Marci, 
qui est in Venetia, ab uno quoque in magna ciuitate et omni 
Romania tenentium ergasteria Amalphynorum?) omnium, qui 
sunt sub potestate eius quidem patricatus*), accipere per unum 
quemque annum numismata tria. Ad hoc donat eis et ergaste- 
ria, que sunt in embolo Peramatis cum solarijs suis, que habent 
introitum et exitum in totum, quod procedit ab Ebraica usque 
ad Viglan, queque habitantur et que non habitantur, et in qui- 
bus Venetici permanent et Greci sicut ergasterijs; et mariti- 
mas III scalas, que in predicto spacio terminantur. Donat 


1) est Greca vox: ϑαλαττοχύποις. 9) i. e. Amalphitanorum. De 
3) sie LA. ut qui see. etc. LP. leg. Melfi (Apulie urbe interiori) et 
iis, qui seeundum dein- Amalfi (litori Tyrrheni maris im- 
eeps fuerint. posita) probe distinguendis, adi 


Thessalonieam nostram pag. 478. 
*) i. e. patriciatus. 


118 Foeverıs ALexıanı ern EuaNUCELEM Cousenum RENOYATIO. 


autem et sancto Akindino mankipium i. e. pristinum'), quod est 
in ipsius ecclesie latere, quod pertinet ad domum Petrij, et habet 
pensionem Byzzantinorum XX. Similiter dat et ecclesiam sancti 
apostoli Andree, que est in Dyrrachio cum ibidem eristentibus 
Imperialibus pensionalibus preter in is repositam aphesin?), 
que debet dari ad chelandia. Concessit autem eis et negociari 
in omnes partes Romanie species uniuersas, uidelicet circa 
magnam Laodiciam?), Anthiochiam*) et Manmistam *) Ada- 
tiam"), Tarson, Attalian'), Strouilom, Chion, Theologon*), 
Phocian?), Dyrrachion, Aulonem, Coryphus, Bondicam'), 
Methonem, Coronem, Nauplion, Corinthion, Tebas, Athenas, 
Eurippon, Demetrida‘‘'), Thessalonicam , Chyrisopolin"), 





!) i. e. pistrinum, ut LP. 

*) quid sit aphesis, ex privilegio [saaeii (a. 1187) patet, ubi hee ita conversa 
sunt „sine famen apparatu, qui in eis reposifus est, quasi debens ad 
chelandia*; chelandia, χελάνδια, navium speciem laudant lexica. 

’) magnam Laodieiam. Sie Mss. In magnam latere videtur mariti- 
ma m. Significatur enim Syrie maritima urbs Λαοδίχεια ἡὶ ἐπὶ τῇ Salárry, 
coll. Strab. p. 751, 752, ed. Almel. Cic. ad. dir. 12, 14. Nune Ladikia, 
Latakia cett. 

*) Anthiochiam. Sie Mss. Lege Antiochiam. Num Antiochia Sy- 
rie, sive Ant. ad Orontem significetur, an Antiochia Ciliei® ad 
Pyrami ostia sita, dubia res. Posterius nobis placet, cum in hoe diplomatis 
indice (est autem quasi periplus quidam) urbes maritime enumerentur, non 
intus site. De Antiochia Syrie v. Stephanum de urbb. s. v. 

*) Manmistam. Lege Mamistram, i.e. Mopsvestiam, Cilieie mari- 
time urbem. De ea v. Forbigeri Handb. d. alt. Geogr. T. 2, p. 285. 

*) Adatiam ex Adanam corruptum esse videtur. Est Adana (veteribus 
" Aóava, ra), Cilieie urbs, coll. Forb. 1. c. p. 284. 

?) De Attalia, Isauriz urbe maritima, v. nos ad Alexii IIl diploma; item de 
Strobilo, Lyei® s. insula s. urbe maritima. 

*) Theologus quid significet, in obscuro esse videlur. Estne maris Aegei 
insula Patmos, divi Joannis apostoli (theologi) ultima sedes? 

*) Phoeiam (Phoc®am) in Aeolide quzras. 

10) Bondicam (Bonditzam) in Epiro. LP. Bondizan. 

11) i. e. Demetriada. 

'?) Chyrisopolin (Chrysopolin LP.) in Macedonia invenies, prope ostia 
Strymonis, coll. Thessalonica nostra p. 499 sq. 


FokpERIs ALEXIANI PER EMANUELEM COMNENUM RENOYATIO. 119 


Peritheorion'), Abydon, Redeston, Adrianopolin, Apron, Erra- 
clium, Selibriam, et per ipsam Megalopolin, et simpliciter in 
omnes partes sub potestate nostre pie mansuetudinis, non pre- 
bentibus omnino pro qualibet propria negotiacione quidlibet 
commercij gratia uel cuiusuis alius conditionis, que demosio 
infertur?) pacti quasi vilocalami?), limenatici*), porteatici"), 
caniskij*), exifeileos’), archontichij") et aliorum tributorum 


1) Peritheorium in Thracia meridionali, ad mare Aeg:eum, coll. Via Egnatia, 
Comment. II, p. 44 sq. Reliqua in aperto esse videntur. Totus autem hujus 
diplomatis elenchus geographieus, quem periplo Marini Sanuti de regno 
medii vi Cilieie admodum similem esse videmus, griece sie sonuisse vide- 
tur... περὶ τὴν ἐπὶ τῇ ϑαλάττῃ ᾿Αντιόχειάν re xal Μάμιστραν, ᾿Αδάναν, 
Τάρσον, ᾿Αττάλειαν, Στρόβιλον, Χίον, Θεολόγον, Φώχαιαν, Δυῤῥάχιον, 
Αὔλωνα, Κορυφώ (Κορυφούς), Βόνδιτξαν, Μεϑώνην (Μοϑώνην), Κορώνην, 
Ναύπλιον, Κόρινϑον, Θήβας, ᾿Αϑήνας, Εὔριπον (Εὔβοιαν), Δημητριάδα, 
Θεσσαλονίχην, Χρυσόπολιν, Περιϑεώριον, "AfuOo», “Ῥαίδεστον, ᾿Αδριανού- 
πολιν, "Arpwv, Ἡράχλειαν, Σηλυβρίαν καὶ περὶ αὐτὴν τὴν Μεηαλόπολιν 
(i. e. Κωνσταντινούπολιν). 

*) Anna Comnena l. c. (VI, 5): μήτε μὴν ὑπὲρ χομμερχίου ἢ ἑτέρας τινὸς 
εἰσπράξεως τῷ δημοσίῳ εἰσχομιζομένης παρέχειν ete. 

*) quid sit xilocalami, i. e. ξυλοχαλάμον, non liquet. Quum ξύλον sepissime sit 
lignum, i. e. navis(legno Ital.), et in hae voce inerit species przsta- 
tionis pronave: sportula. 

*) limeniatiei LP. II, i. e. λιμενατιχόν, quod erit tributum pro statione in portu, 

5) aut Grzcorum ποριατιχόν latet (tributi species pro mercium transitu 
vel evectione (DuCange) idque verius videtur, quia hie Gr:ca nomina affe- 
runtur (infra in ehrysobulo Isaacii portiatici legitur), aut vox derivata 
a portu, ex qua plures tributi genus exprimunt, ut portulaticum, 
portuagium, portorium, de quibus vid. Gloss. med. et inf. Latin. ed, 
Henschel. 

5) i. e. τοῦ χανισχίου. ,Sumitur hee vox apud recentiores Grtecos pro spor- 
tula, honorario, dono: quia dona in canistris deferri solent ete.* Du- 
Cange Glossar. med. et inf. Greeit. „xaviaxı τὸ, πεσχέσι τό, presente 
dono* Alessio da Somavera Tesoro. 

7) hee vox nove originis infra in privilegio Isaacii seribitur e xafolum, idque 
notius est ἐξάφολλον, „superindietum sex follium, uti DuCange sub 
h. v., inventum ae impositum ab Leone Isauro“. Follis vero est genus 
monete Byzantin®. Vide Lexica. Inde nostro loco legas: exafoleos, i. e, 
ἐξαφόλλεως, pari significatu eiusdem prestationis. 

8) i. e. ἀρχοντιχίου, fortasse tributum pro archonte portus, s.custo- 
dibus portuum maritimorum — λιμεναρχῶν. efr. DuCange sub 
hac voce. 


120 Foeperıs ALExıanı PER EMANUELEM COMNENUM RENOVATIO. 


causa eorum, que debent negociari. In omnibus enim negocia- 
(ionis locis data est licentia eis ab Imperio meo, superiores 
esse debere et ipsa requisitione. Exvcident uero et ab ipso 
eparcho parathalassite'), eleoparocho dominico*), commerkia- 
riis?), chartalarijs*), hipologis?) et omnibus, qui huiusmodi 
sunt, nullo eorum, qui per loca sunt principum uel aliorum 
seruitium communis tractantium, contempnere quid eorum, que 
hic diffinita sunt, presumente. Omnium enim, quas quis dicat, 
specierum ac rerum concessa est hijs negociatio, et omnium 
emptionem in potestate habebunt facere, superiores existentes 
uniuersa datione. Hec ita cum dispensauerit Imperij michi 
pietas sancta, atque diffinit, nullum resistere eis sicut rectis 
et ueris dulis eius et contra inimicos adiutoribus et usque ad 
finem seculi tales se esse promittentibus, nec quemquam omnino 
contraria sentire hijs talibus, nec actiones aliquis aduersus 
omnes exercere propter tradicta eis ergasteria et scalas istic. 
Qualicumque eram^) iuris hec existunt siue ecclesiastici, siue 
priuati, siue publici, siue sancte domus sint, hec nullatenus 
continget), que nunc sunt fidelium duli*) Imperij michi Vene- 
ticorum et in posterum futurorum, quum multam beniuolentiam 
et rectum animum erga Romaniam et erga Imperium meum 





1) i. e. (ἀπὸ) ἐπάρχου παραϑαλασσίτου s. παραϑαλασσίου, a prefecto rei 
maritime: qus dignitas fuerit, ignotum. 

2) erit ἐλεοπαρόχου ineerte notionis, nee tamen obscure; sequens vox deper- 
dita. Infra in privilegio Isaacii reete genico, i. e. yevıxod scil. λοηοϑέτου, 
de qua dignitate logothete aerarii generalis DuCange egit sub 
utraque voce. Seribas igitur tu geniku. 

3) i. e. τοῖς χομμερχιαρίοις, quos constat fuisse tributorum pro mercibus 
exaetores. 

*) chartularii, χαρτουλάριοι ἢ, l. erunt illi, qui vocabantur χαρτουλάριοι τῶν 
δημοσίων φόρων. 

5) i. e. ὑπολόηγοις, quorum munus, ut notio indicat, rationes publicas spectaverit. 

*) leg. enim. 

ΤῊ scil. aliquis. 

5) leg. dulorum. 


FogpERIS ALEXIANI PER EMANUELEM ComNENUM RENovATIo. 121 


ostenderunt, et toto animo hec seruare promittunt in perpe- 
tuum, et pugnare pro Romeorum statu et Christianis pro parte 
uolunt et protestantur. Et contra tales uiros quis contradicet, 
uel contra eos iuditium mouebit aliquando? Unde nec secre- 
tum Petrii uel Mireleu!), nec etiam priuatus quisque, sed nec 
monasterium uel templum sanctum , quibus uidelicet donata 
ergasteria pertinent atque scale, contra hos mouebunt. Erunt 
autem silentes et in dispensatione ac donatione Imperij mei 
manentes uere. Nam si uoluntaria non donamus dignis acci- 
pere, ceu qui uiriliter egerunt et uiriliter agere student atque 
studebunt, quibus alijs donabimus aliquando? Ergo et dona- 
buntur. donatorum sibi immobilium sine ablatione et sine tur- 
batione in deinceps omnia et perpetua tempora secundum con- 
tinentiam debiti exponi sibi practicij traditionis?) eorum a 
proto anthypato Georgio et notario Imperij mei tu Machitariu?), 
quod et firmum erit et stabile ac inuiolabile in omnibus, que 
continebuntur in eo, debens et hoc in illis subastipulari secre- 
tis, in quibus et presens subastipulatum est chrysobylion Im- 
perij nostri in noticiam eorum, que donata sunt rectis dulis 
Imperij mei Veneticis, et ad deortacionem temperatorum*) 
hos molestare eorum causa. Erunt igitur, que hic diffinita 
sunt, semota firmaque incorrupta et a nullo contempta. Si 
uero quis contempserit forsitan quid eorum, que in hoc chry- 
sobollio disposita sunt, inremissibiliter exigetur a secreto ton 
oichiacon*) aurum libras X., et quantitatem eius, quod ablatum 

1) i. e. σέχρετον τοῦ Πετρίου ἢ Μυρελέου, de secretis seu tribunalibus 
iuridieis v. DuCange Constant. christ. II, p. 159. Hee quidem 
nomina nova. 

2) eonstrue: secundum cont. practiei traditionis eorum debiti exponi a proto 
anthypato ete. Practieum traditionis esse videtur, quod recentibus 
sanctio pragmatica, quasi authenticum concessionis doeumentum. 

3) plane Grece: τοῦ Mayxırapiov. 

*) leg. temptatorum aut temptantium. 


5) i. e. τῶν οἰχειαχῶν; secretum domesticorum. DuCange Const. 
christ. II, p. 160, 161. Ex hoc loco apparet, esse tribunal palatii s. domus 


122 Forperıs ALexıanı PER EMANUELEM CoMNENUM RENOVATIO. 


fuerit ex eis, persoluet in quadruplum, quia firmo ac 
securo eristente presente pio chrysobollio, facto circa Maium 
mensem, quinte Indictionis, in anno ser millesimo ducente- 
simo*'), in quo et nostrum pium et a deo promotum subsigna- 
uit. Imperium. | Huiusmodi ergo chrysobollion confirmans 
Imperium meum, bene uult et item habere effectum, sicut 
erpositum est a principio, quando eis donatum est, ita ut et 
solempnorum phalatimia*) proueniat, et deinceps imminute et 
honores dignitatum habeant nobilissimus Dur et sacerrimus 
Patriarcha eorum. Accipiant tantum et rogas, uerum etiam 
posessionem et fruitionem donatorum et traditorum sibi erga- 
steriorum et scalarum habeant sine ablatione. Similiter et 
habeant ipsi sine prohibitione et negociari sine commercio et 
datione qualicumque altera in omnibus dinumeratis in pre- 
facto chrysobollio ciuitatibus et regionibus, que sub potestate 
Imperii nostri sunt. Verum etiam ut ab ergasteriis Amalphi- 
torum?), que per chrisohollion constituta sunt. sanctissime 
ecclesie apostoli et evangeliste Marci, qui est in Venetia, den- 
tur ad eam sine minutione. Quum uero ante annos non paucos 
contigit eos, qui uendebant Veneticis in Romaicis regionibus 
negociationes aliquas, commercium de ipsis exigi, et optinuit 
hic*) mos annis multis, et dictum est, rogauerunt autem et de 
hoc Imperium meum fieri dilectissimi duli et amici eius Vene- 
tici, quatenus corrigeretur?) huiusmodi quoque capitulum, et 


regis ; nam οἰχειαχὰ sunt privata Imperatoris patrimonia; ef. eun- 
dem in Glossario s. h. v. 

1) annus ex prave intellectis numeris Grsecis corruptus est: uti indictionis 
quinti docet additamentum, est annus mundi 6590 —1082 p. Chr. isque 
prorsus convenit. 

3} leg. philotimia, i. e. φιλοτιμία, beneficium, s. donatio, uti infra in 
ipso diplomate exponitur. 

8} leg. Amalphitanorum. 

*) hie addidit posterior manus. 

*) corrigentur Mser. 


FoEDERIS ALEXIANI PER EMANUELEM CouNENUM RENOvATIo, 123 


donaretur sibi et ab his potestas et libertas, compleuit et hanc 
peticionem Imperium meum, et definit per presens chrysobolion, 
nullum eorum, qui sub potestate Imperij nostri, Grecis nego- 
ciantibus cum Veneticis in omnibus regionibus Romanie, uel 
quando uendit ad eos, uel quando emit ab aliquo*) eorum, 
dare?) pro commercio quidlibet, uel pro altera quamuis 
eractione; sed ut excusentur et ipsi, sicut et hij, qui cum 
commercijs negociantur. Verum tamen debent et Venetici ea, 
que per factam scripto conuentionem a legatis eorum promissa 
sunt, iure iurando Imperio meo firma seruare incorrupta. In 
quo erunt eorum, que per presens chrysobollion donata sunt 
ipsis, iura, donantes sine ablatione in euum”) omne, ut firmum 
et securum in esse. 

Presens chrysobolion factum per Augustum mensem 
quarte Indictionis sexmillesimi CCXXXIIII anni*), in quo et 
nosírum pium et a deo promotum subsignauit Imperium*. 

Et hee quidem, que a laudabili Imperatore et auo Imperij 
mei et a ter beato [mperatore domino et patre Imperij mei 
donata fidelissimis Imperio nostro Veneticis per chrysobollion 
illorum; quod utique chrysobollion nostrum quoque pium Im- 
perium firmat per presentem chrysobollion sermonem, diffinitque 
efficatiam auferre, sieut habebant hoc et usque ad migrationem 
ad dominum Imperatoris?) laudabilis et ter beati domini et 
patris Imperij mei, uelut etiam Veneticis consueta sibi sacra- 
menta sacra habentibus, seruare ad Imperium meum et Roma- 
niam fidem et seruitium ipsis operibus^) puram, veram, rectam. 


1) aliqua Mser. 

*) sic scripsimus; in LA. compendium, quod valeret d ein. In LP. dentur. 

?) i. e. evum, uti LP. II. in LP. I lacuna. 

*) etiam hie numerus depravatus est. Legendum sex millesimi VI* (sexcen- 
tesimi) XXXIIII, qui annus mundi respondet anno p. Christ. 1126, quem 
indietio quoque requirit. 

5) Imperatoribus LA. in Imperatoribus LP. I. Il. 

5) opibus in mser. Ea, quie statim sequuntur, in mscr. depravata aut decur- 
tata leguntur. 


124 Foeverıs ALEXIANI PER EMANUELEM COMNENUM RENOVATIO. 


Quia uero, sicut relatum est Imperio meo a presentibus in 
Megalopoli missis Veneticorum, consecuti quidem sunt Venetiei 
preceptum Imperatoris laudabilis domini et patris Imperii mei 
licenciam, — his donans improhibite etiam per insulas Cypron et 
Creten negociari et sine consortio eos ubi terrarum!) Imperij 
mei pro hijs, que ad huiusmodi insulas negociande sunt ab eis, 
omnimodis speciebus, — non contigit autem, que in huiusmodi 
precepto conprehenduntur, effectum recipere, ac propter hoe 
usque nune per huiusmodi preceptum donata sibi filotimia, i. e. 
donatione priuantur uel carent, Venetici petiuerunt uero Impe- 
rium meum filotimiam quidem hane, que in predieto precepto 
fertur laudabilis Imperatoris domini et patris Imperij mei, in 
opus uero Veneticis non prouenit ab Imperio meo precipi, effi- 
catiam ab hoc nune auferre: Imperium mei propter eam, quam 
ad ipsum et Romaniam monstrant, uerum etiam dehine monstrare 
promittunt, fidem atque seruitium, huiusmodi ipsorum peticione 
suscepta uult ae definit, eos et per insulas, Cyprum uidelicet 
Cretenque, negociari, nec ab aliquo quidlibet exigi horum causa, 
sed a komerkieutiis?) eos conseruari ubique terrarum Imperij mei 
secundum superius tractatas distinctiones, et ut habeant hij secu- 
ritatem in his, que per presentem chrysobolion sermonem difi- 
nita sunt. 

Presens expositus est chrysobullius sermo, factus per men- 
sem Octubrem, Indietionis undecime, anni sexies millesimi sexcen- 
tesimi quinquagessimi sexti. In quo et nostrum pium et a deo 
promotum subsignauit Imperium. 


1) expectas hzc fere: et sine commerkio eos ubique terrarum. 
?) alias commereiariis. Forma novitia, a χομμερχεύεσϑαι ducta. 


STEPHANI CAPELLI TRADITIO TERRARUM IN ÁRMIRO. 125 


LI. 


Stephanus Capello fatetur, se recepisse a Priore S. Marci de embolis 
de Constantinopoli quandam pecuniae summam, pro qua loco pignoris 
tradit ei terras positas in Larmiro de Constantinopoli, 


À. d. 1150, m. Decembri. 
Flaminius Cornelius, Ecclesiae Venetae antiqua monu- 
menta, decadis XI parte posteriore, pag. 223 sq. 
Ex autographo in archivo monasterii s. Georgii majoris. 


In nomine domini dei et salvatoris nostri Jesu Christi, anno 
domini millesimo centesimo quinquagesimo, mensis Decembris, 
indietione quarta decima, Coxstaxtıwororı. 

Manifestus sum ego quidem Stephanus Capello de majo- 
ribus cum meis heredibus, quia recepi de te quidem, domno 
Petro, monacho priori S. Marci, nostri emboli de Constantino- 
poli, et tuis suecessoribus perperos auri bonos novos pesantes') 
octingentos viginti duos, quos tu mihi dedisti et prestitisti in 
meis utilitatibus et necessitatibus peragendis, in tali vero pla- 
eito nostraque convenienti(a), ut eos apud me retinere debeam 
amodo in antea, quod est primo die istius mensis Decembris 
usque triginta dies completos. 

Cum autem pervenerimus ad triginta predietos dies com- 
pleetos, tune ipsos tuos suprascriptos octingentos viginti tuos 
perperos auri bonos novos pesantes tibi, sine omni intermis- 
sione aut aliquo interposito capitulo, dare et deliberare debeam. 

Quodsi te ad constitutum terminum non deliberavero et 
apagavero, tunc ipsos tuos suprascriptos octingentos viginti 
duos perperos auri bonos novos pesantes in duplo tibi dare et 
emendare debeam, absque omni contentione et ulla litigatione, 
et inde in antea totum caput et duplum prode laborare debeat 
de quinque sex per annum. 


!) i. e. Byzantinos 8, Besancios. 


126 STEPHANI CAPELLI TRADITIO TERRARUM IN ÁRMIRO. 


Pro majori autem firmitate posui rerum fiducie et loca 
pignoris, hoe est euneta et super tota illa mea terra, quam ego 
quondam tempore comparavi in Larmiro de Nicola Pillari, Greco 
habitatore in eodem Armiro, per cartulam Grece scriptam, ut 
in ea legitur, et eum omnibus suis mansionibus et edificiis, quae 
ego super eandem terram fieri feci, et cum omnibus suis haben- 
tiis et pertinentiis intus et foris, sursum et deorsum, que tam 
subtus terram, quam supra terram ibi adesse noscuntur, secun- 
dum quod ibi in Larmiro posita est; uno suo capite firmante in 
mare, alio suo capite firmante in terra s. Georgii de Larmiro, 
uno suo latere firmante in calle ejusdem s. Georgii, et alio suo 
latere firmante in terra, que fuit Bonifatii Betani. 

Hane talem totam meam suprascriptam terram cum omni 
sua longitudine et latitudine, cum eapitibus et lateribus suis, 
eum omnibus suis mansionibus et edifieiis, que ego super ean- 
dem terram fieri feci, et cum omnibus suis habentiis et perti- 
nentiis, intus et foris, sursum et deorsum, que tam sub terra, 
quam supra terra ibi adesse noscuntur, tibi obligo et in pignore 
pono pro ipso tuo suprascripto pretio pro eapite et duplo omnia 
in duplum valente, ut si minime fecero, seilicet si te ad consti- 
tutum terminum non deliberavero eo ordine, quo supra legitur, 
tune perperos in duplum et prode de ipso tuo suprascripto 
precio, tribuat tibi potestas, accedere et dominare ipsum tuum 
pignus, tanquam per legitimum documentum, nullo tibi homine 
contradicente. 

Sciendum est enim, quod ego omnibus diebus vite mee per 
me et per meum missum secundum meam propriam voluntatem 
stare et habitare debeo, et mea servicia facere diebus et 
noctibus in illis duobus cuunclis et duabus salis cum suis elia- 
con de praedictis mansionibus, et in illa eaneva, que posita est 
juxta s. Georgium, absque omni contradictione precii. 

Ad obitum namque meum debent hee omnia remanere in te, 
absque omni altercatione et contradictione, et tuis successoribus. 


STEPHANI CAPELLI TRADITIO EMBOLORUM CP. 127 


Tamen ego debeo manutenere predictis cuunclis et salis et 
eliacon et predicta caneva in tectis et in ceteris necessariis. 

Signum suprascripti Stephani Capello, qui hee rogavit fieri. 

Ego Craton Dandulo tt. ss. 

Ego Octaviano Martinatio tt. ss. 

Ego Petrus Pascale tt. ss. 

Ego Henricus Vallaressus, Presb. et Not., Pleb. S. Akindini, 
complevi et roboravi. 

Ego Filipus Michael, sicut vidi in matre, testis sum in filia. 

Ego P. Navigajoso, vidi in matre, testificor in filia. 

Ego D. Jeno, vidi in matre, testificor in filia. 

Ego Girlando Carnello, Presb. et Pleban. Eccl. S. Mar- 
tini Minoris Clugie, hoc exemplum exemplavi, in mense Januarii 
et Indictione quintadecima et anno domini millesimo centesimo 
quinquagesimo primo; nec minui nec ampliavi, complevi et 
roboravi. 


LIU. 
Stephanus Capello tradit et ressignat Priori S. Marci de embolis de Con- 
stantinopoli quasdam terras, de quibus fatetur se pretium recepisse. 
A. d. 1150, m. Decembri. 


Flaminius Cornelius, Ecclesiae Venetae antiqua monu- 
menta, decadis XI parte posteriore p. 224 sq. 
Ex autographo in archivo monasterii s. Georgii majoris. 


In nomine domini dei et salvatoris nostri Jesu Christi, anno 
domini millesimo centesimo quinquagesimo, mensis Decembris, 
indietione quartadecima, Cossrawrivoroci. 

Seribere rogavi Henrieum Valaressum, Presb. et Notarium, 
Plebanum s. Akyndini, hane documenti paginam. 

Ego quidem Stephanus Capello de majoribus eum meis 
heredibus venditor, quam cartulam tradidi et eam ad scriben- 
dum instruxi, ubi propria manu subterfirmavi, testes rogavi ad 
subseribendum. 


128 STEPHANI CAPELLI TRADITIO EMBOLORUM C». 


Constat enim me ab hodie sub duplo (re) vendidisse (et ven- 
didi) atque tradidisse (tradidi), optime et absolute sine omni 
reprehensione, tibi quidem, domno Petro monacho, Priori 
s. Marei, nostri emboli de Constantinopoli, et tuis successori- 
bus seu posteris tuis, in perpetuum possidendum, hoc est 
cuneta et super tota illa mea terra, quam ego quondam tempore 
comparavi in Larmiro de Nicola Pillari, Greco habitatore in 
eodem Armiro, per cartulam Grece scriptam, ut in ea legitur, 
et cum omnibus suis mansionibus et edificiis, que ego super 
eandem terram fieri feci, et cum omnibus suis habentiis et per- 
tinentiis, intus et foris, sursum et deorsum, que tam subtus 
terram, quam supra terram ibidem adesse noscuntur, secundum 
quod ibi in Larmiro posita est; uno suo capite firmante in mare, 
alio suo capite firmante in terra s. Georgii de Larmiro; uno 
suo latere firmante in calle ejusdem s. Georgii, et alio suo latere 
firmante in terra, que fuit Bonifacii Bettani. 

Hanc totam suprascriptam meam terram cum omni sua 
longitudine et latitudine, cum capitibus et lateribus suis, et cum 
omnibus suis mansionibus et edificiis, que ego super eandem 
terram fieri feci, et cum omnibus suis habenciis et pertinentiis 
intus et foris, sursum et deorsum, quae tam subtus terram, 
quam supra terram ibi adesse noscuntur, et si etiam a me 
hactenug usque modo possessa et dominata fuit; ita ea omnia 
Ὁ plenissima potestate habendi, 













, eomutandi et in perpetuum pos- 
it faciendi, nullo tibi homine 


nitum completum de te inde 
ps pesantes octingentos viginti 
le amplius requirere debeamus. 
promitto tibi, amodo in antea 
los te defensare ab omnibus 


STEPHANI CAPELLI TRADITIO EMBOLORUM C». 129 


hominibus, tibi de ipsa predicta terra cum omnibus suis man- 
sionibus et edificiis proclamantibus et calumniantibus, vel te 
inde expellere volentibus, ei (l. ex) parte vel in toto, propter 
violentiam populi et senioris. 

Quod si unquam tempore aut a me vel ab aliquibus perso- 
nis inde pulsatus vel ejectus fueris et minime vos inde eo ordine, 
ut predictum est, defensare noluero, vel non potuero ab his, qui 
te inde expellere voluerint, ex parte vel ex toto, aut contra hane 
cartulam ire temptavero, tunc componere promitto eum meis 
heredibus et tuis successoribus auri libras quinque, simulque 
omnem melioracionem, que in eade(m) terra et mansionibus 
faeta fuerit; et post solutum prostimum maneat hec documenti 
et defensionis cartula in sua firmitate. 

Sciendum est enim, quod ego omnibus diebus vite mee 
per me et per meum missum secundum meam propriam volun- 
tatem stare et habitare debeo, et mea servicia facere diebus et 
noctibus in illis duobus cuunclis et duabus salis et cum suis 
eliacon de predictis mansionibus, et in illa caneva, que posita 
est juxta s. Georgium, absque omni contradictione precii; ad 
obitum meum!) hee omnia remanere in te absque omni alterca- 
cione et contradictione et tuis successoribus. 

Tamen ego debeo manutenere predictis cuunclis et salis et 
eliacon et predieta caneva in tectis et in ceteris necessariis. 

Signum suprascripti Stephani Capello, qui heec rogavit fieri. 

Ego Craton Dandulo tt. ss. 

Ego Octaviano Martinacio tt. ss. 

Ego Henricus Valeressus, Presb. et Not., Pleb. S. Aky- 
dani, complevi et roboravi. 

Ego P. Navigarolo, vidi in matre, testificor in filia. 

Ego Filippus Michael, sicut vidi in matre, testis sum in filia. 

Ego Petrus Grilioni, sieut vidi in matre, testis sum in filia. 


1) sc. debent. 


Fontes. XII. 9 


130 STEPHANI CAPELLI TRADITIO EMBOLORUM CP. 


Ego Girlando Carnello, Presb. et Pleb. Eccl. S. Martini 
minoris Clugiae et Not., hoc exemplum exemplavi in mense Januarii 
et indictione quintadecima et anno domini millesimo centesimo 
quinquagesimo primo, nec ampliavi nee minui, complevi et roboravi. 


LIV. 

Stephanus Capello tradit et resignat Priori S. Marci de embolis de Con- 
stantinopeli quasdam terras, de quibus fatetur se pretium recepisse. 
A. d. 1151, m. Januario. 

Flaminius Cornelius, Ecclesiae Venetae antiqua monumenta, 
decadis XI parte posteriore, pag. 225 sqq. 

Ex autographo in archivo monasterii s. Georgii majoris. 

In nomine domini dei et salvatoris nostri Jesu Christi. 
Anno dom. millesimo centesimo quinquagesimo (add. primo), 
mensis Januarii, indictione quartadecima, CoxsrAwrINoroLi. 

Plenam et irrevocabilem securitatem facio, ego quidem 
Stephanus Capello de majoribus, cum meis heredibus et sueces- 
soribus tibi quidem, domno Petro monacho priori S. Marci, 
nostri emboli de Constantinopoli, et tuis successoribus seu poste- 
ris tuis ad possidendum in perpetuum, vel quiequid vobis pla- 
cuerit, faciendi de cuncta et super tota illa terra, que ego 
quondam tempore eomparavi in Larmiro de Nicola Pillari, Greco 
habitatore in eodem Armiro, per cartulam Grece scriptam, ut in 
ea legitur, et eum omnibus suis mansionibus et edificiis, que 
ego super eandem terram fieri feci, et eum omnibus suis haben- 
tiis et pertinentiis, intus et foris, sursum et deorsum, quae tam 
suptus terram, quam supra terram ibi adesse noscuntur, secun- 
dum quod ibi in Larmiro posita est; uno suo capite firmante 
in mare, alio suo capite firmante in terra s. Georgii de Lar- 
miro, uno suo latere firmante in calle ejusdem s. Georgii, alio 
suo latere firmante in terra, que fuit Bonifacii Betani. 

Hane namque totam prenominatam terram cum omni sua 
longitudine (ef) latitudine, eum capitibus, lateribus suis et cum 


STEPHANI CAPELLI TRADITIO EMBOLORUM CP». 1 31 


omnibus suis mansionibus et edificiis, que ego super eandem 
terram fieri feci, et cum omnibus suis habenciis et pertinentiis, 
intus et foris, sursum et deursum, que tam suptus terram, quam 
supra terram ibi adesse noscuntur, tibi in pignore posui per 
cautionis eartulam, quam tibi feci, continentem de eapitanea per- 
peros auri bonos novos pesantes octingentos viginti duos. 

Sed quia in termino constituto exinde te minime deliberavi 
et apagavi, ideo propter capud et duplum de ipso tuo supra- 
seripto precio tota prenominata terra, eum omnibus suis prefa- 
tis mansionibus et edificiis, copertis et discopertis, et cum 
omnibus suis habentiis et pertinentiis, intus et foris, sursum et 
deorsum, que tam subtus terram, quam supra terram ibi esse 
noscuntur, in utroque ordine, sicut ab auctoribus et proaueto- 
ribus et a supraseripto Nicola Pillari, Greco, fuit habita, retenta, 
et a me actenus usque modo dominata, ita in tua et suecesso- 
rum tuorum plenissima remaneat potestate habendi, tenendi, 
vendendi, donandi, comutandi et in perpetuum possidendi, 
aut quiequid vobis placuerit, faciendi, cum ommi vigore et 
robore de ipsa supraseripta cautionis cartula, quam etiam de 
omnibus cartulis majoribus ae minoribus, novis et veteribus, ad 
eandem terram, et mansionibus eum omnibus suis edificiis per- 
tinentibus, nullo vobis homine contradicente, quia nihil inde 
remansit, quod vos amplius requirere debeamus. 

Tamen quia ego omnibus diebus vitae mee debeo stare et 
habitare in illis duobus euunelis, cum suis salis et eliacon de 
predictis mansionibus, et mea seruicia ibi facere, diebus et 
noetibus, per me et per meum missum sine omni dacione precii, 
et debeo similiter habere illa caneva, que est posita prope 
s. Georgium de Larmiro. 

Ego quoque debeo manutenere ipsis duobus cuunelis et 
salis et eliacon et dicta caneva in tectis et ceteris necessariis, 
usque dum vixero; ad obitum namque meum debent hee omnia 


9* 


132 STEPHÁNI CAPELLI TRADITIO EMBOLORUM CP. 


remanere in vobis et successoribus vestris sine omni contra- 
dictione. 

Insuper autem ego debeo te inde defensare a modo in 
antea usque ad quinque annos completos ab omnibus homini- 
bus, tibi de ipsa predieta terra cum omnibus suis mansionibus 
et edifieiis proclamantibus et calumniantibus, vel te inde expel- 
lere volentibus, ex parte vel ex toto, propter violentiam populi 
et senioris; et nihil inde remansit, quod vos amplius requirere 
debeamus. Quod si quoeunque tempore de suprascriptis omni- 
bus capitulis aliquid requirere temptavero, et te de suprascripta 
terra et omnibus suis mansionibus et edificiis, quantum ad eam 
pertinet, ab intus et foris, sursum et deorsum, in utroque ordine 
defensare noluero, vel non potuero ab omnibus hominibus, tibi 
inde calumpniantibus aut te inde expellere volentibus, ex parte 
vel ex toto, propter violentiam populi et senioris, aut contra hane 
cartulam ire temptavero, tune totum suprascriptum precium, 
capud et duplum, eum meis heredibus et suecessoribus tibi et 
tuis suecessoribus in duplo restituere debeam, et insuper auri 
libras quinque vobis emendare promittimus, simulque omnem 
meliorationem, que in eadem terra et mansionibus facta fuerit; 
et post solutum prostimum maneat hec securitatis et defensionis 
cartula in sua firmitate. 

Signum supraseripti Stephani Capello, qui hee rogavit fieri. 

Ego Petro Mauroceno tt. ss. 

Ego Craton Dandulo tt. ss. 

Ego Dominieus . . . tt. ss. 

Ego Henrieus Vallaressus, Presb. et Not., Pleb. S. Aky- 
dani, complevi et roboravi. . 

Ego Petrus Beligno, sieut vidi in matre, ita testificor in filia. 

Ego Joannes Lando, sieut vidi in matre, ita testificor 
in filia. 

Ego P. Navigarolo, sieut vidi in matre, ita testifieor in filia. 





RAINALDI, ÁNTIOCHENI PRINCIPIS, PRIVIL. VEN. CONCESSUM. 133 


Ego Girlando Carnello, Presb. et Pleb. Ecel. S. Mar- 
tini minoris Clugie et Not., hoc exemplum exemplavi in mense 
Januarii, indictione quarta decima, anno domini millesimo cen- 
tesimo quinquagesimo primo, nec minui nec ampliavi, eomplevi 
et roboravi. 


LV. 
Rainaldi, Antiocheni principis, privilegium Venetis concessum. 
Α. d. 1153, m. Maio. 

Lib. Alb. f. 153. Lib. Pact. II, 10. De Raynaldo et Constantia 
adi Guil. Tyr. XVII, 26. 

In nomine sancte et indiuidue trinitatis, patris et filij et 
spiritus saneti. Amen. Vniuersis sancte matris ecclesie filijs, 
tam futuris, quam presentibus, notificari ae manifestari uolu- 
mus, quod ego Rainaldus, dei gracia Antiochenorum princeps, 
unaque Constantia eorundem prineipissa, Boamundi iunioris 
filia, eondonamus et absque ulla inquietatione imperpetuum di- 
mittimus Veneticis per Antiochenos fines transeuntibus et in 
Antiochiam manentibus omnes consuetudines illas, quas Antio- 
cheni princeps (l. principes) Boamundus, primus et secundus, 
Tancredus, videlicet et Raimundus, illis condonauerunt, et 
auctoritate priuilegij sui confirmauerunt. 

Insuper cum de sirieis et lineis pannis ex € Disancijs V Bi- 
sancios, et de alijs negoeijs ex C et‘) VII Bisaneios in Antiochia 
dare soliti sint, illustris Ducis ac tocius senatus Venetie amici- 
tias adipisci cupientes, nunc illis perhenni iure tenendum con- 
cedimus, quod ulterius in Antiochia non donent ex syrieis et 
lineis pannis ex € Bisancijs nisi quatuor, et de alijs negocia- 
tionibus ex C, V Bisancios. 

Et cum in exitu portarum Antiochie de summerio unum 
Bisaneium et VIII denarios et de camello duos Bisancios et 


1) dele hoc et. 


134 Raınauoı, ANTIOCHENI PRINCIPIS, PRIVIL. VEN. CONCESSUM. 


dimidium dare soliti sint, a modo de sumerio Bisaneium tantum 
et de camello duos Bisaneios dabunt. 

Preterea carates ilis condonamus, et firma auctoritate 
concedimus, quod nulla occasione quisquam in terra nostra 
neque in uilla nostra illos oprimere uel sua aufferre presumat. 
Nec pro ulla forifaeto, quod in mari uel alibi gens eorum quon- 
dam fecerit, uel infuturum faciet, negociatores Veneti ullo modo 
impediantur uel disturbentur. 

Et si naufragium in terra nostra seu in terra baronum 
nostrorum passi fuerint, de rebus suis nichil perdant. Salue, 
quanto melius poterint, et nauem et omnia sua recoligant. 

Preterea concedimus ipsis Venetieis tenere curiam suam 
sancti Marci in funditio suo in Antiochia, et facere iuditia sua 
libere et quiete secundum legem et statuta eorum, ipsis!) eis- 
dem iudieantibus de quaeumque querela, a quibuscumque in cau- 
sam prouocabuntur; nee alieui nostrorum lieebit perturbare aut 
inquietare ipsos iudicantes aut iudicia eorum ; nec alibi per totam 
nostram terram, nisi in euria saneti Marci sua respondere cogentur. 

Sciendum est, quod nos et barones nostri ista, ut^) pre- 
seripta sunt, firmiter tenere et eonseruare iurauimus. 

Vt autem predicta firma et rata et inuiolata in eternum 
permaneant, his literis anodari testibusque subseribi ac sigillo 
nostre auctoritatis corroborari fecimus. 

Factum est autem hoc priuilegium per manum Gaufredi, 
cancellarij mei, anno ab incarnatione domini M.C.L.III* indi- 
ctione prima. 

Facta est hee concessio, exigente a nobis Dominico Bono 
Venetico, coram testibus his: 

Renaldo De Margat?^), Garento de Saona, Roberto filio 
Gaufredi, Galterio de Surda valle et Roberto filio eius, 


1) ipsis additum. 8) Renadus de Mergat LP. 
*) ut additum. | 


Foenpus VENETO-NORMANNICUM. 135 


Archenbaldino!) constabulario, Hugone de Bolera, Taneredo 
Frenelli*), Martino de Margat, Leone Maiopoli”) Duce, Mar- 
tino*) Galno, Petro camerario. 

Ego Gabriel Paulinus, notarius et ducalis aule Venecie 
cancellarius, auctentieum huius exempli sigillo plumbeo sigilla- 
tum uidi et legi, et sicut in autentico continebatur, ita in isto 
eontinetur exemplo. Ideoque meo proprio signo ipsum corro- 
boraui de mandato domini Jacobi Teupuli, incliti Ducis Venetie, 
currente anno domini nostri Jhesu Christi M* ducentesimo qua- 
dragesimo sexto, mense Maij, indictione IIII, in palacio ducatus 


Venecıe. 
LVI. 
Foedus Veneto - Normannleum inter Guilielmum ] et Dominicum 
Maurocenum. 
À. d. 1154. 


Andreas Dandulus chron. p. 286: Dux [Dominieus Mauro- 
ceno, qui regnare coepit a. 1148] postea, pacis fervidus, cum Gui- 
lielmo rege ad pacem devenit, terrasque Venetorum a Ragusio infra 
et eos similiter, exceptis illis, quos in favorem Constantinopolitani 
Imperatoris inveniret, securos reddit, et inmunitates plurimas in 
8uo regno negotiatoribus Venetis indulsit. 

Cfr. Lebret T. I, p. 319. Marin T. Ill, p. 202. De libertati- 
bus Venetis a Guilielmo primo concessis fit mentio in privilegio Gui- 
lielmi secundi a. 1175 huius Collectionis nro. LXVI: „concedimus 
ul Venetici, venientes in regnum nostrum, de navibus et mercibus 
eorum, quas in regnum attulerint, vel a regno reportaverint, de 
iustitiis, quas temporibus domini gloriosissimi regis Hogerii, avi 
nostri, et domini magnificentissimi, regis Willelmi, 
patris nostri beate memoria, dare soliti sint, amodo non- 
nisi medietatem tantum dent de hoc, quod hactenus dare soliti 
sunf“. De anno huius privilegii vix ambigi potest: concessum est 
enim, postquam Hadrianus IV Imperatorem Frederieumin ipsa urbe Roma 
coronaverat, idque aecidit a. 1154. Huic anno pactum illud etiam 


!) Archembaldus LP. *) Miopoli LP. 
*) Frenellus LP. *) Martinus LP. 


136 NATALIS BETANI DONATIO. 


Morosini assignat (dell historia di Ven. |. V, p. 112 ed. Ven. 
1637): „essendo morto Ruggieri Ré di Sicilia . . . succedutogli nel 
Regno il figliuolo Guglielmo, introdottane trattatione si concluse e 
si stabili pace, e confederatione etiandio, col mezzo della quale 
ottennero li Mercanti Venetiani ne’ suoi regni molta immunità e 
privilegi*. 

Hisce temporibus etiam Januenses in favorem Panormitan® curi: 
sese insinuantes plura receperunt privilegia. Carlo Pagano delle 
imprese e del dominio dei Genovesi nella Grecia, illustrazione decima- 
seconda p. 186, 187. 

LVII. 
Natalis Betani donat Ecclesiae et Priori S. Georgil de Armiro unum 
aedificium a se constructum. 
A. d. 1156, m. Martio. 

Flaminius Cornelius, Ecclesiae Venetae antiqua monu- 
menta, decadis XI parte posteriore, pag. 227 sq. 

Ex autographo in monasterio s. Georgii maioris Venetiarum. 


In nomine domini dei et salvatoris nostri Jesu Christi. 
Anno dom. millesimo centesimo quinquagesimo sexto, mense 
Martii, indictione quarta, Anwno*?). 

Magnus donacionis est titulus, ubi casus largitatis nullus 
reperitur, sed ad firmamentum muneris sufficit animus largien- 
tis. Quapropter ego quidem Natalis Betani, de confinio s. Ra- 
faelis, eum meis heredibus, nullo penitus cogente aut suadente, 
nec vim inferente, sed optima et spontanea mea bona volun- 
tate, et pro maximo bono et remedio anime mee, in dei et 
Christi nomine do, dono, concedo, atque transacto ad eccle- 
siam dei et beati Georgii de suprascripto Armiro, hoc est: 
fabrica una petrinea cooperta, quam ego feci super terram Elia 
Piglari Greco, que suprascripta fabriea est conjuneta in capite 
ordine . . . et casarum, quibus ego morabar; — de qua tota et 
super euneta prefata fabrica cum sua copertura, tu Marcus 


*) Armirus ("AXpupos), urbs Thessali: maritima. Nune Volo. 


UcoNis ABRATIS CONCESSIO. 137 


Julianus, Prior suprascripte dei eeclesie, eum tuis suecessoribus 
potestatem inde habeas in perpetuum profuturum possidendum; 
ita tibi et suprascripte dei ecclesie do, et transacto plenissimam 
potestatem habendi, tenendi, vendendi, donandi, commutandi, 
et quiequid inde tibi placuerit, faciendi, nullo tibi homine con- 
tradicente: unde promittens promitto, ut nullo unquam tempore 
contra hanc meam donacionis cartulam, quam tibi et supra- 
seripte eeclesie bono animo feci, ire non debeam, non per me 
ipsum, neque per ceteros meos heredes, neque per aliquam 
submissam personam hominum: 

Quoniam in legibus piissimorum Augustorum preceptum 
est, ut, quidem (l. quidquid) semel datum vel donatum fuerit, 
nullo modo revocetur. 

Quod si unquam tempore contra hane presentem donacio- 
nis cartulam ire temptavero, aut eam corrumpere vel frangere 
presumpsero, tune eomponere promitto eum meis heredibus 
auri libras quinque tibi et tuis successoribus et suprascripte dei 
ecclesie; et hee donationis et permissionis cartula maneat in sua 
firmitate. 

Signum suprascripti Natalis, qui hec fieri rogavit. 

Ego Johannes Venerio tt. ss. 

Ego Mareus Aurio tt. 

Ego Petrus Urso tt. ss. 

Ego Bonus Senior Faturninus, Presb. et Not., com- 
plevi et roboravi. 
LVIII. 
Ugo Abbas S. Mariae in Adrianopoli concedit monasterio S. Georgii 
majoris Venetiarum ecclesiam S. Mariae in Rodisto *). 
A. d. 1157, m. Octobri. 
Flaminius Cornelius, Ecclesiae Venetae antiqua monu- 


menta, decadis XI parte posteriore, pag. 228 et 229. 
Ex autographo in archivo monasterii s. Georgii majoris. 


’) l.e. Redesto, Ραιδεστὸς veterum. Nunc Rodosto. 


138 Usonıs ABBATIS CONCESSIO. 


In nomine domini dei et salvatoris nostri Jesu Christi. Anno 
millesimo eentesimo quinquagesimo septimo, mensis Octobris, 
indietione sexta, Constanrınorori. 

Ne forte, quod conceditur, oblivionis errore fraudetur, 
expedit seripture testimonio eonfirmari, ne inposterum aliquid 
dissidium vel seandalum exinde valeat oriri. Igitur ego quidem 
Ugo, abbas monasterii s. Mariae in Adrianopoli, ae omnis con- 
ventus sub dei et meo regimine degentes in prefato monasterio, 
cum nostris successoribus damus atque concedimus monasterio 
s. Georgii de Veneciis, et tibi, domno Leonardo, abbati ejus- 
dem monasterii et toto tuo conventui et vestris successoribus 
unam ecclesiam ad honorem s. Mariae conditam, quae est juris 
nostri monasterii posita in Rodisto juxta loeum, qui dicitur Fon- 
tega in ruga Franeigenorum, foras muros civitatis. 

Hanc ergo predesignatam eeclesiam, sieuti est posita in 
prefato loco, seeundum quod a nobis et a nostris predecesso- 
ribus dominata, et possessa, et retenta fuit, et secundum quod 
eam habemus cum suis omnibus mansionibus, parvis et magnis, 
superius et inferius, cum suo hospitali, et eum suo horto, et 
cum omnibus eartulis novis et veteribus, Grecis et Latinis, ad 
eandem ecclesiam pertinentibus, et cum omni vigore et robore 
de suprascriptis cartulis, nee non eum omnibus suis habentiis 
et pertinentiis, ab intus et foris, ante et retro, et eum omnibus 
suis hedificiis, que tam subtus terram, quam supra terram ibidem 
adesse noscuntur: 

Ita vero. ut eandem ecclesiam, ut supra dictum est, amodo 
in antea perpetuis temporibus habere, retinere, et possidere 
debeatis. Et per omnia inde nos foris facimus, et in vestro mo- 
nasterio refutamus, et in vestram vestrorumque successorum 
potestatem eam damus atque transaetamus habendi, tenendi, 
dominandi et tanquam per legitimum documentum jure perpetuo 
possidendi, absque nostra et omnium successorum nostrorum 
contrarietate. 


UcoNis ABBATIS CONCESSIO. 139 


Salvo tamen quod . . . per singulos annos in mense Sep- 
tembri debeatis dare nostro monasterio, et nobis vel nostro 
misso per vos aut per vestrum missum, tres libras olei per 
luminaria. 

Et quandocunque pertransierimus per terram prefate Ro- 
disto, nos vel nostros monachos, nostrosque successores aut 
eorum monachos, debemus habere hospitium et albergationem 
in prefata eeclesia s. Mariae sine vestro expendio. 

Insuper autem promittentes promittimus, ut nullo unquam 
tempore, neque per nos vel per nostros successores, vel per 
aliquam personam a nobis submissam, vos vel vestros succes- 
sores inquietare vel expellere inde debeamus. Immo a nobis et 
nostris successoribus semper securi et quieti inde permaneatis, 
quia nihil inde remansit, unde vos amplius requirere debeamus. 
Salvo tamen illud quod supradietum est, quod nobis et nostris 
monasterio persolvere debetis. | 

Quod si quocunque tempore contra hane concessionis ear- 
tam ire temptaverimus, vel si omnia suprascripta vobis perfecte 
non observaverimus, tune emendare debeamus eum nostris suc- 
cessoribus vobis et vestris successoribus auri libras decem. 

Et haee concessionis et promissionis ac securitatis carta 
maneat in sua firmitate. 


Ego Ugo, Beatae Mariae Adrianopolis Abbas, mea propria 
seripsi manu. 


Ego Severinus Prior mm. ss. 
T Signum Wielmi Monachi. 


Ego Joannes Teanus, Presb. et Not., complevi et 
roboravi. 


140 VirALIS MicnaELis Ducis DONATIO. 


LIX. 
Donatio facta ecclesiae S. Marci. Venetiarum a Vitali Michaele Duce 
de bonis quibusdem in Tyro positis. 
A. d, 1164, m. Augusti. 


Autographum extat in codice Latino bibliotheee S. Marci 
class. XIV, cod. LXXI, nro. V. Eius copia ibidem nro. VI. Alia recen- 
tior in codiee Latino S. Marei XXXIX, fol. IX. A tergo autographi 
legitur: Concessionis carta de ruga de Tyro, de Daro ... (reliqua 
legi non poterant). Sequitur ab alia manu: 1164. Tyro. VIII. In 
eodice XXXIX: 1164. Pro Tyro et ecclesia S. Marci. Petrus, Fan- 
tinus, Gonzo da Molino. 

Respicitur hoe diploma in donatione Sebastiani Ziani Ducis 
anno domini 1175 (huius Collectionis nro. LXIII), quam conferas. 


In nomine domini dei et salvatoris nostri Jhesu Christi. 
Anno domini millesimo centesimo sexagesimo quarto, mensis 
Augusti, indictione duodecima. Rıvoarnı. 

Quotiens possessiones vel przdia de proprio vel comuni 
sanctis eeclesiis offeruntur, tociens oportet id, quod oblatum 
est, seripture vineulo adnodari, ne decursus temporum a me- 
moria tollat, quod devotio optulit pia. 

Quapropter nos quidem Vitalis Michael, dei gratia Venetie, 
Dalmaeie atque Chroacie Dux, eum judicibus et sapientibus et 
populi Veneti pari consensu et voluntate ab hodie inantea eum 
nostris successoribus damus et offerimus operi ecclesie beatis- 
simi apostoli et evangeliste atque patroni nostri Marci, in tem- 
pore Leonardi Fradelli, ejusdem operis procuratoris, videlicet 
illam nostram rugam de Tyro, que data et concessa fuit nostro 
comuni pro hospitatione Venetorum, quando illue irent; et 
postea fuit dimissa propter hedifficationem eeclesie Saneti Marei 
de Tyro, que ecclesia edifficata fuit ad honorem et utilitatem 
operis eeclesie Sancti Marci de Venecia. Que videlicet ruga 
stat juxta portam Magistram ad introitum ejus juxta portum ad 


VirALis MicnaEgLis Ducis DpoNaATIO. 141 


latus sinistrum, et firmat uno capite in ruga Magistra, et 
protenditur usque ad divisionem Regis ab utroque latere. 

Insuper damus et offerimus similiter ipsi operi Saneti Marci 
ab hodie in antea darum et furnum de Tripoli, que sunt nostri 
comunis. Hzc omnia, videlicet rugam, darum et furnum cum 
omnibus illorum habentiis et pertinentüs, ab intus et foris, ipsi 
operi Saneti Marci perpetuo damus, offerimus atque transacta- 
mus imperpetuum plenissima potestate habendi, tenendi, fruendi, 
locandi et omnes redditus de ipsis recipiendi, nullo unquam 
tempore aliquo homine contradicente. Insuper eonfirmamus per 
presentem concessionis cartam, ut opus Sancti Marci perpetuo 
habeat illos trecentos Bizantios, quos nostrum comune habere 
debet annualiter de funda Regis, sicut continetur in privilegii 
cartula), quam Balduynus rex bone memorie fecit Dominico 
Michaeli, predecessori nostri Duci, et ejus suecessoribus; qui 
Bizantii postea fuere concessi ad catenam portus Acaronis. Et 
ipsos trecentos Bizantios nostri predecessores concesserunt et 
obtulerunt operi Saneti Marci. Sed Fuleo, bone memorie rex 
Jerusalem, illos subtraxit, a tempore Rolandi Contareni usque 
in presens tempus. De quibus trecentis Bizantiis plenissimam 
potestatem damus Leonardo Fradello, proeuratori operis Sancti 
Marci et ejus successoribus, ut ipsi illos Bizantios inquirant et 
exeuciant, atque in opere Saneti Marei et ad operis utilitatem 
et honorem expendant. 

Ita hee omnia supraseripta operi ecelesie Saneti Marci 
damus et offerimus, ut imperpetuum illibata et integra habeat, 
sine retraetatione, sine diminutione, ut per eundem Evangeli- 
stam gloriosum in celo possimus perfrui eterna retributione. Amen. 

T Ego Vitalis Michael, dei gratia Dux, manu mea subscripsi. 

+ Ego Sebastianus Ziani judex, manu mea subscripsi. 

1 Ego Auriomastro Petro, judex, manu mea subscripsi. 


*) Cfr. privilegium Balduini II a. 1125, huius Collectionis nro. XLI. 


Vrrauıs MicnakLis Ducıs DONATIO. 


Ego Marinus Michael, judex, manu mea subscripsi. 
, Ego Vitalis Dandulo, judex, manu mea subscripsi. 
1 Ego Marcus Maurecenus manu mea subseripsi. 

1 Ego Andreas Geno manu mea subscripsi. 

1 Ego Petrus Truneominieus manu mea subscripsi. 
T Ego Amanias Quirinus manu mea subscripsi. 

1 Ego Craton Dandulo manu mea subscripsi. 

T Ego Dominicus Gradonieus a Znello mmss. 

1 Ego Dominieus Celso mmss. 

T Ego Dominieus Maureceni, dei gratia comes Jadre, mmss. 
$ Ego Petrus Orsiulo mmss. 

1 Ego S. Venerius*) mmss. 

1 Ego Bonifilio Bilongo mmss. 

, Ego Petrus Bonoaldo mmss. 

1 Ego Garsadonius Dauro mmss. 

1 Ego Leonardo Zopulo mmss. 

; Ego Petrus Uiadro mmss. 

1 Ego Dominieus Barbari mmss. 

1 Ego Oto Tantani mmss. 

1 Ego Joannes Mauro mmss. 

, Ego Englepreto Maurecenus mmss. 

1 Ego Jonatha Fuscari mmss. 

T Ego Joannes Storlato mmss. 

1 Ego Viteclino Geno mmss. 

1 Ego Rainero Zeno?) mmss. 

1 Ego Bonifilius?) Dondi mmss. 

1 Ego Joannes Badouarius mmss. 

1 Ego Pangraeius Uitaliano mmss. 

T Ego Uuido Sero mmss. 

T Ego Otavianus Uituri testis subscripsi. 


1) D. Venerius nro, XXXIX. *) Bonusfilius, V. 
3) Geno nro. V. 


VITALIS MICHAELIS Ducis DONATIO. 143 


4 Ego Andreas Delphinus mmss. 

4 Ego Joannes Capellexi mmss. 

ji Ego Gemolinus Daponte mmss. 
1 Ego Oto Minoto mmss. 

1 Ego Dominieus Theodaldus mmss. 
1 Ego Henricus Ciurano mmss. 

1 Ego Philippus Deaiboles mmss. 
1 Ego Marcus Marango mmss. 

7 Ego Theophilus Maurocenus mmss. 
T Ego Mareus Gradonieus mmss. 

1 Ego Marcus Bembo mmss. 

1 Ego Gradolon Gradonigo mmss. 
1 Ego Petrus Uilioni mmss. 

1 Ego Petrus Acotanto mmss. 

Ego Viteclinus Constantinus mmss. 
1 Ego Dominicus Qimareus . . .') mmss. 
Ego Dominieus Gradonicus mmss. 
1 Ego J. Naizo mmss. 

+ Ego Dominieus Greco mmss. 

; Ego Natali Staniario mmss. 

, Ego Vitalis Faletro mmss. 

, Ego Petrus Quirino mmss. 

1 Ego Leonardi Batiauro mmss. 

1 Ego Petrus Urso mmss. 

7 Ego Fantino Da Molino mmss. 

1 Ego Stephanus Justiniano mmss. 
1 Ego Fulgero Betani mmss. 

1 Ego Gonzo DaMolino mmss. 

1 Ego Joannes Faletro mmss. 

T Ego Mareus Aurio mmss. 

1 Ego Marinus Michael mmss. 


1) Grammaticus, XXXIX. Gimareus, V. 


144 ViTALIS MicnaELis Ducıs DONATIO. 


T Ego Jacobus Ardieione mmss. 

T Ego Vitalis ... olo mmss. 

+ Ego P. Quirinus mmss. 

+ Ego Stephanus Baroci mmss. 

t Ego Petrus Anastasius testis subscripsi. 

1 Ego Symon Senatori mmss. 

1 Ego Stephanus Donno mmss. 

1 Ego Petrus DaMolino mmss. 

7 Ego Tribunus Natalis mmss. 

+ Ego Stefanus Signolo mmss. 

T Ego Henrieus Delphinus mmss. 

+ Ego Vitalis Memo mm. tt. ss. 

7 Ego Guido Quirino mmss. 

1 Ego Matheus Tarvisianus mmss. 

, Ego Andrea Sealdario testis subseripsi. 

t Ego Rainero Gradonico mmss. 

7 Ego Stefanus Calbani mmss. 

$1 Ego Marcus Fuscarini mmss. 

7 Ego Philipo Greco mmss. 

1 Ego Petro Mauro mmss. 

1 Ego Henricus Da Canale mmss. 

, Ego Dominieus, Ven. diaconus et notarius, complevi 

et roboravi. 

In nro. VI. he manus proprie adduntur: 

1 Ego Paneracius Rozo, presbiter et notarius, vidi in 
matre, testis sum in filia. 

7 Ego Marinus Gradonieus, judex, vidi in matre, testis 
sum in filia. 

t Ego Nicolaus Girardus, presbiter, plebanus ecclesie sancti 
Moysi et notarius, exemplavi anno domini millesimo ducentesimo 
sexagesimo, mense (maeula), Rivoalti, nee minui, nec ampliavi. 


PniviLEGIUM CONFIRMATIONIS ÁLEXANDRIZ Ill PAPAE. 145 


LX. 

Priuilegium confirmationis Alexandri Ill pape ad postulationem domini 
Vitalis Michaelis, Ducis Venecie, factum ecclesie beati Marci in Tyrensi 
eiuitate tam de domibus, quam nonnullis aliis. 

A. d. 1165, d. 13, m. Madio. 

Liber Albus fol. 154. Lib. Pact. I, fol. 93. 

Edidit Flam. Corn., Eccles. Ven. illustr. X, P. I, p. 219 sq. 
hae inscriptione: 

Alexander III Basilice Venete Sancti Marci confirmat eccle- 
sias S. Marci Tyrensis, et S. Marci Achonensis, et omnia alia bona 
a Balduino I Jerosolymorum rege eidem Basilice concessa. 1166. 
13. Maii. — Ex Tabulario Procuratorum S. Marci. 

Alexander episcopus, seruus seruorum dei, dilecto filio 
Leonardo, procuratori operis ecclesie sancti*) Marci Veneten- 
818 sibique in eodem opere succedentibus imperpetuum. 

Pie postulatio?) uoluntatis effectu debet prosequente com- 
pleri, vt et deuotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas 
postulata uires indubitanter assumat. Ea propter, dilecte in 
domino fili*), postulationibus dilecti in Christo filij nostri, 
Vitalis Ducis et ciuium Venetorum, benignum prebentes assen- 
sum, Ecclesiam beati Marci in Tyrensi ciuitate cum domibus 
suis, pistrino, furno, platea et cum integra ruga, campis, terris 
et omnibus ad eandem ecclesiam et ad opus saneti Marci perti- 
nentibus; Ecclesiam quoque saneti Marci Achonensis eum pi- 
strino et domibus suis, platea et ruga, que unum caput tenet 
in mansione, que fuit Petri Zanni^), aliud uero firmat in mona- 
sterio saneti Dimitri, quam uidelicet rugam bone memorie Bal- 
duinus primus, Jerosolimorum rex, beato Marco et Duci Venecie 
suisque suecessoribus in aquisitione Sidoniensis°) ciuitatis ratio- 
nabiliter contulit") ; 


!) beati Corn. 5) Ziani Corn. 

3) Venetiarum Corn. ®) Sydon. Corn. 

3) Prepostulatio LP. 7) Cf. privilegium a. 1125, huius 
*) Om. Corn. Collectionis Nro. XLI. 


Fontes. XII. 10 


146 PRIVILEGIUM CONFIRMATIONIS ALEXANDRI III PAPAE. 


omnes etiam terras, quas in Jerosolimitana, Tripolitana, 
Antiochena et Cayphas eiuitatibus Dux et comune Venecie, a rege 
Jerosolimorum sibi concessas, predicto operi beati Marci legit- 
time contulerunt, eum omnibus pertinentijs et redditibus suis 
eidem operi auctoritate apostolica confirmamus, et presentis 
seripti priuilegio comunimus: quemadmodum ei rationabiliter 
sunt eollate, et sicut eas in presentiarum quiete ae pacifice 
noscitur possidere, statuentes, ut tam prenominate possessiones, 
sicut superius dietum est, quam alia bona, que in presentiarum 
ad utilitatem eiusdem operis rationabiliter possides"), aut in 
futurum concessione pontifieum, largitione regum uel principum, 
oblatione fidelium, seu alijs iustis modis prestante domino pote- 
ris^) adipisci, firma tibi tuisque suecessoribus ad utilitatem 
ipsius operis et illibata permaneant. 

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat prefactas Ν᾽ 
ecclesias temere perturbare, aut earum uel alias possessiones 
eidem operi deputatas aufferre, uel ablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet uexationibus fatigare; sed omnia illibata et 
integra conseruentur, supradicte ecclesie operi, pro cuius utili- 
tate concessa sunt, omnimodis profutura, salua sedis apostolice 
auetoritate et diocesiani episcopi canonica iustitia. 

Si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisue persona 
hane nostre constitutionis paginam sciens contra eam temere 
uenire temptauerit, secundo tercioue commonita, nisi presump- 
tionem suam congrua satisfatione correxerit, potestatis hono- 
risque sui dignitate careat, reamque se diuino iuditio") exsistere 
de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et 
sanguine dei ac domini redemptoris nostri Jhesu Christi aliena 
fiat, atque in extremo examine districte subiaceat ultioni. 


') possident Corn, 2) Om. Corn. 
ἢ) potestarisLA.; poterit Corn. *) divina indignatione Corn. 





PniviLEGIUM CONFIRMATIONIS ÄLEXANDRI Ill PAPAE. 147 


Cunctis autem operi predicte ecclesie beati Marci sua iura 
seruantibus sit pax domini nostri Jhesu Christi, quatinus et hic 
fruetum bone actionis pereipiant, et apud districtum iudicem 
premia eterne pacis inueniant. Amen. 

Ego Alexander, catholice ecelesie episcopus, s. 

Ego Ubaldus, Ostiensis episcopus, s. 

Ego Bernardus, Portuensis et sanete Rufine episcopus, s. 

Ego Gualterius, Albanensis episcopus, s. 

Ego Hubadus'), presbiter cardinalis, tt. sanete crucis in 
Jerusalem, s. 

Ego Henricus, presbiter eardinalis, tt. sanctorum Nerei et 
Archelai*), s. 

Ego Guilielmus, presbiter cardinalis, tt. sancti Petri ad 
Vincullam?), s. | 

Ego Jacobus, diaconus cardinalis Marie in Cosmidin*), s. 

Ego Octo"), diaconus saneti Nicolai in carcere Tul- 
liano^), s. 

. Ego Boso"), diaconus cardinalis sanctorum Cosme et 
Damiani, s. 

Ego Cynthius, diaconus cardinalis saneti Adriani, s. 

Ego Petrus, diaconus cardinalis sancti Eustachij juxta 
templum Agrippe, s. 

Ego Manfredus, diaconus cardinalis saneti Georgij ad 
uelum aureum, s. 

Data Birvwci^) per manum Hermani, sancte Romane 
eeclesie subdiaconi et notarii, III" idus Madii, indictione XIII, 
inearnationis dominice anno millesimo CLXV, pontificatus uero 
domini Alexandri pape III, anno VI. 


') Hubaldus LP. et Corn. 5) Otto Corn. 

*) Achillei LP. et Corn. *) Om. Corn. 

*) Vincula Corn. 7) Roso Corn. 
*) Consmedin Corn. 5) Biturii Corn. 


10* 








148 Puwvinesıum Boamunoı Ill prınc. ANTIOCHENI. 


LXI. 
Privilegium Boamundi Ill, principis Antiocheni, denationis et conces- 
sionis de medietate omnium consuetudinum, quas mercatores Venetiel 
habere solebant in Antiochia, factum illustri demine Duci et comuni 
Venetiarum. 
À. d. 1167. 

Lib. Alb. f. 156. Lib. Pact I, f. 261. Muratori l. l. p. 292: 
„in margine codicis Amb. hec adduntur: anno MCLXVII indi- 
ctione XV Boamundus, Princeps Antiochie, filius q. Raymundi, con- 
cessit Venetis anno principatus sui quarto, ut in primo Pactorum 
ch. 169 et in secundo Pactorum ch. 8“, Cfr. Marin T. ΠῚ, p. 188: 
„si trova registrato nel libro I Pactorum c. 169 e nel II c. 8 inco- 
mincia: Inclito et strenuo Venetie Duci omnique eiusdem civitatis 
senatui atque communi, nec non et omnibus Veneticis“. 

In nomine sancte et individue trinitatis, patris et filii et 
spiritus sancti. Amen. 

Notum sit omnibus hominibus, tam presentibus, quam futu- 
ris, quod ego Boamundus, prineipis Raimundi filius, dei gratia 
princeps Antiochenus, condono, dimitto, dono et concedo inclito 
et strenuo Venetie Duci omnique ejusdem civitatis senatui atque 
comuni, nec non et omnibus Veneticis medietatem omnium con- 
suetudinum, quas mercatores Venetici cure') solebant in 
Antiochia et in omni terra mea. 

Preterea quoque dono et concedo eisdem carates liberas 
et absolutas, et firma auctoritate concedo iisdem, ut libere, salve 
et secure atque quiete eant et veniant, intrent et exeant in An- 
tiochia et totam terram meam, ita, quod nulla occasione quis- 
quam eos in Antiochia vel in omnia terra mea opprimere aut 
sua auferre presumat; neque pro ullo forifaeto, quod in mari 
seu alibi gens eorum quondam fecerit, sive in futurum faciet, 
negociatores Venetiei ullo modo impediantur uel disturbentur. 

Et si naufragium in terra mea seu baronum meorum, ubi- 
cunque dominatum habeo uel habuero, passi fuerint, de rebus 


1) Lege dare. 


PaiviLeciuM Boamunpı Ill prınc. ANTIOCHENI. 149 


suis nichil perdant, set salue, quanto melius poterint, et nauem 
et omnia sua recolligant. 

Super hec autem omnia concedo eisdem tenere euriam') 
sancti (Marci) suam in fundicio suo in Antiochia, et facere 
iuditia sua libere et quiete secundum legem et statuta eorum, 
ipsis iudieantibus de quacunque querella, in quameumque cau- 
sam prouocabuntur; nec alicui licebit umquam perturbare aut 
inequietare ipsos iudicantes siue iudicia eorum; nec alibi per 
totam terram meam, nisi in euria sua sancti Marci in funditio 
suo in Antiochia respondere cogentur. 

Hec itaque omnia supradicta dono et concedo sereno et 
industrio Venetie Duci ac Venetieis omnibus eorumque senatui 
atque comuni, habenda in pace et sine calumpnia, imperpetuum 
possidenda. 

Vt autem hoe donum firmum fiat stabileque consistat, lite- 
rarum inscriptione principalisque mei sigilli impresione munio 
atque confirmo. | 

Factum est utique hoc donum et hee concessio, exigente 
a me nobili et claro uiro Dominico Bono Venetieo et 
dillecto meo. 

'Huius doni huiusque concessionis atque condonationis 
testes sunt: 

Siluester, consanguineus meus. Reinaldus de Margat. Ro- 
bertus, filius Gaufredi. Eschiuardus?), senescaleus. Petrus 
Camerius. Guillermus Tirelli, merescaleus. Petrus de Hasar. 
Rotgenus?) de surda ualle. Bonablus Baufredus*). Petrus de 
Melfa, uicecomes. 

Datum est autem priuilegium istud per manum Bernardi 
eancellarij anno principatus mei quarto et ab incarnatione 
dominica MCLXVII, indictione quinta decima. 


1) S. Marei LP. 8) Rotgerius LP. 
2) Elehiuardus LP. *) BaufraeDux LP. 


150 MANUEL Iur. F0EDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


Ego Gabriel Paulinus, notarius et ducalis aule Venecie 
cancellarius, auctentieum huius exempli, sigillo plumbeo sigilla- 
tum, uidi et legi; et sicut in auctentieo continebatur, ita et in 
isto continetur exemplo. Ideoque meo proprio signo ipsum cor- 
roboraui de mandato domini Jacobi Teupuli, incliti Ducis Vene- 
cie, eurrente anno domini nostri Jhesu Christi millesimo ducen- 
tesimo quadragesimo sexto, mense Maij, indictione quarta, in 
palatio ducatus Venecie. 

LXII. 


Manuel Imperator foedus Venetum rumpit, mox renovat. 
A. d. 1172 —1175. 

Andreas Dandulus in chronico, p. 291 sqq.: Emanuel Im- 
perator Constantinopolitanus suis nuntiis cum Guilielmo rege pacem 
composuit, et vinculo juramenti Mariam ejus genitam regi in uxo- 
rem tradere promisit; sed cum desisteret, schisma inter eos denuo 
reviviscit. Tunc Emanuel tres legatos cum tribus galeis mittens 
Ducem requirit, ut solitum subsidium pro Imperii tutela mittere 
velit. Dux *) autem pacem cum Guilielmo servare cupiens, et maxime 
intuitu ecclesie, id facere recusavit; quod Emanuel grave ferens 
erga Venetos malum in corde concepit. De hoc Dux providens Ve- 
netis, ne in Romaniam pergerent, universaliter interdixit ... Hoc 
tempore Anconitani, Emanuelis obedientes Imperio, Venetos ut sibi 
emulos ceperunt habere... Emanueli itaque Spalatum, Tragurium et 
Ragusium ac pene tota Dalmatia subjugatur. Qui etiam inter hec, 
quod dolose conceperat, exequens, per nuntios Ducem allicit, ut 
cum solita securitate et fructu Venetos ad terras Imperii mittat ; 
et sic Dux ei Veneti, antiqua caritatis memores et nuntiorum ver- 
bis confisi, civibus suis licentiam tribuit, ut cum mercibus suis in 
Romaniam libere navigarent. Qui lucri avidi, et Imperii loca pro- 
pria habitacula reputantes, cum innumerosis navibus, hominibus et 
mercibus oneratis, ad varia loca Grecorum perrexere; et cum eis 
Sebastianus Ziano et Aurius Mastro-Petro, Ducis nuntii, ad Impe- 
ratorem, ut illum favorabiliorem redderent, se dirigunt. Qui primo 
benigne ab eo recepti, postea de suo doloso proposito informati, 
ad eum denuo rediere. Qui licet jam omnibus sibi subjectis pariter 


1) Se. Vitalis Michael II ab a. 1156. 


MANUEL Iur. FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 151 


precepisset , ut Venetos cum eorum bonis eadem die detinerent, 
attamen anathematizando ait, erga eos nil mali cogitasse. Anno 
Ducis decimo sexto, die decimasecunda Martii, Greci exequentes 
mandatum Venetos detinent, et navigia et bona eorum auferunt. et 
Imperatori mittunt. Cumque hoc Duci et Venetis inclarescit , timor 
imminet universis; et Sapientium consilio decretum fuit, ut legati 
mittantur Imperatori, qui captionis causam exquirant et restitu- 
tionem procurent. Superveniunt illico XX naves Venetorum, qui 
previsi in Larimiro (l. Larmiro, i. e. Armyro Thessalie) irruptio- 
nem illatam evaserant, et, quod gestum fuerat, seriosius narrant. 
Tunc Veneti, suorum damna pensantes, vim vi repellere proponen- 
tes, quod statutum fuerat, pariter irritarunt. Et postea statuunt, 
ut centum galee et viginti naves, que exercitui necessaria deve- 
hant, velociter fabricentur et omnibus opportunis bellico operi ful- 
ciantur, cum quibus ad vindictam tante offense Dux personaliter 
accedere debeat, et quod Leonardus Michael ejus natus vices ejus 
in Venetiis teneat. Sed ut, quod sancitum erat, viriliter exequere- 
tur, Dux absentes cives per edictum admonuit, ut ante kalendas 
mensis Septembris Venetiis interesse deberent; Istricisque et Dal- 
matinis populis preceptum dedit, ut juxta posse eis concessum se 
taliter prepararent, quod illuc applicante stolo cum eo pergere 
invenirentur fulciti. Fabricatis igitur et paratis in centum diebus 
centum galeis et viginti navibus, Dux de mense Septembris cum iis 
egrediens decem galeas Istriensium et Dalmatinorum assumpsit, et 
contra Tragurinos, qui Emanueli subjecti erant, XXX misit galeas; 
que urbem belligere obtinentes, ut posteris cederet ad terrorem, 
non solum pro parte eam diruit (1. diruerunt), sed etiam propriis 
thesauris exspoliavit (1. exspoliaverunt). Dur autem, cum reliqua 
stoli parte ultra procedens , Ragusinos, pollicite fidelitatis imme- 
mores, sibi rebelles fore invenit. Erexerant similiter Imperialia 
vexilla in turribus et muris suis, contemnentes non solum Ducem, 
quem sibi ab antiquis temporibus in dominum elegerant honorare, 
sed ut sibi emulo armata manu resistere presumpserunt. Dux hoc 
indigne ferens bellicis instrumentis urbem impugnari jussit. Veneti 
autem, quod jussum fuerat, audacter exequentes, continuis insulti- 
bus eadem die quasdam turres ascenderunt, et depositis Imperia- 
libus insignibus beati Marci evangeliste effigiem desuper posuerunt. 
Cumque altera die ad reiterandos insultus Veneti pararentur, 





152 MaANvuEL Iur. FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


communicato consilio egrediens Tribunus Michael, archiepiscopus 
Ragusis (1. Ragusinus), clerus et populus universus, premissis cru- 
cibus, de commissis veniam postularunt. Qua obtenta Dux cum 
hymnis et laudibus civitatem intravit, et consueta fidelitatis sacra- 
menta renovavit ; quamdamque turrim, que Imperatori servabatur, 
cum maritimis muris dirui fecit. Et archiepiscopus, consentientibus 
clero et populo, contentus fuit suam ecclesiam subjicere Gradensi 
patriarche, si hoc a Papa poterit obtineri ; quibus Dux Raynerium 
Zane dedit in comitem. — Postea δὰ eis secum assumtis iter 
prosequens Nigropontem pervenit, magistralemque ipsius insule 
civitatem, que Grecorum exercitu fulcita erat, impugnare coepit. 
Ille autem, qui ex Imperatoris jussu exercitui preerat, de Veneto- 
rum potentia stupefactus Duci promisit, quod, si ad Imperatorem 
legatos mitteret, restitutionem suorum civium et bonorum plenarie 
obtineret. Cui Dux annuens Magistrum Pasqualem, episcopum 
Equilinum, qui Grecam linguam noverat, et Manassem Badoario 
legatos Imperatori misit. Exinde Dux abiens Chium navigavit et 
urbem cum (ota insula per deditionem accepit, et ibi suorum nun- 
tiorum reditum expectans hyemare disposuif. Et de pace confidens 
8uos a lesione Imperii abstinere fecit. Quod Imperator cognoscens 
Ducales nuntios dolose simulationibus trahebat in longum. Sed illi 
a Duce admoniti, cum vellent recedere, de pace fienda ab Impera- 
tore fiduciam susceperunt. Imperator quidem cum legatis redeun- 
tibus nuntium mittit, non ad pacem, sed ad moram, et ut conditio- 
nem ecercitus integraliter persentiret. Qui ficte Ducem alliciens 
illi persuasit, ut secum legatos Imperatori remitteret ; qui pacis 
avidus eos, quos primo miserat, et Philippum Greco legatos remi- 
sit. Cum igitur hec agerentur, pessima pestis in tantum invaluit, 
ut paucis. interjectis diebus fere mille homines peremti sint ; quod 
creditur advenisse ex usu aquarum, quas Imperator fecerat vene- 
nari. Dux ob hoc de pace non credulus, acceptis reliquiis et aliis 
thesauris de Chio recessit, et ad insulam sancte Panagie applicuit, 
ubi eadem clade plurimi mortui sunt. Imperator vero de his, que 
exercitui acciderant, pra'scius Ducis legatos audire renuit et cum 
eis suum nuntium remisit, qui Duci exposuit, quam grave, quod 
gestum erat, Imperatori fuerat. Tunc Prudentum consilio pro obti- 
nenda pace Henricus Dandulo et Philippus Greco cum illo pariter 
remittuntur. Postea stolus Methelinum venit, deinde Staliminum, 


MANUEL Iur. FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 153 


et denique impellente vento Schirum ; ibique invalescente peste in 
luctu paschalia festa peregit ... Emanuel itaque, erga Venetos 
furore accensus, se eos ad nihilum redacturum adjurans, in lega- 
tos, dum ea, que pacis erant, requirerent, injuriose prorupit. Cui 
Henricus Dandulus, pro salute patrie constanter resistens, visu 
aliqualiter obtenebratus est. Qui illatam injuriam sub dissimula- 
tione secretam tenens una cum socio Venetias redeunt. Ceterum 
Venetis de consequenda pace data spe Dua (Sebastianus Zianus, qui 
regnare coepita. d. 1172) denuo Vitalem Dandulo, Manassem Badua- 
rio et Vitalem Faledro legatos Imperatori mittit, qui, cum ab eo in 
longum protraherentur, Duci insinuant. Dux ob hoc Henricum 
Dandulo et Joannem Baduario Guilielmo, Sicilie regi, pro unione 
contra Imperatorem componenda ambasciatores delegat. Qui, dum 
irent, legatos redeuntes cum nuntiis Imperatoris in Slavonia obvios 
habuere, et de pace confisi cum illis redeunt. Horum autem lega- 
torum commissiones, bulla Ducali plumbea communitas, vidi et 
legi. . . Nuntii itaque, qui ab Emanuele missi fuerant, non firmata 
pace, sed de firmanda Duci spe data, cum Vitale Dandulo et Hen- 
rico Navigajoso redeunt; et cum nihil ab Imperatore, nisi moram 
obtinerent, mortuo ibi Vitale Dandulo alter cum duobus Imperiali- 
bus nuntiis ad Ducem venit ... Dum itaque nuntii Emanuelis, qui ad 
Ducem venerant, sepius quesitam pacem effectui non mandarent, 
Dux Aureum Mastropetrum et Aureum Dauro pro unione exequenda 
Guilielmo, regi Sicilie, legatos mittit. Tunc Imperiales nuntii stu- 
pefacti Ducem, ut remittat legatos, hortati sunt. Ille annuens Leo- 
nardum Michaelem, comitem Auxeri, et Marinum Michaelem atque 
Philippum Graeco. ambasciatores suos delegat; et hi cum apocry- 
siariis Emanuelis imperfecto tractatu redeunt. Rex Guilielmus, 
Ducis nuntios alacriter videns, foedus cum eis ad viginti annos et 
plus, si de partium consensu processerit, composuit, et Venetis in 
regno negotiantibus immunitates contulit. Et hec nuntii redeuntes 
Duci referunt. Et tunc omnium collaudatione nuntii Emanuelis, 
juata solitum dilationes exquirentes, licentiati sunt. 

Idem ibid. p. 309: Anno MCLXXXII (immo MCLXXX) Emanuel 
angustiatus, denique moriens, Alexium Porphyrogenitum heredem 
Imperii tuitioni Andronici commisit ; qui spreto juramento postea 
illum suffocavit, et Imperator factus est. Hic pro firmatione Imperii, ut 
Venetos sibi favorabiles exhiberet, mercatores per Emanuelem captos, 


154 MANUEL Iur. FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 
requirente Duce, liberavit, et de resarciendis damnis annuatim 
promissionem fecit. .. Dum hec fierent, Andronicus Imperator ab 
Isacho, Emanuelis nepote, capitur, et privatus oculo et manibus, 
sicut dolose egerat, ita ignominiose vitam finivit. Isachus igitur 
Imperator effectus est. 

Huic Dux (se. Aureus Mastropetro ab a. 1178) Petrum Michae- 
lem, Octavianum Quirino et Joannem Michaelem pro renovatione 
legatos crisobolii et damnorum restitutione mittens. crisobolium 


obtinuit ; sed de resarciendis damnis dilationem habuit. 
Et sie quidem testes occidentales, i. e. Veneti. 
Jam vero audiatur altera pars, orientalium s. Grecorum. Ergo 


Joannes Cinnamus 6, 10 
(p. 163 ed. Paris. sq., p. 280 ed. 
Bonn. sq.): ᾿Εν τούτῳ δὲ 1) xai ὁ 
Παλαιστίνης ῥὴξ ἐπὶ Βυζάντιον 
ἦλϑε, περὶ ὧν ἔχρηζε βασιλέως 
δεησόμενος" τυχὼν δὲ, ὧν ἐδεῖτο, 
ἄλλα τε πολλὰ χαὶ δουλείαν ἐπὶ 
τούτοις βασιλεῖ διωμολόγηκεν. 
Ὑπὸ τοῦτον τὸν χρόνον xai θύεν- 
νέτους, ὅσοι ἔν τε Βυζαντίῳ καὶ 
ταῖς ὅπου δήποτε 
ᾧχηνται χώραις, δημοσίαις φρου- 
paig παραπέμψας, τὰς οὐσίας 
ἀναγράπτους εἰς τὸ δημόσιον 
ἐποιήσατο ἀπ᾽ αἰτίας, ἧς αὐτὸς 
ἐρῶν ἔρχομαι. Οὐεννέτων ἡ χώρα 
χεῖται μὲν ἐς τοῦ ᾿Ιονίου χόλπου 
τὰ ἔσχατα" ϑαλάσσῃ δὲ ἀμφίρ- 
purog οὗσα τέναγός τι προβάλλε- 
ταιτῆς ἀχτῆς μαχρὸν ὅσον. Ἔνϑα 
τῆς ἡμέρας ἡ ϑάλασσα πολλάχις 
προσιοῦσα χαιρὸν μέν τινα πλώϊ- 
μὸν αὐτὸ ποιεῖται" τὸν πορϑμὸν 
δὲ αὖϑις ἀναλύουσα ἀπόρευτον 
παντάπασιναυσί τεκαὶ ἀνϑρώποις 


Ῥωμαίων 


Inter hzc Palestine rex By- 
zantium venit, preces Imperatori 
de iis, quz in votis habebat, obla- 
turus; impetratisque iis, quz po- 
poscerat, preter alia multa etiam 
servitium professus est. Sub idem 
tempus et Venetos, quotquot By- 
zantii et in quibuscunque Ro- 
manorum provinciis habitabant, 
publieis carceribus ^ mandavit, 
eorumque bona consignata fisco 
addixit, ob eam, quam dicturus 
sum, causam. Venetorum regio in 
extremis sinus Jonii partibus sita 
est, mari vero cireumflua longius 
a litore paludes protendit, quibus 
mare sepius per diem influens, 
certo quodam tempore navigabiles 
eas reddit; eum vero rursum re- 
cedit, inaccessas prorsus navibus 
et hominibus faeit. Est gens ista 
moribus depravata, sacrilega, si 
quie alia, et illiberalis, utpote 


1!) Cirea annum fere 1169, coll. Wilken. Histor. Comn. pag. 599 sq. 


MANUEL Iur. FogbUs VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


ἐργάξεται. Ἔστι δὲ τὸ ἔϑνος ἤϑει 
μὲν διεφϑορός, βωμολόχον (adde 
δ᾽} εἴπερ τι καὶ ἀνελεύϑερον, ἅτε 
xai ἀπειροκαλίας μεστὸν ναυτιχῆς. 
Οὕτοι ᾿Αλεξέω ποτὲ βασιλεῖ χεῖρα 
παρασχόμενοι σύμμαχον, ὁπηνίχα 
Ῥομπέρτος éxeivog ἐξ ᾿Ιταλίας 
ἐπὶ Δυρράχιον διαβὰς ἐπολιόρχει 
τὴν χώραν, ἀμοιβῆς τυγχάνουσι 
τῆς τε ἄλλης, x«i δὴ xal στενωπὸς 
αὐτοῖς ἐν Βυζαντίῳ ἀποτέταχτο, 
ὃν "Ej.BoAov ὀνομάζουσιν οἱ πολ- 
Aot μόνοι τε τῶν ἁπάντων διὰ 
τοῦτο τὰς κατ᾽ ἐμπορίαν δεκάτας 
οὐδενὶ Ρωμαίων ἐξ ἐκείνου παρ- 
ἐσχοντο. Τοίνυν χαὶ τὸ ἀσυμμέ- 
τρως ἐντεῦϑεν πλουτεῖν ταχὺ εἰς 
ἀλαζονείαν αὐτοὺς ἦρεν. ᾿Ανδρὶ 
μέντοι πολίτῃ ὅσα xai ἀνδραπόδῳ 
προσεῖχον" ἀλλ᾽ οὐχ ὅπως τῶν 
πολλῶν τινι xai δημοτιχῶν, ἀλλὰ 
χἄν τις ἐπὶ σεβαστότητι ἐφρόνει, 
x&y ἐπὶ μεῖζόν τι προῆχε τῶν παρὰ 
Ῥωμαίοις σεμνῶν. 'Eg' οἷς χα- 
λεπήῆνας ὁ βασιλεὺς ᾿Ιωάννης ix 
ποδῶν τῆς Ῥωμαίων αὐτοὺς 
ἐποιήσατο πολιτείας. ᾿Εντεῦϑεν 
ἀμύνασϑαι Ῥωμαίους διὰ σπου- 
δῆς αὐτοῖς ἦν. Στόλον οὖν τεχτη- 
νάμενοι νεῶν, τούτων ἐπῆλϑον τῇ 
qü' ὅτε δὴ Χίον τε εἷλον, xai 'Pó- 
dou x«i Λέσβου νήσων κατέδραμον 
ὀνομαστῶν. ᾿Επὶ Παλαιστίνην τε 
χαταχϑέντες τὴν γῆν Τύρον ἅμα 
αὐτοῖς ἐχπολιορχήσαντες εἷλον" τὴν 
ἐν ϑαλάσσῃ τε μετιόντες λῃστείαν 
οὐδεμίαν οἱ χαχοδαίμονες ἀνϑρώ- 
πων ἐλάμβανον φειδώ. Al ἃ 


155 


nautieis plena ineptiis. Hi quum 
Alexio Imperatori quondam auxi- 
lio venissent,quo temporeRobertus 
ille ex Italia Dyrrhachium trans- 
missus, regionem illam invaserat, 
remunerationis loco cum alia 
aecepere, tum angiportus illis 
Byzantii assignatus fuit, quem 
Embolum vulgo appellant, solique 
omnium eam ob causam decimas 
ex mercatura nemini Romanorum 
exinde solverunt. Hinc in immen- 
sum locupletati statim in super- 
biam evecti sunt. Siquidem cives 
ut mancipia tractabant, neque eos 
dumtaxat, qui de infima plebe 
essent, verum etiam, qui de Se- 
bastorum aut alia apud Romanos 
maiore gauderent dignitate. Qui- 
bus indignatus Joannes Impe- 
rator a Romano Imperio eos ex- 
pulerat. Inde a Romanis vindietam 
repetere cum studio enitebantur. 
Classe igitur navium constructa 
terram eorum invadunt, quo tem- 
pore Chium capiunt, et Rhodum 
atque Lesbum, celebres insulas, 
infestant. Inque Palestinorum ter- 
ram delati Tyrum cum illis obsi- 
dione capiunt, piratieamque in 
mari exercentes nulli hominum 
scelerati pepercere. Quapropter 
Imperator eos in priorem statum 
restituit, quod tamen ad maiorem 
eos superbiam fastumque evexit; 
arrogantia enim recte factorum 
opinione inflata in improbitatem 
deflectere solet. Unde faetum est, 


156 


βασιλεὺς ἐπὶ τοῖς προτέροις αὐτοὺς 
προσηχάμενος ἐπὶ μᾶλλον ἐξῆρεν 
ἀλαζονείας καὶ τύφου" αὐϑάδεια 
γὰρ κατορϑοῦν δόξασα εἰς ἀπό- 
vorav ἐχφέρεσϑαι οἷδεν. "Οϑεν xai 
πολλοῖς τῶν εὖ γεγονότων βασιλεῖ 
texas αἷμα προσηχόντων πληγάς 
τε ἐπέϑεντο, xai ἄλλως πιχρότατα 
in’ αὐτοὺς ὕβρισαν. Διῆγον μέν- 
τοι ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς οὐχ ἥκιστα xai 
ἐπὶ τῶν Μανουὴλ βασιλέως 
χρόνων, γυναιξί τε 'Ρωμαίαις 
ἑαυτοὺς συνοιχίζοντες xal οἰχίαις 
ταῖς αὐτῶν, ὥσπερ οἱ ἄλλοι 'Ῥω- 
μαῖοι ἔξω τῆς ἐχ βασιλέως δεδο- 
μένης αὐτοῖς ἀναστρεφόμενοι δια- 
τριβῆς. "A μηχέτι φέρειν ἔχων 
αὐτὸς üixag ἐπιτιϑέναι τῶν ἁμαρ- 
τανομένων σφίσιν ἀπήρξατο. Τοὺς 
μέντοι ἐν Βυξαντίῳ χημένους 
αὐτῶν τῶν xaT ἐμπορίαν παρα- 
βαλόντων Θυεννέτων ἀποδιελὼν 
Βουργεσίους τῇ Λατίνων ἐχάλεσε 
φωνῇ, πίστεις αὐτῷ δεδωχότας, 
σὺν εὐγνωμοσύνῃ "Pupaisıs διὰ 
βίον τηρήσειν τὸ δούλιον" τοῦτο 
ὰρ ἑρμηνεύειν αὐτοῖς τὸ ὄνομα 
βούλεται. Οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, 
x«i Οὐέννετοι Λαμπάρδοις μηνί- 
σαντες, ἅτε γνώμης ἀπορραγεῖσι 
τῆς αὐτῶν, ἐπανέστησαν τε αὐτοῖς, 
καὶ τὰς οἰκίας εἰς ἔδαφος χαϑε- 
λόντες ἐπὶ μεγίστοις αὐτοὺς ἐξη- 
μίωσαν. “0ϑεν xai ἐπὶ δίκην 
αὐτοὺς χαλέσας ὁ βασιλεὺς τὰς 
οἰκίας εἰσαῦϑις Λαμπάρδοις ἐγεῖ- 
pat ἐδικαίου, ὅσα τε σφίσι Ottp- 
παστο, αὐτίχα ἀποδιδόναι. ᾿Αλλὰ 


MANUEL Imp. FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


ut multis nobilium virorum atque 
Imperatori affinitate junctorum 
verbera infligerent, aliisque eos 
gravissimis injuriis afficerent. Ni- 
hilo tamen secius iisdem fortunis 
Manuelis quoque temporibus 
usi, Romanasque mulieres earum- 
que familias sibi jungentes, velut 
ceteri Romani extra limites sibi 
ab Imperatore concessos versa- 
bantur. Quis cum ferre amplius 
non posset, poenas illis peccato- 
rum infligere coepit. Eos igitur 
Venetorum, qui Byzantii habita- 
bant, ab illis, qui mercandi causa 
adventabant, secernens Burgenses 
Latinorum sermone appellavit, 
(ide ipsi data pollicitos, se, quoad 
viverent, Romanis servaturos ob- 
sequium ; ea enim apud illos 
istius vocabuli est significatio. 
Brevi tamen tempore preterlapso 
Veneti Lombardis suecensentes, 
quod a suis partibus descivissent, 
eos invadunt, »dibusque eorum 
funditus eversis gravissima eis 
damna infligunt. Quare in jus 
voeatos Imperator Lombardis 
wdes instaurare, quzque illis 
abstulissent, statim restituere pro- 
lato judicio jussit. Veneti tamen 
nihil eorum exsequi volebant, 
damnaque Romanis gravissima 
se illaturos minabantur, in me- 
moriam reducentes, que super- 
stite adhue Joanne Imperatore 
perpetravissent. Qus cum vide- 
ret Imperator, cunctari amplius 


MANUEL Iur. FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


Οὐέννετοι οὔτε πράττειν οὐδὲν 
αὐτῶν ἤϑελον, xai ἠπείλουν γε 
Ῥωμαίοις ἀνήχεστα δράσειν, ἀνα- 
μιμνήσχοντες, ὧν ἔτι βασιλέως 
Ἰωάννου περιόντος ἐργάσαιντο. 
Ταῦτα συνιδὼν ὁ βασιλεὺς μηκέτι 
διαμέλλειν ἔγνω. 'Τοίνυν xai ὡς 
ἐν πανάγρῳ τούτους ἐπὶ τῆς αὐτῆς 
συλλαβεῖν διανοηϑεὶς γράμματα 
ἁπανταχῆ τῆς Ρωμαίων ἐξέπεμπε 
ηῆς, di ὧν τοῖς τὰς ἀρχὰς διέ- 
πουσι δῆλον τὸν χρόνον ἐποίει, 
χα, ϑ᾽ ὃν αὐτοὺς χεῖρας Οὐεννέτοις 
ἐπιβαλεῖν ἔδει, Καὶ λοιπὸν χατὰ 
ταὐτὸν οἱ ἐν Βυξαντίῳ τοῖς ἀνὰ 
τὰς ἐσχατιὰς τῆς Ρωμαίων ἡλίσ-- 
χοντὸ γῆς" φρουραί τε καὶ ἱερὰ 
τούτους ἐδέχοντο φροντιστήρια. 
Καιροῦ τοίνυν διαγενομένου, ἐπει- 
Önnep ἐν οὕτω μεγάλῳ τῷ πλήϑει 
στενοχωρεῖσϑαι συνέβαινε τὰς 
φρουράς, Θύέννετοι (ἔοιχε γὰρ 
ἀνθρώπων ἀπεγνωχότων δυσμα- 
χώτερον εἶναι μηδὲν) τοιάδε τινὰ 
ἐτόλμησαν. Αὐτὸς ἕχαστος ὑπὲρ 
ἑκάστου φερέγγυον ἑαυτὸν βασιλεῖ 
παρασχόντες ἀνεϑῆναι τῶν φρου- 
ρῶν ἴσχυσαν. "Hv δέτις ἐν αὐτοῖς 
γένει τε διαφανὴς xal πλούτῳ 
διαφέρων. Οὗτος μέγα τι νεὼς 
χρῆμα, καὶ οἷον οὐδέπω ἐν Βυζαν- 
τίῳ κατῆρε, χρημάτων τῷ δημο- 
clo ἀπημπώληχε πολλῶν. “0 εν 
χαὶ τὴν αὐτοῦ ἐπιμέλειαν πρὸς 
βασιλέως ἐπιτετραμμένος συνε- 
βούλευσεν Οὐεννέτοις, ἐμβάντας 
αὐτῷ πλωίξεσϑαι νυχτὸς ἐπὶ τὴν 
αὑτῶν. Οἱ δὲ τὸν λόγον ἁρπάσαντες, 


157 
noluit. [taque velut reti illos 
eodem die cireumvenire statuens, 
literas per terram Romanorum 
quoquoversum misit, quibus loco- 
rum prefectis tempus designa- 
bat, quo in Venetos manus inji- 
cere deberent. Protinus eodem 
tempore, qui Byzantii erant, 
quique in finibus Imperii Ro- 
mani degebant, capti sunt, et 
in earceres ac in saera mona- 
steria coniecti. Elapso aliquanto 
tempore, cum tante multitu- 
dini custodie non sufficerent, 
Veneti (nihil enim hominibus 
desperatis inexpugnabilius esse 
videtur) hee fere aggrediuntur. 
Eorum unusquisque pro unoquoque 
vadem se Imperatori constituit, 
quo facto carceribus eximi illis 
contigit. Erat autem inter eos 
quidam genere nobilis opibus- 
que prepollens; is magne mo- 
lis navem, eujusmodi nunquam 
Byzantium appulerat, multa pe- 
eunia reipublice vendidit. Cujus 
eura cum ei ab Imperatore man- 
data esset, Venetis consilium 
dedit, ut illa noctu conscensa in 
patriam navigarent. Illi arrepto 
consilio, ventum nacti secundum 
in illam insiliunt protinusque 
aufugiunt. Romani, ubi id adver- 
tere, a tergo eos consectati et 
prope fretum Abydenum assecuti 
igne Medico illam comburere 
conati sunt. llli vero, Roma- 
norum artibus assueti, nave 


158 


ἐπιφόρου τοῦ πνεύματος γεγονότος 
εἰσεπήδησαν ἐπ᾽ αὐτό, xal λοιπὸν 
ᾧχοντο ἀπιόντες. Ῥωμαῖος δὲ 
αἰσϑόμενοιχατόπιν αὐτῶν ἐδίωξαν, 
ἐγγίσαντές τε αὐτοῖς περί που τὸν 
᾿Αβύδου γεγονότες πορϑμὸν Μη- 
δικῷ πυρὶ φλέξειν διενοοῦντο. ᾿Αλλ᾽ 
ἐχεῖνοι, ἅτε τῶν Ρωμαϊχῶν ἐθάδες 
ἐπιτηδευμάτων, πίλους τινὰς ὄξει 
περιδεύσαντες, τούτοις τε πᾶσαν 
περιειληφότες τὴν ναῦν ἐστέλλοντο 
ϑαρσαλέοι. 'Ῥωμαῖοι τοίνυν, ἐπεὶ 
μηδὲν ἀνύσειν εἶχον (τὸ γὰρ πῦρ 
πορρωτάτω, ᾧ ἐχρῆν, ἐπὶ τὴν Bä- 
pty ἀχοντιξόμενον, ἢ οὐδὲ ἔψαυεν, 
ἢ xai πελάσαν τοῖς runs ἀπο- 
στρεφόμενον, as’ ὑδάτων ἐσβέν- 
νυτὸ πεσὸν), ἄπραχτοι ἀνεχώρη- 
σαν. Οὐέννετοι δὲ οὐχ εἰς μαχρὰν τῇ 
σφετέρᾳ προσχόντες, στόλον τεχτη- 
νάμενοι χατὰ 'Ρωμαίων ἐπῆλϑον. 
Τὸ μὲν οὖν πρῶτον Εὐρίπω προσ- 
íBalow ἐπεὶ δ᾽ ἀπεχρούσϑησαν, 
βασιλέως στρατιωτῶν φρουρὰς 
ἀποχρώσας ταῖς τῇδε πόλεσιν 
ἐπιστήσαντος, ἐπὶ τὴν νῆσον ἐφέ- 
povro Χίον, ἐνταῦϑά τε τὰς ναῦς 
ἀνελχύσαντες ἐπὶ χαταδρομῆς (l. 
καταδρομῇ) τῆς χώρας ἐξῴεσαν. 
᾿Αλλὰ δυνάμεσι κἀνταῦϑα περιτυ- 
χόντες, προμηϑείᾳ βασιλέως ἐπὶ 
τὴν νῆσον διαβάσαις, ἐπειδήπερ 
εἰς χεῖρας ἦλϑον, πολλούς τε τῶν 
σφετέρων ἀπέβαλον πολεμοῦντες, 
χαὶ ὀπισϑόρμητοι ἐπὶ τὰς ναῦς 
ἐχώρησαν. Βασιλεὺς δὲ χαὶ χατὰ 
χράτος ἁλῶναι τούτους διανοού- 
μένος ἠπειρώτην τε xai ναυτιχὸν 


Manveı Iur. rogbUs VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


eoaetilibus aceto madefactis unde- 
quaque conteeta seeure enaviga- 
runt. Itaque Romani (ignis enim 
e longinquo nimis in navem 
projeetus ad eam aut non 
pertigit, aut in coaetilia inci- 
dens retro agebatur, cadensque 
in aquam exstinguebatur) re in- 
fecta abscesserunt. Veneti vero 
non multo post in patriam 
suam appulsi classe fabricata 
adversus Romanos proficiscun- 
tur. Ae primo quidem Euripum 
invadunt; repulsi vero (Impe- 
rator enim urbibus, que ibi 
extant, idonea militum presidia 
imposuerat) ad Chium insulam 
trajieiunt ibique navibus sub- 
ductis ad regionem depopulandam 
escendunt. Verum in copias, 
que Imperatoris — providentià 
in insulam trajecerant, ibi quo- 
que incidentes, proelio conserto 
pluribusque suorum in acie amis- 
sis, retro ad naves se contulere. 
Imperator vi eos comprehen- 
dere, et terrestrem navalem- 
que exercitum adversus illos 
mittere constituit. Sed erat 
quidam, qui Acoluthi dignitate 
tum temporis fungebatur, Aaron 
nomine, vir superciliosus admo- 
dumque arrogans. Is Impera- 
toris rebus semper adversaba- 
tur, praveque legationes obiisse 
persepe deprehensus fuerat, 
et artium magicarum insimulaba- 
tur... Tum vero Venetorum 


MaNuEL Iur. FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


στρατὸν πέμπειν ἐπ᾽ αὐτοὺς διε- 
νοεῖτο. ᾿Αλλ᾽ ἦν γάρ τις τὸ τοῦ ' Àxo- 
λούϑου τηνικαῦτα λειτούργημα πε- 
ριχείμενος, ᾿Ααρὼν ὄνομα, ἀνὴρ 
φρονηματίας xai δεινῶς ἀλάξων. 
Οὗτος δύσνους τοῖς βασιλέως ἀεὶ 
πράγμασιν ὧν παραπρεσβείας τε 
πλειστάχις ἑάλω, χαὶ δαιμονίοις 
προστετηχὼς ἐξελήλεγχτο ἔργοις... 
Τότε οὖν Οὐεννέτων τῷ ἔϑνει ἔχ- 
mugroy τὸ βούλευμα ποιησάμενος 
ἔσφηλε βασιλεῖ τὴν ἐγχείρησιν. 
Ἔσπλει μὲν γὰρ τὸ Ρωμαίων ναυ- 
τιχόν, ἐφ᾽ ᾧ εἰς τὸν Μαλέαν γεγο- 
νὸς (ἀχρωτήριον δέ ἐστιν οὗτος 
ἡμερῶν ὡς πλείστων τῆς νήσου 
Χίου ὁδὸν διέχον) ἐνταῦϑα ἐλλο- 
χήσειν Οὐεννέτοις" ἤδη γὰρ ἐπί- 
δοξοι ἧσαν πρὸς τοῦ Ρωμαίων ἐξε- 
λαϑήσεσϑαι πεζξιχοῦ, δ(χαϑά- 
περ εἴρηται) τῇ νήσῳ ἐνεδρεῦον 
ἐξ ὑπερδεξίων αὐτοῖς συνεπλέχετο. 
"AM ἐχεῖνοι τὸ μὲν πρὸς τῶν ἐν 
τῇ νήσῳ χαταπολεμηϑέντες 'Ῥω- 
μαίων, ὡς τῷ πλείονι τοῦ αὐτῶν 
ἐζημιῶσϑαι στρατοῦ, τὸ δὲ καὶ 
τὸν στόλον ἰέναι πυϑόμενοι, λύσαν-- 
τες τῆς ἡμέρας οὁψὲ τὴν νῆσον 
ἀπέλιπον. "Op3pou δὲ ὁ Ρωμαίων 
στόλος ἐπὶ Λέσβον ἦλϑεν" ἐπειδὴ 
τε τὸ γεγονὸς ἤκουσεν, ὀπίσω 
ἐ)ίωχεν. ᾿Αλλὰ σταδαίᾳ μὲν μάχῃ 
τὸ πᾶν διαχρῖναι οὔπω ἐδυνήϑη, 
φευγόντων ἀεὶ προτροπάδην τῶν 
πολεμίων: τριήρεσι δὲ πολλαῖς 
αὐτῶν συμβαλόντες καὶ εἴλόν γε 
χαὶ αὐτάνδρους χατέδυσαν, αἱ δ᾽ 
ἄλλαι φυγὴ ἐπὶ τὴν αὑτῶν ἦλϑον. 


159 


genti patefacto consilio conatum 
Imperatoris impediit. Navigabat 
enim classis Romana, ut ad 
Maleam delata (promontorium 
hoe est permultorum dierum 
itinere a Chio insula dissitum) 
Venetis ibi insidiaretur; jam 
enim opinio pervaserat, eos a 
pedestri Romanorum exercitu 
repulsum iri, qui, ut diximus, 
struetis in insula insidiis, juvante 
situ locorum eum illis dimica- 
verat. llli vero, tum quod a 
Romanis, qui in insula erant, 
victi erant, amissa maiore parte 
sui exercitus, tum quod etiam 
classem adventare pereiperent, 
sero diei sublatis ancoris in- 
sulam reliquerunt. Mane classis 
Romanorum Lesbum appulit, 
eumque ea, qus acciderant, 
accepit, pone insecuta est, Pugna 
tamen stataria summam rei de- 
cernere non potuit, effusius sem- 
per fugientibus hostibus. Cum 
multis autem eorum triremibus 
congressi eas ceperunt, et 
cum ipsis rectoribus merserunt ; 
relique fuga in patriam eva- 
sere. Perieulum vero viris adeo 
destitute effugerunt, ut ipsarum 
etiam navium, que ex Epidamno 
iis oecurrerant, vi capere nul- 
lam potuerint. Et hunc quidem 
arrogantie fructum Veneti in- 
venere... li vero magna classe 
Romanos impugnare non ausi, 
in 'portibus ex eo tempore 


160 MANUEL ImP, FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


Οὕτω μέντοι ὀλιγανδροῦσαι τὸν | subsidentes piraticam — exerce- 
κίνδυνον ἔφυγον, ὡς αὐτῶν οὐδε- | bant, donee secundam plagam 
μίαν τῶν ἐξ ᾿Επιδάμνου eis χεῖρας | acceperunt. 

ἐλϑουσῶν ἁλῶναι κατὰ χράτος 

ὑπ᾽ αὐταῖς. Οὐεννέτοις μὲν οὖν 

τοιοῦτον τὸ τῆς ἀλαζονείας εὕρα- 

ro χέρδος.. Οἱ δὲ στόλῳ μὲν με- 

γάλῳ Ῥωμαίοις πολεμεῖν οὐχ ἔτι 

ἐδύναντο" ναυλοχοῦντες δὲ ἐπει- 

ράτευον ἐξ ἐχείνου, ἕως xai δευτέ- 

pav ἠνέγχαντο πληγήν. 

Ea plaga secunda Venetis inflicta quenam revera fuerit quando- 
que evenerit, id Joannes Cinnamus in sequentibus non aperit; eum 
hoe in fine libri sui deperditi fecisse, vero haud absimile putamus. 
Fuit autem procul dubio clades illa, quam in obsidione Ancone 
(a. d. 1174) classem eorum passam esse constat, coll. Niceta in 
Manuele 7, 1 (Opp. ed. Bonn. p. 259 sqq.) ; quod etiam Eustathius 
respieit in oratione ad Manuelem Imperatorem habita a. d. 1174, ubi 
hzc verba occurrunt (De Thessalonica ejusque agro pag. 412): 

Ἐχϑήσομαι δὲ πρὸς πλατείαν ἀφήγησιν καὶ ὅσα ἡ ᾿Αδριανὴ 
πομφόλυξ, ὁ χέρσυδρος ὄφις, ὁ τελματώδης βάτραχος, μάλιστα μὲν 
οὖν (ἵνα μὴ éx τῶν δυστυχημάτων προσονομάσω τοὺς ἄνδρας) ὅσα 
τὸ πειρατιχὸν ἔϑνος τὸ ἐξ ᾿Αδριάδος, τὸ ὕπουλον, τὸ καχόβουλον, ἐβου- 
λεύσατο μέν, ἔμεινε δὲ εἰς ἄπραχτον" xai ἐνεχυμόνησε μέν, οὐχ ἐτελεσ- 
φόρησε δέ, ἀλλ᾽ εἰς χενὸν ὥδινε" xai ἐμηχανήσατο μέν, οὐ μόνον δὲ εἰς 
τέλος ἐξεβίβασε, ἀλλὰ καὶ ἐπικαταστραφείσας αὐτῷ τὰς μηχανὰς 
ἐθεάσατο, τάς τε ἀλλαχοῦ, xal ὅσας ὁ ᾿Αγχὼν αὐτοῖς ἀντανέστρεψε. 
I. e. Uberiori vero narratione exponam, que bulla Adriatica, ser- 
pens aquatilis terrestrisque, rana palustris, immo vero (ne ex 
calamitatibus cognomen istis viris imponam) que piratica gens 
Adrie dolosum ac malevolum in mente quidem habuit, eventu tamen 
caruit ; concepit quidem, neque vero perfecit, sed incassum partu- 
rüt; machinata est quidem, sed ad finem non perduxit, immo artes 
sibi in contrarium versas vidit, cum alibi, tum quas Ancon illis evertit. 

Jam vero nec eam historie Veneto-Grece partem ex Joanne 
Cinnamo discimus, qus reconciliationem Manuelis et Venetorum 
spectat. Eam prestat Nicetas Acominatus in Manuele 5, 9 (Opp. 
ed. Bonn. p. 222—226): 


MANUEL ImP. FoEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


Ἔστι τις ϑαλάττιος χόλπος 
ἑσπέριος, ᾿Αδρίας λεγόμενος, ἀνα- 
χωρῶν μὲν τοῦ Σιχελιχοῦ πελάγους 
χαὶ οἷά τι ἐξέραμα τοῦ ᾿Ιονίγυ 
ῥοῦ, xaI’ ἑαυτὸν ἰδιάζων καὶ πρὸς 
Βορρᾶν ἄνεμον ἐπὶ πολὺ συρόμενος. 
Τούτου δὴ τὰ μυχαίτατα "Evecoi 
νέμονται, οὺς x«i Βενετίχους εἴποι 
τις ἂν κατὰ γλώττης ἰδιότητα, 
ἄνδρες ϑαλάττης τρόφιμοι, κατὰ 
Φοίνικας ἀγύρται, πανοῦργοι τὸ 
φρόνημα. 'AXX οὗτοι 'Ρωμαίοις 
εἰσποιηϑέντες χατὰ χρείαν ἦν ὅτε 
ναυμχχιχῆν, κατὰ σμνήνη καὶ 
φατρίας τὴν Κωνσταντίνου τῆς 
οἰκείας ἠλλάξαντο" ὅϑεν ἁπαντα- 
χοῦ τῆς τῶν Ρωμαίων ἐπιχρα- 
τείας διασπαρέντες καὶ μόνον τὸ 
ἀπὸ γένους ὄνομα παραμεμενηχὸς 
αὐτοῖς ἔχοντες, τὰ δ᾽ ἄλλα σύμ.- 
φυλοι ὄντες xai φίλοι πάνυ 'Ῥω- 
μαίοις ηὐξάνοντό τε καὶ ἐχυδάϊξον. 
Οὐχοῦν xai περιβαλλόμενοι πλοῦ- 
τὸν πολὺν αὐϑάδειάν τε καὶ ἀναί-- 
δειαν μετεδίωχον, ὡς μὴ μόνον 
ἀναρσίως ἔχειν Ρωμαίοις, ἀλλὰ 
χαὶ τῶν βασιλικῶν ἀνεπιστρόφως 
ἀπειλῶν τε χαὶ ἐντολῶν. Μεταλ- 
λοιοῖ τοίνυν τὰς ἐπ᾽ αὐτοῖς ῥοπὰς 
βασιλεύς" καὶ νῦν μὲν τοῦ χατὰ 
Κέρκυραν μεμνημένος ἐμπαροινῆ- 
ματος, νῦν δ᾽ ἄλλου πεῖραν λαμ- 
βάνων κακοῦ, αὖϑις δ᾽ ἑτέρου xai 
χείρονος πανουργήματος τὴν ἐχεί- 
νου διαρριπίξοντος ψυχήν, εἰς 
ϑυμὸν ἐρρόχϑησεν ὥσπερ ὑπὸ 
Καιχίου 7; ᾿Απαρχτίου ἅλμη καται- 
γιδῶδες καὶ ἄγριον πνέοντος. Καὶ 

Fontes. XII. 


161 


Est sinus quidam maris oeci- 
dentalis, Adria dietus, a Siculo 
pelago recedens et Jonii maris 
quasi abscessus separatus, versus 
boream ventum maxime protra- 
etus. Huius intima Eneti incolunt, 
quos Beneticos peculiari sermone 
appellaveris, viri maris alumni, 
Phoenicum instar vagi, versuto 
prediti ingenio. Hi a Romanis 
aliquando propter belli navalis 
necessitatem familiariter suscepti 
gregatim atque acervatim relicta 
patria in urbe Constantini conse- 
derunt; unde in omnibus Imperii 
Romani partibus dispersi, solo 
retento gentili nomine, in reliquis 
contribules admodumque amici 
Romanis effecti creverunt valde- 
que sparsi sunt. Quare magnas 
opes naeti arrogantiam atque im- 
pudentiam sectabantur, ut non 
modo Romanos hostiliter tracta- 
rent, verum etiam minas Impera- 
torias et edicta negligerent. Quare 
benevolentiam erga eos Imperator 
mutat; et modo Coreyrex memor 
insolentie , modo aliam injuriam 
expertus, mox alio et pejore faci- 
nore animum ejus irritante, in 
iram efferbuit, quemadmodum 
zquor, seeve turbideque spiranti- 
bus Cxcia vel Aparetia. Cumque 
grassationes eorum intolerabiles 
illi viderentur, liter: in omnes 
provineias Romanas mittebantur, 
Veneticos corripi jubentes diem- 


que significantes, quo hzc fieri 
11 


162 


ἐπειδὴ τὰ τούτων ἀτοπήματα 
ὑπέραντλά οἱ ἐδέδοκτο, γράμματα 
ἐφοίτων χατὰ πᾶσαν ἐπαρχίαν 
Ῥωμαϊκὴν, τὴν τῶν Βενετίχων 
κατάσχεσιν ἐπιτείνοντα χαὶ τὴν 
ἡμέραν διασημαίνοντα, 2aS' ἣν 
ἔδει τοῦτο γενέσϑαι καὶ τὰ ἐχείνων 
ἐσεῖσϑαι δημόσια χρήματα. Ev- 
στάσης οὖν τῆς προϑεσμίας ἅπας 
συνείληπτο' καὶ τῶν χρημάτων dxei- 
νοις τὰ μὲν εἶχε τὸ βασιλιχὸν In- 
σαυροφυλάχκιον ξυνενεχϑέντα ὁπό- 
Sev, τὰ πλείω δὲ οἱ τοπαρχοῦντες 
ἐξιδιώσαντο. Οἱ δὲ ἐν τῇ πόλει 
τὰς οἰκήσεις ἔχοντες Βενέτιχοι, χαὶ 
τούτων μάλιστα οἱ μὴ γάμοις 
ὡμιληκότες δρασμὸν βουλεύονται. 
Καὶ ἐπειδὴ τοῖς νεωρίοις ἐνώρμει 
τῆς πόλεως ναῦς τῶν τριαρμενίων, 
ἧς δὴ πολυχανδεστέραν ἢ μᾶλλον 
τὸ μέγεϑος προφερεστέραν οὔ ποτε 
χαιροῦ ναυλοχῆσειν ἐλέγετο, ταύ- 
τῆς νυχτὸς ἐπιβάντες τάς τε ἀγχύ- 
ρας ἀνίμησαν xai τὰ λαίφη τοῖς 
ἀνέμοις διαπετάσαντες ἀπενόστη- 
σαν. Κατεδίωξαν μὲν οὖν ὀπίσω 
τούτων νῆες πυρφόροι nal τριήρεις 
βασιλικαὶ πλήρεις ἀνδρῶν, οἵ τοὺς 
ἑτεροστόμους πελέχεις ἐπὶ τῶν 
ὥμων ἀνέχουσι. Καὶ προσήγγισαν 
μὲν τῷ πλοίῳ, οὐχ ἴσχυσαν δ᾽, 6 τι 
xal δράσαιεν, xxi τοῦ πνεύματος 
μὲν τὴν νῆα ἐπείγοντος, ὡς ἵπτασ- 
Sat δοχεῖν, οὐ ναυτίλλεσϑαι, ἀπει- 
πόντες δὲ μάλιστα πρὸς τὸ τῆς 
νηὸς ὕψος ἀτεχνῶς ἀναβαῖνον 
ἀέριον καὶ τὸ ἀπονενοημένων τῶν 
Καὶ μὲν ἡ 


ἐμπλεόντων. τότε 


MANUEL Iur. FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


bonaque eorum srario publico 
tradi deberent. Instante igitur die 
pristituto unusquisque compre- 
hensus est; eorumque bona par- 
tim fisco Imperatorio undecunque 
collecta 


inferebantur, maiorem 
vero partem presides provincia- 
rum sibi vindicabant. Venetiei 


vero in urbe habitacula habentes, 
et horum maxime coelibes fugam 
meditantur. Cumque in navalibus 
urbis navis ex pregrandibus, qua 
nulla unquam amplior maiorve ibi 
morata dicebatur, stationem suam 
haberet, ea noctu conscensa an- 
corisque sublatis, vela ventis com- 
mittentes abierunt. Hane naves 
quidem igniferg et triremes Iın- 
peratori® a tergo insequebantar, 
viris plene, secures ancipites 
humeris gestare solitis, navemque 
assecutae sunt, neque tamen agere 
quidque valebant; ventus enim 
navem  impellebat, ut volare 
videretur, non navigare; maxi- 
meque propter navis altitudi- 
nem plane insolitam et vectorum 
iliius temeritatem  desperantes. 
Tum igitur patria Veneta eos 
excepit, prospero cursu usos. 
Anno vero insequente classem 
instruentes insulas invaserunt, 
adque Euboeam appulsi Euripum 
obsederunt; eumque partem ejus 
capere licuisset, ignem edificiis 
injecerunt. Vere illucescente inde 
ancoris solutis Chium — insu- 
lam appulere. Qua re audita 


MANUEL ImP. FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


πατρὶς Beveria εἷχε τούτους 
εὐθυπλοήσαντας. Κατὰ δὲ τὸν 
ἐπιόντα ἐνιαυτὸν στόλον χρατύναν- 
τες τὰς νήσους ἐπήρχοντο, εἰς δὲ 
τὴν Εὔβοιαν εἰσπλεύσαντες ἐπο- 
λιόρχουν τὸν Εὔριπον, καὶ μέρος 
τι τούτου χατασχεῖν δεδυνημένοι 
πῦρ τοῖς οἰχοπέδοις ὑφῆψαν. Eapoc 
δὲ ὑποφαίνοντος ἐχεῖϑεν ἀνήῆχϑη- 
σαν χαὶ πρὸς τὴν νῆσον τὴν Χίον 
κατῆραν. ᾿Επεὶ δὲ πύϑοιτο ταῦτα 
ὁ βασιλεὺς Μανουὴλ, στέλλει τὸν 
μέγαν δοῦχα, τὸν Κοντοστέφανον 
᾿Ανδρόνιχον, περί που τὰς ἑκατὸν 
χαὶ πεντήχοντα τριήρεις ἔχόντα, 
ὅτι μηδὲ τῶν Βενετίχων ὁ στόλος 
ἦν ἐνδεέστερος, ἢ ἄλλως τὸ χα- 
τεσπουδασμένον ἔχων χαὶ μὴ χα- 
τηχριβωμένον ἐν ἅπασι. Πρὺς γὰρ 
ἀγῶνα μέγαν καὶ ἀνταγωνιστὰς 
“Ρωμαίους ἑτοιμασάμενοι εὖ ἁπαν- 
ταχόϑεν ἡρμόσϑησαν, καὶ συμμα- 
χίδας οὐκ ολίγας νῆας ἐπήγοντο 
ἀπὸ τῆς τῶν Σϑλαβίνων ἐχπορισ- 
Seilsas χώρας ἐχεῖνοις. Πρὸς δὲ 
τὴν πρώτην ἀποχναίσαντες ἀχοὴν 
τῆς τῶν 'ῬΡωμαϊκῶν νηῶν ἀπο- 
πλοίας παρὰ κώπην ἴξανον πάντες 
καὶ χατεδάρϑανον. Τοίνυν λύσαν- 
τες ἐκ Χίου πρὸς ἑτέρας νήσγυς 
μετέβαινον, χἀχείνων ἀπανιστά- 
μένοι xai ἀεὶ φεύγοντες ἄλλαις 
προσέπλεον, ὡς πράγματα ἔχειν 
χἀχείνους τὰς νήσους ἀμείβοντας, 
καὶ Ρωμαίους ἐν δεινῷ τίϑεσϑαι, 
ὅτι μὴ εὐρόησε σφίσιν ὁ πλοῦς ἢ 
ηοῦν ἀντίπρωροι τοῖς Beverixotg 


ἐγένοντο. Ὡς δὲ μέχρι καὶ 


163 


Manuel Imperator magnum Du- 
eem, Andronicum Contostepha- 
num cum triremibus centum 
et quinquaginta — mittit, cum 
nee Veneticorum «classis minor 
esset, vel in reliquis negligen- 
ter instructa deteriusque om- 
nino parata. Namque ad magnum 
certamen et contra hostes Roma- 
nos sese aceingentes bonos unde- 
quaque apparatus fecerant; naves 
quoque haud paucas socias, e 
Sthlabinorum terra ipsis ascitas, 
adduxerant. Ad primam vero 
famam de exitu classis Romane 
timefaeti ad remos sedebant, om- 
nesque deinde somnum capiebant. 
Mox evecti e Chio ad alias insu- 
las transierunt, eisque relictis 
fugiendo semper ad alias appli- 
cuerunt, ut et ipsis discessus ad 
alias ex aliis insulas laboriosus 
evaderet, et Romani »gre ferrent, 
quod navigatio illis minus bene 
cederet, vel saltem confligendi 
cum Veneticis nulla potestas fieret. 
Andronicus eum ad ipsam Maleam 
pervenisset, persequens reapse, 
qui assequi non posset, sive a 
tergo Argus maria pervadens, 
cursu converso in portum Byzan- 
tium revertitur. Venetiei vero cum 
suam per bella defensionem minus 
sibi proficere viderent, cum rege 
Sicilie pactum inierunt, ut ipsis 
inde defensio contingeret auxi- 
liumque haberent, si Romani arma 
ipsis inferrent. Horum fama haud 
11" 


164 


αὐτοῦ Μαλέου περϑακὼς ᾿Ανδρό- 
yuxog ἦν διώχων ἄντιχρυς τὰ ἀχί- 
χητα 3 τῆς ᾿Αργοῦς ὀπίσω πον- 
τοπορεύων, πρύμναν χρουσάμενος 
τῷ λιμένι προσέσχε τῆς πόλεως. 
Οἱ δὲ Βενέτιχοι τὸ διὰ πολέμων 
ἑαυτοῖς ἐπαμύνειν οὔκουν εἰς ἀγα- 
3óv προβαῖνον ὁρῶντες, μετὰ τοῦ 
ῥηγὸς ἐσπείσαντο Σιχελίας, ἵν᾽ 
ἐντεῦϑεν εὐϑυωροῖτο τούτοις τὰ 
τῆς ἀμύνης xai ἔχοιεν τὸν ἐπιχου- 
ρήσοντα, ei Ῥωμαῖοι xaT αὐτῶν 
ἐπίοιεν, Ὃ δὲ βασιλεὺς οὐχ ἀφρον- 
τιστήσας τούτων τῶν ἀχουσμάτων 
πρὸς τὰς προτέρας μετὰ τῶν Be- 
νετίχων ξυνϑῆχας ἀπέβλεψεν, ὡς 
ἐνὴν μέν, ἠγωνισμένος ἀχυρῶσαι 
τὰς μετὰ τοῦ ῥηγὸς Σιχελίας τού- 
των σπονδάς, τούτων δὲ μὴ ἀϑε- 
τουμένων, χαὶ οὕτως αὐτοὺς ἐπι- 
σπασάμενος, x«l ἀνεξιχαχίαν αἱ 
τουμένοις καὶφιλίαν προσεπινείμας. 
Ὅσα τοίνυν ἔϑιμα ἦν αὐτοῖς iac- 
πολίταις οὗσι “Ρωμαίοις, ἀνα- 
νεωσάμενος, οὐδὲ τοῦ ἀποδοῦναι 
γοῦν ἀπέσχετο, ἄπερ τῆς οὐσίας 
σφῶν ἡ βασίλειος γάξα ἔστεγεν. 
Οἱ δὲ τὴν χερδαλέαν ὡς ἔμποροι 
μηδ᾽ αὐτοῖς xai βασιλεῖ ἀργαλέαν 
τραπόμενοι, τὸν μὲν ἀναδασμὸν 
τῶν ηἰχείων χρημάτων χαίρειν 
εἴασαν, σοφιστιχόν τι xal δραστῆ- 
ρίον ἐννοήσαντες" ἐκ δὲ συμφώνου 
συνήλσθοσαν δέχα πρὸς τοῖς πέντε 
χρυσίου λήψεσϑαι 
ἀνθ ὧν ἀπώλεσαν χρημάτων 
παντοδαπῶν. Καὶ εἶχον ταῦτα οὐχ 
ἅμα, πολλάχις δὲ χορηγούμενα. 


χεντηνάρια, 


MaNcvEL Iur. FoEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 


neglecta Imperator ad priora 
Veneticorum — foedera animum 
attendit, pactum eorum cum rege 
Sicilie irritum facere studens, 
nec iis declinantibus veniam- 
que petentibus amicitiam quoque 
impertiens. Quseumque igitur, 
utpote zquo cum Romanis jure 
viventes, ex more antea tenue- 
rant, renovans, nec ea reddere 
detrectavit, que de opibus eorum 
in fiscum delata fuerant. Sed ipsi 
luerosam ut mercatores rationem, 
neque sibi regique gravem secuti, 
pecunie sus repetitionem omit- 
tunt, excogitato sapienti quodam 
et fructuoso subsidio. Facta enim 
conventione pepigerunt, ut auri 
quindecim centenaria pro bonis 
omnimodis sibi ablatis acciperent. 
Quz iis non simul, sed pluribus 
pensionibus soluta sunt. 


Manueu Iur. FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOVAT. 165 


Et hse quidem testes Grecorum, occidentalium scriptoribus, 
i. e. Venetis, e diametro adversantes. Hi enim omnem s#vitie Impe- 
ratori® culpam in Grecos devolvunt; Greci avaritiam et insolentiam 
mercatorum Veneticorum primo loco incusant. Harum eriminationum 
utra verior sit, vix difficile erit definitu. Venetis Emanuel Imperator 
eam ob causam in ipsorum cives grassatus esse videtur, quod foedus 
cum eo contra regem Normannorum Siculorum inire noluissent. Tacent 
vero iidem de Joannis Imperatoris sevitia adversus Venetos plane 
eádem, qui eosdem Venetos ob eandem insolentiam et avaritiam e 
regno suo expulerat, ubi similis causa foederis rupti a Venetorum 
annalistis non memoratur. Res omnis nobis quidem minime in obscuro 
posita videtur. Emanuel Imperator sve quidem, nee tamen injuste 
Venetorum mercatores ut pater ipsius e regno expulit; mox Veneti 
eum rege Normannorum vindiete eausa foedus contra Gr&cos pepi- 
gerunt. Quid inde consecutum ? Grecorum Imperator, classis Venet® 
prepotentiam reformidans, in gratiam eum istis mercatoribus rediit, 
uti pater ipsius Joannes cirea annum domini 1128, «causa plane 
eadem permotus. | 

Preter illas rerum condiciones, quas diversas a Grecis, diversas 
a Latinis auctoribus vidimus prolatas, haud dubie etiam ali rationes, 
sed ex obscuriores et divinatione potius stabiliende effecerunt, ut 
diuturna inter Venetos et Grecorum Imperatores pax atque amicitia 
sensim dilapsa tandem subito et inexpectato modo corrueret. Inter 
illas causas, ut sileamus de naturali inter Grz&eos ae Latinos eoque 
flagranti odio, nullo modo nec extincto nec extinguendo, potius multi- 
fariam et identidem excitato, primaria et summa videtur invidia, que 
intercedebat inter ipsas Italie civitates, res publicas Venetorum, 
Pisanorum, Januensium. Namque factum erat, ut fere hoc ipso tem- 
pore, et paulo ante et magis posthae, eum Pisani, tum Januenses multa 
a Grecis adepti essent eommoda ac libertates commercii, que priori 
evo tantum non solis Venetis et Constantinopoli et in aliis Imperii par- 
tibus obtigerant. Nihil magis invidie obnoxium est, quam lucri cupi- 
ditas; ea vero inter homines libere civitatis, que omnis intendit ad 
imperium maritimum et eommercium orbis obtinendum, ipsa natura 
ardentissima et est et esse debet. Hinc consentaneum est, Venetorum 
fidem, antea Byzantine aule habitam, valde coneussam fuisse; neque, 
que mox sub Manuele et sub aliis Imperatoribus mira astutia et animi 
mobilitate adversus Italos omnino acta sunt, fefellerunt vigilem 


166 MANUEL lur. FOEDUS VENETUM RUMPIT, MOX RENOYAT. 


providentiam eonsilii Venetorum, zque callidi ac sapientis, gloriz 
et salutis patrie nunquam immemoris. 

Omnia pacta, quz inter illas urbes atque Imperium Orientis 
postmodo inita sunt, uti eadem fere concedunt Pisanis aut Januensi- 
bus, quz? prius Venetis eoncessa affirmant, ita plus minus acerbam ac 
calamitosam produnt inter hos ipsos inimieitiam, qua, uti fit, externi 
hostes maximopere gaudebant, ad id modo nitentes, ne eoncordia facta 
inter congeneres civitates inexpugnabilis evaderet hzc alias felicis- 
sima orbis nostri regio. 

Denique et non obliviscendum Rom: aut imperantis aut impe- 
rare gestientis, quz in ipsa Italorum dissensione, maxime in illa, quz 
inter Venetias et Januam intercedebat, aemulatione ac controver- 
sia, inveterata a majoribusque tradita, pristina solertia uti nunquam 
desiit, Venetis plerumque infesta, grata ac benevola Liguribus, qui 
fidei orthodoxe sui commodi gratia sepius auxilium aut obsequium 
prestiterunt. 

Quum igitur nee Greci iam Venetis, nec Veneti Gr&eis veram 
fidem haberent, prima quique causa latentes et male dissimulatas 
inimicitias ad facinora odiosa propellere debebat. Sive igitur Gr&co- 
rum Imperator fuerit offensus repulso a Venetis contra Normannos 
foedere, quin immo renovato cum hisce pacto, aut quod alii, ut Moro- 
sini, animadvertunt, timuerit, ne quid repente fiata parte Venetorum in 
mari Adriatico contra Imperium, sive Veneti potius irritati, quod Impe- 
rator ipsis apud Dalmatinos atque Hungaros indefesse provocaret 
seditiones eorumque sociis sollicitatis ingentes exhiberet difficultates 
— ne dieamus de Imperatoris consilio in ipsa Italia locum opportu- 
num sibi acquirendi — quiequid fuerit, dolo atque fallacia superior 
extitit Emanuel. 

Egit de his rebus satis ample Lebret T. I, p. 326—334. 
Lebeau T. XVI, p. 257—260 diversam utriusque partis enarratio- 
nem sine suo iudicio proposuit. Nee sufficiunt, que Wilken de Com- 
nenis p. 504 sqq. protulit; nam et breviora sunt, quam quae omnia 
recte illustrent, nec prorsus a pr@iudicio quodam abhorrent. De obscu- 
riore illa causa, que nobis videatur maximi fuisse momenti, ut quse 
animos commoverit, pauca quedam tetigerunt recentiores: Depping 
histoire du commerce entre le Levant et l' Europe T. 1], ehap. VIII, 
p. 57 sqq. Sauli della colonia dei Genovesi in Galata T. I, p. 13 sqq., 
et T. I] documenta I—V. Primaudaie études sur le commerce au 


Donartıo See. Zıanı pe Treo. 167 


moyen äge, p. 38—48. Cfr. etiam Silvestre de Sacy notiee de 
pieces tirées des archives secrétes du gouvernement à Génes. Mé- 
moires de l'institut royal de France. Classe d' histoire et de littérature 
ancienne T. III, p. 104, 105, 106, 108; et Finlay, history of the 
Byzantine and Greek empires, Il, 220 sqq. 


LXIII. 
Donatio facta ecclesie S. Marci Venetiarum a Sebastiano Ziani Duce 
de tertia parte Tyri. 
A. d. 1175, mense Junio. 

Autographum extat in cod. Latino S. Marci elass. XIV, cod. LXXT, 
nro. VII. A tergo notatum est: 1175. Giuno, concessione di Tiro. 

In nomine domini dei ac salvatoris nostri Christi. Anno 
domini millesimo centesimo septuagesimo quinto, mensis Jun., 
indictione octava. Rivoarro. 

Semper quidem, eum aliquid alieui eonceditur vel quolibetmodo 
(trad)itur, utile magis creditur, si seripture vineulo confirmetur. 

Quapropter Nos quidem Sebastianus Ziani, dei gratia Vene- 
tiarum, Dalmatie atque Chroatie Dux, eum judieibus et sapien- 
tibus nostris et populo Veneciarum, cum nostris successoribus 
et heredibus, divino intuitu et amore sanctissimi evangeliste 
atque patroni nostri Marci, damus et concedimus operi ejusdem 
eeclesie, et tibi Stephano Barocio, ipsius operis procuratori, 
totam nostram terciam divisionem Tyri deintus et deforis. Totum, 
quod nunc habemus, et quod deo propitio nos habere contin- 
gerit, damus et concedimus ipsi operi a completo termino, qui 
continetur in concessionis cartula'), faeta anno domini mille- 
simo centesimo sexagesimo quarto, mense Jan., indietione ter- 
cia decima, quam fecit de predictis omnibus Vitalis Michael, 
bone memorie predecessor noster, cum judicibus et sapientibus 
et populo Veneciarum suprascripto operi et Leonardo Fradello, 
proeuratori ejusdem, a completo ipso termino usque ad quinque 
annos. Damus et concedimus ipsi operi habere et possidere 


1) Cfr. huius Colleetionis nro. LIX. 


΄ 


108 Donartıo Se». Zıanı DE Treo, 


usque ad eosdem quinque annos. Cuncta illi operi et tibi supra- 
scripto Stephano Barocio, procuratori ejusdem, damus et con- 
cedimus ad habendum et dominandum atque regendum ad hono- 
rem sancti Marci et utilitatem ipsius operis atque ad honorem 
nostrum et totius comunis ')...omnia tibi damus usque ad supra- 
scriptos quinque annos completos post terminum supraseripte 
concessionis, exceptis tamen his, que concessa fuerunt a Duce, 
predecessore nostro, et populo Veneciarum suprascripto (o)peri 
per cartulam concessionis, videlicet unam rugam cum omnibus 
suis pertinenciis, que ruga stat ad introitum porte juxta portum, 
revolvente a latere sinistro ab uno, et alio latere usque ad 
rugam saneti Marci et usque ad partem Regis, et exceptis tre- 
centis Bizantiis, qui in illa continentur, et excepto uno de me- 
lioribus molendinis et duobus casalibus et uno de melioribus 
jardinis. Que omnia jure perpetuo debent esse saneti Marci, 
exceptis etiam his, que concessa sunt episcopatui Equili et 
episcopatui Torcellano, que ipsi episcopatus perhemni jure sine 
violencia debent habere. Concedimus et damus tibi et ipsi operi 
omnes redditus de portu et de introitu portarum, platearum, et 
omnes redditus de fonticis, balneis, furnis, stateris, rubis et de 
mensuris vini et olei, et redditus de molendinis, et dationes de 
vitro, et universas daciones et redditus, quantecunque sunt et 
nobis pertinent. Omnia, ut superius dictum est, ipsi operi et 
tibi damus et concedimus habere et possidere usque ad jam 
dietos quinque annos. Pro eo scilicet hec omnia suprascripta 
tibi et supraseripto operi concedimus, quia ab (l. ad) subven- 
cionem hominum Veneciarum, qui de captivitate Constantinopo- 
litani [Imperatoris cum nave Romani Mairani apud Acres confu- 
gerant, de pecunia prefati operis beati Marci mille quingenti 
Bizantii dati fuerunt; et propter quod prefatum opus quasdam 
raciones adversus eomune(m) Veneciarum habebat, et pro eo 


1) lacuna; suppleas: quae. 


Donartıo See. Zıanı Dg Trao. 169 


etiam, quod sexcentas libras Vei. (i. e. Veneticas) ad presens 
in utilitate et servicio nostri comunis de pecunia ejusdem operis 
dedisti. Hec autem omnia tali ordine tibi et ipsi operi concedi- 
mus, quod non liceat tibi alicui illa concedere. Sed tu ipse vel 
certus missus tuus ad illa omnia retinenda ibidem cum nostro 
et consiliatorum consilio . . . debeat et tantum, quantum missus 
tuus, quem illue eum nostro et consiliatorum consilio miseris . . . 
illa omnia ineolumia conservare et manu tenere, regere atque 
disponere debetis, ita, quod nulli homini (det) de tota (ü)la terra, 
tam de intus, quam de foris"). Et de omnibus, que tibi eonces- 
simus, nec tu, nec tuus missus dare aut infeare aut inpignare 
aut pactuare debetis, sed semper libera (ef integra) nostro 
comuni debent remanere. Verum tamen domos nostras et arga- 
steria, quas in civitate habemus, cuicunque tibi aut tuo misso, 
quem illue eum consilio nostro et nostrorum consili(atorum 
miseris), placuerit, locare debeatis, ad nostram tamen et tuam 
vel tui missi fidelitatem. Cum autem supraseripti quinque anni 
fuerint completi, aut tu, aut successor tuus omnia, que (tibi 
concessimus) salva et integra, sine diminucione aut meliorata, 
nobis nostroque comuni reddere et reffutare debetis, sicut illa 
tibi concessimus. Verum quia in primo anno (quinque) annorum 
non poteris habere canamel, pro eo, quod ipso anno per ordi- 
nem suprascripte alie concessionis illud habere debes, in sexto 
anno illud tibi tollere et habere concedimus. Insuper (si tu ipse], 
vel tuus missus, quem cum consilio nostro et nostrorum consi- 
liatorum miseris, ibidem stare volueritis usque ad suprascriptum 
terminum, per publieam promissionis cartam non debetis com- 
pelli in Veneciam venire. . . Si contra hane concessionis eartam 
ire temptaverimus, componere promittimus cum nostris succes- 
soribus de camera nostri comunis suprascripto operi auri libras 
decem. Et hec concessionis carta in sua firmitate permaneat. 


1) Locus plus semel mutilus, quod indicasse sufficiet; alia quaedam supplevimus. 


170 Donatıo See. Zıanı DE Trno. 


T EgoSebastianus Ziani, dei gratia Dux, manu mea subseripsi. 

T Ego Andreas Dandulo, judex, manu mea subscripsi. 

T Ego Aurio Mastro Petro, judex, manu mea subscripsi. 

T Ego Petrus Fuscareno, judex, manu mea subscripsi. 

1 Ego Dominicus Sanudo, judex, manu mea subscripsi. 

+ Ego Joannes Badouarius, judex, manu mea subscripsi. 

T Ego Auorlino Pantaleo, auocator comuni, manu mea 
subscripsi. 

T Ego Michael Ciano, auocator comuni, manu mea subseripsi. 

1 Ego Vitalis Faletro manu mea subseripsi. 

+ Ego Petrus Orsiulo manu mea subscripsi. 

+ Ego Andrea Geno manu mea subseripsi. 

1 Ego Henrieus Navigajoso manu mea testis subscripsi. 

1 Ego Andreas Eneius (?) manu mea subscripsi. 

1 Ego Amanias Quirinus manu mea subscripsi. 

, Ego Otavianus Quirinus manu mea subscripsi. 

; Ego Philipus Greco manu mea subscripsi. 

T Ego... Baroci manu mea subscripsi. 

, Ego Petrus Michael manu mea subscripsi. 

1 Ego Mareus Signorello manu mea subscripsi. 

1 Ego Dominieus Aurio manu mea subscripsi. 

; Ego Nicolaus Polani manu mea subscripsi. 

1 Ego Petrus Fuscareni manu mea subseripsi. (Sic etiam 
reliqui.) 

1 Ego Guido Mazario. 

; Ego Matheus Ciurano. 

1 Ego Bartholomeus Dono. 

1 Ego Vitalis Dono. 

1 Ego Dominieus Dono. 

T1 Ego Dominicus Maurecenus. 

1 Ego Joannes Contarenus. 

T Ego Petrus Sirano. 

1 Ego Leonardus Jorzani. 





PacTuM WinLELMI II REoIs SiciLiAE cum VENETIS. 171 


T Ego Laurentio Monetario. 

1 Ego Petrus Simiteculo. 

1 Ego Petro Aurio. 

1 Ego Petrus Grossuni. 

T Ego Aurius Sisinulo. 

1 Ego Guido Miehael. 

T Ego Bonus Joannes da Morzano. 

; Ego Aurio Busignago. 

1 Ego Henrieus Fuscari. 

1 Ego Henricus Bonoaldo. 

1 Ego Stephanus Bosio. 

T Ego Benbonus Natali testis. 

T Ego Marinus Michael testis. 

T Ego Dominicus Lequeto ( ? ). 

T Ego Andreas Donato. 

T Ego Michael Marco. 

T Ego Laurentius Quirinus. 

1 Ego Joannes Faletro. 

T Ego Joannes Theonisto. 

1 Ego Petrus Justus. 

t Ego Joannes Tanol. . . 

+ Ego Leonardus B. . . 

+ Ego Dominicus Greco. 

Ego Joannes Navigaiosus, subdiaconus et notarius, 

complevi et roboravi. 


LXIV. 


Pactum Willelmi II regis Sicilie cum Venetis. 
A. d. 1175. 
Andreas Dandulus |. l. p. 301: „Rex Guilielmus Ducis 
(i. e. Sebastiani Ziani) muntios alacriter videns, foedus cum eis 
usque ad viginti annos et plus, si de partium consensu processerit, 
composuit; et Venetis in regno negotiantibus immunitates contulit. 
Et hec nuntii redeuntes Duci referunt“. 


172 PatviLEciUM WirLELMI ll ngois SiciLtiAE. 


Memoratur hoc pactum in diplomate sequenti huius ipsius 
anni: „que continentur in pacto a Duce et commune Venetie 
nobis facto“. 


LXV. 


Privilegium Willelmi II regis Sicilie Venetis concessum. 
A. d. 1175, m. Septembri. 


Liber Blancus fol. 267" hac inscriptione: Privilegium Guilielmi 
regis Sicilie pro securitate Venetorum in regno suo conversantium. 

Libri Paetorum T. II, fol. 172*. 

De hoc et sequenti diplomate hzc profert Marin T. ΠῚ, p. 201: 
»Carte 90 due Documenti esistono nell Archivio politico die questa 
Città, U uno si dice, Privilegium Willelmi Regis ed incomincia : In 
nomine Dei Eterni Salvatoris nostri Jesu Christi Amen. Wilielmus 
Divina favente clementia Rex Sicilie, Ducatus Apulie et Princi- 
patus Capuc .... e finisce: Data in Urbe Panormi felici per manus 
Gualterii venerabilis Panormitani Archiepiscopi, et Matthei Vice- 
Cancellarii, et Bartholomei Agrigentini Episcopi, Domini Regis 
familiarium. AnnoDominice Incarnationis 1175. PactorumLib. I. — 
I patti che si contengono in questa carta sono presso a poco i 
seguenti : 

Che debbano i Veneziani in tutto e per tutto esser sani e salvi 
in tutte le terre e mari di giurisdizione del Re. 

Sieno eccettuati da questo patto i Corsari, e i legni che fos- 
sero al servigio dell' Imperatore di Costantinopoli, come già con- 
templati dal patto fatto al Re dal Doge, e Comun di Venezia. 

I prigioni, che si facessero ne' contemplati legni esser debbano 
a vicenda restituiti. 

Il secondo Documento ch' ha le medesime formule e segnato 
nello stesso anno al Doge Sebastiano Ziani. Ecco le condizioni : 

Che delle merci importate ed asportate debbano in Veneziani 
pagar la metà di quello pagavano dal tempo di Ruggero e del 
predecessore Guglielmo I. 

In Messina ed a Palermo poi ed altre Terre di Sicilia la metà 
di quello non solito a pagare sin ora, e ció sin che dura la pace*. 


In nomine Dei eterni et Salvatoris nostri Jesu Christi. 
Amen. 


PariviLesıum WıLLeimi ll nkcis SıcıLıae. 173 


Wilielmus, divina favente clementia rex Sicilie, ducatus 
Apulie et principatus Capue. 

In regno nostro et in reliqua terra et mare potestatis nostre 
Dux Venetie et Venetici salvi et securi erunt per terram et 
mare in personis suis et eorum pecuniis de hominibus nostris 
et stolio nostro et galeis nostris, exceptis cursalibus et 
illis, qui contra regnum nostrum egerint, et exceptis illis, qui 
fuerint in auxilio Imperatoris Constantinopolitani ad deffenden- 
dum ejus Imperium in galeis illis, que continentur in pacto a 
Duce et commune Venetie nobis facto. Et si aliquis de illis 
galeis ab hominibus nostris captus fuerit, vel aliquis nostrorum 
hominum ab illis, qui in ipsis galeis fuerint, capi contigerit, non 
minus hoe presens pactum inter nos statutum observabimus. 

Nos non invademus auferre terras, que sunt de tenimento 
Dueis Venetie et Veneticorum, scilicet a Ragusa') usque 
Venetiam. 

Et si aliquem de hominibus nostris alicui de Veneticis foris 
facere contigerit, infra tres menses post requisitionem eis emen- 
dari faciemus sive per concordiam, sive per justitiam, si foris 
faetor presens fuerit; si vero absens fuerit, juxta usus et con- 
suetudines regni nostri emendabitur. 

Hec attendemus nos et heredes nostri Duci Venetie et 
Venetieis et successoribus suis usque ad annos viginti vel am- 
plius, si utrique parti resederit. 

Ad huius autem promissionis et concessionis nostre memo- 
riam presens seriptum per manus Alexandri, notarii nostri, 
scribi fecimus, et bulla aurea nostro tipario impressa jussimus 
roborari. Anno, mense et indictione subscriptis. 

Data in urbe Paxonwi. felici per manus Gualterii, venerabi- 
lis ^) Panormitani archiepiscopi, et Mathei, regii Vice Cancellarii, 
et Bartholomei, Agrigentini episcopi, domini Regis familiarium. 


!)Ragusia LB. | *)venerabilis omiss. in LB. 





»" 


174 Paiwvızesıum WiLLELMI lH ngos Sıcıuiae. 


Anno dominice incarnationis millesimo centesimo septuagesimo 
quinto, mense Septembris, indictione nona, regni vero Domini 
nostri Wilielmi'), dei gratia magnifici et gloriosissimi regis 
Sicilie, duchatus Apulie et principatus Capue, anno decimo 
felieiter. Amen. 
LXVI. 
Privilegium Willelmi II regis Sicilie Venetis concessum. 
A. d. 1175, m. Septembri. 

Liber Blancus fol. 268 hae inscriptione: Item aliud privilegium 
dicti regis tempore domini Sebastiani Ziani Ducis Venetiarum, limi- 
tans, que Veneti solvere debent pro cumerclo de navigiis et merci- 
bus eorum in regno suo. 

Libri Pactor. T. II, fol. 180. 

In nomine Dei eterni et salvatoris nostri Jesu Christi. Amen. 

Willelmus, divina favente clementia rex Sicilie, ducatus 
Apulie et principatus Capue. 

Precibus et amore Sebastiani Ziani, egregii Ducis Venetie, 
dilecti amici nostri, et Veneticorum, concedimus, ut Venetici 
venientes in regnum nostrum, de navibus et mercibus eorum, 
quas in regnum attulerint, vel a regno reportaverint, de justi- 
tiis, quas temporibus domini gloriosissimi regis Rogerii, avi 
nostri, et domini magnificentissimi, regis Willelmi, patris nostri 
beate memorie, dare soliti sint, amodo nonnisi medietatem tan- 
tum dent*) de hoe, quod hactenus dare soliti sunt. In Messana?) 
vero et Panormo et aliis terris Sicilie dent medietatem de hoc, 
quod hactenus dare soliti sunt in Messana; et hoc, donec pax 
et amicitia inter nos et ipsos fuerit. 

Ad huius autem concessionis nostre memoriam presens 
seriptum per manus Alexandri, notarii nostri, seribi fecimus, et 
bulla plumbea nostro tipario impressa jussimus roborari. Anno, 
mense et indictione subseriptis. 











1) regni nostri d. W. LB. 5) Mensana LB. 
*) dent omiss. in LB. 


Anpronicı CouxENI Iur. cum VEN. TRANSACTIONES. 175 


Data in urbe Paxonwi felici per manus Gualterii'), venera- 
bilis Panormitani archiepiscopi, et Matthei, regii vicecancellarii, 
et Bartholomei, Agrigentini episcopi, domini regis familiarium. 
Anno dominiee incarnationis millesimo centesimo septuagesimo 
quinto, mensis Septembris, indietione nona; regni vero domini 
nostri Willelmi, dei gratia magnifici et gloriosissimi regis Sici- 
lie, ducatus Apulie et principatus Capue, anno decimo feliciter. 
Amen. 


LXVII. 
Andronici Comneni Imperatoris cum Venetis transactiones de foedere, 
qued Emanuel Imp. ruperat, instaurando, 
A. d. 1182— 1185. 

Andreas Dandulus elhron. p. 309: Anno MCLXXXII (immo 
MCLXXX) Emanuel angustiatus, denique moriens Alexium Por- 
phyrogenitum heredem Imperii tuitioni Andronici commisit; qui 
spreto juramento postea illum suffocavit, et Imperator factus est. 
Hic pro firmitate Imperii, ut Venetos sibi favorabiles exhiberet, 
mercatores per Emanuelem captos, requirente Duce, liberavit, et 
de resarciendis damnis annuatim promissionem fecit. 


LXVIII. 


Privilegium Boamundi Ill principis Antiocheni de securitate et liber- 
fate Venetorum per universum principatum, ducante illustri domino 
Aurio Magistro Petro. 


A. d. 1183. 

Lib. Alb. fol. 157. Lib. Pact. I, 162. Cfr. eiusdem privilegium 
a. 1167, hujus Collectionis nro. LXI. 

In nomine sancte et individue Trinitatis, patris et filii et 
spiritus saneti. Amen. ' 

Notum sit omnibus hominibus, tam presentibus, quam futu- 
ris, quod ego Boamundus, Raimundi principis filius, dei gratia 
Antiochie princeps, amore boni Ducis Venetie, Aurii Magistri 


1) Omiss. Gualt. in LB. 





176 PriviLesıum Boamunpiı Ill prınc. ANTIOCHENI. 


Petri nomine, dono, confirmo et concedo omnibus Veneticis et 
ejusdem Ducis suecessoribus, precibus Jacobi Gradenici, ex 
parte ejusdem Dueis a me receptis, in Achon tunc temporis 
Vicecomitis, securitatem in omni fortuna, in rebus et in personis, 
et libertatem eundi et redeundi, prout eis placuerit, nee non 
emendi atque uendendi omnimodum mercatum per totum prin- 
cipatum meum, in mari et in terra, absque impedimento et absque 
ullo iure dando, preter quod de mercaturis illis, que uenduntur, 
de quibus uenditis daturi sunt de centum unum. 

Si uero, quod absit, naufragium in aduentu eorum apud 
prineipatum meum patiantur, securi sint et salui de rebus suis 
et personis, et liberi ab omni inquietatione. 

Preterea fundam suam, quam antecessores mei Venetieis 
dederunt et concesserunt, ego Boamundus Veneticis cum omni- 
bus pertinentiis suis dono, concedo et confirmo. 

Denique quisquis eorum inuentus fuerit cum muliere siue 
coniuge, nullum inde detrimentum in rebus et in personis 
paciantur. 

Vt autem hoe donum firmum fiat stabileque permaneat, 
literarum  inseriptione meique prineipalis sigilli inpressione 
munio atque confirmo. 

Huius enim rei testes existunt: 

Petrus de Longij'). Raimundus, constabularius Tripolita- 
nus^). Villielmus* de monte Cornet. Richerius de Armitat?). 
Galterus de Artican. Villielmus*) de Hingueron. 

Faetum est autem hoc priuilegium anno ab incarnatione 
domini millesimo CLXXXIII, Indictione prima. 

Ego Gabriel Paulinus, notarius et ducalis aule cancellarius 
Venecie, auctentieum huius exempli, sigillo plumbeo sigillatum, 
uidi et legi, et sicut in auetentico continebatur, ita et in isto 


1) Longis LP. *)Arminat LP. 
3) Tripolus LP. *) WillerinusLP.;similiter supra*. 


DowiNiCI JUBIANI PROMISSIO IN CONSTANTINOPOLI. 177 


eontinetur exemplo, ideoque meo proprio sigillo ipsum corro- 
boraui de mandato domini Jacobi Teupuli, incliti Ducis Venecie, 
eurrente anno domini nostri Jhesu Christi millesimo ducente- 
simo quadragesimo sexto, mense Maij, indictione quarta. [n 
palatio Ducatus Venecie. 


LXIX. 


Deminieus Jubianus promittit censum pre quadam terra posita in 
Constantinopoli Henrico Dandulo, Patriarchae Gradensi, 


A. d. 1183, m. Februarii. 


Ex Archivo Patriarchali ed. Flam. Cornel. in Eccles. Venet. 
dec. IV, p. 81 (T. III). 


In Nomine Domini Dei et Salvatoris Nostri Jesu Christi. 
Anno Domini millesimo centesimo octuagesimo tercio, mensis 
Februarii, [Indictione secunda, CoxsrawriNoPoLi. 

Promittens promitto Ego quidem D. Dominicus Jubianus 
de confinio Sancti Vitalis eum meis heredibus tibi, namque Johanni 
Dandulo, filio qu. Vitali Danduli de confinio Saneti Luce, et tuis 
heredibus, quod amodo in antea usque ad unum annum com- 
pletum, scilicet usque ad kalendas Marcii proxime venturas per 
indietionem tertiam, ipsum ergasterium, positum hic in Constan- 
tinopoli in scala, que vocatur Cacegalla, inter ergasterium, in 
quo nune manet Mareus Damolo, et caravum, quod mihi con- 
cessisti usque ad unum annum completum per concessionis car- 
tam, quam mihi inde hoe suprascripto mense fecisti per virtutem 
unius commissionis cartae, quam Dominus noster Henricus Dan- 
dulus tibi fecit, incolume retinere debeam usque ad supra- 
scriptum terminum unius anni, excepto incendio et violentia 
D. Imperatoris, et sie incolume tenere per me, vel per meum 
missum, tibi vel tuo misso ipsum ergasterium reddere debeam 
absque omni occasione aut nullis interpositis capitulis, excepto 


perieulo incendii et violentia Imperatoris. 
Fontes, XII. 12 


178 PniviLEGIA Isaacıı IMPERATORIS. 


Nune autem ego profietu supraseripti anni tibi appagavi 
yperperos auri boni veteris partes duodeeim; ita quod nichil 
inde remansit, unde me inde amplius requirere valeas per nullum 
ingenium. 

Si igitur contra hane promissionis cartam ire temptavero, 
tunc emendare debeam cum meis heredibus tibi et tuis heredi- 
bus auri libras quinque. Et hzec promissionis carta in sua firmi- 
tate permaneat. 

Ego Dominicus Jubiano m. m. ss. 

1 Ego Johannes Raybulo tt. ss. 

Ego Bonifacius Sulmulus tt. ss. 

Ego Andreas, Presb. Saneti Canciani Presb. et Not., com- 
plevi et roboravi. 

T Ego Vivianus, Presb. et Canon. Castell. Ecclesiae et 
Not., sieut vidi in matre, testis sum in filia. 

+ Ego Dominieus Superaneio, Diaconus et Notarius, ut 
vidi in matre, testis sum in filia. 

L. S. Ego Angelus Marinus, Presb. et Not., hoe 
exemplavi eodem anno, mense Madii, sub suprascripta Indictione, 
nee minui nee ampliavi, eomplevi et roboravi. 


LXX —LXXII. 
Privilegia Isaacii Imperatoris. 
A. d. 1187, m. Februario. 


Andreas Dandulus 1. I. p. 313: Andronicus Imperator 
ab Isacho Emanuelis nepote capitur et privatus oculo et manibus, 
sicut dolose egerat, ita ignominiose vitam finivit. Isachus igitur 
Imperator effectus est. Huic Dux (sc. Aureus Mastropetro) Petrum 
Michaelem , Octavianum Quirino et Joannem Michaelem pro reno- 
vatione crisobolii et damnorum restitutione legatos mittens criso- 
bolium obtinuit ; sed de resarciendis damnis dilationem habuit*. 

Sequuntur hie tria privilegia Isaacii Imperatoris, eodem temporis 
momento concessa Venetis: quo illa ordine sint exhibenda, id iam 
Liber Albus edocet, suo loco unumquodque proferens. P rimum ergo 


Privitesıum Isaacıı Imr. 179 


ehrysobullium (nro. LXX) continet renovationem eorum privilegiorum, 
que ab Alexio et Joanne Comneno, deinde per Emanuelem Venetorum 
reipubliez concessa fuerunt, maxime de libertate mercandi navigandi- 
que per totum Imperium Grecorum. Alterum (nro. LXXI) confirmat 
singulare paetum Emanuelis, spectans possessiones Venetorum in 
urbe Constantinopolitana. T ertium (nro. LXXII) est nova concordia 
seu conventio inter Grecos et Venetos inita, maxime de przstando 
mutuo contra hostes subsidio. Latius de his privilegiis egit Marinus 
T. II, p. 263 sq. s. libr. III, c. IX. — Nihil (quod mirum) de his 
pactis apud scriptores Grecos legi constat. 


LXX. 
Privilegium Isachii Imperatoris Constantinopolitani concessum inelito 
demino Aurio Magistro Petro, Duci Venecie. 
A. d. 1187, m. Februario. 

Liber Albus fol. 5—9. Lib. Pact. I, 105. Edidit Marinus 
l. e. III, 301. 

Quod Venetici quidem non nune primo Romeis federati 
amiei effecti sint, nec nuper eorum amicis fautoribusque con- | 
numerati, sed ex quo tempus erebrum, priores fere omnibus 
Italie Romaniam adeuntes, et devocionem, quam erga progeni- 
tores Imperii nostri habebant, ferventius aliis exhibentes, acta 
ab eis apud Durachium testimonium perhibere non ambigunt: 
sane cum Robertus Viscardus gravi equoreo exercitu Romaniam 
invasit, hi tunc obuii in illum egressi haud neglecto navigio, et 
piissimo semperque memorando proavo Imperii nostri, domino 
Alexio Comnano, accedentes fautores non vocati, non parvis 
periculis se opponentes in contra illum, vietorie ei non quan- 
libet partem contulerunt. 

Primum itaque hoe exordium primamque radicem devotio- 
nis, quam erga Romeos fovebant, exhibentes, ex qua fructus 
non sumpserunt ignobiles (non enim tune solummodo Romeis 
servi erant, verum etiam aliis temporibus et locis, de quibus 
per partes exprimere prolixum est), a nostre sublimitatis 
progenitoribus non minima premia adepti sunt, unum 

12° 


180 PriviLesıum Isaacn Iur. 


quoddam') corpus unanime eum Romania effecti uno eapite, hoe 
videlieet Imperio, dispensandum. Alii^) sie uniti et Romanie 
maxime devoti, occulti ob eujusdam rerum excessum Romanie 
alieni effecti sunt. Verumtamen quoniam pia nostra tranquilli- 
tate in progenitorum suorum sceptra Romani [Imperii a deo 
promota Venetici dilectionem et servitium erga Romaniam 
sacramento renovare voluerunt, notifieata in conventione, quam 
Imperio nostro et Romanie fecerunt, capitula iuramento corro- 
borantes, Imperium equidem nostrum ad eorum servitium, que?) 
ipsi sepe Romanie fecerunt, memoriam veniens, eos usque in 
finem alienos a Romania non fore justum reputavit. Suscepit 
autem eos iterum, misericordie") januam pandens, corpusque 
Romani principatus ad pristinam redegit integritatem, membrum 
ejus amputatum rursum ipsi adjungens. Quoniam vero poposce- 
runt nostram sublimitatem, rogantes erisobulum ipsis factum a 
semper inter Imperatores memorando patruo Imperii nostri, 
domino Manuele Comnano, confirmans chrysobula ipsis hactenus 
faceta piissimorum semperque memorandorum Imperatorum, 
videlicet proavi?) Imperii nostri domini Alexii et magni patrui 
domini Johannis Comnanorum, confirmari eum ceteris et a nostra 
clementia, Imperium nostrum, et hane deprecationem eorum 
adimplens, confirmat per presens chrysobulum verbum suum 
idem eorum erysobulum, quod sieque habet^) : 

„Et aliquis firmioribus civitatibus fortitudinem addere 
volens secundas munitiones excogitavit, et custodibus custodias 
murisque muros adjecit, et hostium insultibus fortissima oppo- 
suit; set et auri pondus grave hujus gratia expendere, et per- 
fectioni custodie prolirius tempus terere, et alia plura ad 


— —— 


!) quondam LP. | 3) ἅν: M. 
*) At ii? *) Cfr. huius Colleetionis nro. LI, 
3) quod M. quod est idem documentum, at 


*) memoris M. alia versione. 


PriviLesıum Isaacıı Imr. 181 


civitatis firmitatem atque custodiam largiri non refutavit. Nos 
vero et cum deo Imperatorio principatu succincti, et potestatem 
atque virtutem habentes, nec non !) et pecuniarum thesauros, 
ubi placet et necessitas exigit, largius effundentes, nonne lar- 
giemur amicis fidelibus et benivolis, et sermone sermones con- 
firmabimus, manumque ad ministrandum stillo exhibebimus 
ad eorum corroborationem, et vallum vallo adhibebimus, qua- 
tenus olim eis munimen custoditum custodiamus et muniamus? 
Et ubi hoc Imperialis benivolentie et voluntatis? Non eis 
januam opilabimus?), nec auditum eis serabimus, verum lecius 
eos adspiciemus et peticionem eorum perficiemus. Et quid 
michi ad favores sermonis? Veneticis est quidem factum et 
a perpetue memorie aut?) Imperii nostri chrysobulum, diversa 
ipsis largiens liberalitatis beneficia. Sequitur autem ipsum 
moz et alterum a semper memorando et ter beato ab omnibus- 
que dilecto domino et patre Imperii nostri, eadem ipsis imper- 
tiens, et appositum est, quod tunc petiere et certe ad restau- 
rationem amborum, fidei et servitutis videlicet, quam erga 
Imperium nostrum habebant, et sinceri amoris, quem erga 
Homaniam observare polliciti fuerant, nec non et affectus. 
Necessarium igitur est, et utraque hiisdem, quam continent, 
dictionibus presenti nostre serenitatis chrysobulo nunc inno- 
vari, quatenus veluti civitatem in medio sitam summis pre- 
sentis scilicet chrysobuli per omnia colligemus et muniamus. 
Habet itaque sic perpetue memorie Imperatoris domini et patris 
Imperii nostri chrysobulum: 

Consueuit sepe antiquior fides et devotio posteriorem 
mallivolentiam contegere et delere, victis dominis et amicis 
memoria pristine subditorum et amicorum bonitatis; qualle 


!) nos in mser. *) Leg. avo. 
3) obserabimus supra legitur; an 

opturabimus? Tene tamen 

formam rariorem opil, 


182 PuiviLEGiUM Isaacıı Im. 


nunc et de Veneticis contigit. Imperium enim nostrum remi- 
niscens eorum antique devocionis et fidei, quam erga perpetue 
memorie Imperatorem et desiderabilem dominum et patrem 
Imperii nostri exhibuere, pericula pro Romania subeuntes, et 
toto corde, cum inambigua strenuitate pugnantes contra hostes, 
qui tunc eam invaserant, paulo ante male ab eis gesta con- 
tempsit, et reversionem eorum suscepit, eisque nutum ylarem 
ostendit, et accedentes eos ampleratum est, et primo quidem 
indulgentia eos dignos facit, ut et penitus nullam amodo sube- 
ant lesionem pro hiis, que in celsitudinem nostram et Roma- 
niam er diabolica infestatione commiserunt, verum habeant 
assiduam pietatis nostre indulgentiam per presens chrysobulum 
eis collatam, pollicentibus et rursum ex toto corde pro Roma- 
nia pugnare et pro omni cristiano ordine sub nostra existente 
clementia; quedamque specialia servitia scripta per conven- 
(iones celsitudini nostre et Romanie observare pollicitis, secun- 
dum quod conventio a nunciis eorum facta de his latius nar- 
rat. Et quoniam petierunt. idem. chrysobulum ipsis factum 
beati Imperatoris domini et patris Imperii nostri corrigi sibi- 
que iterum dari, quia jam eo privati fuerant pro hiis, que 
acciderant, culpis, clementia nostra eos exaudivit precepitque, 
inviolabiliter hoc tamen scribi et hic poni, sic habens: 

Et quid unquam est commutatio eorum, que sincere dile- 
ctionis et fidei sunt? Et quem umicis ministrisque, periculum 
subire paratis pro dominis et amicis, reddet quis talionem, et 
maxime tunc, cum ipsi voluntarie pro eis inimicitiarum inter- 
sunt pugnis? Et quidem nostre benivolentie liberalitas, magnam 
hanc rem ponens, nullam repperit retributionem. Verumtamen 
retribuit, quantum tempus offert, et que amicis et ministris 
sunt acceptabilia. Sunt igitur ea, que retribuuntur eis fidei 
sincereque servitutis remunerationes, nostra quidem liberali 
voluntate benivoloque animo minora et pauciora, non autem 
ignobilia aliqua, nec amicis vel servis indigna. Verum quid 


ParviLesium ısaacıı Inr. 183 


michi proemium vult? Fidelium gesta Veneticorum nullus de 
hominibus ignoravit. Qualiter autem miriferis constructis 
navibus Epidamnum, quod nos Durachium vocamus, venerint; 
et viros navi pugnantes innumeros in auzilium nobis obtule- 
runt, proprioque stollo scelerosi stolum illius potenter device- 
rint, perdentes cum ipsis viris; qualiterque adhuc nobis 
faventes permaneant; et alia, que in mari laborantibus, his 
videlicet viris, peracta sunt; et que correcta omnes noverunt, 
quamquam nos non dicamus? Eapropter ad remunerationem 
hujusmodi servitiorum eorum clementia nostra concessit per 
presens crisobulum eos annuatim tempore erogativi accipere 
sollempnium viginti libras, quatenus per ecclesias distribuant 
proprias secundum velle suum. Honoravit autem et nobilissi- 
mum Ducem honoratissima Protoseuasti dignitate cum salario 
ejus plenissimo; nec in persona ejus dumtaxat honorem istum 
determinavit, sed indesinentem et perpetuum ac secundum 
successiones precepit eum fore Ducibus, qui per tempora erunt. 
Similiter honoravit clementia nostra Patriarcham eorum Yperti- 
mum, id est superhonorabilem, cum salario librarum XX; et hunc 
honorem secundum successiones ad posteros Patriarchas trans- 
misit, quatenus et his indesinens sit et perpetuus, et non tan- 
tum persone ejus. Constituit, autem serenitas nostra et sanctis- 
simam ecclesiam sancti apostoli et evangeliste Marci, Venecie 
existentem, ab uno quoque Amalfitanorum Constantinopoli et 
in tota Romania ergasteria habentium , et sub potestate dicti 
patriciati existentium , uno quoque anno accipere numismata 
yperpera tria. Ad hec largitur eis et ergasteria, in embolo 
Peramatis, id est transitus, existentia, cum eorum solariis, qui 
introitum et exitum habent versus embolum, progredientia ab 
Ebrayca usque in locum, qui dicitur Vigla, et que inhabitan- 
tur et que non inhabitantur, et in quibus Venetici manent et 
Greci, ut in ergasteriis; et tres scalas, que secus mare sunt, et 
in manifesto spacio circumscribuntur. Largitur autem et 


184 PaiviLzsıum Isaacıı Imp. 


sancto Quintino‘) pistrinum, quod in latere ejusdem ecclesie 
est, et domui attinet Petrii et pensionem habet numismata 
viginti. Item largitur eis et ecclesiam sancti Andree, que est 
Durachii, cum ibidem existentibus Imperialibus pensionalibus, 
sine tamen apparatu, qui in eis repositus est, quasi debens ad 
chelandia dari. Concessit autem celsitudo nostra et eos uni- 
versas mercari species in omnibus Romanie partibus, videlicet 
apud magnam Laodiciam, Antiochiam, Mamistam , Adanam, 
Tarsum, Ataliam, Strouilum, Chium, Theologum, Fociam, 
Durachium, Aulonum, Korphum, Bunditiam, Methonum, Coro- 
nium, Nauplium, Corinthum, Thebas, Athenas, Euripum, 
Dimitriadam, Thesalonicam, Chrysopolim, Peritheorium, Aui- 
dum, Redestum, Adrianopolim, Aprum, lracliam, Silimbriam!), 
et apud ipsam magnam urbem, et simpliciter in omnibus par- 
tibus sub potestate nostre pie tranquillitatis eristentibus, non 
prebentes quo modo pro qualibet propria merce quicquam com- 
merchii gratia vel alicujus alius condictionis, que fisco debea- 
fur, pacti videlicet xilocalami, limeniatici, portiatici, cani- 
schii?), exafolum*), archonticum?) et aliorum reddituum, 
quorum causa negociari debent. In omnibus enim mercationum 
locis data est eis a nostra sublimitate libera licentia, dehens 
superiores eos facere et ipsa inquisitione. Exeident autem et 
ab ipso eparcho parathalarica^), ehMeoparocho") genicho*), 
commerkiariis, kartulariis, yppologis et hujusmodi omnibus, 
nullo per loca principum vel aliorum servitia communis 
tractancium. presumente aliquid eorum contempnere, que hic 
diffinita sunt. Omnium enim specierum et mercium, quam 


1) I. 6. ᾿Αχινδύνῳ. 5) archontieii LP. 
*) De his nominibus, quis intacta *) peratalisita LP. 

reliquimus, vid. supra ad privile- 7) eleo p. LP. 

gium Emanuelis p. 118. 119. *) genico LP. De his corrigendis 
8) eaniskii LP. vide nos supra p. 119. 120. 


*) exafolum in correetura; exa- 
folii LP. 


PniviLEGIUM Isaacıı Imp. 185 


quispiam dicet, collata est eis negotiatio, et omnium emptionem 
faciendi habebunt potestatem, superantes omnem dationem. 
Hec igitur Imperii nostri. pietas sic dispensans sancit et pre- 
cipit, nullum eis repugnare tanquam rectis et veris clementie 
nostre (servis), et contra hostes auzxiliatoribus, et usque in 
finem seculi tales se fore pollicitis, nec quemquam omnino 
ralibus sentire contraria, vel allegationes aliquas contra eos 
erercere collatorum eis hic gratia ergasteriorum, videlicet et 
scallarum. Cujuscunque enim juris hec sint, sive ecclesiastici, 
sive privati aut publici, sive sancte domus, nullus tamen tan- 
get ea, que sunt nunc existentium fidelium celsitudinis nostre 
Veneticorum, et postmodum futurorum ; quoniam multam beni- 
volentiam et rectam voluntatem erga Imperium nostrum et 
Romaniam exhibuerunt, et hanc toto corde in perpetuum obser- 
vare pollicentur, et pro Romano ordine ac Cristiano prompte 
pugnare volunt et protestantur. Contra tales viros quis contra- 
dicet, aut quis placitum aggredietur? Quam ob rem neque 
secretum  Petrii aut Mirelei'), neque familiarium aliquis, 
neque monasterium sive templum sanctum, quibus videlicet 
collata ergasteria adtinent et scalle, contra hos movebunt. 
Erunt autem silentes et in dispensatione et dono sublimitatis 
nostre veraciter perseverantes. Si enim (autem), que nostra 
vult celsitudo, dignis accipere non largimur, seu viriliter opera- 
tis et viriliter operari accelerantibus, quibus unquam largiemur ? 
Ea propter donabuntur collatorum immobilium sine ablatione 
et infestatione a modo per omnes et assiduos annos secundum 
comprehensionem practici horum traditionis, quod eis componi 
debet a proto antipato Georgio et notario nostre serenitatis Ma- 
chitario, quod et firmum erit et stabile atque inviolabile in omni- 
bus, que in eo continebuntur. Idemque debet in illis substerni 
secretis, in quibus el presens nostri potestatus substernetur 


!) Milerei LP. 


186 PuirviLEGIUM Isaacıı Inr. 


chrysobulum ad noticiam collatorum rectis (adde servis) celsi- 
tudinis nostre Veneticis, et redargutionem illorum, qui istos 
horum gratia infestare niterentur. Erunt igitur semel hic diffinita 
omnia firma et inviolabilia et a nemine contempnenda. Si 
vero quispiam forte aliquid in hoc chrysobulo ordinatorum 
contempserit, inremisibiliter cogetur dare a secreto epi ton 
ikiakon') auri libras decem; et ex eo solvetur ablati pretium 
in quadruplum, firmo et stabili existente presente chrysobulo 
celsitudinis nostre, facto mense Majo indictionis quinte (decime) 
in anno sex millesimo sexcentesimo"), in quo et nostrum pium 
et a deo promotum subsignavit Imperium. 

Igitur Imperium nostrum hujusmodi confirmans chryso- 
bulum, concedit et rursum habere effectum, secundum quod 
dictatum in principio fuit, tunc, cum eis collatum fuit, quate- 
nus et sollempnium beneficium iterum accipiant, et honores 
dignitatum nobilissimus Dur et sacerrimus Patriarcha cum 
suis errogativis habeant, nec non et ipsi possessionem et frui- 
tionem ergasteriorum et collatorum et scalarum sine ablatione 
possideant. Similiter vult clementia nostra, eos habere licen- 
tiam sine prohibitione negociandi, sine commerchio et qualibet 
alia datione in omnibus numeratis in manifesto chrysobulo 
civitatibus et terris, sub potestate nostre sublimitatis existenti- 
bus. Verum et sanctissime ecclesie sancti apostoli et evange- 
liste Marci, que est in Veneciis constituta, de Amalfitanorum 
ergasteriis per prefactum chrysobulum sine privatione eidem 
tradentur ecclesie. Quoniam vero ante non paucos annos ab 
hiis, qui quasdam merces Veneticis in Romanie regionibus ven- 
dunt, commerchium exigi contigit, et obtinuit hujusmodi mos, 
ut patet, annis. sufficientibus, rogaverunt autem et pro hoc 
clementiam | nostram  fidelissimi et amici nostre serenitatis 


Venetici, quatenus et hujusmodi corrigatur capitulum , eisque 


1) I. e. ἐπὶ τῶν οἰχειαχῶν. | Ὁ) Cfr. supra p. 122. 


PnuiviLEGIUM Isaacıı Imp. 187 


hujus detur licentia et libertas, clementia nostra et hanc eorum 
peticionem adimplevit, et precipit per presens chrysobulum, 
ut nullus sub nostre majestatis potestate Romeorum cum Vene- 
ticis negociancium in omnibus Romanie terris, aut quando eis 
vendit, aut quando ab aliquo eorum emit, det commerkii gratia 
quicquam vel alicujus alius exactionis; sed excusentur et 
ipsi, seu hii, qui commerchia dantibus negociantur. Verum- 
lamen et Venetici debent ea, que per conventionem scripto 
peragendam a nuntiis eorum clementie nostre sunt jurejurando 
promissa, et firma et inviolabilia observare. Super hac!) erunt 
ipsi juris sibi collati per presens erysobulum, sine ablatione 
donantes, per seculum omne firmo et inviolabili presente chry- 
80bolo existente, facto mense Augusto indictionis quarte sex 
millesimi sexcentessimi (trigesimi) quarti anni, in quo et 
nostrum pium et a deo promotum subsignavit Imperium. 

Hec igitur sunt, que a perpetue memorie Imperatore et 
avo Imperii nostri et ter beato Imperatore domino et patre 
celsitudinis nostre fidelissimis Imperio nostro Veneticis per 
chrysobula illorum collata sunt; que etiam chrysobula et 
nosírum pium Imperium corroborat per presens crisobulum, 
et jubet effectum ea habere, secundum quod eum usque ad 
migrationem ad dominum inter Imperatores perpetue memorie 
ter beati domini et patris nostre sublimitatis habebant. Venetici 
autem solita sibi sacramenta facientes observabunt fidem et 
servitutem, quam nostre celsitudini debent et Romanie , ipsis 
operibus puram et vere reclam. Quoniam vero, ut relatum 
fwit elementie nostre a nuntiis Veneticorum in magna urbe 
presentibus , inpetravere Venetici preceptum quidem inter Im- 
peratores semper memorandi Imperatoris, domini et patris 
Imperii nostri, licenciam ipsis largiens sine prohibitione et 
per insulas negociandi , videlicet Ciprum et Cretam, per quod 


1) Similiter hoc LP. 


188 PRivILEGIUM Isaacıı Iur. 


et sine commerkiis debeant custodiri ubique terrarum Imperii 
nostri pro hiis omnis generis speciebus, quas ipsi ab eisdem 
insulis. mercabunt, nequivit autem tenor ejusdem precepti 
adhuc effectum recipere, — quam ob rem et nunc usque Venetici 
collato ipsis per hujusmodi preceptum beneficio carent, — petie- 
runtque ab Imperio nostro precipi, quatenus beneficium, quod 
in predicto continetur precepto semper memorandi Imperatoris 
domini et patris Imperii nostri, et adhuc caret effectu, amodo 
potiatur effectu: clementia nostra ob fidem et servitutem, quam 
erga sublimitatem nostram exhibent et deinceps exhibere pol- 
licentur, hujusmodi peticionem eorum exaudiens concedit et 
precipit, sine prohibicione per manifestas insulas, Cyprum vide- 
licet et Cretam, eos negociari, nemine quidquam ab eis erigere 
presumente horum gratia, et sine commerkiis ubique terrarum 
Imperii nostri custodiri secundum superius scriptas condictio - 
nes. Igitur ut et ipsi certitudinem habeant de in present? 
chrysobulo diffinitis, presens. chrysobulum est compositum, 
factum mense Octubri indictionis undecime anni sex millesimi 
sexcentesimi quinquagessimi sexti, in quo et nostrum pium et 
a deo promotum subsignavit Imperium*. 

Hoc igitur chrysobolum sie continens beati transitus et 
semper memorandi Imperatoris et patrui Imperii nostri magni 
Manuelis, confirmans et nostra pietas per presens chrysobulum 
verbum Imperii nostri, concedit et precipit, ipsum videlicet, et 
que in ipso ehrysobulo verbo notifieantur semper memorando- 
rum Imperatorum, proavi scilicet Imperii nostri Alexii Comnani, 
et magni patrui Imperii nostri Johannis Comnani, firma et 
inviolabilia permanere in omnibus, que continent, et conservari 
personas et res universas fidelissimorum celsitudini nostre Vene- 
ticorum salvas et illesas ab omni homine sublimitatis nostre, 
nee non et ab ipso Imperio nostro in omnibus elementie nostre 
terris, et in terra et in mari, habere et predietos Veneticos et 
universa ipsis data et concessa a manifestis semper memorandis 


PriviLEGiuUM CONFIRMATIONIS Isaacıı Imp. 189 


Imperatoribus omnimode inviolabilia et absque ulla diminucione, 
secundum quod eis data fuerunt et concessa, presente chryso- 
bulo verbo Imperii nostri firmo et inviolabili permanere debente 
in omnibus, que continet; facto mense Februario presentis 
quinte indictionis sex millesimi sexcentesimi nonagesimi quinti 
anni, in quo et nostrum pium et a deo promotum subsignavit 
Imperium. 

Ysaakius in Christo deo fidelis Imperator et 

moderator Romeorum Angelus. 


LXXI. 


Priuilegium — confirmationis (Isaacii Imperatoris) de concessione 
Imperatorum Constantinopolitanorum sub millesimo CLXXXVII. 
A. d. 1187, m. Februarii. 
Lib. Alb. fol. 9 —11. Lib. Pact. I, 110. Edidit Marin. III, 293. 


Quoniam Venetici ad Imperium nostrum accedentes et ab 
eo ad seruitium celsitudinis nostre recepti, cum ceteris, que 
postulauerunt, ab Imperio nostro petierunt nostram deposcentes 
serenitatem, confirmari et quod super practico collatorum eis 
in magna urbe a semper memorando Imperatore et desideratis- 
simo patruo Imperij nostri, domino Manuele Comnano, habita- 
culorum uidelicet et liberorum locorum, nee non et littoralis 
scale, faetum est chrysobulum uerbum eiusdem semper memo- 
randi Imperatoris, quatenus sic nullo modo suspicionem aliquam 
habeant, quiequam horum fore auulsum: Imperium nostrum 
huiusmodi deprecationem eorum nolens abicere, presenti chri- 
sobulo suo confirmat predictum ehrysobulum inter Imperatores 
famosi Imperatoris et patrui nostre serenitatis, quod ad uerbum 
sie continet : 

„Si eos, qui fide et deuotione optimi sunt erga illos, qui 
per tempora optinent Imperij gubernacula, oportunum est, larga 
beneficia ab ipsis consequi, magis autem , si contigerit eos 
anime statum generosum habere atque audacem, ut ad similem 


190 PRIVILEGIUM CONFIRMATIONIS Isaacıı Imr. 


zelum reliqui irritentur, et ne, huiusmodi uirtute in honore") 
persistente et contrario ei uitio reprehensionem ueritate), 
raritas ualde necessariarum prerogatiuarum a deo saluato 
Romanorum exercitui fiat: nequaquam, quod a deo est, Impe- 
rium nostrum ingenuos nautas et fidelisimos celsitudinis nostre 
Veneticos, in hanc Imperatoriam urbem uenientes, decet pror- 
sus spernere a peticione decidentes?), quam nunc Imperio 
nostro porrererunt, quum et ipsi consuetas genitoribus suis 
fidem et deuotionem erga Romaniam et celsitudinem nostram 
rursum ostenderunt, et ab Imperio nostro uocati in congres- 
sum contra eum, qui potestatem habet Sicilie, et omnimodam 
pugnam contra eum et stollum eius , nec non et terram eius, 
parati et prompti apparuerunt. Ut enim predictus Sicilie domi- 
nus Rogerius didicit, incustoditas fore partes Imperij nostri, 
que circha Greciam et Peloponisum sunt, et insulas, terras 
(terrasque) Imperij nostri, que circa easdem terras sunt, dum 
sublimitas nostra uacaret susceptioni et ducatui earum, que 
paulo ante per terram Imperij nostri transierunt, innumera- 
bilium exrpeditionum , Alemannorum uidelicet et Franchorum, 
et paratum*) cum ipsis esset contra impios Agarenos ad expe- 
ditionem faciendum per stolij missionem , eiusmodi regionem 
celsitudinis nostre, secundum quod ei possibile fuit, depopula- 
tus est; cumque, quod factum est, ad predictorum Veneticorum 
aures peruenisset, hij hoc tanquam proprium dampnum repu- 
tauerunt, et confestim ad aparatum cooperandi, ut id, quod 
factum est, omnimode uindicetur, consurrexerunt?), et suum 
seruitium prompte celsitudini nostre spoponderunt. Porro et 
in reliquas regiones Imperij nostri transmiserunt, quatenus, 
qui^)  inuenirentur cumpatriote') ^ eorum, | uenirent et 
!) inhonora LP. *) An parandum? 
3) Leg.invenientes.excitante. 5) coniunxerunt M. 


*) deceedentis M. Leg. dece- | *) quod M.; quasi LP. 
dentes. 7) eompatriotae M. LP. 


PRIVILEGIUM CONFIRMATIONIS Isaacıı Iu. 191 


seruirent et ipsi in eiusmodi Homanie et Imperij nostri 
seruitio usque ad complementum tocius mensis Septembris 
futuri cum deo indictionis duodecime. Ad remunerationem 
igitur huiusmodi eorum seruitij, quod, ut dictum est, facere 
promiserunt, quoniam (petierunt) maiores') uice uniuerse, 
que per tempora huc uenit, Veneticorum multitudinis, adaugeri 
sibi et mansiones et embolum et scalas, in quibus naues eorum 
in portu stant, certificantes, se non modicum angustari’), et 
quod non possint hijs solis, que ipsis data sunt a beate memo- 
rie Imperatore et auo Imperij nostri in hac ciuitatum Impera- 
trice contenti?) esse: largitur eis Imperium nostrum per pre- 
sens chrysobulum suum, que petierunt, habitacula et libera 
loca et littoralem scallam, que expresse numeranda et scri- 
benda sunt in eo, quod iussum est fieri, practico traditionis 
eorum corporalis, ab edesimotato Epiphanio Tuglica, certifi- 
cari debente per superscriptionem") familiaris hominis celsi- 
tudinis nostre Johannis Pepagomeni’) et sterni in congruis 
secretis, in quibus el presens nostre serenitatis chrysobulum 
sterni debet, quatenus et hec optineant, sicut et que prius a 
semper memorando Imperatore et auo Imperij nostri eis") 
data sunt, seruire debentibus, ut superius monstratum est. 
Determinatio igitur eorum, que per chrysobulum presentis 
scripti eis’) collata sunt, habet sic: | 

» Incipit ab ipsa Vigla, et procedit uersus orientem. Tenet 
embolum et que uersus septemtrionem et meridiem sunt cum 
solarijs habitacula, et procedit usque ad fornicem coniunctum?) 
muro hospitalis sancti. Marciani, comprehendens et loca, in 


!) quoniam per maiores LP.; *) eontra esse(!) M. 
quam primi maiores uicem, *) subseriptionem M. 
uniuersaque per t. h. u. V. 5) Pepagemini M. 
multitudines M. Nos sensus *) episcopis(!) M. 
gratia inseruimus „petierunt“, 7) seriptionis M. 

*) angustiari M. LP. 8) coniunctam M. 





192 PaivILEGIUM CONFIRMATIONIS IsAacıı Imp. 


quibus stant octo numulariorum') tabule. Ascendit paululum 
uersus meridiem ab ipsa Vigla. Tenet ad modicum et aliud 
embolum, et peruenit usque ad primum fornicem eiusdem 
emboli, conprehendens triclinarium altum domicilium Mili"). 
Versus orientem eiusdem emboli secundum duas partes humi- 
lem domunicullam?) cum aclini*) tecto eiusdem monasterij, et 
que in equalli huius est, modicam curiam, que dicitur Aristini, 
et habet longitudinem brachiorum octo cum dimidio, et latitu- 
dinem septem cum tercia. Preter ea, que sunt uersus orientem 
habitacula diacone*) Precursoris?), debentibus obturari ianuis 
huiusmodi habitaculorum, que educunt in manifestam curiam. 
Versus aquilonem tria ergasteria cerulariorum, Ycanati^) duas 
stationes, in quibus panes venduntur, et loca tabularum duarum 
nummulariorum eiusdem monasterij Mili"). Incipit rursum 
ab ipso fornice predicti hospitalis; tenet publicam uiam, que 
uersus occasum est eiusdem hospitalis, et progreditur usque 
ad portam"), que est iuxta paruum templum Precursoris. 
Exinde rursus dimittens premonstratam portam, quasi uersus 
orientem transit per murum ciuitatis, et peruenit usque ad 
semitam, que diuidit iura monasterij Akymitero'"). Exinde 
ascendit modicum uersus meridiem, tenens eandem publicam 
semitam, habentem in latitudine brachia tria, et, ut dictum est, 
diuidentem mansiones monasterij Akymitero''), et perueniens 


1) oetommulariorum(!) M. 8) Mela M. 

*) Meli M. De Milio efr. DuCange 9) Const. christ. 1. I, p. 50, n. V. 
Const. christ. I, p. 72, 73. 10) Acymitorum LP. Achimi- 

3) Kumilem Donunculum(!) M. ton M. Est monasterium Akoe- 

*) uelini tecto M. Nostrum est metorum s. τῶν ᾿Αχοιμήτων, de 
acelini. quo vid. Const. christ. 1. IV, 

5) Leg. diaconi. p. 151, 152. 

*) Cfr. DuCange Const. ehrist. IV, | !!) Aeymitorum LP.; Achimi- 
p. 113, n. X. ton M. 


7) leanuti M. 


PhRIVILEGIUM CONFIRMATIONIS Isaacıı Inr. 193 


usque in finem domicilij ecclesie Periuleuti'), ita ut a muro 
ciuitatis per equalitatem eiusmodi semite usque ad finem 
domicillij sint brachia uiginti sex. Flectitur uersus orientem, 
tenens murum ecclesie sancti Nicholai"), relinquens a dextris 
quidem monasterium sancti Nicholai, a sinistris uero domici- 
lium monasterij Periuleuti, et progrediens usque ad alteram 
semitam uersus orientem muri?) sancti Nicholai. Rursus 
flectitur et ascendit parumper uersus meridiem eandem semi- 
(am , et ascendit uersus orientem , diuidens domicilia sancti 
Nicholai, a sinistris pistoricum ergasterium sancti Marciani, 
quod est iunctum mansionibus sancti Nicholai. Supergreditur 
rursus aliam tertiam semitam, et peruenit usque ad aque cur- 
sum, que a Vigla descendit, relinquens a dextris alia habita- 
cula sancti Nicholai, a sinistris domicilium sancti Marciani 
et pensionales domos monasterij Parakymomeni*). Iterum pro- 
greditur uersus meridiem, comprehendens uacuum locum eius- 
dem monasterij Parakimomeni, qui*) uersus orientem iacet 
domorum sancti Nicholai, et procedit et regreditur usque ad 
Viglam, vnde et incepit, dimittens quidem a dextris domos 
monasterij sancti Marci^), a sinistris uero aque cursum. Eius- 
modi determinationis spatio comprehenduntur ea, que sunt 
uersus orientem aque cursus, descendentis a Vigla uersus por- 
tam Canauuci") : 

Habitacula et uacuus magnus locus, qui usque ad publi- 
cam uiam uersus occidentem progreditur sancti Marciani a 
muro ciuitatis et usque ad embolum, per presens chrysobulum 


1) Sie et LP.; eccl. dei Genitri- 3) Periehimomenique M.; Po- 
eis M. Erit des Deipar®, que racimomeni LP. 
dicebatur Periblepta, % Περί- 5) quod M. 
Pierros. Cfr. Ducang. Constant. *) Const. christ. 1. IV, p. 114, n. XIX. 
ehrist. 1. IV, p. 94, n. XXXVI. 7) portum Connauieci M. 

3) Const. christ. 1. IV, p. 130. 

8) [tenens — muri] Haee desunt 
ap. M. 

Fontes. XII. 13 


194 PriviLesium CONFIRMATIONIS Isaacıı Iur. 


uerbum datum. Et ea, que sunt uersus occidentem aque 
cursus a muro ciuitatis, qui in equali semite est, diuidentis 
iura monasterij Akimiton, et usque ad domos sancti Nicholai 
et sancti Marci, cum paruo uacuo loco monasterij Parakymo; 
meni. Et simpliciter omnia, que inhabitantur, et que non in- 
habitantur, habitacula et uacua loca, in predicto spatio conpre- 
hensa. Adhuc cum his comprehenditur et, que est in littore, 
scalla sancti Marciani, que hodie a Chrysiobasilio possidetur, 
cum uniuersa eius comprehensione et continentia, et que in ea 
sunt, domibus et ergasterijs. 

His sic ab Imperio nostro donafis per presens chrysobu- 
lum uerbum celsitudinis nostre, exceptis proximantibus his 
donatis, portis uidelicet, muris et cortinis murorum ciuitatis, 
habebunt Venetici hec, deuotionem et fidem, quam Imperio nostro 
debent, seruantes, secundum quod et per ea, que prius adepti sunt, 
chrysobula hanc seruare conentur [tenentur? ], cuiuscumque 
iuris sint, siue ecclesiastici iuris, siue rei publice, siue pri- 
uate, siue sancte domus, uel monastice, nulla accione locum 
exercendi habente contra eos gracia horum. Si uero quispiam 
forte infestationem eis indurerit gracia conuincendi, aut aufe- 
rendi quicquam eorum, que eis, ut dictum est, data sunt, in- 
remissibiliter multabitur a secreto epi ton ykiacon') in decem 
libris auri, firmo et rato existente presente chrysobulo uerbo 
clementie nostre, facto mense Marcio indictionis undecime sex 
millesimi sexcentessimi quinquagessimi sez ti^) anni, in quo 
et nostrum pium et a deo promotum subsignauit Imperium.“ 

Hane igitur Veneticorum deprecationem Imperium nostrum 
nequaquam abiciens, confirmat sie continens chrysobulum uer- 
bum inter Imperatores semper memorandi patrui celsitudinis 
nostre, domini Manuelis, per presens chrysobulum uerbum, et 


1) ἐπὶ τῶν οἰχειαχῶν. | *) Hoe addendum est, uti ex indi- 
etione apparet. 


CunYsoBULLIUM Isaacıı Imp. 195 


iubet intactum hoe manere et inuiolabiliter") in omnibus, que 
preeipit, dans et concedens Veneticis, habere, et rursus, que 
in ipso notificantur, domos sine mutilatione secundum ipsius 
eomprehensionem, ut ab Imperio nostro ipsis datas. Super hoe 
enim et presens ehrysobulum uerbum clementie nostre factum 
est, firmum et ratum permanere debens, quousque et Venetici 
conseruabunt sine fraude et malo ingenio ea, que per conuen- 
tionem et sacramentum Imperio nostro debent. 

Factum mense Februario quinte indietionis sex millesimi 
sexcentesimi nonagessimi quinti anni, in quo et nostrum a deo 
promotum subsignauit Imperium. 

Isakius in Christo deo fidelis Imperator et 
moderator Romanorum Angelus. 


LXXII. 
Priuilegium Isachij Imperatoris. 
A. d. 1187, m. Februarii. 

Lib. Alb. fol. 11—15. Lib. Paet. I, 113. Edidit Marin ΠῚ, 
pag. 282. 

Oportuit equidem et Venetie reuocationem et in Romaniam 
et in pristinam vnionem*), quam eum ea habebat, reuersionem 
et restitutionem, sepe quidem excogitatam, diuersis uero occa- 
sionibus impeditam et in diebus inspectam nostre pie tranquilli- 
tatis, quam deus, interpositum?) inimicitie deponens parietem*), 
tam prope, quam longe existentibus tamquam pacis angelum 
misit, nune pro fine*) aceipere, profecto ad utilitatem quidem 
Cristianorum, minime autem ad incommodum Romanie, ut Im- 
perium nostrum confidit. Nam et alijs temporibus celsitudinis 
nostre antecessoribus Venetiei seruientes utiles Romanie appa- 
ruerunt, deuocionem ei maximam in necessarijs temporibus 





1) inuiolabile M. LP. ' *) par. dep. LP. 

3) Leg. pristin® unionis. | 5) per finem M.; nec pro f. LP. 
3) interpone tum (sic!) M. 

13* 


196 CurvsopunLium Isaaci Dur. 


exibentes, et ei nune melius seruicium pollieentes, sie ipsum 
sacramento et conuencione') Imperio nostro corroborantes. 

Non est coniuneta Venetia, nee unquam coniungetur alieui 
coronatorum uel non coronatorum, siue gentium uel nationum 
alieui contra Imperium’) domini Imperatoris Romanorum et 
semper augusti domini Ysaakij Angeli, donec uixerit, uel here- 
dum eius maseulorum uel feminarum, qui uel que imperabunt, 
uel illorum, qui ex precepto eorum imperabunt, ad nocendum 
Romanie partieulariter uel uniuersaliter: nee per se unquam ei 
nocebit. 

Item, quocienseumque principum aliquis coronatorum uel 
non coronatorum, uel gentium aut?) nationum aliqua contra 
Romaniam uenit ad offendendum eam eum galeis quadraginta 
uel pluribus, usque ad centum, et indiget Imperium eius uel 
heredes eius, mares uel femine, qui uel que imperabunt, uel illi, 
qui ex precepto eius imperabunt, seruitio Veneticorum eum 
galeis quadraginta et usque ad centum, debent illud habere 
infra menses sex post datam noticiam Duci ab Imperio eorum 
Venetie. Huiusmodi uero galee debent Venetie fieri et parari a 
Venetieis cum uniuerso apparatu earum per peccuniam illue 
missam ab Imperio eorum, uel inuentam ibi a parte celsitudinis 
eorum, Venetieis dare debentibus homines aptos, ut unusquisque 
eorum presit preparationi quinque gallearum; qui et iurare 
debent, quod facient eas bene fieri, ut unam quamque earum 
centum quadraginta fore romatorum*) et eum omni apparatu 
earum cum celeritate et sine fraude, seeundum quod facerent 
eas fieri, si galee essent Venetie, aut si cum peccunia fieri debe- 
rent Venetie. Et unusquisque eorum debet accipere de uestiario 
domini Imperatoris liberalitatis gracia yperpera?^) sexaginta. 











!) saeramentum — conuentio- *) remotorum LP.; remigato- 
nem M. rum M.; an armatorum? 
*) Addit nostrum et M. 5) numismata ut alibi per- 


?) atque M. pera M. 


CunvsosULLIUM Isaacıı Iur. 197 


Item comites huiusmodi galearum debent iurare super 
sancta dei euangelia, quod in una quaque earum erunt centum 
quadraginta homines, si tot hominum roga eis data fuerit, ex- 
ceptis mouentibus') et sine noticia eorum aufugientibus. 
Verum tamen comites festinabunt, bona fide recuperare datam 
eis rogam; et si eam recuperare possunt, inducent alios pro 
eis in galeas eorum, uel reddent eam homini domini Imperatoris. 

Item iurabunt comites, quod uniuersum apparatum ipsis 
traditum conducent ad honorem Imperij eorum et salutem nostri 
stoli*). Homines autem galearum talem debent rogam accipere, 
qualem Venetici apud Coryphum accipiebant. 

Item et, si Imperium eorum uoluerit in numero huiusmodi 
centum galearum seruitium Veneticorum in tota Romania inuen- 
torum, debet illud habere cum tot scilicet galeis, quot armari 
poterunt de inuentis Venetis, ex quatuor tribus in galeas inductis 
seeundum numerum inuentorum Veneticorum cum et manifesta 
roga. Verum tamen non cogentur galleas ingredi uiginti anno- 
rum homines et infra, neque sexaginta annorum et ultra. 

Stolus autem noster capitaneum uel capitaneos Veneticos 
debet habere, qui et iurare debent, quod conducent eum ad 
honorem Imperij eorum et salutem nostri stoli ?), bona fide et 
sine fraude, usque ad stolum celsitudinis eorum. Et si stolus 
noster, antequam Imperij eorum stolo uniatur, aliquem stolum 
inimiei Imperij eorum inuenerit, et eum offendere uel expugnare 
uoluerit, faeiet sie sine fraude et malo ingenio aliquo. Postquam 
uero stolus noster stolo Imperialis celsitudinis unitus fuerit, 
debent numerari homines, qui in galeis erunt, a capitaneo stoli 
Imperii eorum, si ipse uoluerit: et inuenti quidem erunt*) in 
seruitio eelsitudinis eorum; absentes uero bona fide festinabunt 
reperire, si possunt, numerumque supplere. Insuper capitaneus 


1) morien£ibus M. 8) stoli om. M. 
3) salua nostra stoli M. *) [a cap. — erunt] Haec omisit M, 


198 CunvsonuLLIUM Isaacıı Imp. 


uel capitanei nostri stoli et comites et nauclerij et prodenses 
et decemuiri de unaquaque galearum iurabunt, quod precepto 
eapitanei stoli Imperatorie maiestatis. obedient ad honorem 
Imperii eorum et salutem nostri stoli, sine fraude et malo inge- 
nio; et quod una eum stolo Imperij eorum persequentur stolum 
inimiei maiestatis eorum, siue Cristiani sint, siue pagani, et 
ledent et expugnabunt eum et expellent, inferentque ei malum, 
quod poterunt, bona fide, sine fraude et malo ingenio, et im- 
pugnabunt eum, quousque et stolus Imperatorie sublimitatis eum 
impugnabit bona fide et sine fraude. Et si aliquam terrarum 
inimici Imperij eorum eeperint, debemus in ea habere ecclesiam, 
embolum et sealam, et conuersari sine omni datione. Verum- 
tamen stolus celsitudinis eorum debet tantus esse, quantus et 
noster est, uel amplior. Postquam uero huiusmodi seruitium 
Imperij eorum peregerint, debent de galeis egressis Venetia tot 
ad suam habere reuersionem, quot eis necessarie erunt, con- 
uenienter et sine fraude, bona fide. 

Item, postquam huiusmodi galee Venetiam peruenerint, si 
Imperium eorum uoluerit, eas iterum a Veneticis in Romaniam 
reduei, reducentur; et unusquisque eorum, qui eas reducent, 
debet habere pro mercede id, quod fuerit conueniens secundum 
tempus. Si autem Imperatoria celsitudo per alias personas uel 
per aliam aliquam dispensationem uoluerit huiusmodi galearum 
reuersionem fieri in terram Imperij eorum, fiet et huiusmodi 
earum reuersio licite. Et si uoluerit eas Venetie custodiri, 
eustodientur ad honorem Imperij eorum, aesi essent proprie 
Venetie, sed tamen eum Imperiali expensa. 

Item, si ob aliquod grauamen nequiuerint huiusmodi galee 
seeundum prefixum terminum uenire Venetia), debent in ser- 
uitium stoli Imperij eorum ingredi omnes inuenti in Romania 


1: Venetiam M. 





CurvsosuLLıum Isaacıı Imr. 199 


Venetici, de quatuor tres, secundum quod superius statutum 
est, eum et manifesta roga. | 

Item, si Imperio eorum expedit auxilium ad deffensionem 
terre celsitudinis eorum ob aliquem inimicorum in Romaniam 
ingressurum eum galeis quadraginta uel pluribus, et nequiuerit 
Venetiam mittere pro adiutorio, debet Imperatoria celsitudo 
inducere ad deffensionem terre Imperij eorum contra huiusmodi 
inimicum Veneticos'), in magna urbe uidelicet et eircha 
eam existentes, uersus ortum et uersus occasum, et ab ea usque 
Auidum et in eadem ciuitate similiter inuentos, nec non et in 
terris, que infra sunt usque Phyladelphyam et in ipsa ciuitate, 
et usque Adrianopolim et in ea similiter existentes, de quatuor 
tres, eum tot scilicet galeis, quot armare poterunt, inuenti 
secundum supradietum ordinem, cum et manifesta roga. 

Tali itaque modo talique ordine iuuabunt?) et defendent 
Romaniam Venetiei contra omnem hominem coronatum et non 
eoronatum, et contra omnem gentem, uolentem?) ledere eam, 
secundum quod superius ostensum est, salua tamen concordia, 
quam cum nobillissimo rege Alemannie habent, quousque disso- 
luta non fuerit. Postquam uero dissoluta fuerit, debet eadem 
et contra regem Alemannie facere pro Imperio eorum et Roma- 
nia, et salua conuentione [interuentione]*) inter Veneticos") et 
nobillissimum regem Sicilie") Vilielmum faeta, que protenditur 
usque in annos septem et menses nouem, computandos a prin- 
cipio Januarij mensis presentis sexte indictionis. Verumtamen 
et contra regem Sicilie, quandoeumque ipse argumentabitur 
offendere Romaniam infra annos conuentionis inter eos facte, 
uenient Venetici infra quatuor menses post datam de hoc noti- 
eiam Duei ab Imperio eorum Venetie ad adiuuandum Romaniam 


!) inimicos inuentos M. | *)interveniente M. 
3) iurabunt M. |, 5) eumVenetieisae inter V. M. 
3) solentem M. | *) Seieili® Ms. 


- 


[ 





200 CurvsogurLıum Isaacıı Iur. 


et defendendum eam cum galeis quindeeim bona fide. Verun- 
tamen de galeis et roga debet fieri, seeundum quod superius 
dietum est. 

Item, si Imperium eorum uoluerit homines aut uestiaria 
Venetiam mittere gratia conducendi milites a Lombardia uel ab 
alia terra, et dispensandi ea, que ad honorem et utilitatem terre 
spectant celsitudinis eorum, lieite faciet hoc, si hoe non est 
contra Venetiam. Homines autem Venetie debent homines et 
uestiaria sublimitatis eorum recipere et defendere et homines 
et peceuniam ab omnibus inimicis. Veruntamen Imperium eorum 
non debet Venetia educere stolum uel exereitum contra aliquem, 
eum quo Venetiei') habeant unionem et amorem. 

Item, si Imperatoria celsitudo uoluerit milites in Romaniam 
transducere per Venetiam, lieite faciet et hoc, nisi ipsi mani- 
transacto impedimento licebit eis transire, siue soli fuerint, siue 
eum familijs. Talia igitur seruitia debent Venetici Imperio 
eorum et Romanie faeere, nisi ab aliqua coronatarum persona- 
rum, uel magnarum terrarum manifestam inimicitiam habeant, 
adeo, quod ipsi seruitium facere nequeant, sine fraude et malo 
ingenio. 

Item Duees Venetie, qui per tempora erunt, iurabunt, quod 
Imperio eius et heredibus eius masculis et mulieribus?), qui 
et que imperabunt, uel hijs, qui ex precepto eorum imperabunt, 
fidelitatem . . . debebunt?) Venetie, secundum quod nune Dux 
Venetie, Aureus Magistro Petrus*), iurauit. 

Debitores fisei et Romeorum reddent omnia, que ex debito 
debent. Et si debitor non habet, vnde debitum reddat, debet 


!) Imp. — Venet. om. M. eoronatum, saluo eo quod, 

3) feminis M. per iuramentum debent V. 

3) fid. alibi (habebunt? ) et ser- Sie M. loeum explet haud dubie 
uabunt eam contra omnem laeunosum, 


hominem eoronatum et non *) Aurius Mastro Petrus M. 


CnnvsonuLLIUM Isaacıı Iur. 201 


ereditor habere iusticiam de debitore; si autem his obierit, 
de') heredibus eius. 

Item, si inimicus Imperatorie celsitudinis superuenerit ad 
impugnandum terram Imperij eorum, in qua’) Venetici sunt, 
debent ipsi defendere eam, et inimicum expellere ab huiusmodi 
terra, uelluti possunt, bona fide et sine fraude. 

Hane itaque conuentionem firmam et sacramentum firmum 
Venetici obseruabunt, et neque ob illatam eis iram semper me- 
morandi Imperatoris porphyrogeniti, domini Manuelis, neque ob 
aliquam aliam occasionem eis factam huiusmodi sacramentum 
infringent, neque ob preceptum uel timorem alicuius coronato- 
rum uel non coronatorum?), neque ob ecclesiasticam excomuni- 
cacionem uel absolutionem alieuius pontifieum, aut ipsius pape 
Romani. Igitur hee omnia Venetici obseruabunt bona fide et 
sine fraude, quousque et ab Imperio eius et futuris Imperatori- 
bus integre conseruentur ea, que promittuntur nobis*) a domino 
Imperatore Romanorum et semper augusto, domino Ysaakyo 
Angelo per chrysobulum Imperij eius. 

Hec quidem sunt, que Venetiei Imperio nostro et Romanie 
per conuentionem spoponderunt. Quoniam uero et per iura- 
mentum hec eadem manifestus uidelicet Dux Venetie et mani- 
festi Venetici confirmauerunt, Imperij nostri clementia huius- 
modi eorum conuentionem iuramento corroboratam benigne 
recipiens"), in pristinam vnionem, quam eum Romania habebant, 
eos restituit. Et renouans chrysobula eis faeta ab inter Impe- 
ratores^) semper memorando Imperatore(m) et patruo Imperij 
nostri, domini Manuelis Comnani, promittit per suum chrysobu- 
lum uerbum, eos conuersari in vniuersis terris nostre pie tran- 
quillitatis per terram et per mare absque omni datione secundum 


1) is obiet ab M. , *) deest ap. M. 
*) ubi et in qua M. 5) excip. M. 
*) Pont. Roman. hic addit M. *) int. Imp. desunt ap. M. 


202 CurvsogurLıum Isaacıı Imp. 


eonprehensiones huiusmodi chrysobulorum'), et fore saluos et 
intrepidos in personis et peccunijs eorum tam ab hominibus 
Imperij nostri, quam ab ipso Imperio nostro, et habere*) omnes 
distrietus, quos?) habebant tempore illate eis ire semper memo- 
randi Imperatoris et patrui Imperij nostri, domini Manuelis 
Comnani, ipsisque Venetieis reddi et omnes res eorum, que in 
palatijs et monasterijs fuerunt, et que in uestiarium*) intraue- 
runt et alia loca, scripto et non seripto. Set”) et pro rebus, 
que manifeste non reperientur, dabit serenitas ^) Imperij nostri 
homines sufficientes, eisque precipiet, quatenus res Venetieorum 
studiose querant et reperiant, ae si de uestiario Imperij nostri 
ablate essent. Qui et iurare") debent, quod seeundum preceptum 
Imperij nostri studebunt inuenire et accipere huiusmodi res ad 
honorem elementie nostre et utilitatem Veneticorum. Et si 
aliquid de hijs uenditum est, et dixerit Veneticus, fraudulenter 
illud fore uenditum, iurabit ille, qui uendidit, quod bona fide 
rem Venetici uendiderit, et pro tanto, quanto?) eam uendere 
quiuit, et quod nec plus inde acceperit, nee accepturus est, nisi 
quantum dixit, si propinquus Imperij nostri non fuerit. Verun- 
tamen et de propinquis celsitudinis nostre et de alijs debet fieri 
eauta iustitia, secundum quod deberet fieri pro rebus ablatis de 
uestiario nostro Imperij nostri. 

Item et, si pro seruitio, quod Imperio nostro facient uel 
Imperaturis, secundum quod dietum est, superuenerit eis inimi- 
eitia a?) coronata persona uel a magna gente, debet Imperium 
nostrum uel Imperaturi per tempora eos iuuare, seeundum quod 
iuuare deberet vnam ^) de magnis Romanie ciuitatibus, excepto, 


1) ehrisobuli M. 6) servitus (!) M. 
3) etiam M. addit. 7) eurare M. 

8) distrietas, quas M. 8) pro quanto M. 
*) investarium Mser. 9) Deest in Mser. 


5) alio loeo seripto et n. ser. | !?) una M. 
et pro M. 


CunvsosULLIUM Isaacıı IMP. 203 


si pro quindecim galeis, quas Imperio nostro dare debent infra 
tempus paeis, quam cum nobillissimo regeSicille Vilielmo habent, 
inimicitia eis superuenerit. Nam si pro iam dictis galeis inimieitia 
eis euenerit, debet Imperij nostri serenitas ') eos iuuare secundum 
suam uoluntatem. Et si Imperium nostrum uel Imperaturi, 
secundum quod dietum est, fecerit pacem uel treuam*) eum 
aliquo inimicorum, contra quem Venetici Imperio nostro ser- 
uient, debet Imperium nostrum eos introducere in huiusmodi 
pacem uel treuam’). Et si stolus celsitudinis nostre una cum 
Veneticorum stolo aliquam terrarum inimici [mperij nostri cepe- 
rit, debent in ea habere Venetiei ecclesiam, embolum et sealam, 
et fore absque omni datione. Debitores uero Veneticorum Romei 
debent persoluere omne, quod ex debito debent creditoribus 
Venetieis. Si autem debitor non habuerit, unde debitum per- 
soluat, habebit iusticiam Venetieus de Romeo; si uero ipse 
decessit?), de heredibus eius. 

Conseruabuntur igitur hec firma ab Imperio nostro et ab 
heredibus, ut dictum est, et successoribus Imperij nostri, quous- 
que et a Veneticis firmiter et sine fraude et malo ingenio eon- 
seruantur superius notificata. Super hoc enim et presens ehry- 
sobulum uerbum Imperij nostri eis collatum est, firmum et 
inuiolabile permanere debens. 


Faetum mense Februario presentis quinte indietionis sex- 
millesimi sexcentesimi nonagesimi quinti anni, in quo et nostrum 
pium et a deo promotum subsignauit Imperium. 


Ysachius in Christo deo fidelis Imperator et 
moderator Romanorum Angelus. 


!) seruitus(!) M. 8) decesserit M. 
3) treguam M. 


204 Jussıo VENETORUM PRO EXPED. SANCTA. 


. LXXIII. 


Jussio faeta nomine Ducis et communis Venetiarum, ut Yeneti omnes 
ad tempus Paschz anni proximi sese recipiant Venetias pre expeditione 
ad recuperandam terram sanctam suscipienda. 


À. d. 1188, m. Novembri. 
Autographum eum manibus propriis extat in cod. Lat. S. Marci 


cl. XIV, eod. LXXII, nro. 4. A tergo pergameni notatum est: „1188. 
Gierusalemme. Orio Malipietro. nro. XXII*. 


In nomine domini dei et saluatoris nostri Jhesu Christi. 
Anno incarnationis eiusdem mill. cent. octuagesimo octauo, 
mense Nouembris, ind. septima. Rıvarrı. 

Cum unusquisque titulo Christiani nomine insignitus in 
succursum sancte terris orientalis, ad quam saluator noster de 
patris sinu descendens in ea pro redemptione nostra infirmita- 
tem carnis et crucis non despexit, opprobria sustinere teneatur, 
manus apponere et uiribus totis elaborare: nos, quos diuina 
pietas, rerum temporalium habundantia et prudentium uirorum 
copia inter Christianos ceteros reddidit gloriosos, patrum et 
progenerorum nostrorum industriam recolentes, qui ad ipsius 
terre liberationem iam dudum toto conamine laborantes adepti 
fuerunt inde laudem, gloriam perpetuam et honorem, ad deffen- 
sionem et conseruacionem eiusdem terre tanto nos debemus 
cognoscere artius obligatos, quanto ad ipsius subuentionem 
multipliei ratione per dei gratiam possumus expeditius laborare. 

Quapropter nos quidem Aureus Mastropetrus, diuina mise- 
ricordia Venetiarum, Dalmatie atque Chroacie Dux, ad honorem 
et utilitatem tocius populi Venetorum debita sollieitudine inten- 
dentes, cum Judicibus et Sapientibus nostris, collaudatione et 
confirmatione populi Venet., per hane nostram publicam promis- 
sionis cartam statuentes statuimus, ut uniuersi homines Venecie, 
tam domini quam serui, et omnes etiam, qui nomine Venetico 
se deffendunt, ad primum tempus Pasce resurrect. domini 


Jussi0 VENETORUM PRO EXPED. SANCTA. 205 


prius per supraseriptam indictionem venturum esse debeant 
in Venetia. 

Si quidem quis pro sua presumptione statutum hoe nostrum 
contempnens contra hane promissionis cartam fecerit, omnes 
proprietates terrarum et casarum eius et insuper cetera omnia 
bona eius in nostrum eomune deueniant, ad faciendum inde, 
quicquid nobis et nostro comuni placuerit. Quodsi serui non 
uenerint ad tempus prenominatum et in Venetia non erunt, pro 
seruis dominos pene prescripte uolumus subiacere. 

Et hec nostra promissionis earta in sua firmitate per- 
maneat. 

Ego Aurio Mastro Petro, dei gratia Dux, mmss. 

Ego Andreas Delfinus, iudex, mmss. 

Ego Andrea Scaldario, iudex, mmss. 

Ego Petrus Badouarios, iudex comuni, mmss. 

Ego Vitalis Faletro, iudex com., mmss. 

Ego Jacobus Ziani mmss. 

Ego Justus Mengani mmss. 

Ego Georgius Uitolini (? ) mmss. 

Ego Dominieus Sanudo mmss. 

Ego Widota Janne mmss. 

Ego Vitalis Baroci, eamarario comuni, mmss. 

Ego Johannes Baroci, auocator, mmss. 

Ego Johannes Vilioni, auocator comuni, mmss. 

Ego Stefanus Calbo, auocator comuni, mmss. 

Ego Raphael Betani, camararius comuni, mmss. 

Ego Vitalis Dandulo, auocator comuni, mmss. 

Ego Jacobus Cayrolus (?) mmss. 

Ego Petrus de Mugla mmss. 

Ego Dominicus Teruisano mmss. 

Ego Pagratiecio (? ) ttss. 

Ego Petrus Jordano ttss. 

Ego Otto da Molino ttss. 





206 Pıcrum Isaacın. 


Ego . . .') Johannes Serzi ttss. 

Ego Matheo Uillani (?)) ttss. 

Ego Mareus Faletro ttss. 

Ego Andreas Vituri, auocator comuni, mmss. 

Ego Leo Uitulino mmss. 

Ego Laurentio Morretario ttss. 

Ego Jacobus Juliano mmss. 

Ego Beltraimo Longo mmss. 

Ego Jordanus Cornario mmss. 

Ego Paternianus da Putheo, subdiaconus et notarius, 

compleui et roboraui. 


LXXIV. 
Pactum Imperatoris Isaacii cum Venetis de damnis resarciendis. 
A. d. 1189, m. Junio. 

Andreas Dandulus chron. p. 314: Dum autem Isachus 
Imperator Venetorum legatos ad restitutionem ablatorum in longum 
traheret, Dux hoc anno (i.e. a. d.1189) Petrum Cornario et Domi- 
nicum Memo, procuratores sancti Marci, similiter illi ambasciatores 
mittit. Qui una cum primis instantes, de resarciendis damnis per 
singulos annos ex comedro eis deputato promissionem receperunt. 

Huius promissionis charta inest in Libro Albo fol. 15 —17 hoe 
titulo: ,priuilegium eiusdem (Isaacii) Imperatoris, concessum supra- 
dicto domino Aurio Duci sub MCLXXXVIII* ; eadem in Libr. Pact. 
I, 103. Edidit Marin T. Ill, p. 304. 


Confirmata equis est iam conuentionibus scriptis, per sacra- 
menta corroboratis a nobillissimo et Imperii nostri fidellissimo 
Duce Venetie, Aurio Magistro Petro, qui dignitate protoseuasti 
a nostra sublimitate decoratus est, et ab uniuersa Venetie ple- 
nitudine Imperio nostro et Romanie fides et seruitium Veneti- 
corum, nichilque deest eorum inuiolabilissime securitati. Quo- 
niam uero oportunum erat, Venetie satisfieri in his, que a 





1) Legi non potuit. 


PacTUM Isaaci. 207 


nostra serenitate ei promissa sunt, uidelicet in redditione rerum, 
que Venetieis ablate fuerunt tune, cum a semper memorando 
Imperatore et desiderantissimo celsitudinis nostre patruo, domino 
Manuele Comnano, capti fuerunt, et exhibitione centenariorum 
quatuordecim yperperorum, que ultra eam ipsis promissa sunt 
ob eausam, que in erisobulo pro hiisdem edito notificantur, ob 
quas ') et unum centenarium yperperorum eis preimpensum est. 

Quippe et nuntij ad nostram clementiam missi sunt: primo 
quidem Michael*), Octauianus Quirinus et Johannes Michael, 
conuentionem suam, quam Imperio nostro et Romanie fecerunt 
iuramento corroboratam, equidem offerentes, et que ipsis pro- 
missa sunt per ehrysobulum, ut dietum est, exigentes; deinde 
uero sorori(us) nobilissimi et Imperio nostro fidelissimi Ducis 
Venetie Petrus Cornarius et Dominieus Memmus, procurator 
eeclesie saneti Marei, iniunctum profecto habentem?) agendi 
simul eum precedentibus, reppererunt quidem clementiam nostram 
ipsorum peetitioni annuentem, et ad perfectionem") eorum, que 
ab ipsis postulantur, paratam. Verum uniuersalis*) annulatio et 
perditio rerum, que ablate ipsis fuere, uoluntati bone serenita- 
tis nostre, quam erga ipsos clementia nostra habebat, impedi- 
mento equidem stabat. Ideirco nostra serenitas illos imitata 
uiatores, qui a uia, ducente ad id, quod uolunt, diuersorium, 
modieum declinantes, quando quidem ") sic casu, que recte uie sunt, 
prospere eis non iacent, per aliam uiam ad idem peruenire cogun- 
tur, et ad eundem (inem deueniunt, quamquam per aliam viam ; — 
et ad uerba ueniens cum iam dictis legatis pro rerum eorum inuen- 
tione, quia impossibili [in poss.] eam iacentem nequaquam com- 
periebat, alium modum eis precipit reperire, per quem talio 


!) ob quos LP. Leg. ob quod. | 5) uniuersaliter M. 

3) Petrus Michael M. LP. | *) quia quod sie LP.; quam- 
3) habentes? quam sic. M. 

*) professionem M. | 


208 Pacrum Isaacıı. 


eis fiat rerum eorum, que, ceu superius notificatum est, ex 
promissione reddi quidem debebant, non autem reperiebantur, 
et ob hoe suam redditionem inter inpossibilia ponebant. Ipsi 
autem multum habentes studium, sue terre proficuum inuene- 
runt. Et habundanter nostre supplicant serenitati super hijs, 
que ad restaurationem sibi fieri uolunt, et parti Venetie dari 
poseunt per embolum et per pensionalia et scalas maritimas, 
embolo pridem ab hijs habito adiacentes, annuum') introitum 
librarum yperperorum quinquaginta. 

Et nostra pia tranquillitas huiusmodi eorum peticionem 
nullo modo renuit. Quamquam enim graue celsitudini nostre 
uidetur, latitudinem infra magnam urbem gentibus exhibere; 
uerumtamen, quia non ut alienigenas, immo ut aborigines Roma- 
nos genus Veneticorum nostra serenitas reputat, tantumque 
pro Romania dolent, quantum et ipsi Romani, tantamque erga 
eam habent deuotionem, quantam et erga terram, que eos emisit, 
non eis tantum, quantum Romanie*), donandum esse uidetur, 
quantum eum?) eis largiatur? Quapropter et nostra clementia 
iubet per presens ehrysobulum uerbum, habere Veneticos uni- 
uersa alia, que a nuntijs eorum postulata sunt, ipsosque embu- 
los Allemannorum et Franeigenarum et maritimas eorum scalas, 
que in presentia gramaticorum nostre serenitatis, Constantini Pe- 
diadite*) et clarissimi protonobillissimi Niehite Valianite, ab zde- 
simotato Constantino Petriota per practicum ") eis tradita sunt; 
quod debet corroborari quidem per superscriptionem panseuasti?) 


1) anni unius LP.; in LA. com- 5) panseuasti seuasti LP.; 

pendium. supraseriptum prothose- 
*) Romanis M. uastum et nostrum familia- 
3) quantumeumque M. LP.Bene. rem Archic. etc. M. 


*) nobilissimi N. Valionissae 
et C. patriota per prati- 
cum M. 

*) Hi grammatici memorantur etiam in ehrysobullio Isaaeii Imp. ad Pisanos, 
Buchon recherches II, 1, pag. 20 ita scripti: a... Pediatita Con- 
stantino...et... a... Constantino Petiota. 


PacTUM Isaac. 209 


et nostre sublimitati familiaris arehicancellarij, domini Johannis 
Duce; cognitum autem fieri et congruis secretis cum presente 
ehrysobulo Imperij nostri. Quorum equidem omnium annuus 
introitus quinquaginta libris constat yperperorum, secundum 
quod ex tradietionis istorum practico composito patet. Quamuis 
enim et per chrysobula uerba manifesti') emboli eum maritimis 
sealis Alemannis et Franeigenis collati sint; veruntamen, quia 
non toti genti Alemannorum et Francigenarum, sed paucis 
quibusdam extorribus, et maxime ineognitis, nee determinatam 
quantitatem aliquam seruitio Romanie imponentibus, sed tan- 
lam, quantam casu peruenit^), huiusmodi beneficium Romanie 
faetum fuit, quoniam multum quidem est luerum sie embolos 
et sealas habentibus, modieum autem est proficuum ex eis 
Romanie proueniens: conuenienter seruitium ex uniuersitate 
gentis Romanie proueniens seruitio paucorum et ex disper- 
sione congregatorum nostra excellentia pretulit. Et uacatio- 
nem quidem erisobulum eorum irrogat; embulos uero eorum 
et scalas Veneticis confert, eoncedens possidere ipsos tam 
omnia alia, quam et huiuscemodi embolos, secundum quod 
et eum, quem nune habent, embolum, quousque erga 
Imperium nostrum et Romaniam suam conuentionem inuio- 
latam eustodiunt nunc existens nobilissimus Dux Venetie et 
post eum futuri Duces Venetie et uniuersa eius plenitudo, 
nee non et omnia, que per conuentionem ab hijs promissa 
sunt et iureiurando eorroborata, conseruant; et omnem introi- 
tum eorum accipere, nequaquam a fiseo uel ab aliqua perso- 
narum, quibus hee attinent, et quibus hee ablata ipsis dantur, 
infestationem aliquam manifestis Venetieis subire debentibus, 
quamquam monasteria sint, siue sancte domus, aut Imperio 
nostro propinque, uel alie; quoniam clementia nostra introitus 


!) manifesta M. LP | 9*) provenit LP. M. 
Fontes. XII. 14 


210 Pacrum Isaacıı. 


de his prouenientes talionem') eis factura est, possessionemque 
inseditiosam Venetieis facit. 

Porro serenitas nostra benignitatem, quam [ex]?) eis 
exhibuit, nequaquam hucusque statuit, immo et alium centena- 
rium unum yperperorum eis largitur ultra ante datum eis cente- 
narium unum yperperorum et residua quatuordecim centenaria 
yperperorum ; de quibus duo quidem eum dimidio extemplo iam eis 
dari precepit (quippe et data sunt), reliqua uero duodecim cum 
dimidio eis dari per annos sex, debente eis per unumquemque 
annum dari quantitate proporcionali. Et accipient equidem hee 
XII sic. Erunt autem et tradita ipsis omnia possidentes, ut 
dietum est, quousque ea, que per conuentionem prespoponde- 
runt?) et iuramento confirmauerunt, nunc existens nobillissimus 
Dux Venetie et post eum futuri Duces Venetie et uniuersa eius 
plenitudo custodiunt; seruant quoque firmiter et que a legatis 
eorum, sororio seilicet nobilissimi Ducis Venetie, Petro Corna- 
rio, Petro Michaele, Octauiano Quirino, Johanne Michaele et 
Dominico Memmo, Procuratore ecclesie saneti Marci, per con- 
uentionem nune promissa sunt et iure iurando corroborata. 

Concedit equidem nostra sublimitas Veneticis actionem 
mouere eontra homines Imperij nostri, qui, ceu ipsi suggesse- 
runt, res astulerunt ipsorum iussione semper memorandi Impe- 
ratoris et desideratissimi patrui celsitudinis nostre, domini 
Manuelis, tune, eum eapti fuerunt; subtraxerunt autem et non 
obtulerunt, secundum quod in predimisso chrysobulo celsitudi- 
nis nostre de hoe constitutum est, omni alia actione debiti, que 
Venetieis contra Romeorum quempiam, uel contra ipsum fiscum, 
uel Romeis et fisco contra Veneticos ante captionem ipsorum 
conuenerit, irritari debente ab utrisque partibus; presente chry- 
sobulo uerbo lmperij nostri firmo et inuiolabili permanere 


!) teloneum M. 5) spop. M. 
2) Om. in LP. et apud Mar. 





CorLestinı lll PAPAE LITTERAE. 211 


debente, facto mense Junio presentis septime indietionis VI 
millesimi VI centesimi") nonagesimi septimi anni, in quo et 
nostrum pium et a deo promotum subsignauit Imperium. 
[88 ἃ Κ΄ ἃ 8 in Christo deo?) fidelis Imperator et 
moderator Romanorum Angelus. 


LXXV. 
Coelestini HI P. M. littere ad Ducem Venetiarum hortateriz pro 
auxilio ad recuperationem terre sanctse prestando. 
A. d. 1192, die 23. m. Martii. 
Autographum in Cod. Lat. S. Marci el. XIV, cod. LXXII, nro. 6. 


Pergamenum male mulcatum, hie illie detritum; insignitum aliquando 
sie: ,XXX. 1192. Papa. Terra sancta*. 


Nobili viro Duci Venetie. 


Celestinus episeopus, seruus seruorum dei, dilecto filio, 
nobili uiro, Duci Venetie, salutem et apostolieam benedietionem. 

Quantum . . . christiane fidei derogetur ex eo, quod terra, 
ubi steterant pedes domini, tam diu ab Agarenorum spureiis 
(spurcitiis? ) detinetur, eo eertius nobilitas tua cognoscit, quo 
grauamina ibi populo Christiano illata ex prenunciis plurimis 
pereepisti. Unde eum maximi totius orbis terrarum principes 
pro illius reeuperatione intolerabiles labores subierint et expen- 
sas, equum est et consonum rationi, tanto te cum populo tibi 
subdito et in rebus et personis huie negotio commodius auxi- 
lium et effieacius impertiri, quanto subueniendo eidem terre 
superni ereatoris elementia maiorem tibi tribuet facultatem. 

Ideoque deuotionem tuam rogamus, monemus, attendimus 
et per apostolica seripta mandamus , quatinus dileetos filios, 
uniuersos Veneticos, subditos tuos, monere at/tentiJus et pote- 
state tibi tradita inducere proeures, ut frumentum dilecto 


1) ducent. LA.; sextie. LP. in *) Isachius M. 


eorr.; sexies cent. M. 5) dei filio M. 


14* 










212 CoNRADI REGIS HIEROSOL. CONFIRMATIO 


filio N., subdiacono nostro, rectori Masse, apostolice sedis 
legato, quem sue bonitatis intuitu earum habemus plurimum et 
acceptum, eui sollieitudinem hane d ...a...m...n... 
d... et uenditione et dono liberaliter tribuant. Et cum etiam 
iuxta quod dominus inspirauit m. ..1... /sub]sidium in fru- 
mento et rebus aliis conferas, et presertim ad hoc diligentius 
elabores, et nauis honerar/ia] [ad] deferenda, que in frumento 
et aliis a Christi fidelibus sunt ad commonitionem bone memorie 
R.') nuper . . . /P]raxedis Cardinalis, Ariminensis episcopi, qui 
propter hee fuerat ab apostoliea sede transmissus, in hos usus 
collata, eidem subdiacono nostro ... ipsorum locata pretio 
assignetur. 

Sie autem, quod mandamus, adimplere procures, ut, cum 
idem subdiaconus ad partes nostras accesserit, super deuotio- 
nem et studio uestro congaudeat, et sollieitudinem /[uest]ram 
eum spera//o] fructu nobis et fratribus nostris ualeat intimare. 

Datum Larerano. X kal. Aprilis. Pontificat/us nostri anno] 
primo. 

LXXVI. 

Confirmatio pactorum anni MCXXIIH inter Venetos et Pralatos δὲ 
Barones regni Wierosolymitani, faeta a Conrado Marchione Montisferrati, 
rege Hierosolymerum. 

A. d. 1192[?], die 7. m. Mai. 

Autographum in cod. Lat. S. Marci LXXI, el. XIV, nro. XIII. Apo- 
graphum in eod. Lat. eiusdem elassis XXXVII, ita notatum: „Confirma- 
tione fatta dal Marchese di Monferato eletto Re di Gerusaleme alli 
mb! Veneti di tutti li privileggi gia concessi al Doge Dom* Mi- 
ἴον. Hoc paetum potius anno d. 1191, quam 1192, uti infra in textu 
, initum fuisse et indietio docet, qu: additur, nona (i. e. annus 
16699 — ann. Chr. 1191), et vero etiam rerum gestarum cur- 
quippe, uti seriptum est in diplomate, acta sunt hec in obsi- 
> Acconis; que urbs quum m. Julio a. 1191 capta fuerit ab 
fu Anglorum Francorumque, non potest non nostra emendatio 


« Ruffini, coll. Ughellio in It. saer. T. II. 


Conrapı nEcis HıeRosoL. CONFIRMATIO. 213 


videri necessaria. Conradus de Montferat, Marchio Tyri, una cum rege 
Franeorum Philippo Augusto ad castra Christiani exercitus apud 
Ptolemaida posita accesserat; qui quum illum in contentione cum Vito, 
rege Hierosolymitano, sustentaret, aceidit, ut Vitus derelictis castris 
Riehardo Anglorum regi occurreret in insulam Cyprum. Ea fere gesta 
sunt mense Aprili; et paulo post Conradum, qui se regem Hierosoly- 
mitanum appellabat, hane eonventionem eum Venetis pepigisse, et 
probabile est, et ipsä chartä comprobatur. De his rebus adeas Wil- 
ke n. Kreuzzüge T. IV, p. 323 sqq. De Conrado eundem ib. p. 217 sq. 
251 sq. — Romanin l. l. II, 133, 413. 


In nomine sancte et individue trinitatis, Patris et Filii et 
Spiritus Saneti. Amen. 

Ut veritatis memoria in posterum conservetur, omnibus, 
tam presentibus, quam futuris, liquidum appareat, quod ego Con- 
radus, marchionis Montis ferrati filius, per dei gratiam rex 
Jerosolimorum electus, et domina Isabella, uxor mea, illustris 
quondam regis Amalriei filia, insimul consentientes, auctoritate 
et consensu domini Phylippi, dei gratia serenissimi regis Fran- 
eorum, et domini Phylippi, comitis Flandrie, et domini ducis 
Burgundie, et domini ducis de Osterico, et omnium comitum et 
baronum exercitus Christianorum Acconensis, nec non autoritate 
et consensu domini Josii, Tyrensis archiepiscopi, et domini R., 
Betlemitani episcopi, et venerabilium dominorum militie Templi 
et Hospitalis, concedimus et confirmamus atque eonroboramus 
vobis Dominico Contarini et Johanni Morecini, legatis domini 
Aurei Magistri Petri, Ducis Venetie, recipientibus pro ipso Duce 
et ejus successoribus et pro comuni Venetie omnes dationes et 
concessiones, terras et possessiones, honores et libertates atque 
eurias olim concessas et datas Dominieo Micheli, Duci Venetie, a 
Wuarmundo, sancte civitatis Jerosolimorum quondam patriarcha, 
sieut in privilegio ipsius patriarche concesso et dato ipsi Duci 
Dominico Micheli continetur, videlicet in Tyro et extra Tyrum 
et toto ejus territorio, quod hodie (deo gratias) possidemus, et 
antea deo concedente possidebimus, concedimus et confirmamus 


2 1 4 Conrapı nesıs HigROSOL. CONFIRMATIO. 


atque eorroboramus vobis predictis legatis integre totum, quod 
in Tyro et ejus pertinentiis vobis vel vestro eomuni concessit, 
sieut in privilegio prenominati domini Wuarmundi patriarche 
continetur. 

In Accone et Jerosolimis et reliquis civitatibus regni Jero- 
solimitani, eum divina clementia ad manus Christianorum deve- 
nerint, concedimus et confirmamus atque eorroboramus vobis 
prescriptis legatis integre illud totum et sine aliqua diminutione, 
quod in eodem privilegio domini Wuarmundi patriarche deseri- 
bitur; prefatas siquidem nostras dationes, concessiones et cor- 
roborationes in perpetuum habendas et tenendas et jure here- 
ditario possidendas vobis recipientibus pro prenominato Aureo 
Magistro Petro nune Duce Venetie et ejus successoribus con- 
cessimus, confirmavimus et innovavimus, sieut in eodem privi- 
legio domini Wuarmundi patriarche continetur. Et ut hec nostra 
concessio, confirmatio et innovatio firma et illibata omni tem- 
pore servetur, nullaque super his valeat pullulare dubietas, pre- 
sentem paginam testibus subscriptis et sigilli nostri plumbei 
impressione jussimus communiri. Hujus rei testes sunt 

Dominus Balianus de Ibellino, 

Dominus Ugo Tyberiadis, 

Dominus Rainaldus Sydonie, 

Dominus Paganus de Caypha, 

Obertus Nepos, senescaleus domini Marchionis, 

Wualterius Durus, marescaleus domini Marchionis, 

Atho de Valentia, castellanus Tyri, 

Bernardus Templi, vicecomes Tyri, 

et Henricus de Cannelli, camerarius domini Marchionis. 

Acta sunt hec in obsedione Aeconis, dominice incarnationis 
anno millesimo centesimo nonagesimo secundo '), indictione nona. 


1) Leg. primo, nisi alius computus loeum habuerit. 


JoANNIS BARASTRI SECURITAS. 215 


Ego Conradus, rex Jerosolymorum electus, omnia predicta. 
mea subseriptione jussi confirmari. 

Ego Phylyppus, rex Francorum, omnia predieta mea sub- 
seriptione jussi confirmari. 

Ego Phylyppus, comes Flandrie, omnia predieta mea sub- 
scriptione jussi confirmari. 

Ego Raulfus, comes Clarimontis, omnia predicta mea sub- 
scriptione jussi confirmari. 

Ego Hugo, dux Burgundie, omnia predieta mea subseriptione 
jussi confirmari. 

Ego Lyppoldus, dux d'Osterico, omnia predieta mea sub- 
scriptione jussi eonfirmari. 

Ego Relis, dominus militie Templi, senescaleus, omnia 
predicta mea subscriptione jussi confirmari. 

Ego Rogerius, magnus Hospitalis preceptor, mea sub- 
seriptione omnia predieta jussi confirmari. 

Dat. in obsedione Christianorum Accows per manus 

Bandini, domini Marchionis cancellarii, septimo Jovis Mai. 


LXXVII. 


Jeannes Barastro, Procurator in Constantinopoli super redditibus 
Communis Venetis, securitatem faeit Jeanni de Canale de solutione 
terratiel. 

À. d. 1194 [?], m. Novembris. 

Ex Autographo in Arehivo monasterii S. Euphemiae de- Majurbio. 
Ed. Flaminius Cornelius in Eecles. Ven. dec. IV, p. 82. 


In Nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi. 
Anno Domini Millesimo Centesimo Nonagesimo Quarto, Mensis 
Novemb., Indict. XIV '). Cowsrawriopou:. 

Plenam et irrevocabilem securitatem facio ego quidem 
Johannes Barastro de confinio S. Margaritae, Procurator hic in 


1) Aut in anno, aut in indielione erratum putaveris, nisi quod hoc excuses ex 
ipsa, qui sequitur, ratione. 


216 ÜLASSIARIORUM VENETORUM CONCLUSUM. 


Constantinopoli super redditibus Communis Venetiae, eum meis 
successoribus tibi Johanni da Canale de confinio S. Marinae et 
tuis heredibus de toto teratico illius anni, cui prineipium fuit in 
kal. mensis Martii transactis, sub Indict. XIIL, et finietur per 
totum mensem Februarii proximi venturi, sub Indiet. praesenti 
XIV., quod persolvere debebis in kal. mensis Martii pro una 
petia de terra, posita hie in Constantinopoli juxta Johannem 
Baduario. 

Nune autem (scias), quod suprascriptum teratieum totum 
michi perfecte deliberavit pro te Marcus Staniarus de confinio 
S. Justine, quod est yperperos aur. rect. pond. sex. 

Ideo a modo in antea semper inde securus permaneas, 
quia nichyl inde remaneat, unde te amplius requirere valeam 
per ullum ingenium. 

Quodsi sequenti tempore contra hane securitatis cartam 
per aliquod ingenium ire temptaverim, tune emendare debeam 
cum meis suecessoribus tibi et tuis heredibus auri libras quin- 
que; et hee seeuritatis earta in sua firmitate permaneat. 


1 Ego Johannes Barastro m. m. ss. 
1 Ego Daniel Zotto tt. ss. 
7 Ego Marinus Dandulo tt. ss. 


LXXVIII. 
Classiariorum Venetorum prope Abydum degentium conclusum. 
A. d. 1196, m. Martio, 


Cod. Lat. S. Marei cl. XIV, cod. XXXIX, fol. 10 sqq. hae 
inseriptione: „1196 Marzo. Giac. Molin, uno di due Giudice 
all’ armata Veneta, presta danari per il mantimento di esse in porto 
di Abido nella Romania.“ Romanin l. l. II, 415. 

Huius conventionis causam satis in obscuro esse apparet. Erat, sie 
videtur, Venetorum classis bellica, non mercatoria, in Hellesponto 
prope Abydum urbem collocata. Mox domum, ut videtur, redire jussa 
Ducis jussui non obtemperavit, utilitatem patrie vel necessitatem se 


CLASSIARIORUM VENETORUM CONCLUSUM. 217 


excusando pretendens. Hane vero necessitatem nos jam ignoramus. 
Dux classem suam ad penates revocarat, quod novus terre sanete 
suceursus, pridem przparatus, instaret; aut hostis finitimus Venetia- 
rum ciuitati imminebat. Classiarii duces nihilominus Abydi freto non 
excedunt, suisque expensis nautas alere statuunt. Jam que rerum 
necessitas eos ibi terrarum tenuerit, id vero perdifficile dictu esse 
videtur. Erantne ibi tum temporis in Hellesponto positi, ut legatorum 
Venetorum alicui Cpoli versanti subsidium prestarent? An immine- 
bant Turc® Iconienses, post Emanuelis Imperatoris obitum Asiz mi- 
noris jamjam fere domini? Idem fere de Bulgaris valet, qui Isaacio 
regnante Thracia tantum non omni subjugata regnum suum restitue- 
rant, ipsamque Constantinopolin plus semel petebant. Quodsi unum 
horum sfatuerimus, classis Veneta Grecorum tutelam et commodo 
consulens Abydum tenuisse putabitur, quo fere ea spectare videntur, 
que in pactis Isaacianis de subsidio Imperatori Byzantino eontra 
extraneos prestando leguntur. — Dietio nautarum saepius hibrida. 


In nomine domini dei et salvatoris nostri Jesu Christi. Anno 
domini MCXCVI, mense Marcio, indietione XIV. Avipo. 

Lieitum et conveniens est (ut) unieuique, eum extra sue 
patrie invenerit tam cum exercitu, quam aliter, de hoe, quod 
ad honorem sue patrie pertinet, suis personis fatigari, sive etiam 
et [leg. ei] de suis bonis in hoe, quod sibi videtur ad honorem 
contingere, fiducialiter commodari. 

Igitur Nos Rugerius Premarino atque Jacobus Quirino, 
stoli Venetiarum eapitanei, eum suis Judieibus et Sapientibus, et 
conlaudatione populi predieti'stoli, eum essemus in Romania in 
loco, qui dicitur Avido, videntes nos, valde esse congruum et 
necessarium, stare cum supradieto stolo in Romania, non dene- 
gantes fatigationem nostris personis et habere, sperantes de 
bonitate domini nostri Henriei Dandoli, gloriosi Venecie Ducis, 
et Judieum et Sapientum et totius populi Venecie, 

statuentes statuimus, et exinde nos, et Judices et Sapientes 
et universus populvs stoli per sacramentum distrinximus, ut, si 
quis de suo habere in supradicto stolo in manu Spinelli Men- 
gulo et Vitalis Dandulo et Jacobi Cornarii, camerarii supradieti 


2 1 8 CLASSIARIORUM VENETORUM CONCLUSUM. 


stoli, eommodaverit, per unumquemque yperperum in Veneciis 
solidos quadraginta a Communi Venecie essent accepturi. 

Primum quidem eommodavit opera B. Marci perperos nove- 
centum quindecim, que habebat in stolo. 

Jacobus Quirino capitaneus suprascripti stoli fecit commo- 
dari de suo habere perp. sexaginta Il. 

Rugerius Premarino capitaneus ejus stoli fecit commodari 
de suo habere perperi octuaginta duo. 

Jacobus Badouario de confinio sancti Jacobi de Luprio 
commodavit perperi septuaginta sebtem. 

Joannes Tanoligo imprestavit perperos quadraginta duo. 

Jacobus da Molino commodavit perperos sexaginta. 

Vido Cornario commodavit perperos viginti. 

Trivisinus imprestavit perperos quatuordecim. 

Leonardus Sanudo imprestavit perperos undecim et medium. 

Petrus Baldo imprestavit perperos decem. 

Busceto imprestavit perperos sex. 

Bertolotus Bono eommodavit perperos quinquaginta. 

Phylippus Balbi eommodavit perperos viginti quinque. 

Seurus Deo commodavit perperos quindecim. 

Angelus Bonus Homo perperos triginta k.') tredecim. 

Daniel Navaglario imprestavit perperos triginta. 

Andreas Sego commodavit perperos viginti. 

Petrus Cunini commodavit perperos quinque. 

Pangrati Cunini commodavit perperos centum. 

. Marinus Georgio commodavit perperos viginti quatuor et 

k. quinque. 

Bertoloto Darmario eommodavit perperos triginta. 

Ambrosius Specialis commodavit perperos octo, minus k. VII. 

Gyrardus Specialis commodavit perperos sex, minus k. VI. 

Ordorinel imprestavit perperos quinque et medium. 

Petrus de Pauia commodavit perperos sedecim et medium. 


1). Le. karates. 


CLASSIARIORUM VENETORUM CONCLUSUM. 219 


Vitalis Dandulo commodavit perperos sexaginta duo et 
medium. 

Mareus Fuscareno commodavit perperos undecim. 

Teofilo Geno commodavit perperos quadraginta. 

Angelus Navazoso eommodavit . . . 

Bertholomeo Gradonieo commodavit perperos quadraginta 
unum et medium. 

Leonardus da Sarmaza dedit per Gaydonmybulo perperos 
viginti quatuor. 

Petrus Bembo perperos centum sebtuaginta. 

Pangratius Barozi perperos centum quadraginta septem. 

Marinus . . . perperos centum viginti. 

Marcus Juliano commodavit perperos centum triginta duo. 

Joannes Magno commodavit perperos centum quadraginta 
septem. 

Bonus Zancarol commodavit perperos centum sexaginta. 

Mattheus Darbore commodavit perperos quindecim. 

ΤΟ ra commodavit perperos centum triginta octo. 

Pangrati Dauro commodavit perperos quinquaginta quinque. 

Dominieus Darpino commodavit perperos viginti VII et 
medium. 

Brafol Belli commodavit perperos quadraginta tres. 

"e x 35-5 tres. 

Dominieus Cunino eommodavit perperos centum triginta. 

Bertholomeo Cunini commodavit perperos quinquaginta 
unum. 

Paulus Quirini commodavit perperos sebtuaginta. 

Joannes Badouario commodavit perperos centum octua . . . 

rm perperos triginta quinque. 

Petrus Faletro, qui voeatur Cigala, eommodavit perperos 
sexaginta novem. 

Feloto commodavit perperos centum nonaginta quinque. 

Petrus Segredo commodavit perperos triginta tres. 


220 ÜLASSIARIORUM VENETORUM CONCLUSUM. 


Leonardus Valaresso commodavit . . . . .. 

ag os saneti Stephani commodavit perperos viginti duo, 
qui sunt de Vitali dello Boeasso. 

Petrus Lauredanus commodavit perperos sebtuaginta VII, 
minus k. VIIII. 

Pangrati Bembo commodavit perperos viginti duo. 

Mareus Burilosso (?) . . . confinio saneti Pantaleonis 
commodavit perperos tres. 

Dominieus Janasini de confinio s. Margarite commodavit 
perperos decem. 

Mareus Gyllelmo commodavit perperos viginti. 

Pascalis Acotanto de confinio s. Margarite commodavit per- 
peros viginti. 

Angelus Simiteculo de suprascripto confinio eommodavit 
perperos sebtem. 

Zulianus Barastro de confinio s. Raphaelis commodavit 
perperos quindecim. 

Zanardo commodavit perperos quindecim. 

Petrus Mauro de eodem confinio s. Margarite commodavit 
perperos viginti quatuor. 

Mareus Thonisto de confinio s. Thom: commodavit per- 
peros quadraginta. 

Martinus Ciurano de suprascripto confinio s. Margarite 
perperos decem et sebtem. ΄ 

Marinus Justinianus commodavit perperos quinquaginta 
quatuor, k. quatuordecim. 

Angelus Nieola commodavit perperos octo. 

Philippus Justinianus de eodem confinio commodavit per- 
peros triginta. 

Petrus Barbo de eodem confinio commodavit perperos 
viginti novem. 

Ursus Badouario de confinio saneti Stephani confessoris 
commodavit perperos triginta. 


CuAsstARIORUM VENETORUM CONCLUSUM. 221 


Stephanus Betani de eonfinio s. Raphaelis eommodavit 
perperos sebtuaginta duo. 

Mareo Ausolo perperos viginti quinque. 

Marco Memo perperos decem. | 

Jaeobus Lambärdo eommodavit perperos viginti sex. 

Bonifacio Totulo perperos quadraginta. 

Joannes Honoradi perperos quadraginta. 

Joannes Dedo perperos quatuordecim. 

Michael Simiteeulo commodavit perperos decem. 

Leonardus Cupo de confinio s. Margarite commodavit per- 
peros decem et octo. 

Angelus Acotanto eommodavit perperos octuaginta. 

Daniel Zoto perperos ducentos VII. 

Aurio Cassulo perperos quadraginta unum et medium. 

Commodavit Leonardus da Sarmaza pro Bartoloto Paulo 
perperos decem. 

Petrus Susinulo perperos viginti quinque. 

Mattheus Steno commodavit perperos quinquaginta et me- 
dium pro Leonardo Ungaro, et pro Antolino Pino commodavit 
perperos viginti. 

Commodavit Stephanus Betani pro Pellegrino Steno per- 
peros tredecim. 

Mareus Mazzolani perperos quadraginta quinque. 

Leonardus Grissi commodavit pro Joanne Bembo perperos 
triginta sex. 

Joannes Venerio perperos triginta. 

Dominieus Venerio perperos sebtem. 

Vido Buraeastello perperos viginti. 

Tribunus Damolino perperos viginti quinque. 

Mareus Beraldo et Angelus Nobili perperos triginta. 

Brafolo Simiteeulo perperos undeeim et medium. 

Marinus Fusculo perperos triginta. 

Brafolo Agadi perperos triginta. 


222 CLASSIARIORUM VENETORUM CONCLUSUM. 


Andreas della Senel perperos triginta. 

Costanzo Venero perperos viginti quinque. 

Litolo perperos viginti. 

Benedicto Zane perperos quadraginta. 

Joannes Tybaldo perperos viginti. 

Marcus Steno perperos viginti. 

Henrieus Premarino perperos viginti. 

Petrus Juliano perperos viginti quinque. 

Nicolaus Faletro perperos quadraginta. 

Petrus Juliano commodavit pro Radino Albino perperos 
viginti quinque. 

Mattheus Romano perperos quindecim. 

Marinus Vigluni perperos viginti quinque. 

Joannes Barozzi perperos decem et VII. 

Pascalis Acotanto eommodavit pro Marco Megulo perperos 
viginti. 

Valeogna Da Mugla perperos quindecim. 

Marcus Heneio perperos decem. 

Petrus Gradonico perperos viginti novem. 

Vitalis Grametuni perperos decem. 

Jacobus Cornario commodavit pro se perperos quinqua- 
ginta quinque, et pro Jacobo Theupulo perperos viginti duo, 
et pro Marco d' Arimino perperos viginti, 

et pro Nigro perperos viginti, 

et pro Martino perperos viginti, 

et pro Vitali Cordouarino perperos quindecim, 

et pro Joanne Martinazzo perperos decem, 

et pro Marino Contareno perperos quinquaginta. 

Andreas Cornario pro se perperos centum quadra- 
ginta octo, 

et pro Bartholomeo Greco perperos quinquaginta, 

et pro Phylippo Benqua perperos quinquaginta unum, 

et pro Stephano Belegno perperos sebtuaginta duo; 





CLASSIARIORUM VENETORUM CONCLUSUM. 223 


et de istis suprascriptis perperis de ratione saneti Jacobi 
et Andrea Cornario debeat habere Phylippus filius Joannis de 
Canale perperos viginti sebtem, et Nicolaus Michael filius Petri 
Michaelis perperos sedecim. 

Petrus Grimani perperos triginta. 

P. Brazolani perperos viginti. 

Andreas Bembo perperos viginti quinque. 

Natanael Domolino 

et Jacobus Seio 

Mattheus Trevisanus perperos centum. 

Petrus Barozzi perperos viginti quinque. 

Joannes Ardizon perperos decem. 

Joannes Rulini perperos viginti quinque. 

Jacobus Cunini lo . . . perperos sebtuaginta duo, minus k. Ill. 

Mareus Longo perperos viginti quinque. 

Petrus Marigluni perperos quinquaginta. 

Petrus Trevisanus perperos decem. 

Thomas Barbani perperos sebtuaginta quinque. 

Joannes Venerio perperos viginti tres. 

Henrieus Vieturi perperos viginti quinque. 

Pangrati Premarinus perperos triginta. 

Petrus Pizolo perperos viginti. 


perperos viginti quinque. 


Ranerius Damiano perperos quindecim. 

Marco Istrigo perperos decem et VII. 

Marcus Basilio perperos quinquaginta, minus k. tres. 

Leonardus Delfinus perperos viginti quinque, minus k. uno. 

Petrus Maurocenus perperos triginta sex et alios perperos 
centum pro Stephano Badouario. 

Petrus Arimundo perperos quadraginta. 

Henrieus Maurocenus perperos triginta, et alios perperos 
quinquaginta pro Joanne Victuri. 

Joannes Quinta Valle perperos quadraginta. 

Mareus Mauro perperos viginti quinque. 


224 CLASSIARIORUM VENETORUM CONCLUSUM. 


Diamante perperos quatuordecim. 

Leonardus Grissi perperos triginta. 

Joannes de Cecilia perperos duodecim. 

Magnus Hubertus perperos quindecim. 

Marco Centocori perperos quadraginta quinque et medium. 

Leonardus Marcello perperos sebtuaginta duo et quarta. 

Jacobus Dauro perperos quinquaginta tres. 

Marinus Pasqualigo perperos quindecim. 

Vitalis Mauro perperos viginti quinque. 

Petrus Zanearolo perperos triginta. 

Vitalis Michael perperos centum et viginti VI. 

Angelus Sanudo perperos centum, minus unum. 

Nicolaus Tinto perperos triginta tres. 

Marcus Ligero perperos triginta tres. 

Mattheus Steno perperos quinquaginta quinque, et alios 
perperos viginti quinque pro Vido Speeiale. 

Dominieus Malglanzoceo perperos viginti duo. 

Vito Dandulo perperos quadraginta tres. 

Jacobus Mauro perperos tredeeim et medium. 

Stephanus Badouario perperos centum, minus duo et 
medium. 

Bonus Zancarolo commodavit perperos centum pro Joanne 
Vieturi. 

Stephanus Bellegno perperos viginti unum, qui sunt de 
Mattheus Franco. 

Item videntes Nos, quod hominibus, qui cartas aliis homi- 
nibus tenebant, accessebant a nobis, dicentes, quod nee perma- 
nere possumus in stolo, nee (de) habere, quod habemus 
commodatum, iceirco quia cartule, quas faetas habemus, si per- 
manserimus aut commodaverimus, erunt fracte; nos.autem 
sperantes de bonitate, ut superius diximus, statuentes statuimus, 
et sie nos adimpleri promisimus, quod nec propter eos perma- 
nere in stolo, nee propter quod a Comunis commodaverat, 


ÜLASSIARIORUM VENETORUM CONCLUSUM. 225 


quantum in stolo steterit, predictas cartulas in vestra euria non 
fraetas teneretur. 

Item videntibus nobis, quod ipsi, qui suas naves in stolo 
pro nabulo') dabant, dicebant, quod a uobis non possumus 
habere de nostris navibus et corredis, secundum talem, qualem 
habemus a domino Duci et a Comunis Venetie, nos vero spe- 
rantes de bonitate, sicut superius diximus, statuentes statuimus, 
ut, sieut a domino Ducis eta Comunis Venetie ad terminum nobis 
statutum fuit, ita et dehine in antea raptum 7) habebimus; et 
quiequid de nabulo uobis defecerit, quantum in predieto stolo 
nobiscum steteritis, per unumquemque perperum, ut supra dictum 
est, a Comuni Venetie solidos quadraginta essetis accepturi. 

Si igitur contra hane concessionis, dationis et promissionis 
eartam ire aliquo modo temptaverimus, vel de suprascriptis 
aliquam uobis violentiam per ullum ingenium facere presumpse- 
rimus, componere promittimus cum nostris successoribus auri 
obrizi libras viginti; et hec concessionis, dationis et promissio- 
nis carta in sua firmitate permaneat. 

Ego Rugerius Premarino, capitaneo, manu mea subscripsi. 

Ego Jacobus Quirino, capitaneo stoli, manu mea subscripsi. 

Ego Joannes Venerius, judex stoli, manu mea subscripsi. 

Ego Jacobus Da Molino, judex stoli, manu mea subscripsi. 

Ego Jacobus Badouari, consiliator stoli, manu mea subseripsi. 

Ego Henrieus Maurocenus, consiliator stoli, manu mea 
" subseripsi. 

Ego Maurus Mauroceno, consiliatorstoli, manu mea subseripsi. 

Ego Mattheus Superantio, consiliator stoli, m. m. subseripsi. 

Ego Spinellus Mengulo, camararius stoli Venetie, manu 
mea subseripsi. 

Ego Nicolaus Thomas, presbiter et notarius, complevi 
et roboravi. 


!) I. e. naulo. | ?*)ratum? 
Fontes. XII. 15 


226 CorLestin: IIl PAPAE COMMISSIO. 


LXXIX. 


Celestinus Ill committit Leoni Procuratori Constantinopolitano, ut faciat 
solvere quasdam decimas debitas Episcopo Castellano. 
A. d. 1197, die 13. m. Augusti. 

Ex Archivo Patriarchali edidit Flaminius Cornelius in 
Eccles. Ven. T. XIII (dec. XVI, part. II), p. 223. 

Celestinus Episcopus, Servus Servorum Dei, dilecto filio 
Magistro Leoni, Procuratori Constantinopolitano, salutem et 
Apostolieam benedictionem. 

Ven. Frater Noster Castellanus Episcopus transmissa nobis 
querella proposuit, quod deceimaciones, que ipsum et ejus Eccle- 
siam de bonis, que fuerunt olim Johannis Canalo - lupi, de jure 
contingunt, eidem detinentur injuste, et ipsis minus licite de- 
fraudantur. 

Nolentes igitur, ut dietus Episcopus sui juris lesionem in- 
currat, per Apostolica tibi seripta mandamus, quatenus heredes 
et commissarios ejusdem defuncti ad debitam solutionem deci- 
mationum ipsorum nuncio praefati Episcopi, cum requisitus 
fueris, faciendam per censuram Eeclesiasticam, sieut justum 
fuerit, appellatione cessante, compellas. 

Volumus etiam et mandamus, ut memorati Episcopi in 
omnibus justitiis suis et precipue in decimis, quas sui predeces- 
sores hactenus habuerunt, et quae ad ipsum et ejus Ecclesiam 
rationabiliter pertinere noseuntur, auctoritate nostra conserves 
indempnem, nullis litteris veritatis et justitie prejudicantibus a 
Sede Apostolica impetratis. 

Datum Larenanı II. Idus Augusti, Pontificatus nostri anno sexto. 

L.S. Ego Wido Grausus, Diae. et Not., hoe exem- 
plum exemplavi, seripsi in Constantinopoli, sicut in ejus matre, 
scilicet in autentico Domini predieti Pape, inveni. Anno Domini 
1198, mense Septembris. Indictione secunda. Nec minui, nec 
ampliavi; sed complevi et roboravi. 


Erıst. IxNoc. Ill Ap PATR. Gran. 227 


LXXX. 
Innocentius III Gradensi Patriarchae. 
A. d. 1198, die A. m. Mai. 

Epistolarum Innocentii III Lib. I, ep. 133, T. 1, p. 75, ed. 
Stephanus Baluzius. 

Ut decimas a sibi subiectis parochianis recipiat, etsi hactenus 
sub aliis episcopis habitarunt. 

Si quando a fratribus et eo@piscopis nostris a nobis requi- 
ritur, quod a tramite rationis non deuiet, eorum postulationi 
facilem nos conuenit praebere consensum, ut eo fortius circa 
injunetum sibi officium intendere valeant, et in nostra devotione 
persistere, quo se a nobis benignius ae celerius senserint exau- 
ditos. Inde est, quod, cum Ecclesiam saneti Achindani*) apud 
Constantinopolim te habere proponas, quidam suffraganeorum 
tuorum decimas a parochianis eiusdem Ecclesiae, qui de tuis 
partibus ad eandem parochiam saepe domieilia transferunt, ea 
occasione instanter requirunt, «quia patres eorum, avi sive 
proavi, decimas ipsis aliquando persolverunt, et ad ipsas deci- 
mas extorquendas nonnunquam suos vicarios transmittere non 
formidant; non attendentes, quod, lieet ipsi, parochiani eorum 
aliquando fuerint, ex quo se ad alienam parochiam transtulerunt, 
manum non licet euiquam in messem mittere alienam. Ideoque 
nos indemnitati tue solicite providere volentes, fraternitati tus 
praesentium auetoritate concedimus, ut liceat tibi a parochianis 
praescriptae Ecclesiae tuae beati Achindani, non obstante, quod 
eorum antecessores praedietis suffraganeis tuis, dum in ipsorum 
parochia permanebant, decimas persolverunt, libere decimas perci- 
pere et tenere, nihilominus etiam jus conuentuale, quod in capellis 
Eeclesiae praenominatae tibi de jure competit, sine eontradictione 
cuiuslibet de auctoritate nostra valeas exercere. Nulli ergo etc. 

Datum Rows apud sanctum Petrum IV. Non. Maij. 
Pontificatus nostri anno primo. 


!) Vide p. 67. 
15* 


228 ErisT. Innoc. III pe BELLO ın SARACENOS. 


LXXXI. 

Innocentius III Narbonensi Archiepiscopo et suffraganeis ejus, Abbatibus 
quoque, Prioribus et aliis Ecclesiarum Praelatis, Comitibus etiam et 
Barenibus, et uniuerso populo in Narbonensi provincia constitutis. 
A. d. 1198, die 15. m. Augusti. 

Epistolarum Innocentii III Lib. I, ep. 336, T. I, p. 192, ed. 
Stephanus Baluzius. 

Hortatur ad sacrum bellum contra Saracenos pro recuperatione 
terre sancta. 

Conferendz sunt eum his litteris epistole eiusdem pontifieis, 
eodem anno eodemque consilio ad diversas parles dimisse; apud 
Baluz. ep. 343, 344, 345, 353, 354, 355. 

Post miserabile Hierosolymitanae regionis excidium, post 
lachrymabilem stragem populi Christiani, post deplorandam in- 
vasionem illius terraé, in qua pedes Christi steterunt, et ubi Deus 
rex noster ante secula salutem in medio terrae dignatus est 
operari, post ignominiosam nobis vivificae crucis translationem, 
in qua salus mundi pependit et delevit chirographum mortis 
antiquae, apostoliea sedes super tantae calamitatis infortunio 
conturbata laboravit, clamans et plorans, ita quod prae inces- 
santi clamore raucae sunt factae fauces ejus et ex vehementi 
ploratu paene ipsius oculi defecerunt. Verum ne, si secundum 
Prophetam Hierusalem obliti fuerimus, obliviseatur nos dextera 
nostra, adhaereat lingua nostra faucibus nostris, si non memi- 
nerimus ejus, clamat adhue apostolica sedes, et quasi tuba 
vocem exaltat, excitare cupiens populos Christianos ad praelium 
Christi bellandum et vindieandam injuriam erueifixi, usa ipsius 
verbo dicentis: „o vos omnes, qui transitis per viam, attendite 
et videte, si est dolor similis, sieut dolor meus*. Eece enim 
hereditas nostra versa est ad alienos; domus nostrae ad extra- 
neos devenerunt; viae Sion lugent eo, quod non sint, qui veniant 
ad solemnitatem; facti sunt inimici ejus in capite; sepulehrum 
Domini, quod Propheta gloriosum fore praedixit, prophanatum 


Erıst. Innoc. III pg BELLO iN SARACENOS, 229 


ab impiis, inglorium est effectum. Gloria nostra (de qua dicit 
Apostolus: , mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri 
Jesu Christi^) sub manu tenetur hostili; et ipse Dominus noster 
Jesus Christus, qui eaptiuitatem nostram pro nobis moriens 
captivavit, quasi captivatus ab impiis ab hereditate sua cogitur 
exulare. 

Existente quondam in castris area Domini Sabaoth, Urias 
domum suam ingredi recusavit, a lieito etiam uxoris se compescens 
amplexu. Nunc vero principes nostri, gloria Israel de loco suo in 
injuriam nostri translata, vacant adulterinis amplexibus, delitiis 
et divitiis abutentes, et dum se invicem inexorabili odio perse- 
quuntur, dum unus in alium suas nititur injurias vindicare, non 
est, quem moveat injuria Crucifixi; non attendentibus ipsis, 
quod jam insultant nobis inimici nostri, dicentes: ,ubi est Deus 
vester, qui nee se potest, nee vos de nostris manibus liberare? 
Ecce jam prophanavimus saneta vestra. Ecce jam ad desidera- 
bilia vestra manum extendimus, et ea loca impetu primo violen- 
ter invasimus, et ea vobis tenemus invitis, in quibus supersti- 
tionem vestram principium fingitis suscepisse. Jam infirmavimus 
et confregimus hastas Gallorum, Anglorum conatus elisimus, 
Theutonicorum vires compressimus. Nunc secundo Hispanos 
domuimus animosos; et cum omnes virtutes vestras in nos 
duxeritis concitandas, vix adhuc in aliquo profecistis. Ubi ergo 
est Deus vester? Exurgat nune et adjuvet vos, et fiat vobis et 
sibi protector. Theutoniei siquidem, qui se praesumebant inau- 
ditum de nobis reportare triumphum, ad nos vehementi spiritu 
transfretarunt; et cum solum castrum Baruth nullo defendente 
cepissent, nisi eos sicut et alios Principes vestros fugae benefi- 
eium liberasset, in se potentiam nostram graviter fuissent experti, 
et eorum stragem ipsorum soboles perpetuo deploraret. Reges 
enim et Principes vestri, quos dudum de terra fugavimus Orien- 
tis, ut timorem suum audendo dissimulent, ad suas latebras (ne 
dicamus regna) reversi, malunt se invicem expugnare, quam 


230 Erıst. Innoc. Ill pe BeLLo iN SARACENOoSs. 


denuo vires nostras et potentiam experiri. Quid igitur superest, 
nisi ut his, quos fugientes in exeusationem vestram ad terrae 
eustodiam dimisistis, gladio ultore peremtis in terram vestram 
impetum faciamus, nomen vestrum et memoriam perdituri ? * 
Qualiter ergo, fratres et filij, opprobria exprobrantium repel- 
lemus? Qualiter eis poterimus respondere, cum eos pro parte verum 
prosequi videamus, sieut nuper ad audientiam nostram certa 
signifieatione pervenit? Recepimus enim literas de partibus 
transmarinis, quod, eum Theutoniei Aceon navigio pervenissent, 
castrum Baruth obtinuerunt nemine defendente. Saraceni vero 
in Joppen facientes impetum, ex adverso eam per violentiam 
occuparunt, et caesis multis Christianorum millibus eam funditus 
destruxerunt. Verum Theutoniei rumoribus de morte Impera- 
toris acceptis non exspectato passagij tempore naves reduces 
ascenderunt. Unde Saraceni, qui ad resistendum eis exercitum 
paraverunt copiosum, in terram Christianorum adeo debaechan- 
tur, ut Christianis nec sine periculo civitates egredi liceat, nec 
in ipsis sine formidine remanere; immo eis gladius foris immi- 
net, metus intus. Assumite igitur, filij, spiritum fortitudinis, 
scutum fidei et galeam salutis accipite, non in numero aut viri- 
bus, sed Dei potius, eui non est diffieile in multis vel in paucis 
salvare, potentia confidentes; et ei, per quem estis, vivitis et 
habetis, secundum facultates proprias subvenite. Ipse quidem 
pro vobis semetipsum exinanivit, formam servi aecipiens, in 
similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, 
facetus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis; et 
vos eo paupere abundatis, ipso fugato quiescitis, et nee inopi, 
nec exuli subvenitis? Quisquis igitur in tantae necessitudinis 
articulo suum negaverit obsequium Jesu Christo, eum ante tri- 
bunal ejus astiterit judicandus, quid ad suam excusationem ei 
poterit respondere? Si Deus subiit mortem pro homine, dubi- 
tabit homo mortem subire pro Deo, eum non sint eondignae 
passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur 


Erıst. Innoc. Ill De BELLO IN SARACENOS. 231 


in nobis? Negabit etiam servus domino divitias temporales, 
eum dominus servo divitias largiatur aeternas, quas nec oculus 
vidit, nec auris audivit, nee in cor hominis ascenderunt? The- 
saurizet igitur homo thesauros in coelis, ubi fures non effodiunt, 
nee furantur; ubi nec aerugo, nee tinea demolitur. 

Omnes et singuli accingantur ita, quod in proxime sequenti 
Martio quaelibet urbes per se, similiter et Comites et Barones 
juxta faeultates proprias ad defensionem terrae nativitatis domi- 
nicae certum in expensis suis dirigant numerum bellatorum, 
illic saltem per biennium moraturum. Licet autem instantia nostra 
cotidiana sit omnium Ecclesiarum solieitudo continua, modo tamen 
hane quasi praecipuam inter alias solieitudines reputamus, per quam 
terrae orientali totis desideramus affeetibus subvenire ; ne, si forte 
fuerit dilata subventio, residuum loeustae comedat brueus, et fiant 
novissima deteriora prioribus. Verum ne nos aliis onera gravia et 
importabilia imponere videamur, digito autem nostro ea movere 
nolimus, dicentes tantum, et aut nihil aut minimum facientes, cum, 
qui fecerit et docuerit, magnus vocetur in regno coelorum, ejus 
exemplo, qui coepit facere et docere, ut et nos, qui, licet imme- 
riti, vicem ejus exercemus in terris, bonum aliis praebeamus 
exemplum, in personis pariter et in rebus terrae sanctae decre- 
vimus subvenire ; dilectis filiis nostris, Stephano tit. S. Praxedis 
Presbytero et Petro tit. S. Mariae in via lata Diacono, Cardina- 
libus, apostolicae sedis Legatis, viris utique timoratis, scientia 
et honestate praeclaris, potentibus in opere et sermone, quos 
inter alios fratres nostros speciali caritate diligimus, manu pro- 
pria erueis signaeulum imponentes, qui exercitum Domini humi- 
liter et devote praecedant, et non mendieatis suffragiis, sed 
nostris et fratrum nostrorum sumptibus sustententur, per quos 
etiam aliud competens subsidium eidem terrae disponimus desti- 
nare. Interim autem dictum Petrum sanctae Mariae in via lata 
Diaconum Card. ad earissimorum in Christo filiorum nostrorum, 
Philippi Francorum et Richardi Anglorum Regum Illustrium, 


232 Erıst. Innoc. ΠῚ pg BELLO ın SARACENOS. 


praesentiam destinamus, ad reformandam pacem, vel treugas 
saltem usque ad quinquennium ordinandas, et exhortandos popu- 
los ad obsequium crucifixi, quem sicut apostolicae sedis Legatum 
volumus et mandamus ab omnibus honorari, et mandatis et statutis 
ipsius humiliter obediri; dictum autem Stephanum sanctae Praxedis 
Presbyt. Card. Venetias pro terrae sanetae subsidio destinamus. 

De communi praeterea fratrum nostrorum deliberatione 
statuimus, et vobis, fratres Archiepiscopi et Episcopi, et dil. filii 
Abbates, Priores et alii Eeclesiarum Praelati, districte praeci- 
piendo mandamus, quatenus certum numerum bellatorum, vel 
pro certo numero certam pecuniae quantitatem in proxime 
sequenti Martio, pensata facultate cuiuslibet, ad expugnandam 
paganorum barbariem et servandam hereditatem Domini desti- 
netis, quam ipse proprio sanguine comparavit. Si quis autem 
(quod non eredimus) constitutioni tam piae ae necessariae 
praesumpserit obviare, sieut sacrorum eanonum transgressorem 
decrevimus puniendum, et usque ad satisfactionem condignam 
ab officio censemus manere suspensum. 

De Dei ergo misericordia et beatorum Apostolorum Petri 
et Pauli auetoritate confisi, ex illa, quam nobis Deus, licet indi- 
gnis, ligandi et solvendi contulit, potestate, omnibus, qui labo- 
rem huius itineris in personis propriis subierint et expensis, 
plenam peecatorum suorum, de quibus oris et cordis egerint 
poenitentiam, veniam indulgemus, et in retributione justorum 
salutis aeternae pollicemur augmentum. Eis autem, qui non in 
personis propriis illue accesserint, sed in suis tantum expensis 
juxta facultatem et qualitatem suam viros idoneos destinaverint, 
illie saltem per biennium moraturos, et illis similiter, qui licet, in 
alienis expensis, in propriis tamen personis assumptae peregri- 
nationis laborem impleverint, plenam suorum concedimus veniam 
peccatorum. Huius quoque remissionis volumus esse participes, 
juxta quantitatem subsidij, ac praecipue seeundum devotionis 
affectum, qui ad subventionem illius terrae de bonis suis congrue 


Erıst. IxNoc. Ill pg BELLO IN SARACENOS. 233 


ministrabunt. Ut autem expeditius et securius ad subven- 
tionem terrae nativitatis Dominieae quilibet aecingantur, bona 
insuper ipsorum, ex quo crucem susceperint, sub beati Petri et 
nostra protectione suscipimus, nee non et sub Archiepiscopo- 
rum et omnium Praelatorum Ecclesiae Dei defensione consi- 
. Stant; statuentes, ut, donec de ipsorum obitu vel reditu certis- 
sime cognoscatur, integra maneant et quieta consistant. Quodsi 
quisquam contra praesumpserit, per censuram ecclesiasticam 
appellatione postposita compescatur. Si qui vero proficiscentium 
illue ad prestandas usuras juramento tenentur astricti, vos, 
fratres Archiepiscopi et Episcopi, per vestras dioceses credito- 
res eorum, sublato appellationis obstaculo, eadem districtione 
cogatis, ut eos a sacramento penitus absolventes, ab usurarum 
ulterius exactione desistant. Quodsi quisquam creditorum eos 
ad solutionem coégerit usurarum, eum ad restitutionem earum . 
sublato appellationis obstac. distrietione simili compellatis. 
Judaeos vero ad remittendas ipsis usuras per vos, filij Prinei- 
pes, et seeularem compelli praecipimus potestatem; et donec 
eas remiserint, ab universis Christi fidelibus, tam in mereimo- 
niis, quam aliis, per excommunicationis sententiam eis jubemus 
eommunionem omnimodam denegari. Ab hoc igitur opere nul- 
lus omnino se subtrahat, eum id non a nobis, sed ab ipsis fuerit 
Apostolis institutum, qui eolleetas faciebant in gentibus, ut fra- 
tribus in Hierusalem laborantibus subvenirent. Nolumus autem 
vos de divina misericordia desperare, quantumeunque sit Domi- 
nus peccatis nostris iratus, quin in manu vestra perficiat, si, 
prout debetis, in humilitate cordis et eorporis iter fueritis pere- 
grinationis aggressi, quod majoribus non concessit. Consen- 
sissent enim majores forsitan et dixissent: ,manus nostra 
excelsa, et non Deus, feeit haec omnia*; et sibi, non Deo 
vietoriae gloriam ascripsissent. Speramus enim, quod non in ira 
misericordias continebit, qui, eum iratus est, non obliviseitur 
misereri, nos admonens et exhortans: ,convertimini ad me, et 


234 Erıst. Ix Noc. lll Ap Ducem VENET. 


ego convertar ad vos*. Credimus etiam, quod, si ambulaveritis 
in lege Domini, non eorum sequentes vestigia, qui vani faeti sunt 
post vanitatem euntes, qui comessationibus et ebrietatibus 
voluptuose vacabant, et ea exercebant in partibus transmarinis, 
quae in terra nativitatis propriae sine multa infamia et detractione 
plurima non auderent, sed spem vestram in eo solummodo posue- 
ritis, qui non deserit sperantes in se, non tantum ab illicitis, 
sed quibusdam etiam lieitis abstinentes; is, qui currum et exerci- 
tum Pharaonis projecit in mare, arcus fortium infirmabit, et 
inimicos erueis Christi a facie vestra delebit ut lutum platearum, 
non nobis aut vobis, sed nomini suo dans gloriam; qui est glo- 
riosus in sanetis, mirabilis in majestate, faciens prodigia, et post 
laehrymationem et fletum gaudium et exultationem inducens. 
Ad haec autem expeditius et melius exequenda vos, fratres 
Archiepiscopi Nemausen. et Aurasicen. Episcopi, duximus depu- 
tandos, qui verbum Domini ceteris proponatis, et ad implendum 
mandatum apostolieum coépiscopos vestros et alios invitantes 
taliter exequamini eausam Domini, quod et vos hujus sitis remis- 
sionis participes, et in hoe devotio vestra plenius elucescat ; ad 
quod etiam laudabilius exequendum vobis unum de fratribus militize 
Templi, alterum vero de fratribus Hierosolymitani Hospitalis, viros 
honestos et providos, assumatis. 
Datum Rear. XVIII. Kal. Septembris. 


LXXXII. 
Innocentius 111 Duci et Populo Venetorum. 
A. d. 1198, die 3. m. Decembris. 
Epistolarum Innocentii ΠῚ Lib. I, ep. 539, T. I, p. 306, ed. 
anus Baluzius. 
Ne Saracenis arma et subsidium subministrent pretextu 











1 fa rorem orientalis provineiae, praeter peceatorum veniam, 
is | Ec expensis profieiscentibus pollieemur, et apo- 
mis gratiam, quam eidem terrae subvenientibus 


ErisT. IxNoc. Ill Ap Ducem VENET. 235 


indulgemus, illud etiam Lateranen. Concilij constitutum eura- 
vimus innovare, quod eos, qui Saracenis arma, ferrum, ligna- 
mina galearum ministrare praesumpserint, et in galeis et pira- 
ticis eorum navibus curam gubernatoris et regimen exercere, 
ab Ecclesiae communione precidi et excommunicationi pro sua 
iniquitate subjectos rerum suarum per Principes seculi catho- 
licos et Consules civitatum privatione multari, et capientium 
servos, si capti fuerint, fore decernit; ad exemplar felieis recor- 
dationis Gregorij Papae, praedecessoris nostri, omnes illos 
excommunicafionis sententiae supposuimus, qui cum eis de cetero 
habere consortium, vel per se vel per alios, navibus seu alio 
quocunque ingenio aliqua rerum suarum subsidia impendere 
vel transmittere attentaverint, quamdiu inter nos et ipsos guerra 
durarit. 

Verum aecedentes nuper ad apostolieam sedem dileeti 
filij nobiles viri, Andreas Donatus et Benedictus Grilion, nuntij 
vestri, nobis exponere euraverunt, quod ex constitutione huius- 
modi eivitati vestrae proveniret non modieum detrimentum, quae 
non agrieulturis inservit, sed navigiis potius et mercimoniis est 
intenta: nos igitur paterno dilectionis affectu, quem ad vos spe- 
cialiter habemus, indueti, sub districtione anathematis prohi- 
bentes, ne in ferro, stupa, pice, aeutis pironibus, funibus, armis, 
galeis, navibus et lignaminibus, paratis vel imparatis, vendendo, 
donando, vel eommutando Sarracenis ministrare subsidium prae- 
sumatis, sustinemus ad tempus, donec super hoc aliud dederimus 
vobis in mandatis, ut in regnum Aegypti vel Babylonis alia 
inituri commercia, cum necesse fuerit, transfretetis; sperantes, 
quod propter hane gratiam in subsidium Hierosolymitanae pro- 
vineiae debeatis fortius animari, provisuri, ne quid in fraudem 
cirea statutum apostolicum praesumatis: quia dubium esse non 
debet, eum divina ligari sententia, qui contra propriam conscien- 
tiam in elusionem hujus mandati fraudulenter aliquid attentabit. 

Datum, ut supra (se. Larenanı HI Nonas Decembris). 





236 Arzxır III Iur. Cr. Erıst. AD [xNoc. Ill. 


LXXXIII. 
Alexii ΠῚ Imperatoris Cp. epistola ad Papam '). 
A. d. 1199, m. Februario. 


Epistolarum Innocentiilll Lib. II. epist. 210, ed. Stephanus 
Baluzius p. 476. 

De reverentia et officio suo ergo Romanam ecclesiam ac de 
recuperanda terra sancta. 

De rerum rationibus deque statu temporum cfr. Lebeau 
T. XVII. 1. XCCC, c. 39, p. 59. Quantum ex Alexii III agendi et seri- 
bendi ratione sit imputandum Venetorum consilio, id coniectura faeili 
eflicies, siquidem tenueris, Veneticum fuisse oratorem, cui Imperator 
summam se fidem habere ipse profitetur. 


Alexius, in Christo Deo fidelis Imperator diuinitus corona- 
tus, sublimis, potens, excelsus, semper augustus, moderator 
Romanorum, Comnenus, Innocentio, sanctissimo Papae Romano, 
honorem condecentem, ut patri spirituali, et votum orationum ejus. 

Per prudentissimos legatos tuae sanctitatis, Albertum Sub- 
diaconum et Notarium Albertinum, meo direetum Imperio tuae 
sanetitatis seriptum oblatum fuit atque perlectum. 

Et quod quidem de Imperij mei coram Deo humilitate ἃς 
exaltacione ex humilitate procedenti per tale scriptum paterne 
meum monuisti Imperium, et acceptauit nostra majestas et in 
Deo confidit, quod et ipsa in sua gloriabitur humilitate; quia 
et ipsa direeta fuit, et ex nune dirigi sperat atque orat. Nec 
enim nostra tranquillitas Prophetae Dauid uerbis eredere non 
potest: ,nunc quidem humiliatus sum, et saluauit me^ ad 
Deum dicentis, nune autem cor contritum et humiliatum non 
despicere Deum. 

Nec etiam ineffieaeiter nostra serenitas parabolam euan- 
geli! de humilitate auscultavit. Descensionem enim Domini et 


) Epistola hice primitus haud dubie Greco sermone conseripta fuit: inde 
dietionis latine difficultates et anomaliz. 


Auexıı III Imp. Cr. gpisT. an Innoc. II. 237 


saluatoris nostri Jesu Christi a coelis et usque ad ipsum infer- 
num ubi nostra ponet humilitas? Propter haec igitur omnia 
quam valde Imperium nostrum humiliter sapere amplectitur, et 
in ipsius humilitate Deum ejus non recordari nullo modo credit. 
Quoniam uero de humiliter sapere in tuae sanctitatis admoni- 
tionis uerbo et quaedam scintilla passionis humilitati contraria 
sublatebat, hoe quidem alius forte non immolestum sentiret. 
Quid enim quod sanctitas tua voluit tam docendo, quam et in- 
crepando nostrae induci magnificentiae, ut nee a se ipsa, nec 
etiam a diuinis et nostris scripturis bonum intelligere uel addiscere 
valenti, neque zelum pro dominico sepulchro et ex proprio suo 
corde aestuantem portanti, pro misericordia, quam circa Chri- 
stianos habet, accensum et exarsum, et ut flamma materiam 
combustibilem ipsam eremantem, et ut vermis ejus ossa corro- 
dentem? Propter quae et secundum perfectum Prophetam 
Oziam [13, 14] dicere est: et consolatio abscondita est ab 
oculis meis. 

Igitur etsi alii talia tuae sanctitatis uerba, ut intranquilla, 
placuere, tamen Imperio meo et haee firma et amabilia, ad unum 
et solum respicienti, quod Deo placitum, et tuam mentem con- 
jicienti; quoniam non ex elata (elate?) sapere, sed ex cura, 
quam pro dominico habet sepulehro, talia scribere induxit. Nam 
et ipsum Imperium meum, tali zelo fervens, his similia, quae 
magni Pauli, non diffidit, et ipsum et anathema quidem a Christo 
esse pro fratribus meis Christianis non orat: veruntamen pro- 
priam suam libertatem dominiei sepulchri liberationi libenter 
supponeret, et non solum Imperiali altitudini et maximarum 
diuitiarum potentiae multorumque hominum potestati, qualia et 
quanta nulli hodie superstitum Principum subjacent, sed et ipsi 
propriae vitae pro liberatione dominiei sepulehri de manu 
impiorum praejudicaret. 

Sed quoniam non in multitudine exercitus, nec in diuitia- 
rum grauedine meum confidit Imperium, sed divitias, voluntates 


238 Arextı II Imp. Cr. grisT. AD Innoc. Ill. 


et dispensationes imitari apud se judicauit, judicia uero Dei, ut 
ex visis et operatis conjici potest, Deum nondum nostris pec- 
eatis placatum esse demonstrant, nee nostra despexisse delicta, 
propter quae et saltare in sanctis illis loeis Agarenis permisit, 
et per longum jam tempus et usque nune a prophanis et im- 
mundis pedibus coneulcari sancta illa sustinet, ut uideatur nune 
a Deo perfici, quae de llierusalem dieta sunt per Zachariam 
(12, 3. 4): ponam Hierusalem lapidem conculcatum in omnibus 
gentibus. Omnis eam conculcans, illudens illudetur; et con- 
gregabuntur in ea omnes gentes terrae, et percutiam omnem 
equum in stupore et omnem ascensorem eius in desipientia ; 
super domum autem Judae aperiam oculos meos, et omnes equos 
populorum percutiam in coecitate; ob haec et multum promptum 
Imperium meum seipsum coércet et impetens /impe(us? ] cohi- 
bet. Timet enim, ne sic ante tempus faeiens et tali operae 
secundum suum desiderium se apponens, verba Oziae (8, 4), 
ut a Deo loquentis, audiat: sihi regnauerunt, et non per me 
dominati sunt, nec etiam me cognoverunt. Diligenter enim 
meum eredit Imperium, quod seeundum Deum nobis ambulanti- 
bus, et, quae Christi sunt, pro beneplaeito Christi uleisei festi- 
nantibus, non solum millenariis exercitus multitudinibus [non] 
indigebimus, nec etiam inevacuabilium thesaurorum euacuatione; 
sed parva pars exercitus est, et modica pecunia cito totum per- 
fieere poterit. Hoe ex Ezechiele") Regis Hierusalem me docet 
lacryma, centum octoginta millia Assyriorum eum duce Rampsaki 
Hierusalem obsidentium una nocte per euangelicam uirtutem 
interficiens, et Rampsaki ad Deum blasphemiam, nee non et 
Senacheri eum mittentis elationem in luetum eonuertens. Hoc 
et trecenti sub Gedeon^) proni bibentes, et sub unius lam- 
padis solius lumine omnia millia alienigenarum conuertentes. 


!) Immo Jesai. cap. 37. Regum libro 
2, 19. 


*) Libri Judicum cap. VII. 





Arexı HI ΜΡ, Cr. erıst. Ap IxNoc. II. 239 


Sanetissimi etiam Moysi manus ad Deum eleuatas et a duobus 
sacerdotibus sustentatas et Amalec uertentes, et septem sacer- 
dotum Jesu Nave') tubas, sono tantum muros Jerico subuer- 
tentes, meum omittit Imperium; ne et contra hodie tam sacer- 
dotes, quam et milites currere uideantur, talia, nostris peccatis 
exigentibus, miraeula non operari ualentes. Quod enim non 
seeundum Deum nobis cogitationes, quae pro Deo sunt, sed 
oribus consentientes cordibus dissentimus, et labiis oseulantes, 
animo ad invicem dividi volumus, ob hoc non prosperi nobis 
pro dominieo gressus sepulchro. 

Non enim tua ignorat sanctitas, quantam subversionem 
quantamque occisionem nobilissimus quidem rex Alemaniae 
Frederieus Imperii mei superinduxit regionibus, sacramentis 
rigidissimis se alligans, pacifice et sine pugna terras Imperij 
mei pertransire jurans, et sic Imperium meum sine aliquo impe- 
dimento intrans et omne in eo pessimum operans, et Christianos 
ut impios expugnavit; et hine et a via, quà ipse proposuerat, 
ire exelusus, et insperate fluuio") et vi undarum [abreptus]*) 
vado submersus est. 

Quomodo igitur Imperium meum sie non bene circa Ro- 
mam sentientibus adiuuare debebat et cum ejus via ambulare ? — 
(Tamen) quamvis sic mala meo Imperio illi retribuére, tamen 
Imperium meum eis mala retribuere noluit, integram, quam ad 
dominieum sepulehrum habet, reuerentiam sibi reservans. Om- 
nium enim necessariorum allationem ipsis ex regionibus Imperij 
mei et per se ipsos eis aequirere permisit, et ipsum eis admi- 
nistrauit, et nunquam eis defecit necessariorum copia cirea 
inimicos erueis hos armans. Non igitur inculpabilem tua eau- 
setur Sanetitas, sed contra illos suam vertat inerepationem, qui 


!) 1. e. Josuae, filii Nun. 3) In textu eorrupte et vetularum 
3) Calyeadno fluvio, juxta Seleu- vado: quod etiam alio modo 
ciam Cilieie. sanaveris. 


240 Ankxir HI Iur. Cr. getsT. Ap Innoc. Ill. 


pro Christo quasi laborare ostendentes contraria diuinis operantur 
voluntatibus. 

Quare igitur pro dominico sepulehro (ad) bellum meum 
usque nunc distulit Imperium, suffieienter haec tuae sanctitati 
respondit Imperium. Det autem Deus per tuas sanctas oratio- 
nes nostrae potentiae /ac? 7 tranquillitati, seeundum Imperii mei 
cor finem pro dominico sepulehro conatui apponi tempore 
congruo. 

De unione autem Ecclesiarum non longam responsionem 
tuae sanctitatis discretioni facit, quia levissima est unio, prout 
meo videtur Imperio, si humanis voluntatibus ex nobis deficien- 
tibus voluntas Dei tantum in nobis est mediatrix. Nam ecclesia, 
quae universalis una est et non est divisa, sub uno pastore pro 
nobis suum sanguinem effundenti Christo ordinata, quamvis ab 
alis et aliis, quae per partes sunt Ecclesiae, dispensentur et 
agantur, quibus secundum voluntates et scientias eas agentium 
et fides confirmatur vel movetur, et hodierni ecclesiarum throni 
et honores a mundanis principibus et non aliunde ipsis aduenere. 
Si igitur ecclesiarum Praelati omnem carnalem prudentiam suam 
expulerint, soli autem sancto spiritui perscrutationem exquisi- 
torum dogmatum imposuerint, impossibile est, de facili solutio- 
nem dubiorum non persequi et distantia pervenire ad unionem 
et ad pacem litigantia. Si vero propria sua voluntate fuerint 
separafi, operatio contrarij spiritus patenter et inconjungibile 
discissis et immixtibile divisis sequetur. Quemadmodum enim 
solis radii omnibus omnes aequaliter effunduntur, si vero quis 
sub tecto quodam corpore abscondatur, huic et sole bene lucente 
non splendens nec lucens erit dies: sic pure et sine passione 
intellectus, quae Dei sunt, requirentibus veritatis lumen a sancto 
spiritu lucet, et orthodoxae fidei lumen ipsos illuminat; non 
spiritualiter autem spiritualia requirentibus veritatis inventio fit 
incomprehensibilis. Non enim complectuntur incomplexibilia, nec 
miscentur incommixtibilia. 


IxNoc. ΠῚ erıst. AD Arex. III Iur. Cr. 241 


Tuae igitur sanctitatis est, secundum praecedentes syno- 
dales operationes pro requisitis dogmatibus synodalem conuen- 
tionem fieri dispensare; et tua sie sanctitate faciente, sanctis- 
sima, quae apud nos est, eeclesia non ad conuentum tardabit. Et 
hoe, quod de negotiis in scripto tuae sanctitatis meo Imperio 
direeto declaratis; de secretioribus autem a praedietis Legatis 
meo Imperio dietis secretius responderi tuae sanctitati prae- 
ceptum est praesenti homini Imperij mei Venetieo, Johanni 
Georgio, cui et tua eredat sanctitas in omnibus, quae ipse dixerit 
ei, ut ex parte Imperij mei. 

Noseat etiam tua sanctitas, quoniam quam magne deleeta- 
tum est Imperium meum in tuae sanctitatis prudentissimorum 
Legatorum prudentia, quam plurimum etiam et eorum sapien- 
tiam et pro tuae sanctitatis honore certamen acceptavit simul 
atque laudauit. Sceiat autem tua sanctitas, quoniam, prout et 
sui Legati diligenter noverunt!), quod et homines de melioribus 
suae euriae debeat mittere et cum ipsa sentire amicabiliter. Ob 
viae autem difficultatem ac infidelitatem non potuit sie facere; 
et ob hoc praesentem item hominem suum Veneticum, Johannem 
Georgium, ad te transmisit, fidelem existentem, et ipsum Impe- 
rio meo anulo et solo (?) per hune amicabiliter sentiens tecum. Det 
autem Deus secundum intentionem Imperii mei eum tua sanctitate 
sentire amicabiliter. Mense Februarij, die. .., indictione secunda. 


LXXXIV. 
Innecentius III Alexio, illustri Constantinopolitano Imperatori. 
= A. d. 1199, die 13. m. Novembris. 
Epistolarum Innocentii ΠῚ Lib. II, ep. 211, ed. St. Baluzius 
p. 478. Respondet epistole superiori. 

Multae nobis attulit exultationis affectum, quod, sicut ex 
litteris excellentiae Imperialis accepimus, Legatos et litteras 
1) ,Heiedesuntnonnulla^ Baluz. Ea etiam, quae mox sequuntur, hiulea 


esse apparet. 
Fontes, XII. 16 


=: 


242 IxNoc. III erıst. an Argx. II Iur. Cr. 


nostras recepit humiliter Imperatoria celsitudo, et ad ea, quae 
super eeclesiae unitate nos seripsisse meminimus, etsi non 
omnino suffieienter et evidenter, benigne tamen et deuote 
respondit, et exhortationes et commonitiones nostras suum 
rescripsit Imperium acceptasse. 

Is enim, a quo secundum Apostolum est omnis potestas, 
serutator seilicet renum et cordium Jesus Christus, qui habet 
eor Principum in manu sua, qui aperit et nemo claudit, aures 
tuae serenitatis aperuit et eum tibi deuotionis spiritum inspiravit, 
ut, quae per nos, licet insuflicientes viearios suos et immeritos 
apostolorum prineipis successores, Imperiali magnificentiae lit- 
teris fuerant exarata, et audires humiliter et benignius accepta- 
res; licet super subuentione terrae orientali(s) hactenus non 
impensa magnificentiam tuam nos credideris inerepasse, cum 
tamen id non inerepando seripserimus, sed potius commonendo ; 
quamuis inerepationis alloquium a pontificali non sit officio alie- 
num, juxta quod Paulus ad Timotheum (4, 2) scribens aiebat: 
praedica uerbum , insta importune, opportune argue, obsecra, 
increpa in omni patientia et doctrina. 

Miramur autem, quod Imperialis prudentia pro recuperatione 
terrae sanetae nondum esse laborandum uisa est suis litteris 
innuisse: quia, sicut ex detentione ipsius terrae poterat euiden- 
ter agnosci, nondum Dominus peccatis nostris fuerat complaca- 
tus, qui non in multitudine, nec in arcu, sed in virtute sua 
salvos faeit de sua misericordia confidentes. Times enim, sicut 
tuae litterae continebant, ne, si tempus a Deo eiusdem terrae 
liberationi praevisum Imperialis serenitas noluerit praevenire, se 
frustra laborasse deploret et inerepetur a Domino per Prophe- 
tam dicentem: sibi regnauerunt, et non per me dominati sunt, 
nec me nouerunt'). Verum ut non tam ad reprehensionem, 
quam instruetionem loquamur, si diligenter consideres et 


1) Hosea 8, 4. 


Innoc. Ill erıst. AD ALEx. Ill Iur. Cp. 243 


inspicias veritatem, longe aliter intelliges sentiendum. Bonorum 
enim omnium dator, qui reddet unicuique secundum opera sua, 
cui servitia coacta non placent, liberum homini concessit arbi- 
trium, ut super his, in quibus humanum posset inveniri reme- 
'dium, Dominum non tentaret. Scriptum est enim (Evang. 
Matth. 4, 7): non tentabis Dominum Deum tuum. 

Est igitur in tanta necessitate populi Christiani uel potius 
Jesu Christi tam tibi, quam universis sacri baptismatis unda rena- 
tis libero utendum arbitrio, et subveniendum exuli erucifixo; ne, 
si redemptionis ejusdem terrae tempus ignotum hominibus 
exspectare volueris et nihil agere per te ipsum, sed uniuersa 
relinquere dispositioni diuinae, sepulehrum dominicum a Sarra- 
cenorum manibus praeter fuae subuentionis auxilium liberetur 
et inde per negligentiam Imperialis magnificentia diuinam incur- 
rat offensam, unde per solicitudinem suam gratiam Domini pote- 
rat promereri. JVumquid enim sensum Domini cognovisti; 
numquid consiliarius eius es (Epist. Pauli ad Roman. 11, 34), 
ut certus de dispositione diuina tune primum arma moueas iri 
paganos et ad liberationem Hierosolymitanae provinciae accin- 
garis, cum dominus misereri disposuerit populi Christiani et 
hereditatem suam de Sarracenorum manibus liberare? Nonne 
legisti de altitudine diuitiarum sapientiae et scientiae Dei: quam 
incomprehensibilia sunt judicia eius, el inuestigabiles viae 
eius? (Epist. Pauli ad Rom. 11, 33.) Sane si diuinae mentis 
arcana praescires et liberationem sepulehri dominici occultae 
revelationis oculo praeuideres, numquid tibi meritorium esset, 
tune primum in terrae sanctae subsidium proficisci, quasi velles 
Dominum in suae dispositionis executione juuare, quae per te 
nec impediri posset, nee etiam prorogari? Qui hoc sentiunt, 
dicere compellentur, desipuisse Prophetas, qui eos poenitentiam 
agere praedicabant, quorum peccatum ex eorum contemptu 
Deus preuiderat aggrauandum. Ut, eum Moises jussus a Deo 


16 * 


244 Inxoc. Ill £erıst. AD Arx. ΠῚ Inr. Or. 


monuerit Pharaonem, ut dimitteret populum, induratum sie tamen 
eor ejus, ut populum dimittere nollet, est flagellatus; non erit 
etiam seeundum opinionem talium vel desistendum a vitiis, vel 
virtutibus insistendum, sed standum potius dispositioni diuinae, 
quae damnandos praeuidit singulos aut salvandos. 

Legit, sieut eredimus, Imperialis excellentia vel audiuit, 
quod propter peccatum Israélitiei populi quadraginta dies, qui- 
bus debuerat terram repromissam intrare, in annos totidem 
Dominus commutavit, et e contrario ad contritionem et lachry- 
mas Ezechiae vitam eius in ter quinos annos extendit. Ex quo 
potest plene perpendi, quod et tempus posset persecutionis 
Sarracenicae breuiare, qui in evangelio de Antichristi persecu- 
tione locutus adjecit: nsi breuiati fuissent dies illius, salva 
non fuisset omnis caro (Evangel. Matthaei 24, 22). 

Praeterea inter caeteras arcanas et inserutabiles caussas 
invasionis et detentionis terrae orientalis hane etiam Dominus 
sua forsan miseratione praevidit, ut multi relictis parentibus et 
amicis, immo etiam omnibus, quae habebant, Christum assumpto 
salutiferae crueis signo sequentes in defensione terrae ipsius 
martyrio eoronentur, et inde triumphans ecclesia laetetur et 
augeatur in coelis, unde militans dolere ac minorari videtur in terris. 

Nolumus autem in huiusmodi rebus amplius immorari, cum 
recte attendentibus et inspicientibus diligenter veritas pateat per 
se ipsam. Imperialis autem celsitudinis erit, sie de cetero Christo 
exuli subuenire, ut et obloquentium detractionem evitet, et in 
ultimae diseussionis examine illud euangelieum contra se audire 
non possit (Evang. Matth. 25, 43): Aospes fui, et non colle- 
gistis me; infirmus et in carcere, et non venistis ad me. 

Gaudemus autem, quod super eeclesiae unione, pro qua 
Imperatoriae magnificentiae specialiter litteras nostras direximus 
et Legatos, sieut ex litteris tuis aecepimus, promptum videris 
habere affectum, et ad consummandum, quod scripsimus, intendere 
diligenter. Reseripsisti enim per litteras tuas (ut tuis verbis 


ἴννος, III &eisT. Ap Ankx. HT Imp. Cr. 245 


utamur), quod nostrae sanetitatis est, secundum praecedentes 
synodales operationes pro requisitis dogmatibus synodalem con- 
ventionem fieri dispensare; et nostra sie sanctitate faciente, 

sanctissima, quae apud vos est, ecclesia non ad conventum tar- 
dabit. Licet autem apostolica sedes non tam constitutione syno- 
dica, quam diuina caput et mater omnium ecclesiarum existat 
(sieut ex tenore litterarum, quas venerabili fratri nostro 
Patriarchae Constantinopolitano dirigimus, et quarum tibi desti- 
namus exemplar, celsitudini tuae plenius poterit apparere), 

ideoque Patriarcha praedictus nee pro disparitate rituum, nec 
dogmatum diversitate differre debuerit, quin nobis, sicut suo 

capiti, seeundum antiquum et canonicum statum benignius et 
deuotius obediret, eum certa non sint pro dubiis relinquenda; 

nos tamen pro multis necessitatibus ecclesiasticis disposuimus | 
auetore Domino generale eonuocare consilium et synodalem 

celebrare conuentum. Ad quem si vocatus a nobis juxta tuam 

promissionem occurrerit, cum haec sint dogmata, quae nostris 

litteris requisivimus, ut scilicet membrum ad eaput et ad matrem 

filia revertatur, eeclesiae Romanae reverentiam et obedientiam 

debitam impensurus, eum sieut fratrem carissimum et praeci- 

puum membrum eeclesiae benigne ac hilariter admittemus, de 

ceteris auetoritate sedis apostolieae ac sacri approbatione con- 

silii eum suo et aliorum fratrum nostrorum consilio, quae sta- 

tuenda fuerint, statuentes. Alioquin, cum seandalum ecclesiae 

non debeamus ulterius sustinere, qui de area domini zizania 

debemus et paleas exsufflare, dissimulare non poterimus, quin 

in ipso consilio, si desuper datum fuerit, in hoc negotio de fra- 

trum nostrorum consilio procedamus. 

Monemus igitur magnificentiam tuam et exhortamur atten- 
tius, et in remissionem injungimus peccatorum, quatenus sie 
efficias, ut idem Patriarcha per se, vel si forte justa praepeditus 
oecasione nequiverit, per procuratores idoneos et aliquos de 
majoribus eeclesiarum Przlatis statuto. tempore ad concilium 


246 PniviLEGIOM ÁLExit III Imr. VEN. CONCESSUM. 


vocatus accedat, apostolicae sedi obedientiam et reverentiam 
secundum statum canonicum praestiturus; ne, si seeus actum 
fuerit, quod non credimus, tam in te, qui potes, si volueris, effi- 
cere, quod mandamus, quam in eum et eeclesiam Graecorum 
procedere compellamur. 

Super ceteris autem dilectum filium J(oAannem), Capella- 
num et familiarem nostrum, apostolieae sedis Legatum, uirum 
providum et diseretum, nobis et fratribus nostris obtentu suae 
religionis et honestatis acceptum ac tuae serenitati deuotum, 
ad Imperialem excellentiam duximus destinandum: monentes et 
exhortantes attentius, quatenus eum sicut Legatum apostolicae 
sedis benigne recipias et honores, et ea sine dubitatione qualibet 
credas, quae tibi ex parte nostra duxerit proponenda, sciturus 
pro certo, quod, si nostris uolueris consiliis acquiescere, graui 
tempestate sedata, grata tibi poterit tranquillitas prouenire. 

Datum Larenans, Idibus Nouembris. 


LXXXV. 


Privilegium Alexii III Imperatoris Constantinopolitani, concessum inclito 
domino Henrico Dandulo Duci. 


A. d. 1199, m. Novembri. 


Liber Albus fol. 17 sqq. Liber Pactorum I, fol. 118" sqq. 

Primus edidit Marinus in sforia civile et politica del com- 
mercio de' Veneziani, Tomo lll, p. 310 sqq.; deinde nos in Symbolis 
eritieis, geographiam Byzantinam spectantibus (Abhandlungen der 
k. bayerischen Akademie der Wissenschaften, Classe Ill, volumine V, 
sectione II, III). Jam de hae altera editione, quam paramus, omissa 
prefatione prioris editionis, paucula premonenda videntur. Cum ad 
edendum Alexii III Imperatoris privilegium, quod priorem partem 
Symbolarum constituit, nosmet aecingeremus (a. 1846), przter Mari- 
nianam operam nil nobis subsidii suppetebat; qus famen tanta levi- 
tatis rerumque Byzantinarum ignoranti® vestigia pre se ferebat, ut 
vel hodie miremur, quare tum temporis istam euram propositumque 
non prorsus abjecerimus. Forte tamen fortuna accidit, ut inopinato 
Schafarikii celeberrimi auxilio juvaremur. Corruptissimam 


PriviLesıum Auexıı Ill Imre. VEN. CONCESSUM. 247 


diplomatis partem nomina regni Byzantini geographica spectare, 
probe sciebamus; unde vero lux et medela? A viro Slavicarum pari- 
ter ae Byzantinarum literarum apprime gnaro, Grigorovicio, 
Russo-Casanensi professore eruditissimo; qui, a monte Atho Mace- 
doniaque redux, in archivo Vindobonensi ipsum nostrum diploma in 
Libro Albo (sic videtur) legens, partem illam geographicam, a Marino 
Veneto turpiter foedatam, scite exscriptam Schafarikio nostro, Pra- 
gam delatus, liberaliter commisit; unde ad nos tum Schafarikianum 
operz Grigoroviciane apographum devenit, paucas nostrarum emen- 
dationum emendans, longe plures confirmans. His igitur opibus fulti 
annis 1848 et 1849 nostrum Pactum apud Monacenses publici juris 
fecimus. Jam ergo nova prodeat pretiosi documenti editio, nostrá 
quoque Libri Albi et Librorum Pact. inspectione, quam in archivo 
Vindobonensi instituimus, religiose nitens, omissis peccatis Marini, 
qui sua, ut alia huius generis, ex illis Pactorum voluminibus, que 
in Veneto archivo asservantur atque eum Vindobonensi exemplari tan- 
tum non concordant, maxima, ut diximus, negligentià deprompsit. 
Jam de variis negotiationibus, qu: nostrum Paetum antecesse- 
runt, ita Andreas Dandulus in chronieo, p. 318: /sachus, Con- 
stantinopolitanum gubernans Imperium, fratrem habebat, Alexium 
nomine, qui a Turchis captivus detinebatur. Itaque multis pecuniis 
missisque legatis captivum redimit, cunctis de Imperio suo prepo- 
nit, et tanquam fratri carissimo preter coronam et Imperii digni- 
tatem potestatemque omnium tradidit agendorum; erat enim in 
armis strenuus, sed animo improbus. Cogitat itaque fratri et domino 
pro fructu reddere poenam et pro pietate dolum. Ambitionis enim 
permotus stimulis, per ampla donaria seductis potentioribus Graco- 
rum, usurpare sibi presumpsit Imperium, Imperatorem excoecare 
ejusque filium Alexium XII fere annorum carceri mancipare. Sed dei 
nutu puer iste de carcere lapsus (elapsus?) ad regis Hungarie confugit 
auzilium. Alexio igitur Imperatori Dux pro renovatione crisoboli 
et restitutione damnorum, ab Isacho promissa, Reinerium Zeno et 
Marinum Mastropetro legatos mittit, cum quibus, dum petita obti- 
nere nequirent, Imperator Joannem Cataflorum apocrysiarium Duci 
delegat. Dux enim requisitionibus Imperialibus dissentiens Henri- 
cum Navigajoso, Andream Donato et Benedictum Galliono (I. Gril- 
liono) Alexio remittit. Et hi non concordes cum protosevasto Joanne 
Monucopulo (?) legato redeunt. Sed cum Alexius petitiones Venetorum 


248 Privirecıum Auexıı Ill Imp. VEN. CONCESSUM. 


admittere non intenderet et timeret, ne Veneti erga eum nepoti 
assisterent, per hunc nuntium tractata ad moram protrahit. Dux 
autem celerem finem appetens cum illo Petrum Michaelem et Octa- 
vianum Quirino  ambasciatores imperatori transmittit; qui a 
nuntiis audiens, quod timebat, largiorem crisobolium solito et resti- 
tutionem damnorum Venetis indulsit. 

De parte quadam huius chrysobullii juridica egimus nuper in 
Diario Monac. Acad. (Bülletin) T. XXXIX, nr. 3, 4. 

Quemadmodum animalia sese ad inuicem intime dilligentia, 
gregatim quousque) semper euntia, nec non et compascentia et 
simul ad sublimia et inferiora conuolantia, coégredientia etiam 
ac regredientia, et forte interdum quadam neccessitate sece- 
dentia, et sepius ad inuicem retro respicientia, et gruendo ae 
sclingendo*) et proprijs unius euiusque?) uocibus desiderium ab 
inuicem remotorum demonstrantia, et si alieubi libertatem cepe- 
rint, statim ualde ad compascentia redeuntia, et letitiam — im- 
possibille est diei, quantum ex facto ad inuicem concursu, et 
uelut dilligenti alloeutione non signifieatiuis et inartieulatis uoci- 
bus — subsignifieantia: sie et genus Veneticorum plurimum 
amicabile ae seruile eircha Romaniam per tempora iam multa, 
et etiam a centum annis et plus’) connumeratis possidens incon- 
uulse eam et indiuisibiliter detinet. Etsi aliquem (aliquantum? ) 
remoto forte, sic eos persequitur prosequitur], quiete remotio- 
nem portantes; sepe ad unionem reuertuntur, modis quoque 
omnibus eam reuocare requirunt, et ut [ad] matrem puer, et 
ad dominam verna?) respiciunt, atque amplexus expectant; 
eum autem inuenerint, indissolubilibus uineulis amoris tenere 
student. 

Quod quidem et nune Venetie eireha Romaniam contigit. 
Nam Imperio meo sceptra Romanie diuina prouidentia suscipiente, 

!) quoque LP.; quousque LA. | ?) uniusque cuiusque LP. 
*)igruendoaecsceligendoLA.; *) Respieitur Paetum Veneto-Alexia- 


etgruendoaesclingendoLP. num anni 1081. 
Sunt verba vocalia. | 9?)ueuia LA. LP. 


PniviLEGIUM Arexı HI Imp. VEN. CONCESSUM. 249 


conuentionibus quoque, que inter eam et dilleetissimum fratrem 
Imperij mei preimperantem, dominum Isaakium Angelum, fuerant, 
quasi suscipientibus, nobillissimus Dux Venetie et protoseuastos, 
Henricus Dandolus, ae etiam ipsa Veneticorum consilij prudentia 
super requisitionem unionis quasi dissolute nequaquam super- 
dormitauit, imo legatos ad nostram transmiserit [transmisit] 
celsitudinem: primo quidem Rainerium Zenum et filium nobillis- 
simi quidem Dueis Venetie, Auri Magistri') Petri, Marinum, et 
legatum ab Imperio meo susceperunt gramatieum eius, proto- 
nobillissimum ypertaton, dominum Johannem Cataflorum. 

Et quoniam quidem per eum in Venecijs suffieienter moran- 
tem, que in conuentione ambigua erant, solui non potuerunt, 
alios statim legatos ad nostram transmiserunt sublimitatem , et 
nee per eos ualentes pacisci, [ac] finem apponi eis, que ab hijs 
querebantur, nee aliorum legatorum missionem procelauerunt 
[protelaverunt], imo accesserunt et rursum ad nostram legati 
Venetie tranquillitatem, Henrieus Nauagiosus*), Andreas Dona- 
tus et Benedietus Grillionis. Et cum nee ista, que legationis 
erant, pro suo uelle ipsos imitantia, in Venetiam?), ad se mit- 
tentes, et ipsi rediere, suscipientes a nostra serenitate legatum, 
panseuaston seuaston et familiarem Imperio nostro acolittum^), 
dominum Johannem Nomucopulum (?) ; et abijt is eum eis. Et tune 
[cum?] nee per istum eis, que ipsi [ipsis? ] sedebant, maiores 
Venetie finem inducere potuerunt, alios legatos ad nostram duxe- 
runt mansuetudinem, Petrum Michaelem videlicet et Octauianum 
Quirinum, uiros prudentia, consilio et uerbo apud Veneticos 
quam magnos, qui cum panseuasto seuasto et Imperio meo fami- 
liari cancellario vicedomino Dimitrio Trinikio’) ex precepto 
nostre magnificentie tam de jam peractis, quam etiam ex nouo 


-.. 


1) Maistri LP. %) acoluthum LP., rectius. — 


3) Nauagerios LP. Nomucopoli nomen aliter seribit 
8) invenit Marin. Locus misere Dandulus loco supra allato p.247. 


eorruptus. 5) Trinkio LA.; Tniniciio LP. 


250 Privizesıum ArExi Ill Dur. VEN. CONCESSUM. 


paeiscendis multociens ratiocinantes, denique et coram nostra 
maiestate steterunt, et inter predictum cancellarium atque eos 
tractata retulerunt, et multam instantiam, nee non et depreca- 
tionem, ut eis plaeita perficere possent, facientes ad declaran- 
dam /declarandum? ], acquieuere. lurauerunt et etiam sacra- 
mentum, sic ad uerbum eontinens : 

„Nos legati nobillissimi Ducis Venetie et Imperialis proto- 
seuasti, Henrici Dandoli, Petrus Michael et Octauianus Qui- 
rinus, iuramus hac hodierna die, que est uigessima septima 
presentis mensis Septembris presentis secunde indictionis, sex 
millesimi septingentesimi septimi anni, ad sacra dei euangelia 
el ad honorabilem et uiuificam crucem, quod omnia, que pacti 
sumus cum sanctissimo et altissimo Imperatore Bomanorum!) 
et semper augusto, domino Alexio Comnano, secundum orta- 
tionem et voluntatem predicti nobillissimi Ducis Venetie et ex 
scripta eius conmissione ad nos, ex uoluntate maioris partis 
parui et magni consilij Venetie facta, conuenimus et pacti 
sumus ; et quod concessit et conmissit nobis idem nobillissimus 
Dur Venetie, ut nos super animam suam iuremus, quod et 
ipse ea, que a nobis pacta sunt et conuenta, iurabit et homines 
Venetie iurare faciet. Et ex quo nobis hoc concessit et con- 
missit, non id subuertit uel mutauit"). Et sicut hec iuramus 
sine fraude et malo ingenio, sic adiuuet deus et sancta eius 
euangelia et honorabilis atque uiuifica crur predictum Ducem 
nostrum et nos, et in hoc seculo, et in futuro.“ 

Hee igitur iurantes, et que pacta sunt ab eis nostre magni- 
ficentie, ut ex parte predicti nobillissimi Ducis eorum et totius 
Venetie seripto ab eis subseripto comprehendentes, id nostre 
tranquillitati tradiderunt, sie per dictiones habens: 

„Non est Venetia coniuncta, nec umquam coniungetur 
alicui coronatorum hominum uel non coronatorum, aut gentium 


") Romeorum al. man. LA. | ?*)subvertet... mutabit? 


PriviLesıum Auexı lll Iur. VEN. CONCESSUM. 251 


uel nationum | alicui. contra Imperium domini Imperatoris 
Romanorum') et semper augusti?), domini Alexij Comnani, 
quamdiu ipse uirerit, aut heredum eius, tam masculorum, 
quam et feminarum, qui et que imperabunt, uel eorum, qui ex 
precepto eorum imperabunt, ad offendendum Romaniam par- 
ticulariter siue uniuersaliter, nec per se umquam offendet.* 

» Item, quotienscumque principum aliquis coronatus uel 
non coronatus, siue gens aliqua contra Romaniam uenerit ad 
offendendum eam cum galeis quadraginta uel pluribus, usque 
ad centum, et uult. Imperium eorum, uel heredes ipsorum 
mares, siue femine, et que imperabunt, uel hij, qui ex pre- 
cepto eorum imperabunt, seruitium Veneticorum cum galeis 
quadraginta et usque ad centum, debent illud habere infra 
menses sex post noticiam Duci datam Venetie ab Imperio 
eorum. Que profecto galee debent Venetie fieri et preparari 
a Veneticis cum uniuerso eorum apparatu per peccuniam illuc 
missam ab eorum Imperio, uel inuenta ibi a parte celsitudinis 
eorum, Veneticis dare debentibus homines aptos, ut quisque 
eorum preparationem (leg. preparationi) quinque galearum 
presit; qui et iurare debent, quod facient eas et bene fieri, et 
unamquamque earum centum quadraginta fore remorum, et 
cum omni apparatu earum, cum celleritate et sine dolo, secun- 
dum quod deberent eas facere fieri, si essent galee Venetie, 
aut si cum peccunia Venetie deberent fieri. Quorum quisque 
debet a uestiario domini Imperatoris accipere liberalitatis 
gratia numismata yperpera sexaginta. * 

» Item comites huiusmodi galearum iurabunt super sancta 
dei euangelia, quod in unaquaque gallearum erunt centum 
quadraginta homines, si tot hominum eis roga data fuerit, 
exceptis morientibus et sine eorum. noticia aufugientibus. 
Veruntamen ipsi studebunt bona fide, quatenus rogam eisdem 


1) Romeorum al. man. LA. | ?)semper add. al. man. LA. 


252 PriviLesıum Arkxıı Il Dur. VEN. CONCESSUM. 


hominibus datam, morientibus uel fugientibus uidelicet, recu- 
perent; quam si recuperare ualuerint, inducent alios pro 
eis in galeas eorum, aut reddent rogam homini domini 
Imperatoris.“ 

„Item iurabunt unusquisque comitum, quod uniuersum 
apparatum ipsis traditum conducent ad honorem Imperij 
eorum et salutem nostri stoli. Homines autem galearum talem 
accipere debent rogam, qualem Venetici apud Coriphum 
accipiebant. * 

„Item, si Imperium eorum uoluerit in numero huius- 
modi centum galearum seruitium Veneticorum in uniuersa 
Romania inuentorum, debet illud habere cum tot scilicet galeis, 
quot armari poterunt ex inuentis Veneticis, ex quatuor tribus 
inductis secundum numerum inuentorum Veneticorum cum et 
predicta roga. Tamen non cogentur uiginti annorum homines 
[et] infra galeas ingredi, neque sexaginta annorum et ultra.* 

„Item, noster stolus debet habere capitaneum uel capi- 
taneos Veneticos, qui iurabunt, quod conducent stolum ad 
honorem Imperij eorum et salutem nostri stoli, bona fide, sine 
fraude usque ad stolum celsitudinis Imperij eorum.* 

„Item, si ante quam noster stolus uniatur Imperii eorum 
8lolo, inuenerit aliquem stolum inimici Imperij eorum, et 
uoluerit ei nocere uel eum expugnare, faciet sic absque fraude 
et malo ingenio aliquo. Postquam uero stolus noster unitus 
fuerit stolo Imperatorie sublimitatis, debent numerari, qui in 
galeis erunt, a capitaneo stolij Imperij eorum, si ipse uoluerit ; 
et inuenti quidem erunt in seruitio celsitudinis Imperij eorum; 
absentes uero studiose ac bona fide curabunt reperire Venetici, 
si potuerint, et numerum adimplere.“ 

„Item capitaneus, uel capitanei nostri stoli, et comites 
et nauclerij, nec non et prodenses et ex unaquaque galearum 
decem homines iurabunt, quod obedient precepto capitanei stoli 
Imperatorie celsitudinis Imperij eorum, ad honorem et salutem 


PaiviLEGIUM Arexıı Ill ΜΡ. VEN. CONCESSUM. 253 


nostri stoli, sine fraude ei malo ingenio, et quod una cum stolo 
Imperij eorum persequentur stolum inimici maiestatis Impe- 
ratorie, siue Christiani sint, siue pagani; et offendent eum et 
erpugnabunt et persequentur, inferentque ei malum, quod 
inferre ualebunt, bona fide, sine fraude et malo ingenio; et 
impugnabunt eum, quamdiu et stolus Imperij eorum impugna- 
bit cum bona fide, sine fraude. Et si aliqua terrarum inimici 
Imperialis celsitudinis ceperit, debemus in ea ecclesiam et 
embolum et scalam habere et conuersari sine omni datione. 
Veruntamen stolus Imperii eorum debet tantus esse, quantus 
et noster, aut amplior. Postquam autem huiusmodi seruitium 
Imperio eorum peregerint, debent habere ex galeis, que de 
Venetia exiuerint, ad suam reuersionem galeas tot, quot eis 
necessarie conuenienter erunt, et sine fraude et bona fide.* 

» Item, postquam huiusmodi galee Venetiam peruenerint, 
si eorum Imperium uoluerit eas in Romaniam rursum reduci 
a Veneticis, fiel sic; et unusquisque eorum, qui eas reducet, 
debet habere proprie mercedis gratia , quod conpetens est 
secundum tempus. Si autem Imperium eorum uoluerit per 
alias personas siue per aliam aliquam dispensationem reuer- 
8ionem eorum fieri in terram sue celsitudinis, licebit et hoc ei. 
Si uero uolluerit eas ibi custodiri, custodientur ad honorem 
Imperij eorum, tamquam si proprie essent Venetie, veruntamen 
cum Imperiali expensa.“ 

„Item, si ob grauitatem aliquam huiusmodi galee nequi- 
uerint secundum preficum terminum de Venetia uenire, (debent) 
in seruitium stoli Imperij eorum ingredi uniuersi in Romaniu 
inuenti Venetici, secundum quod superius declaratum est, 
scilicet de 111] tres *), cum supra scripta roga.* 

» Item, si eo Imperio expedit adiutorium ad uindictam 
terre Imperialis celsitudinis ob aliquem inimicum in Romaniam 


1) de quatuor tres LP. 


254 Priviresıum ArExi II. VEN, coNCESSUM. 


ingressurum cum galeis quadraginta aut pluribus, et nequit 
Imperium eorum pro auxilio mittere Venetiam, debet Impera- 
toria maiestas Veneticos inducere ad sue terre defensionem 
contra huiuscemodi inimicum, inuentos in magna urbe uide- 
licet et circha eam, et ab ea et locis iacentibus circha eam, 
uersus ortum et uersus occasum usque ad Auidum, ubique 
similiter repertos, et in terris, que infra sunt, usque Fila- 
delphiam, et in ea, et usque Adryanupuli'), et in ea, er 
quatuor tres cum tot galeis, quot armare ualebunt, inuenti 
secundum | predictum ordinem, cum etiam manifesta roga. 
Tali itaque modo talique ordine iuuabunt et deffendent 
Romaniam Venetici contra omnem hominem coronatum et non 
coronatum, et contra omnem gentem, Romaniam nocere uolen- 
tem, prout superius declaratum est; et contra ipsum regem 
Alemannie.* 

„Item, si Imperium eorum uoluerit mittere Venetiam 
homines aut uestiaria, gracia conducendi milites, aut de Lom- 
bardia aut ab alia terra, et dispensandi ad honorem et utili- 
tatem. spectantia terre celsitudinis eorum, licebit et hoc eis, 
nisi hoc contra Venetiam sit. Debent autem Venetici recipere 
homines et peccunias eorum?) et uestiaria Imperij eorum, et 
defendere et homines et peccunias eorum ab omnibus inimicis. 
Verumtamen clementia Imperii eorum non debet Venetia sto- 
lum educere uel exercitum contra aliquem, cum quo Venetici 
habent unionem et amorem.* 

„Item, si Imperium uoluerit per partes Venetie milites 
in Romaniam ducere, licebit et hoc Imperio eorum, nisi ipsi 
manifesti inimici Venetie sint, aut Venetia impedita sit, sine 
fraude et malo ing 






cto. impedimento 


licitum erit eis, Js, (transire. 








PriviLesıum ÁLExi Ill Imp. VEN. CONCESSUM. 255 


Hec autem seruitia debent Venetici Imperio eorum et Romanie 
seruire, nisi manifestas inimicicias habeat ab aliqua coronata 
persona, uel aliqua magna terra, ita, quod seruitium ipsi 
nequeant facere, sine fraude et malo ingenio.* 

» Item debent, qui per tempora Duces Venetie erunt, 
Imperio eorum et heredibus eorum masculis et mulieribus 
Imperaturis, siue hijs, qui ex precepto eorum Imperio impe- 
rabunt, et fidem seruabunt etiam eam contra omnem hominem 
coronatum et non coronatum saluo eo, quod per iuramentum 
debent Venetie, secundum quod et nunc Dux Venetie nos, 
Henricus Dandulus, iurauimus').“ 

„Item, si inimicorum Imperij aliquis insultum fecerit, 
ad impugnandum aliquam terrarum celsitudinis eorum, in qua 
sunt Venetici, debent eam deffendere Venetici, et inimicos 
expellere ad huiusmodi terram, prout possunt, bona fide et 
sine fraude.* 

Hane itaque conuentionem firmam custodient Venetici et 
hoc sacramentum firmum, et nec ob iram ipsis illatam semper 
memorandi Imperatoris domini Manuelis Porphyrogeniti, nee ob 
aliam aliquam occasionem ipsis faetam, nec pro aliquo precepto 
uel timore alicuius coronate persone uel non coronate, uel 
ipsius regis Alemannie, nec pro aliqua excommunicatione eecle- 
siastica, uel solutione alicuius pontificum, aut ipsius Papz urbis 
Rome, huiusmodi uiolabunt conuentionem uel iuramentum. Hec 
autem omnia custodient Venetici bona fide, sine fraude et malo 
ingenio, quamdiu ab Imperio eorum et Imperatoribus, qui dein- 
eeps erunt, integre conseruantur, que nobis promissa sunt a 
sanetissimo Imperatore domino Alexio Comnano per erisobulo 
Imperii eius, et que quidem suprascripti prudentissimi legati, 
nobillissimi et fidellissimi Imperio meo, protoseuasti et Dueis 


!) iurauimus in correctura. 


256 PaiviLEGIUM ÁLExI III Iur. VEN. CONCESSUM. 


Venetie, Henriei Danduli, ad Imperium meum et Romaniam pepi- 
gerunt ef iurauerunt, et in seripto ab eis subscripto comprehen- 
dentes [Imperio meo tradiderunt, iurandi (?uranda?) et ab ipso Duce 
eorum et tota Venetia hee. Imperium autem meum hee susci- 
piens, presens chrysobulum uerbum suum transmisit nobillissimo 
et fidellissimo Imperio meo protoseuasto et Duci Venetie et uni- 
versae Venetie plenitudini') per Imperij mei legatum illuc 
directum, per honorabillissimum et familiarem Imperio meo pro- 
tonotarium*) uicedominum Theodorum Auliealamum?), quod*) 
chrysobulum uerbum seilicet (et) promittit eis, quoniam nobil- 
lissimo Duce eorum protoseuasto et magno et paruo consilio 
Venetie, ac alia eius plenitudine suscipientibus, hoe sacramento 
quoque secundum suam consuetudinem confirmantibus, et in 
seripto ponentibus hee omnia continenti, et propriarum suarum 
manuum subseriptionibus id consummantibus, et cum predicto 
protonotario [mperio meo id mittentibus, tradetur eis ab eo 
presens chrysobulum uerbum Imperij mei, eorroborans et con- 
firmans fidellissimis Imperio meo Venetieis antiquitus faeta chry- 
sobula a sempiterne memorie Imperatore et proauo Imperij mei, 
domino Alexio Comnano et filio eius Imperatoris, domino 
Johanni^), et dillecto patruo Imperij, domino Manuele Com- 
nano; insuper et facta eis chrysobula ab") Imperante dilectis- 
simo fratre Imperij mei, domino Isaakio Angelo super hijs, que 
promissa sunt eis per ea, tam(quam) iam complectis, quam et 
non adhue finem capientibus et efficatiam, ac in commutationem 
habebunt, et tamquam facta ab Imperio meo deputabuntur. 
Corroborat enim et confirmat ea Imperium meum per pre- 
sens chrysobulum uerbum suum et precipit, eos conuersari 


1) Sic LP.; et univ. Ven. om. LA. 3) quod additum in LA. 

3) Sic nos ex compendio LA.; prae- 5) Joannis LP. 
conium LP. 5) apud codd. 

3) Lege Auriculanum. 


PniviLEGIUM ÁLExit ΠῚ Imp. VEN. CONCESSUM. 251 


saluos et sine timore in omnibus regionibus Imperij mei, in 
personis et peceunijs eorum, tam ab hominibus Imperij mei, 
quam et ab ipso Imperio meo; habere quoque ipsos et omnia 
tenumenta, que habebant tempore super eos preuenientis ire 
semper memorandi Imperatoris patrui Imperij mei, domini 
Manuelis Comnani. Et si ob seruitium, quod Imperio meo fece- 
rint uel Imperaturis, prout in superius ordinato scripto legato- 
rum Veneticorum declaratur, et si superuenerit eis a coronata 
persona uel magna gente guerra, debet Imperium meum uel 
per tempora Imperaturi, sieut in ipsa conuentione declaratur, 
eos adiuare, prout deberet adiuuare unam de magnis eiuitatibus 
Romanie. Insuper, si et Imperium meum aut Imperaturi fecerit 
amorem aut treguam eum aliquo inimico, contra quem seruie- 
rint [Imperio nostro, debet Imperium nostrum eos inducere in 
talem illum amorem uel treguam. 

Promittit et eis licentiam habere in omnibus regionibus 
Imperij mei, tam in hijs, que circha litus sunt, quam et in hijs, 
que infra terram, et in ipsis insulis, et simplieiter in omnibus 
partibus, que sub potestate nostre pie sunt tranquillitatis, omnem 
mercationem exereere, et emere atque uendere omnem speciem 
in regionibus Imperij mei nascentem, et ex alijs regionibus in 
eas allatam siue per naues per mare, siue per samaria uel 
plaustra per terram; et nec comereium, aut pedagium, uel pas- 
sagium, aut samariaticon, uel portuaticon, aut sauuraticon 
(i. e. saburraticon), aut causa onerandi, aut scalaticum, nec 
aliam aliquam census appetieionem a nauibus in Romaniam 
uenientibus, uel a[ut] samarijs uel plaustris per omnes regiones 
Imperij mei transeuntibus ex consuetudine exactum exigentur. 

Insuper et, quoniam in quibusdam regionibus Imperij mei 
molestiam et infestationem non paruam Veneticos [l. Venetico- 
rum] Imperio meo fidelissimos [lege fidelissimorum] iam dicti 
prudentissimi legati Venetie, Petrus Michael et Octauianus 


Fontes, XII. 17 


258 PnuiviLEGIUM Aurzxıı Ill Imp. VEN. CONCESSUM. 


Quirinus, meo suggessere Imperio, eo quod clare in chrysoboliis 
prius eis faetis ipse non sint ordinate: Imperium meum et a 
tali molestia uolens fidelissimos et Veneticos liberare, et nomi- 
natim omnes regiones, que sub Romania sunt, in quibus mercari 
debent, ordinare in presenti chrysobulo meo placuit Imperio, 
que sunt iste uidelicet: Prouintia Dirrachij') cum illis, 
que in ea sunt personarum et ecclesiarum | immobilibus. 
Prouineia Jericho?) et Caninon?) cum omnibus in ea 
immobilibus existentibus. Prouineia Joaninon*). Prouincia 


1) Hiec Marinus |. e. sie exhibet: Provincia Dirrachii cum illa, qum in ea 
sunt. personarum et ecclesiarum immobilibus, verso la Chimera. Pro- 
vincia Jerichoret Canirion cum omnibus in ea immobilibus existentibus 
alla Vallona. Provincia Joanninon. Sic Italus ex suis, ut videtur. — Dyr- 
rachium eum provincia seculari et ecclesiastica illustravimus in Via Egnatia, 
Commentatione I, p. 17—22. 

*) Jericho est veterum Oricum Epiri. Anna Comnena XIII (ed. Paris. 
p. 389): Ὁ Αὐλών, X "Iprgo χαὶ τὰ Kavtyx. Eadem ibidem p. 392: Πρὸς 
Ἱεριχὼ καὶ τὰ Κάνινα. 

3) Ibidem locorum, quo Jericho (Oricum), se. in ora Epiri veteris maritima, 
quierenda etiam. Canina (Kavwa, τά). Anna Comnena XIII (ed. Paris. 
p. 389, 392). Georgius Pachymeres in Michaele Palwologo 2, 11 (ed. Bonn. 
T. I, p. 106): Τὸ περὶ τὰ Κάνινα φρούριον. Idem ibidem 6, 34, (p. 508 sq.): 
᾿Ἀπὸ τῶν Kavivay . .. Kavivav xai Κορυφοῦ:... τὰ Kavıya... τὸ τῶν 
ΚΚανίνων φρούριον εὐ ν τὰ Kiviyx LL. ποταμὸς οώσης (Voiussa) χατὰ μέσην 
(in media planitie) ἀπείρηει τὰ Kavıva. Ephraemius Coss. v. 9158: ἐν 
χαστελλίῳ Kavivav. Cantacuzenus 2, 32: οἱ περὶ Bakaynıra χαὶ Κάνινα 
νεμόμενοι ᾿Αλβανοίΐ. Laonieus Chaleocondylas libro V (ed. Bonn. p. 423): 
Μύρξαν, τῶν (1. τὸν) Κανίνων ἡγεμόνα. 

*) Joannina urbs Epiri meridionalis intus sita, ad laeum Albanorum cognomi- 
nem, Leonis Imp. Index episcopalis in diöcesi Naupaeti (Lepanti): ὁ 'Iwavvi- 
νων, 6 “Αὐριανουπόλεως (metropolita). Hiec seec. IX, X; seeulo XIII Georgius 
Acropolita anna!. eap. 82, p. 183, ed. Bonn.: Καταλιπόντες ἐν τοῖς Ἰωαν- 
νίνοις στράτευμα. Id. ibid. p. 184. Cantaeuzenus 2, 34: Τὸ "Apyupsxastpov 
xai » Mapya xai ὁ ἅγιος Aovaros x«i "Ayyslixasepov xai Ἰωάννινα 6 τε 
Εὔλοχος καὶ τὸ Badrov. Laonicus Chaleocondylas libro I (ed. Bonn. p. 28): 
Καὶ Ἰωαννίνων τὴν πόλιν εἴλε, Idem ibid. libro V, p.236: ᾿Ιωάννινα, πόλιν 
τῆς Αἰτωλίας, Georg. Phrantza 1, 31: Τῆς παλαιᾶς Ἠπείρου μέρος xai 
Αἰτωλοὺς xxi ᾿Αχαρνοὺς (sie)... χαὶ Ἰωάννινα, Ducas cap. 39: Θηβῶν 
καὶ πέρα Ἰωαννίνων, Joannes Anagnosta in captione Thessalonie® cap. 18: 
Ἐπὶ τὰ ᾿Ιωαννίνων μέρη. Sipius etium eadem civitas oecurrit in Martini 
Crusii Tureo-Griecia. 


ParviLEGICM Arexıı III Imp. VEN. CONCESSUM. 259 


Drynupoleos');similiter prouineiaDyauoleos*).ProuinciaColonie?). 


" 


Drynopolis, urbs Epiri meridionalis intus sita, jam ab auctore Tabul® 
Peutingerianz agnoscitur, ubi adhue Adrianopolis dicitur, velut etiam 
in Chronieo Paschali, ed. Bonn. T. I, p. 63. Vetusque ejus nomen przter 
Leonem Imp. in Indice episcopatuum etiam seriptores bellorum erueiatorum 
servarunt, coll. Chronico Alberici ad annum 1097, ed. Leibnitz., p. 151: 
Boemundus cum Tancredo . . . per Bulgariam (Epirum svi antiqui) 
Adrianopolin venientes transfretaverunt, et venientes usque Casto- 
riam . . . venerunt usque ad flumen Bardarum (Axium Macedonis 
veteris). Eandem in eodem itinere memorant Gesta Francorum et aliorum 
Hierosolymitanorum cap. 4 (Gesta dei per Francos ed. Bongars.). In aliis 
ejusdem generis scriptoribus plus semel occurrit, servato nomine antiquo, 
coll. Via Egnatia, prolegg. p. XIII, ubi alia anteriorum auctorum testimonia 
allegavimus. A Grzeis przter Cedrenum (ed. Bonn. T. II, p. 474) Dryno- 
polis nomine memoratam non meminimus. Is igitur l. e.: Τὰ τῶν Δυρραχίου 
xxi τῆς Κολωνείας xai Δρυϊνουπόλεως (sic)  Adernopolin dieit Edri- 
sius Arabs (Constantinus Porphyrog. nostr® ed. p. 30). 


*) Diabolis s. Deabolis (hodie Devol) in interiore Albania quzerenda est, 


*) 


infra Prespam cum lacu, e meridie urbis Okride (Lychnidi), initio fluvii 
Genusi (Scombi, Tobi). Prater scriptores bellorum cruciatorum Arabemque 
Edrisium (Via Egnatia, Prolegg. p. 11) adi seriptores Byzantinos. Ergo 
Theophylaetus, Bulgarie archiepiscopus (ed. Ven. T. 3, p. 724): Kai 
Πρέσπαν ἅμα xxi Διάβολιν. Vita S. Clementis ed. Miklosich. cap. XVII, 
p. 24: "Ev Διαβόύλει. Cedrenus ed. Bonn. T. II, p. 469: 'Ex δὲ Πρέσπης 
ἄπεισιν (Grecorum Imperator, Bulgarorum victor) εἰς τὴν λεηομένην Διά- 
βολιν. Seylitza (ad ealcem Cedreni T. 2, p. 710): Ὁ τῆς Διαβόλεως 
στρατηὴύς. Anna Comnena 5, 1 (ed. Bonn. T. I, p. 225): Ὃ δὲ βασιλεὺς 
Ἀλέξιος, ἐν ᾿Αχρίδι ἑαυτὸν ἀναχτησάμενος, χαταλαμβάνει Δεάβολιν. Eadem 
libro XIII, ed. Paris. p. 380, 386. Georgius Acropolita cap. 49, p. 98, ed. 
Bonn.: Al Δεαβύλεις. ., ἥ τε μιχρὰ καὶ x μεγάλη. Idem cap. 80. Ephre- 
mius in Ciesaribus v. 8091: Πρέσπαν, Δεάβολιν, ᾿Αχρίδα. Idem vv. 8697, 
8729, 9384. Georgius Pachymeres in Michaele Paleologo 2, 11: Δεάβολιν 
xxi Στερίδολα (l. Σταρ.) xai ᾿Αχρίδαν. Nicephorus Gregoras 3. 5: ᾿Αχρί- 
day τε xal Δεάβολιν, φρούρια ταῦτα Maxedovias. Cantacuzenus I, 55: 
Οἵ τε τὰς Δεαβόύλεις νεμόμενοι ᾿Αλβανοΐ, xai ol τὰς Κολωνείας, ἔτι δὲ xal 
οἱ ᾿Αχρίδος ἐγηύς. De Diabolis situ adi Leak. trav. in North. Greece I, 339. 
Colonia inter Adrianopolin (Drynopelin) et Deabolin queri debet. Cedre- 
nus ed. Bonn. T. 2, p. 474: Τὰ τοῦ Δυῤῥαχίον xxl τῆς Κολωνείας xai 
Δρυνουπόλτως. Georgius Pachymeres in Michaele Palzologo 2, 11 (Opp. ed. 
Bonn. T. I, p. 106): Τὸ περὶ τὰ Kavıya φρούριον xai τὸ περὶ Βελλάηραδα 
xai Πύλογον xxi Κολώνειαν. Cantacuz. I, 55: Οἵ τε τὰς Δεαβόλεις νεμό- 
μενοι ᾿Αλβανοί, xai οἵ τὰς Κολωνείας (maiorem et minorem), ἔτι δὲ xai 
οἱ ᾿Αχρίδος ἐγηύς. De Coloniz situ v. Leak. 1. c. 1,322. 342. IV, 113. 123. 
17” 


260 Priviresıum Auexı ΠῚ Iur. VEN. CONCESSUM. 


Prouineia Achrydos'). Prouineia Prespe*). Prouineia Castorie?). 
Prouineia Seruion*). Prouineia Triadiee’) et Vueleuusdij^). 


Ὁ 


εἰ 


— 


" 





Achrydos LA.; Aerydos LP. Aehris, juxta lacum Albanie cognominem 
quzxrenda, ab alia ejusdem nominis urbe in Rhodope monte distingui debet. 
De nostra, Bulgarorum olim regia, hodie Okri, Okrida, Vita S. Clemen- 
tis, ed. Miklosich. p. 24: Kar’ ᾿Αχρίδα xai Γλαβενίτξαν, Cedrenus ed. 
Bonn. T. Il, p. 468: ΓΛπεισιν (Imp. Greeus) eis "Aypiaz .. . Πύλις δὲ καὶ 
"Aypis ἐπὶ λόφου χειμένη ὑψηλοῦ, ἔγγιστα λίμνης μεγίστης, ἐξ ἧς ποιεῖται 
τὰς ἐχβολὰς ὁ Δρῖνος ποταμὸς x. t. A. Id. ibid.: Ἔξ ᾿Αχρίδος ἔρχεται εἰς 
τὴν λίμνην, τὴν λεηυμένην Πρέσπαν. Cedr. ibid. p. 462: Πόλεως ᾿Αχρίδος, 
ἐν $ τὰ βασίλεια τῶν βασιλέων ἴδρυντο Βουληαρίας. Anna Comnena 5, 1 
(ed. Bonn. T. I, p. 225). Eadem libro XIII, p. 380, 386, ed. Paris.. eujus 
verba dedimus s. v. Deabolis. Georgius Acropolita eap. 14: ᾿Αχρίδα re 
xai Πρίλαπον ᾿Αλβανόν ct. Id. cap. 67: Καστορίαν xal τὰ περὶ τὴν ᾿Αχρίδα. 
Cap. 68: Ἔχ τῶν Δεῤρῶν ἀπάρας χατείληφε τὴν ᾿Αχρίδα. Id. cap. 72. 
Ephremius in Ciesarr. v. 7669, 8091, 8603, 9149. Georgius Pachymeres in 
Michaele Palwologo 3, 5: Περὶ ᾿Αχρίδαν τε xai Δεάβολιν. Id. cap. 30: 
Παρὰ τοῦ ᾿Αχριδῶν Ἰαχώβον. 4, 32: Τῷ (1. Τῇ) ᾿Αχριδῶν Κεραμέα. Id. 
in Andronico Palzologo 4, 4: Τοῦ ᾿Αχριδῶν Μαχαρίου. Cantacuzenus I, 
54,55. II, 41. Laonieus Chaleocondylas libro I (ed. Bonn. p. 53): Καστο- 
ρίας re χαὶ ᾿θχρίδος (sie) τῆς ἐν Maxeduvie. Fuit laeui eognomini urbs 
apposita eborea, coll. Edrisio (Constantinus Porphyrog. de thematibus ed. 
nostre p. 31). De Achride vide Müller um in libro: Albanien cett. p. 66 sq. 
Prespa (Praspe LP.) juxta Achridam (Okri) quirenda est. Theophy- 
laetus, Bulgarorum Archiepiscopus, ed. Ven. T. 3, p. 691: Τῷ Μαχρεμβο- 
λίτῃ, τῆς Πρέσπης ἄρχοντι. Id. ibid.: Κατὰ τὴν Πρέσπαν. Id. p. 724: Kai 
Πρέσπαν ἅμα χαὶ Διάβολιν. Cedr. ed. Bonn. T.2, p. 469: "Apa; δ᾽ ἐξ 
᾿Αχρίδος (Grecorum Imperator) ἔρχεται εἰς τὴν λίμνην τὴν λεγομένην 
Πρέσπαν... ix δὲ Πρέσπης x. v. A. Georgius Aeropolita cap. 68: Ἐχ τῶν 
Δεβρῶν ἀπάρας... χατεῦνηφα τὴν ᾿Αχρίδα, διαβὰς τὴν Πρέσπαν. Id. ibid. 
eap. 80: Πρέσπα, Πελαηονία, Σωσχός, Μολυσχύς. Ephrem, in Cisarr. 
v. 8091: Ποέσπαν, Δεάβολιν, ᾿Αχρίδα. Id. v. 8603: ᾿Αχρίδος xai Πρέσπης. 
Nicephorus Gregoras 2, 8: Kasropia re xai Πρέσπα. Adjacet lacui eogno- 
mini. Hodie Turcis Persepe. 

Castorie LP. Castoriam, Macedoniz orientalis urbem haud ignobilem, 
uberius illustravimus in Via Egnatia, Comment. I. p. 43 sq. Adjacet lacui 
cognomini. Ejus memorià apud seriptores Byzantinos nil frequentius. Videa- 
lur Anna Comnena 6, 1. Georg. Acropol. 49. 67. 80. Ephriem. in Ciesarr. 
vv. 3500. 3503. 8691. 8729. 9148. 9378. Georg. Pachymeres in Mich. Paleo- 
logo 2, 11. Niceph. Gregoras 2, 8. Cantacuzenus |], 54. 

Servia, Macedonis oecidentalis ut Castoria urbem, Serbi regnante Hera- 
elio eondidere, coll. Constantino Porphyrog. de adm. cap. 32. Ejus situm et 


PuiviLEGIUM Arexıı Ill Imp. VEN. CONCESSUM. 261 


Prouineia Nisi') et Uranisoue*). Prouineia Seopie?) cum 


— 


— 


— 


?) 


res per medii τον! decursum adumbravimus in Thessalonica p. 59 sq., coll. 
Cedreno p. 704, ed. Paris. Cantacuz. 3, 58. 4, 19 rell. 

Tradiee LP. Est Triaditza veterum Sardica, in hodierna Bulgaria. Leo 
Diaconus 10, 8: Σαρδιχῆν, ἣν xai Τράδιτξαν (1. Τριάδιτξζαν) X Σχυϑιχὴ 
συνήϑεια χέχληχεν. Seylitza ad ealeem Cedreni (ed. Bonn. T. 2, p. 645): 
Εἰς Τριάδιτζαν. Cedrenus T. Wl, p. 36 antiqua Sardie: forma utitur: Τῷ 
αὐτῷ χρόνῳ Κροῦμος τὴν Σαρδιχὴν παρέλαβεν. Glyeas libro IV, p. 465, 
ed. Bonn.: Σαρδιχὴ δέ ἐστιν Y νῦν λεγομένη Τριάδιτζα, Adde Cinnamum 
2, 13. 3, 6. 5, 14. 6, 4. 5. 11, ubi Sardiez nomen purius oceurrit. Nicetas 
in Isaacio Angelo 3, 4: Τριάδιτζαν, ἢ ἐστιν ἡ πάλαι λεγομένη Σαρδιχῆ. 
Ephrzmius in Cesarr. vv. 2917. 3851. 4178. 4276 Sardiee nomine utitur, 
vv. 5885. 6157 Triaditze. 

Ueleuusdii (Velevusdii) LP. Urbs in superiori Macedonia vel potius Bul- 
garia querenda. Variant in scriptione nominis barbarici. Innocentius 1} 
epist. VII, 7 (ed. Bréquigny T. Il, p. 451), inseriptio: Anastasio archiepi- 
scopo Belebusdiensi. In ipsa epistola hec leguntur: Ut te quoque, 
tanquam honorabile membrum ecclesie Trinovitanensis, et metropoli- 
(tanum Belebusdiensis ecclesie . . . specialiter honoremus. Id. ibid. 
epist. 10 (p. 453), inseriptio: Forma, qua pallium tradi dehet archiepi- 
scopis Balesbudiensi et Trinovitano. Catalogus urbium, que nomen 
mutarunt (Constantinus Porphyrog. nostr: ed. p. 21): Βελεντιούπολις, τὸ 
Βελεσβούδιον (sic). Georgius Aeropolita cap. 44: Ἔχ δὲ τοῦ πρὸς βοῤῥᾶν 
μέρους Στούμπιόν τε xai Χύττοβος καὶ χῶρος ὁ Βελεβουδίου (sie) Σχοπιά 
τε χαὶ Βελεσὸς xai μέχρι Πριλάπου. Ubi Dousz editio legit Βελεβουσδίου. 
Ephrsemius in Cesaribus v. 8511 sq.: χώρας τε πάσης πρὸς Ῥοδόπην 
χειμένης, xxi Βελέσβου Δίου ηε (1. Βελεσβουδίου 1ε). 

Rnsi (sic) LP. Significatur Naissus (Naisus, Nesus, Nisus, Niea). Serip- 
tores post Theophanem in Basilio Macedone (ed. Bonn. p. 214): Νίχην, 
τὴν χατὰ Μαχεδονίαν πόλιν. Cedrenus T. Il, p. 717, ed. Bonn.: Tz» Νίσον 
χαταλαβὼν.,.. τὴν πόλιν τῶν Exomiwm ,.. ἐν τῇ Νήσῳ (sic). ldem p. 718: 
ix τοῦ Νίσου... πρὸς τὰ Σχόπια ἵεντο. Id. pag. 527: Διά τε Ναϊσσοῦ τε 
xxi τῶν Σχουπίων (sic). Nicetas in Andronico I, 1: Κατὰ τὸν Νῖσον xai 
τὴν Βρανίτζοβαν. ldem in Manuele 4, 3: Νῖσον... Βρανίτξοβαν. Idem in 
Isaacio Angelo 3, 4: Κατὰ τὸν Νῖσον. Naissi forma puriori utitur 
Cinnamus ed. Bonn. p. 69. 104. 124. 126. 204. 212. 227. — Nissa Latinis, 
Turcis Nisch. 

Branitzoba. Hujus eum Naissi et Bellegrade (Belgrad: ad Danubium) 
historia sepius jungitur. Anna Comnena libro X (ed. Paris. p. 279): Tz» 
μιχρὰν Νιχαίαν xxi Βρανίτξοβαν. Eadem libro XIV (p. 449): Τὸ ϑέμα τοῦ 
Νήσου xai τῆς παρίστρας (l. παριστρίας) Βουρανιτξζύβης. Cinnamus 
1, 4: Οὖννοι δὲ (Magyari) Βρανίτζοβάν τε εἴλον. Adde eundem cap. 5, 3. 
11. 16. 19. Nicetas in Jo. Comneno eap. 5: Οἱ Οὖννοι Βρανίτζοβαν 


262 Privitecıum Arexı III Imp. VEN. CONCESSUM. 


episkepsi') Coriton’). Prouineia Sagorion?). Prouineia Malesouij") 
et Morouisdij”). Prouineia Strumice^). Prouineia Prilapi*) et 


ἐπόρϑησαν ... τοὺς οἰχήτορας Βρανιτξόβης. Idem in Manuele Comneno 3, 1. 
4,1. Idem in Alexio, Manuelis filio cap. 17. Ephremius Ciesarr. v. 4189: 
Βρανιτζύβης ϑέματος καὶ Βελλεηράδων. Id. v. 4195: Βρανιτζόβης ξύμπαντα 
xxi Βελλεηράδων. De Br. adi Sehafarik. Slaw. Alterth. II, 209 sq. 

8) Scopia, Macedonis borealis urbs celeberrima, Axio (Vardario) superiori 
apposita, Turcis Üsküb, eujus situm magni momenti esse constat. De ea 
videantur Nicetas in Isaacio Angelo 3, 4. Georg. Acropolita 43. Nicephorus 
Gregoras 8, 14. 13, 2. 15, 1. Cantacuzenus (seribit Σχοπιά, ἡ, ut nostrum 
diploma) 3, 42. 43. 4, 19. Chalcocondylas ed. Bonn. p. 26. 60. 101. 438. De 
hae civitate videatur Felix Beaujour in Voyage militaire Vol. I, p. 207 sq. 
Grisebach in Rumelia cett. T. II, p. 214 sq. 

1) Grieca vox ἐπίσχεψις siepius in hoe diplomate, item in Partitione regni Byzan- 
tini occurrens, minorem distrietum denotare videtur, ut vox Pertinentia 
in isto diplomate, quod Partitionem regni Byzantini complectitur. Quomodo 
ab ea vox ὅριον differat, nos latet. Maior provincia prisco tempore fuit thema; 
quod secus nostro wvo (sec. XII), ubi urbes eum territorio themata dieun- 
tur. De voce ὅριον v. Nos in Thessaloniea p. 462, not. 1. 

2) Coriton scribit Latinus, e Grieeis sc. vertens. Est Köpıra, τά: gen. Kopirwv. 
Hine Coriton, i. e. Coritorum. Situs loci prope urbem Macedonis Scopia, 
ex oriente, querendus esse videtur; id quod egregie aperit Edrisius Arabs, 
eujus locum dedimus in Symbolis eriticis, Comment. I, p. 44 sq. 

8) Sagorion (Σαηορίων, gen. plur.) LA. et LP.; molliter pro Zagorion. 
Apud Edrisium l. e. per corruptelam librariorum legitur Raghoria. Nomen 
loei (urbis et regionis) servavit Cedrenus, ed. Bonn. T. Il, p. 460: 'Yzs- 
στρέψας (e Strumitza urbe) ἦλθεν (Greeus Imperator, Bulgarorum debel- 
lator) eig τὰ Ζαηύρια, ἔνϑα τὸ λίαν ὀχυρώτατον ἴὄρυται φρούριον Μελέ- 
νιχος. Erat igitur urbs φυιρ ἄδην et territorium in montibus inter Strumitzam 
urbem fluviumque cognominem et Strymonem flumen (Strumam): quem 
tractum vetus evum Parorbeliam dixit (Strabonis libri VII fragmm. 
Palatino-Vaticana p. 28 nostr: editionis). 

*) Malesobum in Macedonia superiore, versus orientem eum borea, prope 
Vranam fere urbem quieras. Theophylaetus, Bulgariz archiepiscopus (Opp. 
ed. Ven. T. IV, p. 670). Inseriptio: Τῷ ἐπισχόπῳ Τριαδίτξης. Deinde: 
"Eypapa pi» ταῦτα πρὸς Πελαηύνιον (lege πρὸς τὸν Πελαηόνων, sc. epi- 
scopum) ταὶ πρὸς τὸν Στρομβίτξης (l. Στρουμβ.) καὶ πρὸς τὸν Μελεσόβου 
(l. Μαλεσ.). Apud Edrisium 1. e. pro Malsouda (Malsuda) legendum 
Malsuba. 

5) Morobisdum s. Morabisdum in iisdem tractibus invenimus, ubi sunt 
confinia Macedoni® et Servie. Cedrenus ed. Bonn. T. Il, p. 467: Ἦλϑεν 
(Grecus Imperator, Bulgarorum debellator) εἰς Μοσυνούπολιν, ᾿Ενταῦϑα 





PriviLecıum Anexi Ill Imp. VEN. CONCESSUM. 263 


Pelagonie") ae Molyseij”), nee non et Mogreno?). Prouineia 


δὲ xal πρέσβεις ἦλθον fx Πελαηονίας (Bitolia, Toli-Monastir, Heraclea 
Lynei) xxi Μωροβύσδου (1. Μοροβίσδου s. Mopaß.). 


9) Strumitza ex oriente et meridie Scopiorum (Üsküb) situm habet, initio 


vallis fluvii Strumitze (minoris Strymonis). Cedrenus T. II, p. 459, ed. Bonn.: 
Τὸ δέμα (conexdem) δὲ διαβὰς ὁ βασιλεὺς χατὰ Στρούμπιτξαν ηίνεται. 
Nicephorus Bryennius 4, 18: Τὰ μεταξὺ Στρυυμπίτξης xal τοῦ λεηομένου 
Μαύρου ὄρους... Ὁ δὲ Βαρδάριος Quay διὰ Σχούπων (sic) χάτεισι μεταξὺ 
Στρουμπίτξης xxi Στυπίον (Istib Turcarum). Uberiora v. in Symbolis eri- 
ticis, Comment. I, p. 48 sq. 


7) Prilapus (Perlepe Turcarum) est Macedonis superioris urbs supra Bito- 


liam. Cedrenus ed. Bonn. T. 2, p. 460: Τὸ φρούριον Πριλάπου xal 
Στυπείου. Fuit Erigoni (Tzern&) fluvio et Bitolie vicina. Nicetas in Alexio, 
Isaacii fratre, 3, 7: Προσάχῳ.... Πελαγονίαν... Πρῇλαπον. Eiusdem memo- 
rià nil frequentius apud sequioris Greeitatis historicos, coll. Symbolis l. 6. 
p. 49 sq. 


1) Pelagonia, veterum Heraclea Lynei, Byzantinis Pelagonia, Bul- 


" 


°) 


garis Butel, hodiernis Bitolia, Toli-Monastir. Bulgarieum urbis 
nomen habet Cedrenus ed. Bonn. T. 2, pag. 460: ΓΑπεισιν (Basilius Imp. 
Bulgaroctonus) εἰς Πελαηονίαν (provineiam Pel.) ... πυρπολήσας τὰ ἐν 
Βουτελίῳ βασίλεια τοῦ Γαβριήλ. Guilielmus Tyri archiepiscopus 20, 4: 
Post multiplices viarum labores in provincia Pelagonia, in civitate, 
quc vulgo dicitur Butella, occurrimus (a. 1168) juxta .. . Justinia- 
nam primam cett. Byzantini Pelagonie forma, qu: est Homerica, uti 
solent. De Pelagonia urbe videantur: Cinnamus 3, 17. Nicetas in Manuele 
2,6. Georgius Aeropolita cap. 25, 44. 68. 70. Ephremius in Cresaribus 
vv. 4130. 4141. 4185. 5669. 8602. 9165. 9396. Cantacuzenus 1, 55. Nice- 
phorus Gregoras 9, 12. De urbe hodierna, eujus haud leve momentum, 
legantur: Grisebach, Reise dureh Rumelien T. II, p. 178 sqq. Müller, 
Albanien, Rumelien cett. p. 85 sqq. 

Moliseus (Molyseus), urbs Macedonie, prope Ostrobum qusrenda 
videtur. Cedrenus ed. Bonn. T. 2, p. 465: Tx πέριξ Ὀστροβοῦ xai 
Μολισχοῦ. Georgius Acropolita cap. 80: Πελαηονία, Σωσχύς, Μολυσχός. 
Idem eap. 81: Στανὸν xai MoAusxó» ... eis τὸ τοῦ Πριλάπου ἄστν. ---- 
Molyscu LP. 

Mogreno mss. Debebat certe Mogrenon (gen. plur.). Est Moglena, 
τά, urbs (sie scribe nomen) prope Vodina (Edessam) Macedoniz. Cedre- 
nus ed. Bonn. T. II, p. 460: Ἔν τῇ χώρᾳ τῶν Μοηλένων, Id. p. 462: 
6 ἄρχων Μοηλένων. Anna Comnena 5, 5: Καταλαμβάνει τὰ Μόηενα 
(Alexius I Imperator). Adde Nicetam in Joanne Comneno cap. 4. Ephrem. 
in Cesaribus vv. 3554. 3555. Cantacuzenum 1, 43 (ubi Μοηλαίνων 
seribitur). 


264 PauiviLEGIUM Auexı HII Dip. VEN. CONCESSUM. 


Verias") eum catepanikio Cetri*).  Prouineia Voleri?), 
Strimonos*) et Thessalonieis’). Prouineia Nicopolon^) eum 
episkepsibus in ea existentibus personalibus, ecclesiastieis et 
monasterialibus, et eum ipsis episkepsibus subiacentibus intimis 
consanguineis Imperij mei’), semper felicissimis seuastocrato- 
ribus Cesaribus et dileetis Imperij mei filiabus, ae desideratis- 
sime ipsi mee Auguste. Insula Coryphy?). Kephalini. Zakin- 
tos?). Leukas. lthaki'"). Orion'") Patron et Methonis'*). 


1) Verias LA.; Uerrias LP. Berroeam, celeberrimam Macedonis occiden- 
talis civitatem, illustravimus in Thessalonica pag. 58. 292. 312. 

3) Cetri Mss.; debebat Citri. Est Citrus (Pydna veterum) ut Berroea Ma- 
cedoniz occidentalis urbs, de qua v. Nos l. c. p. 57 sq., p. 86. — Catepa- 
nieium idem esse videtur quod eapitanatus, minus aliquod territo- 
rium; quod nomen in aliis quoque diplomatibus hujus Collectionis legemus. 

3) Bolerus est regio satis feeunda juxta Hebrum (Maritzam) inferiorem, ubi 
in mare Aegzum effunditur. Num huius nominis urbs extiterit, addubitamus. 
Bolerum, crebrz apud seriptores Byzantinos memoriz regionem, illustravi- 
mus in Via Egnatia, Comment. Il, p. 32—34. 

*) Strymon, a flumine cognomine, magnus ille tractus dicebatur, qui inter 
Hebrum et Strymonem flumina situm habet. 

5) Thessalonica, ab urbe Macedonum cognomine, terra dicebatur inter Stry- 
monem et Peneum fluvios sita. De Strymonia et Thessalonicensi provincia 
v. Constantinum Porphyrog. nostre editionis, Prolegg. p. XXXIII. XXXIV. 
Adde Thessalonicam p. 40 sq. 

*) Nieopolitanam provineiam medio :vo Aetolia eum Acarnania consti- 
tuebat, coll. Constantino Porphyrog. nostr; editionis, Prolegg. p. XXXV. 
Ejus caput Arta fuit, coll. Niceta in Manuele2, 1: 'Axapyxvx; τε xai Αἰτω- 
λούς, τοὺς νῦν λεγομένους ᾿Αρτινούς (1. ᾿Αρτηνούς}). Nicopolis civitas medio zvo 
χῳμόπολις (rusticorum urbs) fuit, hodie Prevesa, ad sinum Ambraeieum. 

7) Familiam Alexii IIT, qui fuit Isaaeii eximperatoris frater, exposuit DuCan- 
gius in familiis Byzantinis s. v. Angeli. 

5) Coryphis Mss. Debebat certe Corypho (Kopvpw), ut Coreyra medio :vo 
dieebatur, unde nostrum Corfü, neo-grece Κορφοὺς s. σ᾽ τοὺ; Κορφούς. 
Nihilominus antiquior forma Kzpxupz, ἡ, haud raro occurrit; unde tamen 
corruptela Κέρχυρα, τά, apud Leonem Sap. Imp. atque alios emersit. De his 
adi Thessalonicam nostram pag. 479. 

9) Zakynthos rectius LP. 

19) Easdem insulas eodem fere ordine enumerat Anna Comnena libro XI, 
pag. 335, ed. Paris.: Εἰς προνομὴν τῆς Κομυφῶς (l. Κορυροῦς), τῆς Kepa- 
ληνίας, τῆς Λευχάδος χαὶ τῆς Ζαχύνϑου. -- Ithace nomen apud solum 





ParviLgciUM Auexıı Il Iur. VEN. CONCESSUM. 265 


Orion Corinthij'), Argus?) et Nauplij?). Orion Thebarum et 
Euripij^), eum insulis") Andro et Caristo^), Keo, Milo et in’) 
ceteris insulis, que sub Antro*) sunt et Caristo. Dodecanis- 
808. Mitilinim. Chios. Samos. Rodos. Kos. Strouilos'^). 
Kriti. Kipros. Orion Athenarum''). Prouincia Velechatiue'*). 


Nicetam in Manuele 2, 5 deprehendi videtur (μέσον 'I34xvg xal τῆς τῶν 
Κεφαλήνων τετραπόλεως}. 

11) Orion est Grecorum ὅριον, fines, i. e. terra, regio, provineia, coll. Thes- 
salonica pag. 462. 

12) Patras (veteres) et Methonem medii zvi seriptores haud raro jungunt. 
Cedrenus ed. Bonn. T. II, p. 228: Μοϑώνην (sic) xai Πύλον xai Πάτρας 
xxi và προσεχὴ Κορίνϑῳ χωρία. Seriptores post Theophanem ed. Bonn. 
pag. 301: Μεϑώνην xai Πάτρας καὶ τὰ npooty?, Κορίνϑῳ χωρία. Nicetas in 
Urbe capta p. 840, ed. Bonn.: Τὰ περὶ Μεϑώνην xai Πάτρας. Georgius 
Phrantza I, 35: Μοϑώνης (sic) xai Πύλον xai Γλαρέντξας xxi Πάτρας. 
Uberiora de Methone v. in Symbolis eritieis, Commentat. I, p. 57 (nr. 32). 

1) Corinthii mss. Volebant eerte Corinth y (Corinthi). 

2) Ante captam a Flandris anno 1203. 1204. Constantinopolin Argus nomen 
celeberrimum apud solum Leonem Sapientem in Indice episcopali depre- 
hendimus: Τῷ Κορίνϑου Πελοποννήσου (episcopo Corinthi subsunt) ὁ τοῦ 
Δαμαλοῦ, ὁ ΓΆρηους, ὁ Μονεμβασίας. Post annum 1204 siepius ejus nomen 
occurrit, coll. Symbolis eritieis. Commentat. I, p. 55 (nr. 30). Ut noster 
libellus Argus Naupliique nomina jungit Georgius Pachymeres in Michaele 
Paleologo I, 31: ᾿Ανάπλιον δὲ xai ΓΑρηος ἐν ἀμφιβόλοις ἐτίϑει. 

3) Nauplium est Argus navale. Pachymerz locum modo vidimus. Addimus 
Cedrenum ed. Bonn. T. II, p. 499: Στρατυηοῦντος ἐν Ναυπλίῳ Νιχηφόρου. 
Nicetas in Urbe capta, p. 800, ed. Bonn.: Ὁ δὲ Σηουρὸς οὗτος £x τοῦ Nav- 
πλίου εξ ενημένος. Alia de Nauplio v. in Symb. erit. l. c. p. 56 (ar. 31). 

*) Euripii Mss. Volebant Euripy (Euripi). Est Euripus apud scriptores 
medii evi idem quod Euboea, coll. Thessalonica p. 487 sq. 

5) On (con?) LA.; orion insulis LP. Legimus cum insulis. 

8) Carystus, Euboez urbs litoralis, mirifice dieitur insula, quod etiam Ano- 
nymo plaeuit in Boissonadii Aneedd. Tomo I, p. 418 sq. 

?) Vacat hoe in. 

8) Lege Andro. 

9) Dodecanisos LP. Mirifice Dodecanisus (Cyclades insule) medio inter 
singulas insulas illas loco ponitur: eujus rei eausam non extricamus. 

10) Mithilinum, Rhodos, Strobylos LP. De Dodecaneso (Cyeladibus) uberius 
actum in Symbolis eritt. Comment. I, p. 62—66 (nr. 36. 37). 

11) Athenas medii zvi attigimus 1. c. p. 66, nr. 38. 

12) Velechativa LA. et LP. Libellus partitionis regni Greci Velicati. Locus 
obscurus in Thessalia ejusve confinio querendus videtur. 





266 PriviLesıum ALexı III Iur. VEN. CONCESSUM. 


Prouineia Valachie'). Episkepsis Dimitriados*). Duo Almeri?). 
Episkepsis Creuennicon*) et Fersalon*). Episkepsis Domocu*) 


J 


?) 


d. 


3 


Valachia nostri loei est Thessalia (Vlachia maior); Aetoliam eum Aear- 
nania Vlachiam minorem Byzantini dicebant, coll. Thessalonica p. 490 sq., 
ubi eitatis adde Marini Sanuti epistolam III (Gesta dei per Francos, ed. 
Bongars. T. II, pag. 293 sq.). 

Demetriadem, Thessali urbem celebrem, quod medium sevum attinet, 
illustravimus in Thessaloniea pag. LXXVII, 495. Addimus Georgium Acro- 
politam eap. 38: Τὸν τῆς Δημητριάδος χῶρον. Vide quoque Georgium 
Pachymerem in Andronico Palieologo 1, 25. 26. 4, 3. Eandem attigimus in 
Constantino Porphyrogenito de thematibus, prolegg. p. XXXIV. 

Almyri LP., quod eligendum. — Duplicem Halmyrum, Thessalie civi- 
tatem medio vo perquam nobilem, Innocentius quoque III Papa Romanus 
agnoscit epist. libro 13, 34: Vissenam, Dimitriatam ... duo Almurus 
(I. Almyros). Leonis Sapientis Index episcopalis ejus episeopum Larissi 
metropolitze suffraganeum dicit. De ea, si Griecos spectas, videantur Nice- 
tas in Urbe capta p. 808, ed. Bonn. Georgius Pachymeres in Andronico 
Palzologo 7, 16. Ephrsmius in Ciesaribus v. 1324 (ad annum 1204), ubi 
Bonnensis editio ᾿Αλμυρὸν insipide reddit salsi aéris locum. Lati- 
norum cett. medii zvi de Halmyro testimonia dedimus in Thessalonica 
pag. 495 sq. 

Erebennicon mss. Reseripsimus Grebenicon s. Crebenicon. Forma 
est gen. pluralis. Eundem Thessali: loeum, prope Larissam, ut putamus, 
Anne Comnenz locus corruptus memorare videtur libro 5, 5 (ed. Bonn. 
T. I, pag. 249): Tz» τοῦ Λιβοτανίνου (Διποτάμου} χλεισούραν xai τὸν 
"Peßevexiv. Ubi legendum Fyg:Z:wxóv. Spectatur autem bellum Grzco- 
Normannieum fine seculi XI. 


>) Fersalon mss., pro Farsalon; quamquam hodie Turcis audit Fersala. 


Pro singulari Pharsalus medium :evum elegit Pharsala, plur. Leonis 
Sapientis Index episcopalis: Τῷ Λαρίσσης (metropoliti? subsunt) ὁ Anun- 
τριάδος, ὁ Φαρσάλων, ὁ Δομοχοῦ cett. Cedrenus ed. Bonn. T. II, p. 450: 
Τὸ τῆς Φαρσαλίας πεδίον xal τὸν ᾿Απιδανὸν ποταμόν, Georgius Acropolita 
eap. 38: Φαρσάλων χαὶ Λαρίσσης καὶ Πλαταμῶνος, Quod repetit Ephre- 
mius in Czesarr. v. 8363. Laonieus Chaleocondylas libro II (ed. Bonn. p. 67): 
Θετταλίαν τὴν τε Δομαχίην (sic) xai δὴ xai Φαρσάλων πόλιν. Scholiastes 
quoque Aeschyli Pers. 469 plurali utitur, velut diu ante Strabo 9, 5. 6 (τῶν 
Φαρσάλων ἀμφοῖν, τῆς τὲ παλαιᾶς καὶ τῆς νέας). Reliqua antiquitas singula- 
rem vocis tenuit. 


*) Domicii LA.; Domocu melius LP. Est genitivus Δομοχοῦ. Unde legendum 


Domocu. De ea vide Leonis Sap. Indicem modo citatum, coll. Symbolis 
erit. Comment. I, p. 70 (nr. 45). Est veterum Thaumaeus, unde 
Laonieus Chaleocondylas modo citatus (si leetio sana) suum Δομαχίην 
eflinxit. 


PriviLesıum Árkxi III Imp. VEN. CONCESSUM. 267 


et Vesenis'). Chartularata Ezeros?), Dobrochuuysta?), et que 
sub ipsa sunt uille. Tricala*). Prouineia Larisse*). Episkepsis 
Platamonos^). Prouintia Thrakis et Macedonie’), et que in ea 
sunt/episkepses] physeales et personales. Episkepsis Kerouachij*). 


1) Vesene (Bessena) prope Demetriadem querenda videtur, forsan in Magne- 
sia. Innocentius III epist. libro 13, 34: Vissenam, Dimitriatam . . . duo 
Almurus. ldem 13, 42: Vessinensi ac Damatriato episcopatibus ac 
monasteriis Kellie. De hac urbe uberiora dedit Thessalonica pag. 496. 

2) Chartularata, in his diplomatibus obvia, seminaria equina (equa- 
rias) spectare videntur; id quod rite valet de Thessalia equis suis medio 
quoque zvo illustri. — Ezerum, Thessalie Slaviez loeum, memorat Leo- 
nis Sapientis Index episcopalis: Τῷ Λαρίσσης (metropolite subsunt)... 
6 Δητουνίου, ὁ 'Efepoö, ὁ Aotdoptxiou celt. Manuelis Charitopuli solutio II 
(Leunelav. Jus Gre co-Rom. Vol. I, p. 240): Ὁ τῆς ὑπὸ τὴν τῆς Λαρίσσης 
μητρόπολιν ἁηιωτάτης ἐπισχοπὴς Ἐζεροῦ ἀρχιερατιχῶς προϊστάμενος. Idem 
ibid. p. 242: Ὃ Ἐζεροῦ (Ezeri episcopus). Slavis est Ezero (Jezero) 
idem quod lacus; unde hujus Ezeri locum juxta paludem aliquam Thessa- 
lieam quirere licet. Ezeritas vero Slavos Laconicie memorat Constantinus 
Porphyrog. de adm. cap. 50. 

?) Sie LA. et LP., forma, ut videtur, corrupta. Eam tentabimus in Diplomate 
partitionis regni Grei, 

*) Veterum urbs T rieca medio @vo sonuit Trieala; neque aliter hodiedum. 
Est posita juxta urbem Stagos, ad Peneum superiorem. Vetus tamen nomen 
servavit Leonis Sapientis Index episcopalis (ubi Τρίχχης legendum pro 
Tpixns), item Cedrenus ed. Bonn. T. 2, p. 436 (Θεοδώρῳ Τρίχχης). Reliqui 
ambigunt inter formam antiquam et novitiam. Plura de hae urbe ejusque 
historia dedimus in Symbolis eritieis, Comment. I, p. 72 (nr. 48). 

5) Larissa ut olim, sie hodiedum est Thessali: arx et metropolis. Ejus per 
medium ®vum historiam adumbravimus |. e. p. 73, nr. 49. 

5) Platamo Macedoniae veteris urbs est, sinui Therm:eo apposita ex ocei- 
dente. Uberius eam illustravit Thessalonica pag. 87 sq. Adde Symb. eritt., 
Comment. I, nr. 50. Nobis cum Clarkio eadem esse videtur cum Heraclea 
Pieri:w. 

7) Thraeia et Macedonia seriptoribus Byzantinis ea Thracie pars est, quie 
patebat inter Pontum Euxinum et Hebrum, atque inter Danubium inferiorem 
et Hellespontum. Id quod nube testimoniorum firmavimus in nostra Con- 
stantini Porphyrogeniti de thematibus editione, Prolegg. p. XIII sqq. 

8) Videlicet episk. Cherobachu LP. In his dubitationem movet videlicet. Urbem 
Chörobaeehi (Χοιρόβαχχοι) inter Athyram et Melanem, Thraeis meridio- 
nalis flumina, quiere, et quidem propius Melani. Seylitza ad calcem Cedreni 
(ed. Bonn. T. II, p. 655): Περὶ τὸν τόπον, ὃς Χοιρόβακχοι χαλεῖται. Anna 
Comnena 8, 1: Κατὰ τῶν Χοιροβάχχων.... σνηχεχολλημένον τῷ τείχει τῶν 





268 PriviLesıum Aurexıı Ill Dur. VEN. CONCESSUM. 


Siliuria'). Episkepsis Zurlij’) et Theodorupleos?). Episkepsis 
Messinis *), Archadiupleos?) et Vulgarophigi^). Prouintia 


') 


E: 


") 


4 


Na 


εἰ 


> 


Χοιροβάχχων αὐχένα... τὸν ἀγχοῦ Χουιροβάχχων ῥέοντα ποταμὸν... εἰς 
Χοιροβάχχους. Cinnamus in Manuele 2, 14: Τὰς ἐπὶ Χοιροβάχχων πεδιά- 
δας... οἱ τὸν χῶρον παραῤῥέοντες ποταμοὶ... Μῶῆας.... ᾿Αϑύρας. Nice- 
tas in Manuele 1, 5: Εἶχε τοίνυν... αὐτοὺς ἡ τῶν Χοιροβάχχων πᾶσα 
ἱππήλατος... Παραῤῥεῖ δὲ ταῖς ἐχεῖσε πεδιάσι ποταμὸς... Μέλας τοὔνομα. 
Selybria, celeberrima Thracie urbs ad oram Propontidis, Turcis S ili- 
vri. Eius per medium »vum historiam uberius exposuimus in Symbolis 
eritt., Comment. I, p. 76, nr. 53. 

Tzurulum (Tureis Tzorlu), antiqua Thraciz; meridionalis urbs, juxta 
Mesenen (Misini) inter Adrianopolin et Constantinopolin sita, antea Ber- 
gulz dicta. Anna Comnena 2, 6: Τξουρουλὸν (χώμη δὲ αὕτη Θραχιχη). 
Eadem ibidem 7, 11: Ἢ Ὑζουρουλὸς ἐπὶ λόφου ἀνεξηχύτος (ἀνεστηχύτος 2) 
τετείχιστο. Nicetas in Alexio Angelo, [saacii fratre, 2, 5: Περὶ Μεσήνην xai 
Τζουρουλόν. Idem in Urbe capta cap. 14: Μεσήνη xai Τζουρουλός. Alia 
dedimus in Symbolis criticis, Comment. I, p. 77, nr. 54. Fluvius prterla- 
bens Xerogypsus dicebatur (Anna Comnena 7, 11). 

Theodoropolis urbs inter Rhedestum (Rodosto) et Tzurulum sita fuisse 
videtur. Cum Tzurulo Partitio quoque regni Grzei eam jungit; quam vide. 
Leo Sapiens Imp. in Indice episcopali: Τῷ “Ηραχλείας (metropolitz) 
Θράχης xxi Μαχεδονίας (subsunt episcopi) ὁ Θεοδωρουπόλεως, ὁ "Pardesrod 
cett. Eandem memorat Nicephorus Bryennius 4, 2: ’Evruyyavausı τῷ 
Βρυεννίῳ, περὶ τὴν Θεοδωρούπηλιν τὴν φάλαγγα τάξαντι, 

Mesene (Μεσσήνη) urbs Tzurulo et Adrianopoli vieina fuit. Nicetas in 
Alexio Angelo, Isaacii fratre, 2, 5: Περὶ Μεσήνην zai Ὑξουρουλόν. Idem in 
Urbe capta cap. 14: Λαχυῦσα πολιστὴν (conditorem) τὸν ᾿Αρχάδιον, xai 
Μεσήνη .. . xai Τζουρουλός. 

Arcadiopolis, eujus conditor Arcadius (aliis Theodosius) Imperator, 
Mesen® Tzuruloque vieina, juxta Riginiam fluvium quzrenda est. De ejus 
conditore videantur Cedrenus T. I, ed. Bonn. p. 368. Theophanes chronogr. 
T. I, ed. Bonn. p. 121, Joél, ed. Bonn. p. 40. Cantacuzenus 2, 38. Alia 
seriptorum Byzantinorum testimonia eongessimus in Symbolis criticis, Com- 
mentat. I, p. 79, nr. 57. — Post Archadiupleos LA. habet episkepsis; 
male. Omisimus cum LP. 

Bulgarophygum Bizys urbi et Riginie flumini vicinum fuit. V. Sym- 
bolas eritt., Comment. I, p. 80, nr. 58. De situ ejus Georgius Acropolita 
cap. 61: Περὶ τὸν ποταμόν, οὗ ῬῬηηίνα τοὔνομα... πέριξ τοῦ Διδυμοτείχου 
„u. ἐπὶ τὸν τοῦ Βουληαροφύηον χῶρον ... περὶ τὸν ποταμόν, ὃς Ῥηηγίνα 
χαλεῖται. Idem testatur Ephremius in C#saribus v. 9089 sq. Nomen urbis 
Bulgarofle scribit Godofredus de Villa Harduini in libro de la eonqueste 
eap. 181. 


PniviLEGIUM Auexıı Ill Imp. VEN. CONCESSUM. 269 


Cheronissi'). Prouineia Adrianupleos?) et Didimotichi?). Pro- 
uineia Branchialii *). Prouineia Phylipupleos*), Veroys ^), 
Moras’) et Archridij?). Prouineia Mesothinie”). Episkepsis 


1) Urbem Chersonesum in Chersoneso Thraeica agnoseit Stephanus Byz. 
5. Υν Σ νων ἔστι xal δευτέρα πόλις ἐν τῇ Opdxy, Χεῤῥύνησος. Epiphanii expo- 
sitio episcopatuum (Constantinus Porphyrog. nostre editionis p. 43): 
Ἐπαρχία Εὐρώπης Θράχης, μητρόπολις Ἣραχλείας celt. Eam etiam Par- 
titio regni Greci memorat; quam vide. 

*) Adrianopolin, Thraeie urbem celeberrimam, quam Partitio quoque 

regni Grzeei memorat, larga testimoniorum medii zvi copia illustravimus in 

Constantino Porphyrogenito, Prolegg. p. XXV. XXVI. 

Didymotiehus, Hebro inferiori apposifa valdeque munita, Turcis 

Dimotika, inde a seculo XII ereberrime memoratur. Vide Symbolas eri- 

tieas, Commentat. I, p. 82, nr. 60, ubi historia ejus quoad :evum medium 

adumbratur. 

*) Anchiali LA.; Achyali LP. Neuter recte, De Anchialo, Ponti Euxini urbe 

maritima, in hoc Venetorum histori stadio nemo cogitabit. Lege Bran- 

chialii. Est Branchialium, Thraciw meridionalis urbs, prope Callipolin ad 

Propontidem qusrendum. Georgius Pachymeres in Andronico Palzo- 

logo 6, 17: Οὔπω δὲ τὸ Βραηγχιάλιον πεφϑάχει. ldem ibid. 7, 18: Τῆς 

Καλλίου (Callipolis urbis) .. . τὸ μεταξὺ Βραγχιαλίον xai πόλεως (Calli- 

polis). Seriptores quoque bellorum cruciatorum nomine Brachiol eam 

memorant, coll. Frehero in Seriptt. rer. Germanicarum Vol. I, p. 411 sq. 

Eam etiam Partitio regni Greei, et reete quidem seribens, memorat; 

quam vide. 

8) Philippopolin et Berróam, Thraei® urbes, satis explanavimus in 

nostra Constantini Porphyrogeniti editione, Prolegg. pag. XIV. XXVII. 

Utramque a Philippis et Berróa Macedoniie distinguendam esse, vix est quod 

moneri debeat. — Verois LP. 

7) Morrha regio, forsan et urbs, in Rhodope monte, parte meridionali, que&- 

renda est. De ea haud rara apud scriptores medi: Greeitatis mentio occur- 

rit. Videantur Georgius Pachymeres in Andronico 7, 19. Cantacuzenus 

1, 39. 3, 66. 70. 71. 74. 4, 34. 

Aeridii LP. — Duplex A chris in historia Byzantina notanda est, prior in 

Albania, apud laeum Lychnitidem (Okri, Okrida), quam supra attigimus 

pag. 260; altera in Rhodope vel H:mo, qu: est hujus loci. Dicebatur 

"Ay pio s. ᾿Αχριδώς. De ea adeantur Nicetas in Isaacio Angelo 2, 5. Geor- 

gius Aeropolita eap. 24. 54. 57. 59. Ephra@mius in Cesaribus vv. 8030. 

8968. Habuit ea regio arees haud paucas, coll. Ephr&mio v. 8968. Situs 

ejus prope Hebri fontes quierendus videtur. 

?) Transimus in Asiam, et quidem Bithyniam. Ibi noster libellus Mesothy- 

niam regionem memorat; eujus nominis causam obscuram esse videmus. 


ed 


5 


d 


— 


270 PaiviLEGIUM Auexır Il Iur. VEN. CONCESSUM. 


Damatrios'). Prouineia Nieomidie”). Episkepsis Pillarum?) et Pi- 
thion *). Prouineia Opsikiu*) et Eegeu*) eum episkepsi Lopadiu’) 


Eratne traetus quidam cirea mediam Bithyniam situs? De ea videndi Geor- 
gius Acropolita eap. 64 (ubi Bithynia et Mesothynia mirifice junguntur ). 
Uberius de ea regione agunt Georgius Pachymeres in Michaele Palzeologo 
1. 9. 4, 27. 30; idem in Andronico Palzologo 4, 24. Cantacuzenus 2, 6, 
qui, ut Georgius Aeropolita, Bithyniam et Mesothyniam juxta memorat. 
Pleniora de his tentavimus in Symbolis eritieis, Comment. I, p. 85—80 
(nr. 65). 

!) Damatrys est Bithynie mons et urbs, supra Seutarium (Chrysopolim). 
Theophanes p. 582. 674, ed. Bonn. Cedrenus ed. Bonn. T. I, p. 783. T. II, 
p. 588. Leo Grammatieus p. 169 ed. cit. Joel p. ὅθ. Michael Glycas 
p. 520. Constantinus Manasses v. 4072 sq. Scriptores post Theophanem 
p. 369. 375. 712. 863. 869. Leo Grammaticus p. 283. Cinnamus ὃ, 6. Ni- 
cetas in Alexio, Isaaeii fratre, 3, 9. Georgius Pachymeres in Andronico 
Palzologo 3, 15; in Michaele Palzologo 6, 24. Codinus de :dificiis Con- 
stantinopolitanis p. 118. Hammer, Constantinopolis und der Bosphorus 
T. 1, p. 25. T. Il, p. 337. 

*) Nieomedia, Bithyniz caput, :zvo Byzantinorum Optimatum themati (pro- 
vincie) adseribebatur, coll. Constantino Porphyrog. de Thematibus (nostr: 
ed. p. 27). Adde Symbolas eritt., Commentat. I, p. 90, nr. 67. 

5) Pilarum LP.; Pillarum LA. — Pylie Bithyniz sunt urbs, prope Niezam, 
ut videtur, e meridie, ad sinum Astacenum. De ea videatur Theophanes 
p. 610, ed. Donn.: 'Az2 Πυλῶν... ἕως Nuxaix; xxi Νιχομηδείας. ldem 
p. 622. 731 {ἐπέρασεν εἰς Πύλας). Constantinus Porphyrog. l. e.: "Ars 
τοῦ ᾿Ασταχηνοῦ χόγχπου.. .. χαὶ τῶν χαλουμένων Πυλῶν. Cinnamus 2, 9. 
4, 23. Hane urbem uberius illustravimus in Epimetro primo ad Specimen 
nove edilionis ehronographiz? Theophanianz. 

*) Pylis vicina erant Pythia, prope Olympum montem, thermis suis nobilia. 
Eorum frequens spud Byzantinos memoria, coll Symb. erit., Commentat. I, 
p- 91 sq., nr. 68. 

5) Opsicium Asiz Byzantine quartum thema fuit ( Constant. Porphyrog. l. c.), 
Bithvnizg partem, Mysios, Phryges et Dardanos complexa. Huie provinciz 
Constantinus Porphyrogenitus I. e. Pylas modo memoratas adscribit. 

5) Eegeu, ut videlur, LA. LP., i. e. Egeu (Αἰγαίου, sc. πελάγον:). Ellipsis 
voeum πόντος el πέλαγος in loe nomine Byzantinis valde trita, coll. Symb. 
eritt., Commentat. I, p. 93 sq., nr. 70. Fuit mare Aegeum peeuliare thema 
s. provincia. 

*) Lopadium, Tureis Lupad, prope Apolloniadem Mysie quzrendum est, 
inter Lampen et Rhyndacum flumina. Exposuimus eam (sspe autem ejus 
memoria in seriptoribus historiz Bvzanliu:e celebratur) in Symbolis eritt., 
Commentat. I, p. 95, nr. 71. 








PriviLesıum Auexıı IH ΜΡ. VEN. CONCESSUM. 271 


et Appoloniade'). Prouineia Acherau?). Prouineia Atramyti?). 
Prouincia Milasis*) et Melanudij”). Prouincia Meandri^). Pro- 
uineia Neochastron’). Prouineia Phyladelphye*). Prouineia 


1) Apollonia (Apoll. LP., Appol. LA.) veteri vo dicebatur, Apollonias 
medio. Est Mysiz tribuenda, ad lacum cognominem. Byzantinorum testi- 
monia congessimus l. e. p. 96, nr. 72. 

3) Acherau mss.; debebat seribi Ach yrau. Byzantinorum testimonia solum- 
modo genitivi formà ('Ayvpzouc) hane urbem memorant. Nominativus fuerit 
᾿Αχύραυς, τό. De ea v. Nos l. c. p. 97, nr. 73. Fuit hee urbs Pergamo et 
Lopadio vicina. 

3) Atramyttium, Pergamo vicinum, varie seribitur, coll. Symb. eritt. 1, e. 
p- 98, nr. 74. 

*) Milasis LA. et LP., quasi a nominativo Μυλάση, Quam formam revera 
Nicetas habet (si lectio vera) in Alexio, Isaaeii fratre, 3, 6: Tz; ἐπαρχίας 
Μυλάσσης (sie) φορολύηος. Quanquam ibi prestabit Μυλασσηνῆς. Mylasa 
(Ιύλασα, τὰ) veteri vo placuit, coll. Symb. eritt. l. e. nr. 73. Fuit thema- 
tis Cibyrreotarum. | 

5) Melanudium, Carie (Cibyrrzotarum) urbem, prope Miletum, apud 

solum Georgium Pachymerem invenimus in Andronico Palieologo 3, 9: Πρὸς 

(Xp τοῖς ἄλλοις xai τι φρούριον mpóg τὸ Μελανούδιον τῶν δύο βουνῶν, 

πάλαι μὲν ἡμέτερον, τότε δὲ ἐχϑρῶν, ὃ πάλαι οἶμαι τὸ Μιλησίων Διδύμιον 

ἐφημίξετο, ἔτυχε... χρατήσας. 

M:eander idem erit quod regio Meandrum flumen ambiens, forsan etiam 

urbs ejusdem nominis. Stephanus certe Byzantinus Máandropolin 

Magnesie urbem habet, item Plinius h. n. 5, 29, 29. Nicetas in Alexio, 

Isaaeii fratre, 3, 6: τὰς Μαιανδριχὰς memorat. Cinnamus 7, 3. Mieandro 

pro solo flumine uti videtur his verbis: Διὰ Λαοδιχείας τε zal τῶν Μαιάνδρῳ 

προσοίχων. 


— 


7) Neoeastra Pergamo vieina fuere. De hae urbe videantur Nicetas in 
Manuele 4, 7. Georgius Pachymeres in Andronico Palieologo 3, 9; idem 
in Michaele Palzologo 4, 27. Georgius Aeropolita eap. 15. 60. Ephrzmius 
in Cwsaribus vv. 7755. 7759. 9052. 

5 


— 


Philadelphiam Lydiz, non Isaurie, significari, ordo verborum ostendit. 
In historia expeditionum erueiatarum, deinde Comnenorum et Angelo- 
rum, mox Imperatorum Nicznorum plus semel ejus memoria occurrit. 
Videantur Anna Comnena libro XIV, ed. Paris. p. 422. Nicetas in 
Alexio, Manuelis filio, eap. 16; idem in Isaacio Angelo 2, 2. 6.; idem 
in Urbe eapta cap. 16. Georgius Pachymeres in Michaele Paleologo 
1, 3. 2, 6. 18, 30; idem in Andronico Palzologo 4, 33. Nicephorus 
Gregoras 6, 8. 7, 1. 8, 12. 15, 5. Laonieus Chaleocondylas libro I 
(ed. Bonn. p. 18); libro II, p. 64. Georgius Phrantza 1, 23. Ducas 
cap. 4. 17. 18. 22. 


272 PriviLesıum Arkxir Ill ΝΡ. VEN. CONCESSUM. 


Attalie"), Seleukie*), Antiochiz?), Laudikie"); et usque ipsam 
Antiochiam; et simpliciter in omni tenumento, quod sub meo 
est Imperio, siue secus litus, aut infra terram. 

In omnibus enim talibus regionibus Imperij mei et Roma- 
nie, uel phiscales sint, aut ecclesiastice, uel subjecte secretis 
sacrarum domuum, aut ipsis intimis cognatis Imperij mei, per 
omnia fellicissimis seuastoeratoribus et Cesaribus, ipsis dilectis 
filiabus Imperij mei, nee non et ipsi mee dilectissime Auguste, 
sine impedimento erunt mercantes, et in ipsa etiam urbium 
regina nullam mollestiam ab aliquo sustinentes, nec etiam ex 
foto usque unum obolum pro commercio, uel passagio, uel 
samariatico, uel scaliatico, uel portuatico, uel pro aliquo alio 
capitulo requisiti; eandem etiam libertatem habebunt et ab eis 
conducta samaria et plaustra, et nee ab is aliquid ab aliquo 


1) Achalie LA. et LP.: reseripsimus Attalie. Attalia, Pamphylie urbs 
maritima, non Attalia Lydie, medio «svo vix superstes, significari 
videtur. De ista legantur Anna Comnena libro XIV (ed. Paris. p. 420). 
Nicetas in Joanne Comneno cap. 10. Cinnamus in Manuele 4, 17. Nicetas 
in Alexio, Manuelis filio, cap. 16; idem in Urbe capta cap. 16. Nice- 
phorus Gregoras 1, 3. Ephrizmius in Cisaribus v. 7567. Situm nostre 
Attaliz illustravit Leakius in Itinerario Asiz Minoris pag. 192 sq. 

3) Seleucia Pamphylie, ut Attalia, urbs, Cilieie Trachez (occidentali) 
eonligua fuit. Fuit medio svo thema peculiare, interpositum Cilieie et 
Cibyrreotis, coll. Constantino Porphyrog. de them. libro I (Opp. ed. Bonn. 
T. 3, p. 35 sq.). De ea videndi Cinnamus, 4, 17. et Nicetas in Joanne 
Comneno cap. 3. 

9) Antiochia, Laudikie margini adscribitur in LP. — Antioehia Meandri 
signifieatur. Eam memorant Anna Comnena libro XIV (ed. Paris. p. 422). 
Georgius Pachymeres in Michaele Pal@ologo 6, 20. Georgius Phrantza 1, 23. 

*) Laodicea Phrygie minoris spectatur, non alia ejusdem nominis. De ea 
legantur Cinnamus I, 2. 4, 24. 7, 3. Nicetas in Joanne Comneno cap. 4; 
idem in Manuele 3, 6. 6, 8; idem in Isaacio Angelo 2, 5. 6; idem in Urbe 
capta cap. 16. Georgius Acropolita eap. 69. Ephriemius in Ciesaribus v. 3783. 
5957. Ducas cap. 4, 17. — Ultima diplomatis (el usque ipsam Antio- 
chiam) quemnam sensum habeant, alii viderint. Distinguitne auetor inter 
urbem ejusque agrum? Vix eredimus. Quare vero, si istud statueris, pravo 
ordine post Antiochiam addidit Laodiceam? 


Priviresıum Aucxıı Ill Imp, VEN. CONCESSUM. 273 


requiretur. Immo quiete et sine aliqua datione omnis [add. 
regiones] Imperij mei transibunt, et nec, que ab eis conducen- 
tur, samaria uel plaustra, uel qui eis seruierunt') agogiate, requi- 
rentur aliquid (aliquid); nec qui eis aliquam speciem uendide- 
rint uel ab eis emerint, exigentur conmercium pro illa tali 
specie, uel pratikium *), quod deberet accipere fiseus uel praetor 
illius regionis, in qua fit mercatio, nisi Veneticis hoc uenderetur, 
sed hominibus commertium dare debentibus. Placet enim Impe- 
rio meo, nullum eorum, qui sub potestate Imperij Romanorum 
sunt et eum Veneticis mercantur, in omnibus regionibus Imperij 
mei, siue cum eis uendiderit aut adeo cum aliquo aliquid emerit, 
dare quiequam pro eommercio, uel pro aliqua alia exactione; 
sed eos esse liberos, tamquam et ipsi, qui commercium dare 
debentibus mereantur. Si quis uero ausus fuerit in aliquo eos 
inquietare, uel aliquid ab eis auferre, qua magna ira Imperij 
mei erit infestandus, et quod auferetur, in quadruplum redditu- 
rus. Et hec quidem de libertate fidellissimorum Imperio meo 
Veneticorum, quam in omni tenumento Imperij mei habebunt. 
Insuper, quoniam quidem iam dieti legati prudentissimi 
Venetie, Petrus Michael et Octauianus Quirinus, retulerunt?) 
Imperio meo, quia ex non*) scripto usque et nune, causis in- 
duetis ab aliquo Grecorum eontra aliquem Veneticum, a legato 
Venetie, per tempora in magna urbe existente, iudicatis et solu- 
tis, interdum quidam’) Grecorum quibusdam eiuilium iudicum, 
uel in palatio [Imperij mei custodientium, accedentes ad traetio- 
nes grauissimas fidellissimis Imperio meo Veneticis superindu- 
cunt, et in carcerem retrudi eos faciunt, et omnibus alijs dede- 
coribus subici; deprecati sunt igitur Imperium meum, ut et tale 
capitulum per presens chrysobulum uerbum Imperij mei solvatur, 
et concedatur eis, quod Greco quidem contra Veneticum agente 


1) seruierint? *) nune LP. 


*) Lege practikium. 5) quidem codd. 
8) eum — retulerint LP. 
Fontes. XII. 18 


274 Paiwvitesıum Auexıı II ΜΡ. VEN. CONCESSUM. 


in peecuniali eausa, a legato Venetie, qui tune in magna erit 
urbe, iudicium fieri debeat; Venetico uero contra Greeum simi- 
liter agente, si quidem, qui tune fuerit cancellarius uie, in magna 
urbe iuerit (fuerit ?), apud eum causa moueri et iudieari debeat. Si 
uero forte ipse in magna urbe non fuerit, tunc apud magnum 
logariastam cause iudicentur: — grauiter quidem Imperium meum 
talem eorum accepit et peticionem, et ex toto ad eius comple- 
mentum annuere uolebat. Sed quoniam multa instancia prede- 
clarati legati ad Imperium meum fecerunt, et ne talis eorum 
deprecatio non exaudiretur, magnis preeibus supplicauerunt, ut 
hoe solo capitulo seperare Venetiam a Romania ualente, Impe- 
rium meum puram fidem et bonam eircha Romaniam Venetie 
uoluntatem non ignorans, insuper et predeclaratorum pruden- 
tissimorum Venetie legatorum, Petri Michaelis et Oetauiani Qui- 
rini, magne instantie ac supplicationi inflexum, precipit presens 
chrysobulum uerbum, quod Greco quidem contra Venetieum in 
peceuniaria causa agente, legatus, qui per tempora in magna 
urbe erit, tale iudicium perserutetur; et scripto quidem demon- 
strato a Greco tauulario eonposito, certificato etiam ab aliquo 
iudieum ueli et epi tu yppodromi'), uel semiomate alicuius pre- 
dietorum iudieum, aut et ab aliquo pontifieum, uel ab aliquo 
tauulario, uel iudice, per quem apud Venetieos dignum fide 
habeatur, secundum huiusmodi scripti conprehensionem decisio- 
nem cause superinduei. Sie etiam, quod per qualecumque tem- 
pus a nobilissimo et Imperio meo fidelissimo protoseuasto et 
Duce Venetie ad magnam urbem mittetur legatus, et qui sub 
eo iudices, statim post in magnam urbem eorum introitum 
ostendi debeant ei, qui tune erit uie cancellarius, aut si ipse 
tunc eancellarius tunc in Constantinopoli non fuerit, ei, qui tune 





1) 1. 6. ἐπὶ τοῦ ἱπποδρόμου. In codd. hie corrupte: epituyduomi. De hoe 
tribunali adeas DuCangium in Constant, Christ. I. II, p. 160, ed. Paris. 
Eundem in Glossario Grseco s. v. χριτὴς τοῦ βήλου. Videtur dignitas iu di- 
eis veli et hippodromi pro condicione loci fuisse coniuncta. 


PaiviLesıum Auexıı Ill Imp. VEN. CONCESSUM. 275 


erit magnus logariasta; et ab eo debeat mitti ad ecclesiam 
Veneticorum per magnum interpretem, vel si ipsi non fuerit, per 
aliquem eurie ali[or]um interpretem, et per unum eorum, qui can- 
cellarie scriptis deseruiunt, aut per unum secreticorum magni 
logariaste, si talis gramaticus tune presens non fuerit; et in 
medio ipsius Veneticorum ecclesie in audientiam tocius pleni- 
tudinis Veneticorum tune in Constantinopoli existentium debeant 
iurare, quod recte et iuste et sine susceptione") personarum 
uel alieuius doni dati uel promissi iuditia, que inter Grecos 
actores et Veneticos reos erunt, facient, nec aliquod adiuto- 
rium Veneticis tribuent, sed equa lance utriusque causam tam 
Greci, quam et Venetiei discernent et iudicabunt: Venetico reo 
donare debente Greco actori calumpnie sacramentum, ipso 
Venetieo solo iurare debente decisionis cause sacramentum, ita, 
quod integre decisionis cause sacramentum Venetieus Greco 
possit referre, si uult, prout et de hoc prudentissimi legati 
Veneticorum meum deprecati sunt Imperium. 

Et hec quidem, Greco contra Veneticum agente. Si uero Vene- 
tieus contra Grecum egerit, apud tunc cancellarium uie, uel eo a 
magna urbe absente, apud magnum logariastam querellam debeat 
proponere, et seripto quidem fide digno existente actori Vene- 
tico, quamuis a Greco tauulario aut iudice ueli, et epituyppo- 
dromi, aut a pontifice, uel Venetico tabulario uel iudice sit 
compositum, secundum hoe utique causa decidetur. Seripto uero 
actori non existente, seeundum ipsum ius et actor Veneticus 
iudieabitur, et donabitur quidem e contra?) ab eo Greco calump- 
nie sacramentum. Jurabitur autem et ab ipso Greco ipsum 
decisionis cause saeramentum ita, quod Venetico?) possit referre 
e contra. Et secundum presentem formam presentis scripti huius 


1) Lege suspectione. 8) Venetieus codd., quod non 
3) Sie emendavimus sententie gra- quadrat. 

tia. In LA. et ca (i. e. causa) 

scriptum est. 


276 Priviresıum Arkxıı III Imp. VEN. CONCESSUM. 


ehrysoboli Imperij mei, ex nune et deinceps iuditia peccuniaria 
inter Veneticos et Grecos deeidantur. 

Preterea quidem, si de seditione uel repugnatione, inter 
Greeum et Veneticum existente, moueatur causa, magna qui- 
dem existente seditione, et ad multitudinem deuenta, et ad homi- 
eidium forte perueniente aut magnas plagas, tune cancellarius 
uie, uel eo a magna urbe absente, tunc presens in palatio Ulacher- 
narum primiceriorum') et strattiotarum huiusmodi perscruta- 
bitur eausam, et, ut ab eo cognoscetur, soluet et uleiscetur; parua 
uero, et ad unum uel ad duos dedueta, si quidem uulneratus 
plagam mediocrem sustinens aut iniuriam Veneticus fuerit, apud 
tune cancellarium?) uie, uel eo a magna urbe absente, apud tunc 
magnum logariastam querellam proponat, et secundum leges 
uindietam habebit. Si uero Grecus fuerit ydiota quidem, et non 
ex senatus consulto, aut de elarioribus hominibus curie Imperij 
mei consistens, apud legatum Veneticorum et sub eo iudices de 
iniuria et dedecore mouebunt causam, et ab istis suseipiet uin- 
dietam. Diligenter enim Imperium meum confidit, quod super 
huiusmodi capitulis sacramenta pro iusticia interuenientia Vene- 
tici, quibus iudicium est commissum, non despicient, immo simi- 
liter et in huiusmodi causis iustieiam eustodient, quemadmodum 
et in peceuniariis et non tantum honorem uel dedecus, siue pro- 
fieuum uel dampnum Veneticorum eurabunt, quantum eorum 
sacramenta, que ab eis pro iusticia fient, in omnibus bene custo- 
dire et observare. Ne autem longa sequatur mora in iudicijs 
inter Grecos et Venetieos futuris, nec libelli dies, nec interdicto- 
rum usque in uiginti uel triginta, prout communiter seeundum 
leges tenetur, eonnumerari meo placet Imperio; sed secundum 
nouam constitutionem sempiterne memorie Imperatoris et dilecti 
patrui Imperij mei, domini Manuelis Comnani, factam de iudi- 
cijs, que inter extraneos et indigenas ciues conuersantur. 


1) primieir. LP. 3) cancellarium...tune mar- 
gini adseripsit alia manus in LP. 


PriviLesıum Aczxıı Ill Iur. VEN. CONCESSUM. 277 


Insuper et aliam peticionem sepius declaratam prudentis- 
simi legati ad meum fecerunt Imperium iustissimam et meo 
acceptabilem Imperio. Petierunt enim, ut Venetico in aliqua 
regione Imperij mei moriente nullam practori terre ad bona 
defuncti Venetiei fieri accessionem, immo seeundum placitum 
Veneti defuncti eius dispensentur res, uel ab eius fideiceommis- 
sarijs, si testamentorie eontingit eum obijsse, uel ab hijs, qui 
reperirentur tunc ibi, Venetieis. Annuit igitur Imperium meum 
et tali eorum peticioni, et per presens scriptum auro signatum 
chrysobolum uerbum iubet: nulli in tota Romania aliquod 
dominium exercenti, siue prator') prouintie sit, siue uillicus 
personalis uel monasterij, aut ipsorum intimorum cognatorum 
Imperij mei, et ipsorum etiam felicissimorum seuastocratorum 
et Cesarum, uel dilectorum liberorum Imperij mei, aut ipsius 
dilectissime mee Auguste, licere ullo modo in Veneticorum 
defunctorum res manus inmittere, et aliquid ex eis usque ad 
unum obolum accipere, sed intacta omnino eustodire tam a manu 
dimosii, quam a manu personarum et monasteriorum potestati 
defuncti uelprocuratorumeius, siue ab intestato heredum custodita. 

Scire autem oportet: ille, qui ausus fuerit contra presens 
preceptum Imperij mei facere, quod in quadruplum reddet abla- 
tum, et per competentem punietur correptionem tune uie logo- 
theta existente, seu magno logariasta talis capituli uindiete 
superinuigilare debente, et secundum presens preceptum Imperij 
mei uindietam facere. 

Omnia igitur, que per presentis chrysoboli uerbi ab 
Imperio meo corroborata, ex gratia donata generi Veneticorum, 
Imperio meo fidelissimorum, incorrupte et inmutate custodita 
erunt, quousque et Venetiei ad Imperium meum et Romaniam 
fidem secundum ea, que ab eis pacta et iurata sunt, et in 
supraordinato seripto prudentissimorum legatorum declarata, 


!) praetor LP., quod eligendum. 


278 


Paivizesıum Arexıı Ill Iup. VEN. CONCESSUM. 


inmutata et incorrupta custodierint. Ad hoc enim et presens 
chrysobulum uerbum Imperij mei fidelissimis Imperio meo 


traditum est Venetieis, firmum et inuiolatum habere debens. 


Factum mense Nouembri presentis secunde indictionis sex 


millesimi septingentesimi septimi anni, in quo et nostrum pium 


et a deo promotum subsignauit Imperium. 


Alexius, in Christo deo fidelis Imperator 
et moderator Romanorum, Comnanus. 


Epimetrum pacti antecedentis. 
Pars geographica Latinitati et Greeitati reddita. 


Provincia Dyrrachii cum illis, 
qui in ea sunt personarum et 
ecclesiarum immobilibus. Pro- 
vineia Jericho et Caninorum cum 
omnibus in ea immobilibus exi- 
stentibus. — Provincia Joannino- 
rum. Provincia Drynopolis. Simi- 
liter provineia Diabolis. Provincia 
Colonie. Provineia Achridis. Pro- 
vincia Prespe. Provineia Casto- 
ri&. Provincia Serviorum. Pro- 
vineia Triaditze et Belebusdii. 
Provineia Nisi et Branitzobz. 
Provincia Scopie cum episcepsi 
Coritorum. Provineia Zagoriorum. 
Provineia Malesobi et Morabisdi. 
Provincia Strumitzze. Provincia 
Prilapi et Pelagoniz ac Molysci, 
nee non et Moglenorum. Pro- 
vineia Berroez cum catepanieio 
Citri. Provineia Boleri, Strymo- 
nis et Thessalonieg, Provincia 
Nicopolis cum episcepsibus in ea 
existentibus personalibus, eecle- 
siasticis et monasterialibus, et 


Erapyia Δυῤῥαχίου σὺν τοὶς 
ἐν αὐτῇ ἀκινήτοις τῶν τε προσώ- 
mov xai τῶν ἐχχλησιῶν. ᾿Επαρχία 
Ἱεριχοῦς καὶ Κανίνων σὺν πᾶσι 
τοῖς ἐν αὐτῇ ὑπάρχουσιν ἀχι- 
νήτοις. ᾿Ιωαννίνων. 
᾿Επαρχία Δρυνουπόλεως. ᾿Ομοίως 
χαὶ ἡ ἐπαρχία Διαβόλεως. 'Erap- 
xix Κολωνείας. ᾿Επαρχία ᾿Αχρί- 
δος. ᾿Επαρχία Πρέσπης. Ἐπαρχία 
Καστορίας. ᾿Επαρχία Σερβίων. 
Erapyia Τριαδίτξζης καὶ Βελε- 
βουσδίου. ᾿Επαρχία Νήσου καὶ 
Βρανιτζόβης. Ἐπαρχία Σχοπιᾶς 
σὺν τῇ ἐπισχέψει Κορίτων. ’Erap- 
χία Zaynpiwv. ᾿Επαρχία Μαλε- 
σόβου xai Μοραβίσδου. ᾿Επαρχία 
Στρουμίτξης. ᾿Επαρχία Πριλάπου 
τε xai Πελαγονίας καὶ Μολύσχου, 
ἦτοι χαὶ Μογλένων. ᾿Επαρχία 
Βεῤῥοίας σὺν τῷ xarenavızio Ki- 
τρους. Ἐπαρχία Βολεροῦ, Στρυ- 
μόνος καὶ Θεσσαλονίχης. "Exapyia 
Νικοπόλεως σὺν ταῖς ἐν αὐτῇ 
ὑπαρχούσαις ἐπισκέψεσι τῶν τε 


, * 
Erapyia 


Paivivesium Αὐεχι Ill ΝΡ. VEN. CONCESSUM. 


cum ipsis episcepsibus, subjacen- 
tibus intimis consanguineis Impe- 
rii mei, semper felicissimis Seba- 
stocratoribus C#saribus et dilectis 
Imperii mei filiabus ac desidera- 
tissime ipsi me® August®. Insula 
Corypho. -Cephalene. Zaeynthus. 
Leucas. Ithaca. Horium Patrarum 
et Methon®.  Horium Corinthi, 
Argus et Nauplii. Horium The- 
barum et Euripi, cum insulis 
Andro et Carysto. Dodecanesus. 
Mitilene. Chios. Samos. Rhodus. 
Cos. Strobilus. Creta. Cyprus. 
Horium Athenarum. Provincia 
Velechative. Provincia Vlachie. 
Episcepsis Demetriadis. Duo Al- 
myri. Episcepsis Grebenicorum 
et Pharsalorum. Episcepsis Do- 
moci et Besen®. Chartularata 
Ezerus, Dobrochuuysta, et quie 
sub ipsa sunt ville. Tricala. 
Provincia Larisse.  Episcepsis 
Platamonis. Provincia Thracie 
et Macedonie, et qu: in ea sunt 
[episcepses] fiscales et perso- 
nales. Episcepsis Chörobaccho- 
rum. Selybria. Episcepsis Tzu- 
ruli et Theodoropolis. Episcepsis 
Mesene, Arcadiopolis et Bulga- 
rophygi. Provineia Chersonesi. 
Provineia Adrianopolis et Didy- 
motichi. Provincia Branchialii. 
Provincia Philippopolis, Berroe®, 
Morrh® et Achridi. Provincia 
Mesothynie. Episcepsis Dama- 
tryis. Provincia Nieomediz. Epi- 
scepsis Pylarum et Pythiorum. 


219 
προσώπων xal τῶν ἐχχλησιῶν xal 
τῶν μοναστηρίων, καὶ σὺν αὐταῖς 
ταῖς ἐπισχέψεσι ταῖς προσηχούσαις 
πρὸς τοὺς ἄγχιστα συγγενεῖς τῆς 
βασιλείας μου, τοὺς ἀεὶ εὐτυχε- 
στάτους σεβαστοχράτορας Καί- 
σαρας xxi τὰς ἀγαπητὰς τῆς 
βασιλείας μου ϑυγατέρας καὶ 
αὐτὴν τὴν ποϑεινοτάτην ἡμῖν 
Αὐγούσταν. Νῆῇσος Κορυφώ. Κεφα- 
λήνη. Φάκυνϑος. Λευχάς. Ἰϑάχη. 
Ὅριον Πατρῶν καὶ Μεϑώνης. 
Ὅριον Κορίνϑου, "Apyoug xai 
Ναυπλίου. “Ὅριον Θηβῶν καὶ 
Εὐρίπου σὺν ταῖς νήσοις "Avdow 
καὶ Καρύστῳ. Δωδεχάνησος. Μιτυ- 
λήνη. Χίος. Σάμος, Ῥόδος. Κῶς. 
Στρόβιλος. Κρήτη. Κύπρος. “Ὅριον 
᾿Αϑηνῶν. Ἐπαρχία Βελεχατουίας. 
Ἐπαρχία Βλαχίας. ᾿Επίσχεψις 
Δημητριάδος. Αἱ δύο “Αλμυροι. 
᾿Επίσχκεψις Γρεβενίχων χαὶ Φαρσά- 
λων. ᾿Ἐπίσχεψις Δομοχοῦ xai Beay;- 
νης. Τὰ χαρτουλαράτα ξερός τε 
xxi Δοβροχουβίστα καὶ τὰ ὑπ᾽ 
αὐτὴν μετόχια. Τρίχαλα. Ἐπαρχία 
Λαρίσσης. ᾿Ἐπίσχεψις Πλαταμῶ- 
νος. Ἐπαρχία Θράκης x«i Μαχε- 
δονίας xai αἱ ἐν αὐτῇ οὖσαι ἐπι- 
σχέψεις τοῦ τε φίσχου xal τῶν 


προσώπων. Ἕπίσχεψις — Xotp2- 
βάχχων. Σηλυβρία. ᾿Επίσχεψις 
Τζουρουλοῦ xai Θεοδωρουπό- 


λεως. ᾿Επίσκεψις Μεσήνης, 'Apxa- 
διουπόλεως χαὶ Βουλγαροφύγου. 
Ἐπαρχία Χεῤῥονήσου, "Erapxia 
᾿Αδριανουπόλεως χαϊΔιδυμοτείχου. 


Ἑπαρχία Βραγχιαλίου. Ἐπαρχία 


280 


Provincia Opsieii et Aegei cum 
episcepsi Lopadii et Apolloniade. 
Provineia Achyrai. Provincia Atra- 
myltii. Provineia Mylase et Me- 
lanudii. Provineia Meandri. Pro- 
vincia Neocastrorum. Provineia 
Philadelphie. Provincia Attalie, 
Seleuei®, Antiochie, Laodicem; 
et usque ipsam Antiochiam. 


DowiNicus Pnron SE COoMMITTIT INNocgNTIO III PAPAE. 


Φιλιππουπόλεως, Bepóoiac, Möö- 
fas καὶ ᾿Αχριδοῦς. "Exapxia Me- 
σοϑυνίας. Ἐπίσκεψις Δαματρύος. 
"Exapyia Νικομηδείας. ᾿Επίσχεψις 
Πυλῶν καὶ Πυϑίων. 'Erapyia 
᾿Οψικίου xai Αὐγαίου σὺν τῇ en:- 
σχέψει Λοπαδίου καὶ ᾿Απολλωνιάδι. 
Ἑπαρχία ᾿Αχυράους. Ἑπαρχία 
᾿Ατραμυτίου. "Exapyia Μυλάσης 


καὶ Μελανουδίου. 'Erapyiz Μαι- 
ἄνδρου. 'Emapyía Νεοχάστρων. 
Ἐπαρχία Φιλαδελφείας. ᾿Ἐπαρχία 
᾿Ατταλείας, Σελευχείας, "Avtto- 
χείας, Λαοδικείας, xai ἕως πρὸς 
αὐτὴν τὴν ᾿Αντιόχειαν. 
LXXXVI. 
Dominieus Prior eeclesiae S. Marei de Constantinopoli, subleetae mona- 
sterio S. Georgii Majoris, ob gravamina sibi illata a Vicario Patriarchae 
Gradensis se committit sub protectione Innocentii Papae Ill. 


A. d. 1199, die 12. m. Decembris, 

Flaminius Cornelius, Ecclesiae Venetae antiqua monu- 
menta, decadis XI parte posteriore, pag. 229 et 230. 

Ex autographo in archivo monasterii s. Georgii majoris Vene- 
tiarum. 

In nomine Christi Amen. 

In presentia et testimonio, videlieet Johannis Signoli, Priori 
ecclesiae s. Nicolai Venetorum et presbyteri Bueti, Priori ecele- 
siae s. Mariae de Embulo, et presbyteri Zachariae et Bouifaeii 
Fulmulo, judieis Venetorum, Guidocii / Guidonis? ] Superancii 
atque Frigarii Quirini Presb., Dominieus Prior ecclesiae s. Marci 
in Constantinopoli, Venetorum jurisdietionis, monasterii s. Geor- 
gii de Veneciis, Olivolensis episcopatus presb. Stephano, reve- 
rendi Johannis Signoli Gradensis patriarche vicario, dixit, ob 
minis ab eo illatis suam ecclesiam officio debere privari, nisi 
ei prandium prestaret et ad festum s. Marci invitaret, quod 


Lıtera IxNoc. III pg ecer. S. Manci oe Treo. 281 


nunquam a suis predecessoribus quesitum fuerat praedecesso- 
ribus ejus. 

Ideo . . . previdit, ne in futuro aliquod gravamen in aliquo 
contingere potuisset prenominatam ecclesiam et se et clericos 
in ea commorantes, et officia et beneficia et omne jus, quod ad 
jurisdietionem supraseriptae ecclesiae pertinent, sub protectione 
sanctissimi apostolici domini Innocentii commisit, et suprascriptum 
presbyterum Stephanum ab omni gravamine, et de suprascriptis 
appellavit. 

Actum est hoc in ecelesia S. Axrsoawi anno dominicae incar- 
nationis millesimo centesimo nonagesimo nono, mense Decem- 
bris, die duodecimo, intrante indictione (se. secunda). 

Ego Sergius, Presbyter Capitularis Sanctae Apostolicae 
Sedis auctoritate Notarius, supradietis interfui, et a prefato 
Dominieo Presbytero rogatus seripsi ideoque firmavi. 


LXXXVII. 


Litera Innocentii Ill pape, Jerosolimitano patriarche et archiepiscopo 
Cesariensi destinata occasione questionis, Inter archiepiscopum Tyrensem 
et plebanum saneti Marei vertentis pro ecelesia saneti Marci de Tyro. 


A. d. 1200, d. 5. m. Aprilis. 


Liber Albus fol. 157. Liber Paetorum I, fol. 50. II, fol. 144. 
Edidit Flaminius Cornelius, Eecles. Ven. dec. XIII, p. I, p. 221 
ex vetustissimo apographo pergameno, hae quidem inscriptione: Inno- 
centius III Jerosolymitano Patriarchae et Archiepiscopo Cesareensi 
committit, ut restituere faciat Plebano Sancti Marci Tyrensis, Du- 
cali S. Marci Venetiarum Basilice subjecto, quicquid ei abstulerat Ar- 
chiepiscopus Tyrensis ; cuius sententiam destruens revocat se ad con- 
troversiam, quae inter ipsos Archiepiscopum et Plebanum agebatur. 

Andreas Dandulus in chronico (Murat. l. c. p. 319): Hujus 
(Henrici Danduli) anno nono, cum archiepiscopus Tyrensis eccle- 
siam sancti Marci de Tyro jamdudum capelle ducali subjectam 
super jus parochiale impeteret, judices sibi suffraganeos impetravit. 
Qui ex causa recusati, lite non contestata, contra ecclesiam senten- 
tiam protulerunt, a qua extitit appellatum. Nunc Dux ob hoc 


282 Lırera Ixxoc. ΠῚ pg eceı. S. Manci pe Trao. 


Ursum Baduario et Marinum Jacobe Pape legatos mittit, quibus 
prosequentibus sententia annullata est, et ecclesia sancti Marci in 
jure suo integraliter restituta; et ad perpetuam memoriam hec 
notata est decisio, ut l. contestatum C. accedens. 

Innocencius episcopus, seruus seruorum dei, uenerabilibus 
fratribus, Jerosolimitano patriarche et archiepiscopo Cessariensi, 
salutem et apostolicam benedictionem. 

Accedens ad presentiam nostram, uenerabilis frater noster 
Paphensis episcopus, uenerabilium fratrum nostrorum, Accho- 
nensis, Tiberiadensis et Beritensis episcoporum nobis litteras 
presentauit, sententiam continentes, quam super causa, que inter 
uenerabilem fratrem nostrum Tirensem archiepiscopum ex una 
parte, et plebanum saneti Marei ex altera uertebatur, idem ipsi 
promulgarunt. 

Asserebant enim episcopi memorati per litteras suas, quod, 
eum causam ipsam de mandato nostro susceperint terminandam, 
partes ad suam presentiam eonuocauerunt; sed predietus ple- 
banus nee eorum litteras, in quibus mandati nostri tenor erat 
expressus, recipere uoluit, nee eorum se conspectui presentare; 
et seeundo citatus, licet nee eorum nuntium nec litteras reci- 
pere uoluisset, coram eis apparuit, prioris absentie sue causis 
allegatis, et inspecto tenore litterarum nostrarum, petitis etiam 
induciis et receptis ab eis, licentiatus abseessit, se statuto die 
ad eos redire promittens. 

Cumque postmodum utraque partium in eorum fuisset pre- 
sentia constituta, et archiepiscopus restitutionis") beneficium 
postularet, plebanus nichil ad obiecta respondit, sed ad nostram 
audientiam appellauit. Et licet sepe per ipsos fuisset ammoni- 
tus, ut iuri pareret, quia eius appellatio non tenebat, cum in 
litteris nostris appellationis esset obstaculum partibus interclu- 
sum, licet per ipsorum nuntios ad iuditium fuerit reuocatus, 


!) restitutis omnis Corn. 


Lırera IxNoc. Ill ve Eccr. S. Manci De Trao. 283 


noluit tamen respondere amplius, uel coram eis etiam 
comparere. 

Ipsi uero iudices, accedentes ad ciuitatem Tirensem, cum 
plebanus ipse in sua contumatia perduraret, testes receperunt 
ab aduersa parte productos; et depositionibus redactis in 
scriptis eidem plebano mandarunt, ut ad eos accederet in per- 
sona, uel dieta testium obiecturus. 

Sed cum ipse ad eorum presentiam noluisset accedere, in 
plebanum et complices eius exeomunieationis sententiam protu- 
lerunt'), possessionem") iuris parochialis adiudicantes archiepi- 
seopo memorato, et eum, quantum in eis erat, restituentes in 
integrum auetoritate sedis apostolice, distrietius uetuerunt, ne 
quis possessionem Tirensis eeclesie restitutam perturbare pre- 
sumeret, uel institutioni apostolice contraire, et ne plebanus 
saneti Marci uel quilibet alius parrochiale ius exerceret in Tyro. 
Insuper in omnes illos excomunieationis sententiam protulerunt, 
qui plebano eidem in subtractione parrochialis iuris consen- 
tirent in posterum, uel in sua malignitate preberent auxilium uel 
assensum, idem contra sustinendos”) ei plebanos in posterum 
statuentes. 

Verum dilecti filij, nobiles uiri, Ursus Badoarius et Marinus 
Jacobus, ad nos ex parte nobilis uiri, Henriei Danduli, Ducis 
Venetorum, transmissi"), in nostra proposuerunt presentia con- 
stituti, quod olim in reeuperatione terre orientalis ecclesiarum 
prelati et prineipesseculares tereiam partem ciuitatis Tyrensis pleno 
iure Venetis consenserunt, quam ipsi possederunt longo tempore, 
sinelite. Ceterum?) decedentibus illis, quibusin reeuperatione illius 
terre ipsorum experti fuerant fidem, constantiam et auxilium in 





1) produxerunt Corn. *) Sie Corn.; transmisit codd. 
*) Sie Corn.; possessionis codd. 5) Sie codd.; etiam Corn. 
3) sustinendisCorn.; an substi- 

tuendos? 


284 


Lırtena Innoc. Ill pe gccr. S. Manci pe Treo. 


effectu, suecessores eorum uel ignari, uel ingrati beneficiorum 
terre sanete collatorum a Venetieis'), super iure parrochiali 
ecclesie saneti Marci, que ad eeclesiam sancti Marei Venetijs 
positam pleno iure solummodo pertinet, a paucis mouerunt*) 
indebite questionem. 

Sed superueniente terre orientalis excidio, ipsi a bone 
memorie Clemente ac Celestino, predecessoribus nostris, litte- 
ras impetrauerunt, ne?) ante recuperationem terre illius super 
hoc respondere cuiquam aliquatenus cogerentur. 

Vnde, eum dietus archiepiscopus super hoc commissionis 
litteras impetrasset, predictus plebanus, tamquam qui*) iudices 
habebat ex certa ratione suspectos, utpote quorum duos suffra- 
ganeos ecclesie Tyrensis esse constabat; tum, quia litere ipse?) 
per ueri erant oppressione/m/°) obtente, uelut in quibus de 
predietis litteris mentio non fiebat, ad nostram audientiam 
appellauit. 

Sed iudices post") appellationem ad nos legitime interpo- 
sitam, lite[m] non eontestata[m] in eum et omnes complices 
eius excomunicationis sententiam protulere, et possessionem 
iuris parrochialis adiudieare predicto archiepiscopo et eius 
eeclesie presumpserunt. 

At eum ipse tam inique sententie non pareret, idem archiepi- 
scopus ecelesiam eius bonis omnibus spoliauit. 

Cum igitur nobis ex inspectione sententie constitisset, quod 
lis eoram eisdem iudicibus non fuerit constituta®), cum ex 
transeripto litterarum , nostri 


quas idem predecessores 


1) a om. Corn.; Venetis Corn. 
*) moverunt Corn; movetur 


5) suppressionem Corn.; ap- 
pressione LA, unde nos o p- 


eodd. 

3) Hoe add. Corn. 

*) Hoc add. Corn. 

*)litterg ipse Corn; litem 
ipse LA. 


pressionem. 
7) propter Corn. 
*) contestata Corn. 


LirERA Innoc. Ill pe gccr. S. Manci pe Tvno. 285 


coneesserunt Venecijs, manifeste patet, litteras ipsas per ueri 
suppressionem obtentas; cum non ueniret in dubium, sed esset 
potius manifestum, dietos Acconensem et Beritensem episco- 
pos') eidem archiepiscopo tamquam suffraganeos suo metro- 
politano subesse, ac ex his plebanum ipsum legitime appellasse 
constaret, in quem etiam, etsi minus legitime appellasset, et 
iudices ipsi, licet propter contumaciam excommunicationis forte 
potuerint promulgare sententiam, non tamen debuerint super 
principali negotio diffinitiuam*), lite non contestata, proferre: 
predictas sentencias, ab eisdem iudicibus latas, de consilio fra- 
trum nostrorum cassauimus, immo ceassas denuntiamus et inanes, 
et per eas nullum preiuditium eeclesie saneti Marci uel eius 
fauoribus uolumus irrogari. 

Vnde dicto Tyrensi archiepiscopo dedimus in mandatis, ut 
ipsi eeclesie saneti Marci et instrumenta restituat, et etiam, que 
huius oecasione sententie per se uel alios occupauit; nec impe- 
diat, quominus, sicut ante latam?) sententiam, Venetorum eccle- 
sia parrochialis iuris et aliarum dignitatum suarum possessione 
letetur. 

Ideoque fraternitati uestre per apostoliea scripta mandamus 
atque precipimus, quatinus cassationem nostram publieari facia- 
tis in ciuitate Tyrensi, et universos parrochianos ecclesie memo- 
rate ex predicta) causa denuntietis, excommunicationis sen- 
tentia non teneri; et faciatis eidem ecclesie et parrochianis suis, 
sicut ante sententiam, in omnibus deuote deferri. 

Predietum uero archiepiscopum, si ad mandatum nostrum 
eidem ecclesie non restituerit et instrumenta et alia hac occa- 
sione subtracta, ad id monitione premissa per censuram eccle- 
siasticam appellatione postposita compellatis. 


!) Acconenses et Berithen- 3) datam Corn. 
ses LP. Coru. *) et predicta Corn. 
3) definitivas Corn. 


286 Reenı ByzaNTINI PER FRANCOS EVERSIO. 


Ne autem causa illa maneat diutius indeeisa, eam legatorum 
nostrorum examini reseruamus, eum ad partes illas peruenerint, 
concordia uel iuditio terminandam. Quodsi ambo hiis exequen- 
dis nequiueritis interesse, alter uestrum ea nichilominus 
exequatur. 

Data Larenası nonis Aprilis, pontifieatus nostri anno tercio. 


LXXXVIII. 


Militum eruce signaterum expeditio quarta, sive regni Bysantini 
per Francos eversio. 


A. d. 1201—1204. 


Expeditio militum eruce signatorum, quam quartam dicunt, pri- 
dem preparata, tandem, omissá contra fidem terra saneta. in bellum 
adversum Imperium Byzantinum ejusque eversionem abiisse, rem 
omnibus notam esse confidimus. In commodum lectorum, immo nostrum 
quoque, ne seriptorum cozvorum verba rem illustrantia justo ssepius 
repetendi necessitas ac tedium nobis imponatur, potiora illorum testi- 
monia fundamenti gratia hoc maxime loco pr@mittimus, diplomatum 
sequentium initio, ubi opus erit, lectorem ad istas veterum narrationes 
remissuri. 

Exelusis hoe loco Grecorum seriptoribus, quibus tamen uberior 
belli illius sive Imperii Franco-Byzantini expositio supersedere non 
poterit, in chronographis quibusdam oceidentalibus, eum Latinis, tum 
Franco-Gallieis, acquiescendum esse putamus. 

Ex illorum numero, Latinorum, utimur loeis quibusdam Marini 
Sanuti Torselli atque Andrez Danduli, qui, quanquam integro seculo 
post illam expeditionem scribentes, tamen veram vividamque rerum 
gestarum imaginem pr:zbere videntur. Post hos vero seriptores repe- 
tendas euravimus epistolas antiquiorum illis virorum, Balduini Flandri 
et Hugonis Comitis S. Pauli. Quod ad chronographos itidem co®vos 
Franco-Gallorum attinet, exeerpsimus quidam ex libello Godofredi 
de Villa Harduini; item ex codice Gallico 52, regiw bibliothecz 
Monacensis, insignem chronicorum partem noluimus occultari. Repe- 
timus quoque Fragmenta illa annalistarum Franeicorum, quz b. Bucho- 
nus, vir de his literis inprimis meritus, publiei juris fecit in libro: 
Recherches historiques sur la principauté francaise de Morde. Ea 


Resnı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 287 


autem fragmenta multis inexpectatam bello memorato lucem, si ejus 
semina et originem spectes, affundere videntur. 

Marini Sanuti Torselli seereta fidelium libro 3, parte XI, 
cap. I (Gesta dei per Francos, ed. Bongars. T. Il, p. 203): Barones 
vero ceterique peregrini , qui Venetiis convenerant in insula sancti 
Nicolai de littore, que ab urbe uno distat milliario, dum in expen- 
sis deficiunt, cum Henrico Dandulo, Duce Venetiarum, conveniunt 
eo pacto, ut ipse, quod in expensis deficit, suppleat, illique secum 
rebellantem Venetis Jadriam capiant, et deinde ad terre sanctae 
succursum procedant. Capta igitur Jadria, dum ibi hyemare cogun- 
tur, illustris puer Alexius, Isaaci Constantinopolitani Imperatoris 
filius, cujus soror Philippo Alamanie regi nupserat, ad Ducem 
Venetiarum ac barones Francie venit, exponens casum, quia 
Isaacus fratrem haberet Alexium, quem a Turcho- 
rum captivitate multo redemit pretio, eratque illi 
in regno secundus. Reddidit autem fratri et domino 
pro fructu poenam, pro pietate dolum; et fraude ex- 
coecato Imperatore me heredem XII annorum in car- 
cere posuit. Sed dei nutu de carcere eductus vestro 
peto auxiliolmperium mihi restitui. Stoli autem impensas 
et ampla promisit donaria et Romane ecclesie subjectionem. Accesse- 
runt quoque instantie regis Philippi predicti, apud quem fuerat puer 
predictus educatus, regisque Ungarie. Petitioni autem dicti baro- 
nes annuunt, eorumque virtute Constantinopolis capitur, et puer 
coronatur; et ante recessum Latinorum a tutore puer nocte suffo- 
catur. lterato proinde civitas capitur et Imperii medietas obvenit 
Francis, medietas Venetis. Sed Balduino, comite Flandrie, Impe- 
ratore creato MCCIV Franci partis sue quartam ei dederunt, et 
Veneti similiter: unde eis remansit quarta pars et dimidia 
totius Imperii. Marchioni vero Montis Ferrati regnum obvenit 
Thesalie (sic). 

Andreas Dandulus in chronico (Murat. l. c. p. 320 sqq.): 
Anno Ducis decimo nuntii Balduini comitis Flandrensis , Ludovici 
comitis Blesensis et Theobaldi comitis Trecensis Venetias acceden- 
tes, cum Duce et Venetis pro recuperatione Hierusalem et sancti 
sepulchri confoederati sunt. Eis enim promisit Dux pro quatuor mil- 
libus et quingentis equitibus et octo millibus peditibus transfretandis 
navigia et victualia opportuna eorum sumtibus, et quinquaginta 





288 Reenı BYzANTINI PER FRANCOS EVERSIO. 


galeas stipendiis Venetorum preparatas quam citius exhibere; et 
vicissim per annum integrum in dei servitio perseverare, et acqui- 
renda equaliter dividere pacti sunt. Du. licet senex corpore, animo 
tamen magnanimus, ad exequendum hoc personaliter se obtulit ; et ejus 
pia dispositio a concione laudatur et decernitur, ut eo absente vir 
inclytus Haynerius Dandulo, natus ejus, patris vice fungatur. — 
Sequenti anno paratis galeis et aliis navigiis comites Gallici cum 
militia equestri et pedestri ascendunt naves, et Dux cum multitudine 
Venetorum et Italicorum e portu de mense Octobris feliciter exeunt ; 
trecentorum enim navigiorum fere stolus erat. — Dux tunc Ter- 
gestinos et Muglenses mare infestantes comprimere anhelans, cum 
parte stoli illuc divertit, et illos apertis portis obvios habuit, voti- 
vam fidelitatem et subjectionem offerentes. Dux autem malens eos 
fideles, quam subjectos acquirere, de perpetua fidelitate servanda 
et immunitate Venetorum et annuali censu quinquaginta urnarum 
vini a Tergestinis , et XXV a Muglensibus sibi et successoribus e.chi- 
bendo promissionem suscepit; et illi, missis syndicis Venetias, hec 
observare polliciti sunt. — Dw illico secedens cum stolo Jadram 
pervenit, que favore regis Hungarie in rebellione hucusque per- 
manserat; et obtemperantibus Francis incolas monuit, ut solita ad 
eum subjectione redirent. Quibus renuentibus jubet Dur arma 
capere, et contra civitatem insultum facere. Illi integra die reno- 
vatis instabant viribus. Jadrenses itaque pondus proelii non feren- 
tes, mane sequenti se voluntati Ducis sine aliqua conditione submi- 
serunt. Dux autem consilio totius populi Veneti tunc praesentis 
maritimos muros circumquaque dirui fecit, et ibidem hyemare dis- 
posuit. Cives *) itaque Jadre Ducis gratiam non mereri formidan- 
tes, et de regio favore confisi, ex urbe exiverunt. — Interim puer 
nobilis, Alexii nomine, filius Isachii quondam Imperatoris Constan- 
tinopolitani ex sorore regis Hungarie , Venetias venit, credens 
Ducem invenire. Quo non invento Jadram properavit, honorifice 
sociatus, et cum literis Philippi Romanorum regis, qui filiam Isachi 
habebat uxorem , apud quem puer fuerat educatus, regisque Hun- 
garie multis recommendationibus. Exponitur quoque pueri et patris 
miserabilis casus ; et Venetorum petit opem atque consilium, quibus 


!) Murat.: eod. Ambr. divites. 


Resnı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 289 


mediantibus sibi debitam recuperare possit Imperium. Promittit 
Venetis triginta millia marcharum summam, quam pro restitutione 
ablatorum per Emanuelem recipere debebant, et proceribus Fran- 
cie pecuniam, quam pro naulo dederant, si ei succursum praebeant, 
ac de fisco suo exercitui cuncta ministrare; ecclesiam etiam Con- 
stantinopolitanam Romane ecclesie subjiciendo unire. Dux itaque, 
tam fidelium, quam prenominatorum baronum communicato con- 
silio, benigne pueri assumunt negotia; illeque jurat servare pro- 
missa. Erant autem sibi favorabiles Franci, quia Emanuel Impera- 
tor filio suo Alexio Agnetem, filiam Ludovici regis Francie, accepit 
uxorem. — Veris adveniente tempore Veneti se mari et ventis 
committunt. Jadrenses illico patria exules Venetos navigantes non 
modicum infestabant. At Ducis natus, missis galeis et navi- 
bus, edificavit quoddam castellum in insula Malconsejo ante 
Jadram, ubi plurima considens acies armatorum prohibebant 
Jadrenses urbem ingredi, eos per mare undique insequentes. 
Jadrenses tunc. cum stipendio regis acceptis X galeis Cajetanorum 
presidium Venetorum impugnant et obtinent, et in urbem jam 
desolatam redeunt, et timentes stolum, quem Veneti denuo prepa- 
raverant, per suos nuntios gratiam implorant, et offerunt perpe- 
tuam fidelitatem, obsides et cantationem laudum exhibere, comi- 
temque de Venetis eligere et archiepiscopum, qui reverentiam et 
obedientiam primati debitam Gradensi exhibeat patriarche, et 
erga hostes Venetorum insurgere, et annuatim tria millia pellium 
cunicularum tribuere. Qua oblatione benigne accepta ad gratiam 
restituti sunt. — Dux autem cum stolo non procul Constantinopo- 
lim tandem pervenit ; Alexius autem, qui Imperium occupaverat, 
hec presciens a loco Mangane usque Galatas catenam transponi 
propugnaculis communitam fecerat, que ingressum penitus prohi- 
bebat. Mittit igitur Dux solemniter Alexio Imperatori ex parte 
sua et procerum Francie praedictorum, ut Imperium, quod frau- 
dulenter occupaverat, resignet puero, quem secum duxerant, cui 
debetur ex jure. Quo renuente peritorum consilio paratur navis, 
vocata Aquila, magna valde ; que impulsione Venetorum elevatis 
velis appositam confregit. catenam. Et sic stolus libere portum 
introivit.— Tunc disponitur proelium. Graci infra moenia civitatis 
se undique recipiunt. Diebus septem terra marique civitas expu- 


gnatur, et frequenti ac vario conflictu Latinis victoria obvenit. 
Fontes. XII. 19 


290 Reenı Brzantını pen FRANCOS EVERSIO. 


Octavo die Imperator egrediens*) cum XXX millibus equitum et 
innumerabili multitudine peditum ad dimicandum contra Latinos 
acies ordinat. Sed proditor ille, cernens Latinorum constantiam, 
infra muros?) retro cedens multis comminationibus pugnare in 
crastino asseverat. Sequenti tamen nocte latenter effugit. In cra- 
stino Latini urbem viriliter impugnant. Multi Gallorum cum scalis 
per muros ascendentes inter Graecos se audacter precipitaverunt, 
et magnam stragem ediderunt. Dum autem pauciores comprimerentur, 
Du.x cum Venetis civitatem irrupit, et licet senex et visu debilis, fortis 
tamen et fremens animo, Gallis pugnantibus se adjunxit, et cunctis 
acerrime pugnantibus, recalescentibus praecordiis ac viribus sepius et 
sepius renovatis, hostes cedendo retrocedere cogunt; et tamdem, 
Graecis ex toto cedentibus, civitas capta est. — Capta civitate pater 
adolescentis in palatio dominatur, extractus ex carcere. Adolescens 
etiama Grecis in Imperatorem eligitur. Mane facto porte aperiuntur. 
Graci inermes suum querunt. electum, qui tam in ecclesia maiori, 
quam in palatio Imperiali solemniter coronatur, et promissa, 
adepto Imperio, sine mora Francis implevit; sed non eque Venetis, 
ut in eorum continetur historia. Francorum tamen historia narrat, 
ducenta millia marcharum data communiter Francis et Venetis. 
Rogant consequenter pater et filius Latinos, ut secum tota hyeme 
proxima commorentur. Pacta de obedientia Romane ecclesie et 
succursu terre sancte innovantur et confirmantur. — Interim 
instructus quidam vir, Murciphus?) nomine, pravis consiliis erga 
puerum inique agens, et t«mdem bellum ei inferens, mortuo in 
bello *) puero, Imperium sibimet violenter assumsit. Antea quoque 


1) Murat.: Cod. Ambros. addit: e porta Romana, et perveniens ad portam 
Blanchanam cum . . . Ubi lege Blachernam. 

3) Murat.: in codiee Ambros. hec adduntur, facto monito, ista reperiri tantum 
in codice Contareno: Veneti (unc Gallis se jungunt, et an dimicandum 
esse, an intra castra et vallum permanendum, consultant. Andreas 
Maranzanus, fortissimus eques, suadet, a proelio abstinendum, cum 
equi suorum et mari jactati et macie confecti sint, et quam plures inte- 
rierint. Cuius consilio cum omnes assensissent, intra vallum cum bal- 
listariis ita se tutati sunt, ut Graci re infecta intra urbem redierint. 

*) Murat.: in cod. Ambros. adnotatur: kunec alii Marsilepsum appellant, et 
consanguineum Alexii faciunt, extractum e carcere et ab ipso Alexio 
comitem in Imperio factum. 


*) Leg. imbelli(?). 


Reenı BrzaNTINI PER FRANCOS EVERSIO. 201 


Bonifacius Montisferrati marchio, et Henricus comes sancti Pauli, 
et aliorum ingens multitudo pro succursu ferre sancte Latinis 
adjuncti sunt. — Hec audiens Dux de baronum ac ceterorum 
nobilium consilio et voluntate civitatem aggredi deliberant ; et con- 
veniunt, ut, si deo previo urbem capi contigerit, de invento mobili 
Veneti satisfactionem obtineant, et residui equalis fiat divisio; et 
illi exemptiones et honorificentias, quas in Imperio tempore Gre- 
corum habuerant, de cetero habeant; et postea sex pro parte eligi 
debeant, qui illum per maiorem partem eorum Imperatorem eligant, 
quem sufficientiorem cognoverint; et electus palatia Blacherne et 
Buchaleonis et quartam partem Imperii pro honore suo et honore 
sedis percipiat, et relique tres partes equaliter dividantur, et hi 
feuda distribuant et servitia, ut viderint expedire. Clerici quoque 
illius partis, de qua non fuerit Imperator assumtus, ordinationis 
patriarche et ecclesie sancta Sophia‘) debeant habere, nec pro 
parte sibi contingente Imperatori de fidelitate et servitio evhibendo 
aliquatenus teneantur. — Peractis itaque pactis anno Ducis duo- 
decimo, videlicet MCCIV, mense Martio, cum mira constantia duas 
naves, que vocabantur Paradisus et Peregrina, insimul 
ligarunt, et scalis compositis, ut ultra muros transirent et insultum 
in Grecos violenter facerent, Murciphus ille tyrannus aufugit, et 
civitas in manibus Latinorum libere remansit. Et completa est 
prophetia Sybille Erytree: Fiet potentium in aquis Adria- 
ticis congregatio, coeco praeduce.Hircum ambigent, 
Bysantium prophanabunt, aedificia denigrabunt, 
spolia dispergentur. Hircus novus balabit, usque 
dum LIV pedes et IX pollices et semis praemensu- 
rati discurrant. Nunc etiam Emanuelis scelesti scelus in 
Venetos perpetratum per eum maxime, qui?), dum legationis fun- 
geretur officio, coecum facere concupivit, auctore deo digne ultio- 
nis poena punitum est. — Habita civitate, XII pariter eligendi pariter 
electi; dum de idoneori ad Imperium scrutinium agerent, Gallorum 
unus, Ducis Venetorum gesta collaudans, illum dignum Imperio nomi- 
navit. Sed cum ceteri id annuere viderentur, quidam Venetorum 
nobilis et fidelis senex, satis probabili oratione usus, nominatoris 


!) Legeordinationem...eecle- *) Lege quem. 


siam celt, 
19* 


292. Resnı Brzantını PER FnANCOS EVERSIO. 


recommendans propositum, comitem Balduinum Flandrie aptiorem 
fore judicavit. Qui a reliquis comprobatus et exercitui denunciatus 
ab omnibus Imperator collaudatus est. — Creato Imperatore the- 
saurus in urbe inventus dividitur, et per portiones statutas quarta 
pars Imperii ei consignatur; et cetere inter illum et Venetos par- 
tite sunt; et pluribus nobilibus, qui onerum. participes fuerant, 
feuda cum servitio conceduntur, et acquirendi concessa facultas 
tribuitur. — Venetiarum Duz, ut tanti triumphi memoria recolatur 
et posteris prodeat ad exemplum, procerum assistentium consilio, 
Ducali titulo addidit: quartae partis et dimidiae totius 
Imperii Homaniae dominator. Et novam armaturam sibi 
decrevit, quam suc stirpis propinquis et successoribus deferendam 
censuit. — Clerus postea catholicus Venetorum canonicos in eccle- 
sia sancte Sophie praefecit, qui venerabilem virum, Thomam 
Mauroceno, genere nobilem et moribus circumspectum, patriarcham 
Constantinopolitanum concorditer elegerunt. Electus quoque, ele- 
ctioni consentiens, cum Imperialibus et Ducis nuntiis pro obtinenda 
confirmatione Homam perrexit. — Decimo tertio itaque Ducis anno 
Bonifacius, Montisferrati marchio, cui Alexius, Isachi Imperatoris 
genitus , insulam Crete donaverat, nunc Adrianopolim obsidens, 
Ravano de Carceribus et Marco Sanuto, Ducis Venetiarum nuntiis, 
cui illa in divisione Imperii contigerat, totum jus, quod in eadem 
habebat, firmatis hinc inde conventionibus plenissime cessit. — 
Rex Blacorum et rez Bulgarorum?) cum Grecis ac Turcis et 
Cimianis®) cum Latinis congressi eos vincunt, peremtis maioribus. 
Imperator enim Balduinus Adrianopolim, a Constantinopoli V distan- 
tem dietis, obsederat, que in partem Venetorum cesserat et rebella- 
verat. Et cum habituri essent in proximo civitatem, audiens Impe- 
rator comitis Ludovici et aliorum repentinum insultum post Blachos 
Cimianos *), quorum ad Benchas (sie) quatuor millium multitudo 
insidiis *) stabat, cum eos insecutus fuisset, trucidato Ludovico 
cum aliis, Imperator nunquam comparuit ; et paucis Constantino- 
polim | redeuntibus, multitudo maritima Venetorum ad urbem, 


1) Seribere debebat rex Blaco- 3) Debebat seribere Blachos et 
rum et Bulgarorum. Cumanos. 
*) Debebat seribere Cumanis. *) Lege in insidiis. 


Coneus CHRoNIcoRUM FLANDRIAE. 293 


vocatam Rodosto, fatigata pervenit, et inde Constantinopolim. — 
Thomas igitur Mauroceno, ab Innocentio patriarcha effectus, cum 
literis papa Venetias accedit, et cum parato stolo portum exit, et 
Ragusine urbi, que Grecorum instinctu jam diu Venetis rebella- 
verat, bellum intulit. Illique, de Grecorum diffisi favore, civitatem 
Venetis reddiderunt. — Patriarcha postea secedens Durachium 
impugnavit, cepit et muniit, et Constantinopolim inde pervenit. 
Murciphus, invasor Imperii, post fugam ad socerum Alexium vadit ; 
qui ab eo excoecatus, postea ad Latinorum manus perveniens in 
Constantinopoli turpiter vitam finivit. — Balduino Augusto Hen- 
ricus Dago, frater, succedit. His itaque gestis, elapsis a Ducis 
creatione annis XIII, die primo Junii idem in Constantinopoli feli- 
citer obiit, et in atrio ecclesie sancte Sophie sepelitur. — Petrus 
Ziano Dux ordinatur anno domini MCCV. — Sane Venetorum popu- 
lus in Constantinopoli Marinum Zeno sibi Potestatem statuunt, qui 
ab Henrico, dum a patriarcha coronandus esset, approbationem 
foederum in captione Imperii factorum suscepit. — Dux illico 
Hogerium Mauroceno Auserensem comitem, Rogerium Premarino, 
Benedictum Galliono (1. Grilliono) et Paulum Quirino Constantinopo- 
lim legatos mittit, qui illos in solita fide consolidant, et cum Potestate 
utilia statuunt et redeunt. — Bonifacius Montisferrati marchio, 
adepta Thessalia, que illi in partem cesserat, rex coronatus est. 


Corpus Chronicorum Flandris. 


In Collection de Chroniques Belges inédites. Recueil des Chro- 
niques de Flandre par J. J. de Smet. Tom. I, p. 130—139. 


Balduinus Constantinopolitanus. 

Balduinus de Mons, filius Balduini Hannoniensis ac Marga- 
retae, filiae Theodorici Alsatiae ac sanctae Sibiliae. Hie Baldui- 
nus fuit XIX. eomes Flandrensium. Tandem nutu Dei et Deo 
disponente fuit Imperator Constantinopolitanus et rex Graeco- 
rum et Gazarae. Hie Balduinus in primo anno suae dominatio- 
nis, rex Anglorum Ricardus de partibus transmarinis regreditur, 
oriturque discurrium et diseidiu. inter ipsum et regem Fran- 
corum. Rex itaque Franciae, collecto exercitu, castellum regis 
Anglorum, quod dicitur Abbavilla, obsidet, capit et destruit. 


“" 





294 Reenı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 


Milites regis Anglorum episcopum Belvacensem, consanguineum 
regis Francorum, ceperunt, et apud Rothomagum eum eusto- 
diae manciparunt. Instinetu quoque et promissionibus et mune- 
ribus regis Anglorum Balduinus quoque, Flandrensium comes 
et Hannoniae, regem Franciae derelinquit et regi adhaeret 
Anglorum, quia semper Galliei versipelles, et despectione 
nimium obloquebantur de Flamingis. Et Balduinus collecto 
exereitu copioso per pagum Tornacensem et Cameracensem 
incedens, omnia ejusdem pagi castella cepit, sicque ad civitatem 
Attrebatensem perveniens eam a parte orientali obsedit. Secundo 
obsessionis die subito inde recessit. At Philippus Franciae, haec 
audiens et indigne ferens, cum magna equitum et peditum mul- 
titudine transiens, apud Ariam, flumen Lisiae, terram Comitis 
vastaturus intravit. Sed quibusdam infortuniis taetus colloquium 
eum Comite habuit extra Ypram, et sie infecto negotio rediit in 
terram suam, multis, qui adventum eius formidaverant, irriden- 
tibus inefficeaciam et ejus discessum. Comes Balduinus castrum 
saneti Audomari quinque hebdomadarum obsidione clausit, et 
rege Francorum, Philippo, nullum ferente praesidium, utpote 
cum a Ricardo, Anglorum rege, plurimum arctabatur, cepit 
redditum sive obtinuit. Arienses sibi reddiderunt se sponte in 
manu iliius anno MCXCVIIL Interim rex Anglorum stipatus 
multitudine militum irruit super regem Francorum, euntem 
Gisortium. llle vero eum suis festinans munitionem intrare, 
fraeto ponte, in fluvium dieitur cecidisse; sed extractus est inde, 
pluribus tamen de suis nobilioribus captis. Statimque rex Fran- 
corum exercitum congregans copiosum, terram Normaniae vici- 
nam terrae suae incendio et rapinis devastat. Mediante vero 
Petro cardinali in via lata et apostolicae sedis legato, datae 
sunt treugae inter reges Ricardus vero rex obsidens castellum 
quoddam comitis Lemovicensis, qui a se recesserat, quod appel- 
lant Saluuths, ibidem sagitta vulneratus est et defunctus. Cui 
frater ejus Johannes successit in regno. At Balduinus Comes 


Conprvs CHRoNIcoRUM FLANDRIAE. 295 


terram regis Francorum rapinis et incendiis devastaverat. Sed 
Maria, Comitissa Flandriae, pro pace inter regem et Comitem 
componenda Parisios vadens ad regem, honorifice suscepta est 
ab eo. Quam rex de pace securam cum quibusdam captivis in 
pignus pacis remisit ad propria. 

Anno Domini MCC in die nativitatis Dominicae, Philippus 
rex et Comes collocuti de pace conveniunt, ubi per Mariae Comi- 
tissae industriam pax firma utrimque initur. Quae pax tam 
Franciae, quam Flandriae caussa magnae fuit laetitiae, et pace 
divulgata per totum Franciae regnum, restituit Balduino omnes 
terras suas. Cirea vero principium mensis Maii rex Franciae 
mandavit omnibus nobilibus suis et feodariis, quatenus Parisios 
ad torneamentum conveniant. 

At Balduinus Flamingorum Comes eum Henrico fratre suo 
et pluribus aliis ingenuis, ipse ingenuus et nobilissimus inter 
caeteros principes veniens, regem visitans: et in prandio regis 
existens, pavonem videns vovendo super pavonem dixit: quod 
in regno Franciae nunquam arma portaret nee indueret, seu 
contra vicinos seu Änglicos pugnaret, sed contra Christianitatis 
aemulos, scilicet Sarracenos seu paganos, et insuper addidit: 
quod, Dei gratia me juvante, Jerusalem profieiscar, Sarrace- 
nos invadam, qui avuneulum meum Philippum Alsatiae inter- 
fecerunt^. Hoc voto pauoni facto, in confinenti ac de assensu 
regis in eodem prandio plures nobiles ac principes in prandio 
regis existentes idem vovent. Primo Henricus de Hannonia, 
frater Balduini Comitis praedicti et comes Andegavensis, Ludo- 
vieus comes Blesensis, marchisius de Montferrat, Theobaldus 
comes Campaniae, frater regis comes de Perse in Normannia, 
Simon eomes Montis-Fortis et frater suus comes Guido, domi- 
nus Johannes de Nyella cum tribus fratribus suis, Renaldus de 
Dampetra, Payen Antileacensis, Balduinus de Beauvoir, . Petrus 
de Bachel, quatuor episcopi Teutoniae, episcopus Suessionensis, 
episcopus Trecensis, episcopus etiam Tornacensis — omnes 


296 Resnı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 


similiter praedieti voverunt, et infra tres menses se disponentes 
et classem ordinantes Balduinum Comitem ammiralem constitue- 
runt. Ista praedieta ad aures perveniunt Soldani, Francos et 
Flamingos disponere ad Jerusalem proficiscendum, et praecipue 
timens Comitem Flandrensium eo, quod praedecessores ejus 
infinita damna et mala fecerant olim in Sardenay et in regno 
Abilinae. Ea de causa Soldanus scribit, et promittit Venetis 
mille marcas auri optimi, et pro aevo salvum conductum libe- 
rum per totam Arabiam, Syriam, Damascum et Egyptum, sed 
quod nullo modo naves seu navitas super drutsmannos conce- 
dant Francis, sed consulant eos repatriare. 

Dalduinus vero Comes Flandrensium ae ammiralis Franco- 
rum erucesignatorum applieuit Venetiis eum comitiva sua plu- 
rium nobilium, ac ibidem hyemat. Circa finem Februarii spe- 
rabat habere naves et drutsmannos, naufas, conductores ad 
Jerusalem pergere profieiscendum; sed Dux Venetorum pro- 
hibuit sub poena eapitis, ne quis eos duceret. Erat quaedam 
civitas, Gazara dieta sive Gadires, quae multa damna fecerat 
Venetis, mereimonia eorum depraedando, mercatores et nautas 
Venetorum interficiendo et in mari praecipitando. Eapropter 
Dux Venetorum dixit Balduino Comiti, quod, si uellet Gazaram 
eum suis expugnare et lucrari, nihil pro navigio darent, et quod 
melius etiam esset et majoris meriti, tales praedones et homi- 
cidas seu piratas destruere, quam Jerusalem proficisci peregre. 
Galliei hoc audientes, Gazaram tendentes, illam civitatem Vene- 
tis inimieam eapiunt et spoliant, subjeetamque Venetorum Duci 
ad regendam tradunt. Eo in tempore auditur mirabilis rumor, 
quod Crisac'), Imperator Constaritinopolitanus, a fratre suo Alexio 
in quodam monasterio monialium exoculatus est violenter, et 
Alexius sibi eoronam et Imperium usurpat. Hoc audiens rex 
Ungarorum supplieat Balduino, comiti Flandriae, quatenus 
Alexium expellere vellet, et filium Crisae, Alexium nomine, 


1) le Kir Sac. 





Corpus CnnoNiconUM FLANDRIAE. 297 


adolescentem undeviginti annorum in Imperium sublimaret. 
Tune ad rogatum regis Ungariae Balduinus cum suis classem 
intrantes, vela ventus sufllat et Constantinopolim dirigit ante 
turrim, quae Galatas dieitur, quam ascendunt et capiunt; et 
Pyrely, quod erat suburbium Constantinopolitanae urbis, ubi 
Judei eommorabantur, combusserunt. Et sic intrantes Constan- 
tinopolim et Alexium quaerentes minime inveniunt; nam cum 
quinque millibus hominum fugam eapit versus Johannem, regem 
Valachiae. 

Balduinus, filium Crisae, parvum Alexium, cum matre sua 
Imperatrice, uxore Crisae et sorore regis Ungariae, in Constan- 
tinopolim introduci fecit; gavisi multum Constantinopolitani de 
adventu Imperatoris et filii sui. Secutus est tandem Crisac 
Imperator, et Constantinopolitani supplieant Balduino, quatenus 
pro tempore ibidem maneat et caeco Imperatori eorum consu- 
lat. Sed brevissimo tempore eaecus Imperator Crisae superstes 
viam universae carnis perfecit, et in eeclesia sanetae Sophiae 
honorificae, ut decuit, traditur sepulturae; et filius ejus Alexius 
in Imperatorem sublimatur et coronatur. Balduinus quemdam 
eivem Constantinopolitanum, honorifieum ae magnae prudentiae 
virum, regentem totius Graeciae constituit. 

Tandem iis peractis, Balduinus nauem ascendens eum pere- 
grinis suis erucesignatis, ut peregre Jerusalem pergant, accidit 
illo in tempore, quod Murtiflez, audita. morte Crisac Imperatoris, 
per totam Graeciam equitat, omnes olim officiarios deponit, et 
amicos et cognatos suos imponit et eis singulis officia provin- 
ciae Graeciae distribuit. Et veniens Constantinopolim in quodam 
monasterio monialium de morte juvenis ae novi Imperatoris 
traetat, et duos Imperatoris famularios et eubieularios dilectos 
ad consilium suum convocat. Concludunt ibidem, quod sequenti 
nocte [Imperatorem dormientem suffocarent. Et sicut conclusum 
est, hora mediae noctis sie factum est. Sequenti die plures 
conveniunt ad palatium, ad Imperatorem ad colloquendum; 


298 Resnı ByzANTINI PER FRANCOS EVERSIO. 


sacerdos etiam ad altare indutus sacris vestibus et Imperatorem 
exspectans usque post meridiem. Hora meridiana, ecce duo 
eubieularii praefati veniunt, tristi gestu manus utrasque strin- 
gentes, dieunt Imperatorem subito mortuum. Tota Constanti- 
nopolitana urbs luget, et sepelitur in sancta Sophia juxta patrem 
suum Crisac. 

Ac Murtiflez ibi usurpat dominium, in capite suo imponit 
diadema Imperiale. Isti rumores longe lateque volant de subi- 
tanea ac improvisa morte pii Alexii, novi Imperatoris, et quod 
Murtiflez imposuit sibi ipsi diadema Imperiale, usurpando domi- 
num Graecorum. Perveniunt consimiliter et isti rumores ad 
aures Balduini, Comitis Flamingorum, qui peregrinationem dimit- 
tens, et indilate Constantinopolim revertens, et civitatem intrans 
eam claudi fecit. Sed Murtiflez coégit Balduinum portas aperire 
et retrocedere; et quod Constantinopolitani non indigebant 
Gallicorum seu Venetorum, et minime de consilio nec regimine 
eorum. Insuper inhibuit sub poena capitis, ne quis victualia 
Balduino et suis vendat seu det, nec in quibuscumque subveniat ; 
insuper et Murtiflez de nocte clam destinat quatuor malas naves, 
accipiens in portu, plenas resina et sulfure, oleo et igne suc- 
censas, et quod cum reflexu maris et uento ad hoc prospero 
combureret classem Venetorum et Gallicorum. Ac Balduinus 
astutiam et fraudem Murtiflez pereipiens, naves succensas ex 
“ altera parte ripae, ubi plures erant domus et bona hospitia, 
ibidem Balduinus eas dirigi fecit, et illae fundito villam concre- 
marunt; permaximus murmur oritur contra Murtiflez a Con- 
stantinopolitano populo. 

Tandem nocte altera superveniens Balduinus Galatas cepit, 
eum scalis muros ascendit, portam vero Romanam lueratur, et 
per muros hine inde ambulans, et leonem ibidem ponens. Epi- 
scopus vero Suessionensis, Henricus comes Andegaviae, frater 
ejusdem comitis Balduini, portam vi aperientes, Veneti et Franci, 
qui de foris erant, urbem subintrant et Murtiflez in palatio 


Conrus Cnnonicorum FLANDRIAE. 299 


dormiente et gestiente, urbem lucrantur. Tune Murtiflez exei- 
tatur et cum comitiva fere trium millium armatorum de mane 
ueniens ad insistendum Balduino et ipsum fugando, in quo conflictu 
Murtiflez cum XXII militibus capitur; etfere duo milia de suis gladio 
ceciderunt, pluresque eorum ad domos eorum redierunt fugiendo. 

Tune totus populus Constantinopolitanus, Balduinum fore 
Imperatorem, optantes clamabant. lllo in tempore Alexius, 
frater Crisac, qui antea sibi coronam usurpaverat, postquam 
fratrem suum Imperatorem excaecaverat et de urbe expulerat, 
etiam vi armorum Constantinopolim intrat. At Balduinus cum 
suis ad novum conflictum contra Graecos se disponit haben- 
dum. Alexius palatium intrat et occupat, et pars una Grae- 
corum ad forum currit et occupat, ne Veneti et Franci ibidem 
intrare ualeant. Altera vero pars ad muros urbis vadunt, 
ut propugnaeula occupare et habere valeant, et etiam portas 
civitatis. Sperabant enim, Venetos et Franeos, eo quod in paruo 
erant numero, fuisse uecordes, et quod sponte se redderent 
Alexio. Non autem sie erat, ut sperabant; nam nostri audacter 
ingressi sunt forum magnum, fecerunt caedem Graecorum, ita 
quod Alexius cogitur ascendere muros, ut cum illis ibidem 
existentibus valeat obtinere portas civitatis et propugnacula. 
Hoc Balduino innotuit, quod Alexius muros ascendit. Ea propter 
Flamingi cum Francis muros eum scalis ascendunt, propugna- 
eula vi aperiunt et Alexium fugere cogunt, qui ad palatium 
fugiens ibidem eum paucis se excepit. Plures uero Graecorum, 
qui propugnaeula murorum custodiebant, quidam interfieiuntur, 
quidam de nobilibus capiuntur; quidam vero libere abire per- 
mittuntur, promittentes, contra Venetos et Francos bona fide 
arma se non portaturos. 

Nostri vero advesperante jam die arma fessi deponunt, 
de assultu palatiorum in crastinum traetaturi. Imperator vero 
Alexius, qui a muris seeesserat et in palatium fugiendo se 
exceperat, suos, quos habuit, recolligit, et ad crastinum eos 


300 Reenı ByzaNTINI PER FRANCOS EVERSIO. 


hortatur ad pugnam, asserens, quod Venetos et Francos in 
potestate sua habeat juxta murorum cepitia conclusos. Sed 
quidem de noete Alexius clam aufugiens dat terga devictus. 
Quo comperto, Graecorum plebs attonita de tam subita fuga 
Alexii et de institutione novi Imperatoris confabulantur. Et dum 
altera die innotuit fuga seu recessus Alexii, nostri ad arma pro- 
siliunt, etterga dantibus Graecis, fortissima et munitissima palatia 
Franeis relinquuntur, totaque in momento civitas a Francis et 
Venetis obtinetur. Et omnium, qu: inter divitias ab hominibus 
computantur, tam inaestimabilis abundantia reperitur, ut tantum 
tota non videretur possidere Latinitas. 

Ordinatis ergo diligenter, quae disponenda erant, ut posce- 
bat rerum eventus, nostri ad electionem Imperatoris unanimiter 
et deuote procedunt. Et omni ambitione seclusa, venerabiles 
episcopos Suessioniensem, Trecensem, Halusdatensem domi- 
numque Bethleemitanum, qui a partibus transmarinis auetoritate 
apostoliea ibi fuerat delegatus, Aconensem electum abbatemque 
Lueedii, Imperatoris sub Domino constituunt electores. Qui 
oratione praemissa, ut decuit, Balduinum, Comitem Flandriae et 
Hannoniae, eligunt unanimiter et solemniter. Atque ad Imperii 
fastigia gloriose coronatum memorati pontifices cum uniuerso- 
rum applausu et piis laerimis sublimarunt, anno Domini MCCII, 
(MCCIV) dominiea post Pasca, qua cantatur: Jubilate eum. 

Uxor uero ejus Maria, claris orta natalibus, virum suum 
est insecuta: post taediosas terrarum methodos et maris anfra- 
etus et traetus, Acharon applicuit, ibique diutius et variis mace- 
rata aegritudinibus, ultimum reddidit spiritum. Sed antequam 
de Flandriis pergeret, filiam suam primogenitam Johannam, quae 
nubilis erat, commisit Philippo, regi Franciae, donee matri- 
monio copularetur. Johannes vero rex Angliae post infinitas 
expensas, in castellis tuendis et munitionibus erigendis per lon- 
gum tempus factas, pusillanimitate confectus magis, quam defectu 
pecuniae, fugae opprobrium vile pendens, Normannia, Aquitania 


Corrus CunoxiconuM FLANDRIAE. 301 


cum aspenditiis universis relietis, tanquam ad asylum eonfu- 
giens, transito mari rapido cursu in Angliam se recepit. At 
Philippus rex Franciae laetus haec omnia occupavit et cepit. 
Balduinus Imperator statim post coronationem suam hono- 
rificam dedit omnibus nobilibus suis liberatam de caligis, dextram 
nigram insertam aureis pedibus leonum, sinistram divisam in 
colorem, subtus albam cum pedibus leoninis nigris, mixtam a 
genubus et supra nigri coloris cum pedibus leoninis aureis. 
Postquam pertres menses a coronatione sua fuerat Constantinopoli, 
cum honorifico comitatu visitauit totam Graeciam, et deposuit offi- 
ciarios, quos Murtiflez ordinaverat, et posuit novos, honestos viros 
et justos. Audivit infinitimam querelam de ofliciariis, quos Mur- 
tiflez ordinauerat, quomodo exactiones infinitas fecerant. Insuper 
plureseorum consuluerant, quomodo et qualiter juvenis Alexius Im- 
perator secrete de nocte suffocaretur, ad finem illum, ut cognatus 
eorum Murtiflez dominaretur et ad dominium Imperiale corona- 
retur: quos omnes dominus Imperator cepit ac decollari mandavit. 
Visitatione Graeciae aliquantulum peracta, redüt Constan- 
tinopolim et jubet adduei Murtiflez, qui captus fuerat eum viginti 
duobus de prineipalioribus consulibus suis, qui consilium sibi 
contra Crisae dederant. Murtiflez ante Balduinum praesentatus 
fatetur, quomodo et qualiter amiei sui, id quod fecerant in 
exoeulando Crisae et postea in strangulando Alexium juvenem, 
sibi consilium dederant. Imperator, habito maturo consilio, jubet 
omnes duci in Pyrely, qui est introitus portus maris, et omnes 
decollari et eadauera super rotas poni; Murtiflez vero in medio 
eorum et super rotam in hasta bene longa caput suum poni. 
Murtiflez cum XXII majoribus et rectoribus suis deeapita- 
tis, insuper audivit novos rumores de Graecia, quod famuli 
amieorum necatorum et aliqui de consanguineis Murtiflez, qui 
de Graecia fugerant, quum Balduinus Graeciam visitaverat, 
reversi fuerant, officiarios, quos Balduinus Imperator statuerat, 
interfecerant, et novas iterum oppressiones et exactiones 


4 
902 Resnı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 


exercebant, et populum non exspoliabant praecise, sed pro 
modo loquendi excoriabant, et pauperem populum in servitutem 
redigere conabantur. Quos omnes Imperator jubet capi et in 
villis sive ruribus, ubi expressiones fecerant, jubet decollari et 
cadavera super rotas poni, vel de subacellis cum funibus ad 
arborem suspendi. Graeci vero videntes hane justitiam super 
exactionatores et exspoliatores, ut ita dicam, praedones paupe- 
rum, quam novus Imperator fecerat super Murtiflez et iniquos 
offieiarios suos, in immensum gavisi sunt, gratias agentes altis- 
simo Deo, quod de misera servitute, ad quam redigebantur, 
liberati erant et expediti. 

Imperator Balduinus in medio primi anni dominii sui, vide- 
lieet post medium Septembris, fecit convivium permagnificum, 
ubi fecit convoeari omnes nobiles Graeciae, Thraciae, Coro- 
manniae, Armeniae, Jossiae ac Pinctae Nardae, qui olim sub 
dominio erant Imperatoris Constantinopolitani. Ad Constanti- 
nopolim honorifice venerunt ad Imperatorem eum muneribus et 
jocalibus, quae sibi praesentaverunt et tenta est curia convivii 
XXX diebus. Duodeeima die convivii, quae fuit prima Octobris, 
feeit amplius quam sexeentos milites et singulis dedit liberatam 
de caligis supradictis, et cuilibet novorum militum, non habenti 
dominia seu terras, dedit vel terras vel officia vel dominia, de 
quibus possent gratiose vivere et statum militarem ducere, 
mandans eis, quatenus justis legibus, privilegiis ae consuetudi- 
nibus Atheniensium et Graecorum, ut olim, quum Graeeia flore- 
bat, absque quaeumque tyrranide quilibet dominium regeret et 
juste ac gloriose gubernaret. Convivio peraeto, dominus Impe- 
rator Balduinus, cum potestate magna et majestate pergit ad 
singulas civitates et provineias Imperii sui, in Saloniea, Coro- 
mannia, Thracia, Armenia, Adrianopoli, Partenardia, Tessa- 
loniea, Achaya, Beotia, ae per totam Graeciam usque ad 
Dalmatium et Pannoniam. Omnes sibi obediunt, honorem et homa- 
gium faciendo, claves civitatum et fortaliciorum sibi tradendo, 


Corpus Cunonicorum FLANDRIAE. 303 


et in signum homagii multiplieia dona et jocalia ei obtulerunt. 
Sed illi de Adrianopoli duei eorum rebellaverunt, et ad suppli- 
catum ducis praedieti Imperator Balduinus civitatem cepit, 
potius industria subtili, quam vi. 

Anno vero quinto Imperii Balduini Alexius, frater Impera- 
toris olim Crisae, cum regibus Valachiae, Coromanniae, aliquibus 
ammiralibus Syriae, habentibus in eorum exercitu CXX millia 
hominum, omnes veniunt ante civitatem Adrianopolim, obsidio- 
nem ponentes, spatio temporis novem hebdomarum. Supervenit 
Imperator Balduinus cum tota potestate sua; hoe percipiens 
Alexius petit treugas; dantur treugae unius anni. Fingunt se 
Alexius et praedieti reges recedere et ad propria reverti, qua- 
propter et Balduinus vadit Constantinopolim. Balduino existente 
Constantinopoli, et ab insultu inimicorum sperat quiete et paci- 
fice ibidem stare. Ecce praedicti reges et ammirales cum pro- 
ditore Alexio Adrianopolim intrant, omnes Francos occidunt, 
civitatem depraedantur, et in pluribus locis in urbibus ignem 
ponunt. Imperator hos rumores audiens, eum iis, quos habere 
poterat, illue pergit festinanter et indilate et ad eos pertingens, 
fit durissimum et dirissimum bellum. Sed quia Imperator mini- 
mam quantitatem habuit nobilium, et improvise et inconsulte 
irruit super eos, ideirco alii triumphaverunt, et exereitum Impe- 
ratoris, qui erat modieus, superaverunt et laceraverunt. In illo 
conflietu manserunt dominus Ludovicus, comes Dlesensis, comes 
de Markes, comes junior de Montferrat, et plures alii nobiles 
interfecti. Dominum vero Balduinum capiunt et in regnum 
Valachiae captum dueunt. Tandem venditus est Antiocensibus, 
ubi fere decem annis tanquam servus et sclavo aratrum in cam- 
pis traxit. Post decennium a eaptivitate sua Antioceni vendunt 
eum cuidam Damasceno, ubi eonsimiliter, ut dieitur, fere qua- 
tuor annis in campis laboravit. Constantinopolitani fere per 
dimidium annum de Imperatore eorum nova audire cupientes, 
nuntios hine inde mittunt in Armenia, in Thracia, in Valachia, 





304 Resnı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 


an Imperator eaptus fuerit, an in proelio interfectus. Nuntii 
vacui redeunt, nullosque rumores de eo scire dieunt. Ideirco 
pro eo, sicut pro mortuo, exequias solemnes in ecclesia sanctae 
Sophiae celebrarunt cum magno dolore et gemitu populi. 


Hugonis, Comitis Sancti Pauli, epistola de expugnata per Latines urbe 
Constantinopoli. 


A. d. 1203, 


Edit. in Recueil des historiens de la France T. XVIII, p. 517. 
Nuperrime apud Buchon. recherches et matériaux pour servir a une 
histoire de la domination francaise ete. II part. p. 64 sq. Cfr. Michaud 
bibliothéque des croisades T. III, 13. Ante hos ediderat Freherus 
in Rerum Germanicarum seriptoribus p. 369 sq. 

Precordiali amieo suo Henrico, Duei de Lovanio, viro nobili, 
Hugo, Comes sancti Pauli. 

Statum pauperrimi exereitus Jesu Christi nobilitati Vestre 
declarare desidero. Noverit igitur Serenitas Vestra, quod Alexius, 
filius Kir-Saci, quondam Imperatoris Constantinopolitani, quem 
frater ejus propter ambitionem Imperii excecavit, venit ad nos 
apud Corfaut!) ; ibique genibus flexis, profusis lacrymis, univer- 
sitatem nostram exorans, quatenus Constantinopolin venientes 
eum ipso ei auxilium prestaremus, ut ipse avunculum suum, qui 
erga patrem suum tantum scelus perpetraverat, e regno per 
auxilium nostrum expelleret, quod per ambitionem sibi usurpa- 
verat et injuste possederat. 

Super hoc autem fuit inter nos maxima dissensio et ingens 
tumultus. Omnes enim clamabant ire Accaron*). Pauci fuerunt 
plus quam viginti, qui Constantinopolin eollaudassent; quorum 
fuit unus Marchio?), comes Flandriensis, comes Ludeuvieus*) 


!) Corcyra, Corfu, mediae Grezcitati Κορυφὼ, s. Κορφούς. 
*) Accon, St. Jean d’Acre. 

8) Bonifacius, Montisferrati marchio. 

*) Balduinus, com. Flandr., Ludovieus, Blesensis comes. 


Hocoxis courTis S. PAULI EPISTOLA DE CP. CAPTA. 305 


et alii, quorum nomina ad presens reticentur*). Qui*) toti 
exereitui ostendentes manifeste, quod via Iherosolimitana erat 
omnibus inutilis et damnosa, eum ipsi essent inopes et victua- 
libus immuniti, nec esset aliquis inter eos, qui milites ad sti- 
pendia et sarjantos ad solidum detineret, vel qui petrarias faceret 
protrahi, nec alia instrumenta?) produci. 

Tandem uero uix nobis aequiverunt, tali tamen conditione, 
quod apud Constantinopolin moram nullatenus facerent ultra 
mensem, nisi voluntate*) propria morarentur. 

Responsum est eis, quod brevis mansio publicata non erat 
nobis necessaria, quia Greci nos minus formidarent, si brevis 
more spacium preseirent. 

Attamen impetraverunt a nobis, ut de mora solius mensis 
eis securitas prestaretur in palam; et ita factum est. Quo facto, 
juvenis Imperator nobis promisit, quod toti exereitui nostro per 
annum victualia largiretur integrum, et quod 10,000 militum 
ad annum ad sancte terre suecursum ad sumptus suos haberet. 
Promisit enim, quamdiu viveret, ad stipendia sua se in terra 
saneta 500 milites habiturum, et quod Duci Veneto 200 millia*) 
marcarum argenti et totidem exercitui nostro erogaret. 

Quibus compositis et communi utilitati concessis, naves 
nostras conscendimus, dehine ad portam Bucce Avie octavo die 
applieantes. Ab eo loeo 100 leuce Constantinopolin®) per 
strietum mare et uelociter eurrens transitur. Inde per illud 
fretum navigantes transivimus Brachium sancti Georgii, et 


1) Mattheus de Montmorenchi, Godofredus de Villa Harduini, Cono de Bethu- 
nia, Milo de Brabant, Joannes Fusenium, Joannes de Friese, Petrus de 
Braicos, Anselmus de Caieu, Reinerus de Trit, Macharius de Saneta Maine- 
halth, Milo de Insulis, Episcopus de Halberstadt, Episcopus de Troyes, 
Joannes Facete. De his v. Martenne, Anecdd. I, p. 784. 


*) omnes add. Freher. 6) usque numerantur; a portu 
3) bellica add. Fr. vero isto usque Constan- 
*) sua add. Fr. tinopolin add. Fr et coll. 
5) € millia Fr. Franc. 


Fontes. XII. 20 





306 Resnı ByzaNTINI PER FRANCOS EVERSIO. 


portum cepimus ad firmam terram versus Cutarium'); qui portus 
distat a Constantinopoli una leuca. Ibidem stupuimus, valde 
admirantes super hoe, quod nemo amicorum, nemo parentum 
juuenis Imperatoris, qui nobiscum erat, seu aliquis nuntius 
eorum venit ad eum, qui ei statum Constantinopolis declararet. 
Non mora: Imperator Imperium tenens Duci Veneto, marchioni, 
comiti Flandrensi, comiti Ludeuvieo et nobis nuneios suos 
destinavit. Nos vero secretum inter nos ineuntes consilium 
diximus, quod Imperatoris nuncios nullatenus audiremus, nisi 
prius se ab Imperiali?) eathedra deponeret majestatis, aliter 
ipsum vel ejus nuncios nequaquam auscultaremus: nolebamus 
enim, quod Greci muneribus nos attentarent vel mollirent. 
Interim Imperatoris exercitus in littore nobis opposito 
paratus erat nobis transitum inhibere, ostendens animositatis 
imaginem nobiscum preliandi. Quod uidentes ad peccatorum 
nostrorum coneurrimus?) confessionem, in Dei solum miseri- 
eordia confidentes. Postea nostras ordinauimus pugnas. Deinde 
nos omnes armati intravimus naves usarias*) et galeidas, que 
vasa navigio apta 200 numero fuerunt, preter naviculas et 
bargas. Cum uero, Deo ducente, ultra fuimus applieati, omnes 
Greci, qui eonuenerant, ut transitum nobis impedirent, ita Dei 
gratia a nobis elongarunt, quod aliquem eorum etiam volatu 
sagitte vix potuimus attingere. Inde perreximus ad quandam 
turrim fortissimam, quae Galatha nuneupatur, in qua firmabatur 
catena ferrea grossa nimis, que posita super ligna transuersa 
mare transnatabat, attingens usque ad muros civitatis. Catena 
illa portum servabat: juxta quam naves et galeide civitatis eum 
bargis erant, latere ad latus conjunete, nobis introitum prohi- 
bentes. In turri siquidem sepe dieta erant sarjanti Anglici, 


1) Lege Seutarium, Chrysopolin. 8) eucurrimus Fr. 
leonium,coll. France. Cionium | *) Naves, quibus equi trans- 
corr. DuCang. | vehuntur. DuCange in Gl. Lat. 


2) Imperialis Fr. 


Hvcowis comıtıs S, PAULI EPISTOLA DE Cp. caPTA. 307 


Pisani, Livoniani, Dachi / Dani? ]') ad eam protegendam con- 
stituti, qui exibant turrim et introibant, sicut et quando vole- 
bant, ad sagittandum nostros. Super turri autem illa locuti 
fuimus eum Duce Venetie, viro prudentissimo et discreto, dicen- 
tes ei, quod nullo modo posset eapi, nisi per minitores et petra- 
rias caperetur. Respondit nobis, quod juxta catenam ante dictam 
faeeret naves suas protrahi, suas erigens petrarias eum instru- 
mentis variis super naues; nos quoque nostra faceremus ingenia*) 
erigi super terram. Sie undique turris obsessa Dei nostroque 
auxilio de facili caperetur. 

Dum autem hee proponerentur, sarjanti in turri latitantes 
nostris gentibus sagittando importunos faciebant assaltus. Verum 
nulla vice in nos fecerunt salinationes?), quin forent acriter 
retromissi et suorum damna multimoda sustinerent. 

Tertia vero die post tentoria nostra ibidem confixa illi 
deintus exeuntes acriter nostris quibusdam militibus et peditibus 
protervos fecerunt insultus. Petrus vero de Brajeceul, cum qui- 
busdam militibus et sarjantis armatus superveniens, hie eos cum 
festino impetu atrociter invasit, quod ei non potuerunt resistere, 
nec ad turris refugium remeare; immo oportuit quosdam eorum, 
nostris instantibus, prosilire in mare, et ibi submersi fuerunt; 
quidam truncati, quidam vero retenti. Statim, Deo mirabiliter 
operante, turris absque bellieo instrumento capta et catena 
rupta fuit. Mox siquidem, navibus civitatis retro abeuntibus, 
naves nostre liberum portum habuerunt, et quosdam eorum 
simul eum galeidis, naviculis et bargis ceperunt. Tune vero, 
nostris navibus et nobis ordinatis ad pugnam, processimus juxta 
litus ad quemdam pontem lapideum, distantem a turre predieta 
una leuea. Pons vero ille protensior erat parvo ponte 


1) Pisani, Geneciani, Daei, 39) Machinas. 
coll.Frane. — Geneciani suntne 8) Eruptiones, coll. DuCangio. 
Genuesi, Γενουῖται 
20* 


308 Reenı ByzaNTINI PER FnANCOS EVERSIO. 


Parisiensi; et erat adeo strietus, ut tres equites juneti lateribus 
simul vix per illum possent transire. Vadis profundis existentibus 
non poteramus alias transire, nisi multam faceremus torsuram. 
Si vero a nostro navigio longe distaremus, fortasse periculum 
magnum incurrissemus et damnum. 

Cum pervenissemus ad pontem ipsum, Dei patientia, nullo 
obstante, transivimus, et procedentes tentoria nostra fiximus 
inter palatium Imperatoris et palatium Boémond); et sie pro- 
pinquavimus palatium, quod Blacherna dicitur; ita^) quod sagitte 
nostre cadebant super palatium et intra?) palatium per fenestras, 
et sagitte Grecorum super tentoria nostra. Hoc facto exercitum 
nostrum conclusimus grossis palis, et cireumcinximus liciis. 

Deinde instrumenta nostra belliea et petrarias ereximus 
ante muros. 

Dux Venetie vero super quamlibet navim construxit de 
antennis pontem altissimum, in altitudine 100 pedes habentem; 
et super quemlibet pontem poterant ire quatuor milites de 
fronte. Preterea quilibet usarius mangonellum*) suum habebat 
erectum. 

Dum autem hec fierent, Greci nobis pede et equo plures 
instanter fecerunt insultus; verum super hoc, quam nos, dete- 
rius habuerunt. 

Quadam die maxima militum multitudo, de quadam porta 
catervatim egrediens, que porta patet a dextera parte palatii, 
superius exiliit, et nos provocavit ad arma. Quos nostri eum 
ingenti impetu et forti audaeter repulerunt; ita^), quod multi 
eorum, altero alterum ineuleante, corruerunt in fossas. Inter quos 
filius Ducis de Ducato (?), qui inter Constantinopolitanos fortior 
et pulerior dicebatur, eum aliis quibusdam peremtus est. 


1) Boimond Fr. | *) maehinam murariam. 


*) ita om. Fr. 5) ita om. Fr. 
3) infra Fr. 


Husconıs cowiTIS S. PAULI EPISTOLA DE Cp. CAPTA. 309 


Crastina quoque die quedam cohors militum civitatis per 
portam Blacherne exivit ea parte, qua ingenia nostra bellica 
erigi feceramus; sed deo juvante retromissi sunt turpiter et 
potenter. Tune quidam retentus est vir nobilissimus, potentior 
et in militia melior omnibus Constantinopolitanis, qui consilia- 
rius Imperatoris erat. 

Die Mereurii post ordinationem fuit propositum, quod in era- 
stino fieret assaltus') ad civitatem, videlicet Dux Venetieorum per 
mare, comes Flandrensis etcomes Ludeuvicus per terram assilirent, 
et marchio cum illis; ego siquidem et Mattheus de Montemorensi *) 
et mareschaleus Campanie cum Odo (Ügero) de sancto Cyrone?), 
dum assaltus*) fieret, eustodiremus exercitum forinsecus inter 
vallum et campum. Et sie fecimus. Facta autem ordinatione 
et proposito terminato, Dux Veneticorum^) eum quibusdam de 
nostris, qui navigio potenter instabant, prope muros navibus 
applieatis, scalas muris acelinantes intraverunt cum uirtuoso 
impetu civitatem, 30 turribus luerifaetis, juxta quantitatem 
Atrebati^), et de civitate non modieum combusserunt. Nostri 
quoque, suos per terram facientes insultus, scalis similiter muro 
appositis suas super muro posuerunt banerias et vexilla. Mini- 
tores uero muros inferius subeavantes unam turrim straverunt. 

Tune Imperator, civitatis incendio et nostris insidiis undique 
coarctatus, constituit ad portas singulas, quae ad campos exitum 
faciebant, turmas militum non paucorum, ut nos cireumquaque 
assilirent et invasos involverent et truncarent. E contra nos’) 
similiter ordinavimus pugnas: eomes Flandrensis eum suis, ego 
quoque eum meis, uterque in suo cuneo consistens, fecimus 
antecustodiam, et equitavimus ordinati") et conjuncti eontra 


!) assultus Fr. [| 5) Dux et Veneti Fr. 
*) et M. de Montmorensi Fr. 9) atturbati Fr. 
8) et Marsealeus Campanis 7) nostras Fr. 
de sancto Tyrone Fr. 85) Fec. autem ceust.  Buch.; 


*) assultus Fr. | ordinate — conjunctim. Fr. 


310 Ressı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 


proelium nobis contrarium, eos adeo appropinquantes, quod 
eorum sagittarii et balistarii trahebant in nos, nostrique in ipsos. 
Cum ipsi viderent, nos magnanimos esse, et constantes ordinate 
procedere et seriatim, et nos non posse faciliter expugnari vel 
corrumpi, ipsi, valde perterriti et confusi, cedentes nobis non 
ausi fuerunt, Dei gratia, dimieare nobiscum. Et sciatis, quod 
non fuimus in toto exercitu plures, quam 500 milites et totidem 
equites; sarjantes non habuimus plures, quam 2000 peditum; 
major enim pars statuebatur ad ingenia nostra conservanda. 
Videntes autem eos fugere et abire, noluimus insequi, ne forte 
per eorum dolos et insidias exercitui nostro et bellieis machinis 
nostris vel turribus, quas Veneti ceperant, damnum inferrent. 

Imperator vero, nocte rediens ad palatium suum, asseruit, 
se in crastinum pugnaturum nobiscum; eadem autem nocte 
media Imperator latenter aufugit. Die vero Jouis, sicut Impe- 
rator promiserat, debuimus pariter dimicare. 

In erastino, Deo cooperante, fuit civitas reddita nobis, et 
tune fuerunt 8 dies completi a civitatis obsidione. Tune vero 
Kir-Saeus') Imperator et Imperatrix, uxor eius, videlicet soror 
regis Ungarie, qui diu in horrore carceris tenti fuerant et 
inclusi, nobis gratias multimodas referentes mandaverunt, quod 
per Dei gratiam et nostrum auxilium fuerant a carcere liberati, 
et quod deeus Imperii rehabebant, et nos in erastino veniremus 
in palatium tanquam in nostrum eum filio suo diu desiderato. 

Et ita fecimus, et manducavimus eum eis eum magnis 
exultationibus et honore solemni. 

Hoe equidem vos seire uolo, quod eo usque in negotium 
Salvatoris processimus, quod Orientalis ecclesia, cuius olim 
metropolis erat Constantinopolis, cum Imperatore et uniuerso 
Imperio eius, eapiti suo, Romano pontifici, sicut fuit antiquitus, 
renodata, Romane ecclesie sese") filiam recognoscit, et uult de 


1) Tirsaeus Fr. | 5) esse add. Fr. 


GEoFFROY DE ViLLE-HanpoUuIN DE LA CoNQUESTE DE Cr. 311 


cetero eidem more solito, humiliato capite, deuotius obedire. 
Ipse etiam eiusdem eeclesie Patriarcha, huic aspirans operi et 
applaudens, sue dignitatis pallium a summo pontifice receptu- 
rus Romanam sedem ulterius adibit; et ipse super hoe cum 
Imperatore juramenti praestitit cautionem. 

His igitur tot et tantis utilitatibus prouocati et spe sancta 
bonorum futurorum detenti, apud civitatem preseriptam propo- 
suimus hyemare; et hoc ideo fratribus nostris, qui in transma- 
rinis partibus nostrum prestolantur aduentum, curauimus nun- 
tiare, ut ipsi, auditis nostrorum rumoribus gaudiorum, quorum 
eos esse partieipes preoptamus, adminieulo sancte spei suffulti, 
nos e Constantinopoli!) expectent. 

Noueritis etiam^), quod aecepimus tornamentum contra 
soldanum Babylonie ante Alexandriam. 

Si quis ergo Deo uult servire, eui seruire est regnare, et 
nomen habere militie eonspieuum et clarum, tollat erucem et 
sequatur Dominum, et ueniat ad tornamentum Domini, ad quod 
ab ipso Domino inuitatur. Valete. 

Data est hec epistola sub finem anni 1203. 


Geoffroy de Ville-Hardouin de la Conqueste de Constantinople. 
Ed. Paris. a. 1657, p. 5—6. 

C. 10. Aprés pristrent li Ba- C. 10. Ensuite les Seigneurs 
ron un Parlement à Soissons, pour | et Darons croisez arresterent un 
savoir quant il voldroient movoir, | Parlement ou assemblée à Sois- 
et quel part il voldroient torner. | sons, pour resoudre du temps 

qu'ils devroient partir, et du 
chemin qu'ils devroient prendre. 

A celle foiz ne se porent ac- Mais ils ne peurent s’accorder 
eorder, poree que il lor sembla, | ny eonvenir ensemble pour cette 
que il n'avoient mie encore assez | fois, ayans trouvé qu'il n'avoient 
gens croisie. En tot cel An ne | encore nombre suffisant de eroi- 
passa onques deux mois, que il ! sez pour faire aucune entreprise 


Ἢ nos Constantinopolin Fr.; 2) et Fr. 
constantius coll. Franc. | 





312 


n'assemblassent à parlement à 
Compieigne, enqui furent tuit li 
Conte et li Baron, qui eroisié 
estoient. 


Maint conseil i ot pris et done. 
Mais la fin si fu tels, que il en- 
voierent messages meillors que il 
poroient trover, et donroient plain 
pooir de faire toutes choses autre- 
tant eom li Seignor. 


C. 11. De ces messages en- 
voya Thiebauz li Quens de Cham- 
paigne, et de Brie, deux. Et Bau- 
doins li Quens de Flandres et 
Hennaut, deux. Et Loys li Quens 
de Blois, deux. 

Li message li Conte Thiebaut 
furent Joffroy de Ville-Hardoin li 
Mareschaus de Campaigne, et 
Miles li Braibanz. Et li message 
le Conte Baudoin, furent Coenes 
de Betune, et Alars Maqueriaus. 
Et li message li Conte Loys, 
Johan de Friaise, et Gautiers de 
Gandonville. 

Sur ces six, si mistrent lor 
affaire entierement, en tel maniere, 
que il lor bailleroient bones car- 
tres pendans, que il tiendroient 
ferme ce que cil six feroient, 
par toz les ports de mer en quelque 
lieu que il allassent, de toutes 
convenances que il feroient. 


Resxı ByzaNTINI PER FRANCOS EVERSIO. 


qui püt reüssir. Toutes-fois à peine 
deux mois furent escoulez qu'ils 
se rassemblerent derechef en la 
ville de Compiégne, oü tous les 
Comtes et Barons qui avoient pris 
la Croix se trouverent. 

Plusieurs choses y furent pro- 
posées et debatués, dont la reso- 
lution fut, qu'ils depécheroient des 
Deputez les plus capables qu' ils 
pourroient choisir, ausquels ils 
donneroient plein pouvoir de trait- 
ter et conclure en leur nom tout 
ce qu'ils iugeroieut necessaire 
pour l'execution de leur dessein. 

C. 11. De ces Deputez, deux 
furent nommez par Thibaud Comte 
de Champagne, deux par Baudoüin 
Comte de Flandres, et deux par 
Louys Comte de Blois. 


Les Deputez du Comte Thi- 
baud furent Geoffroy de Ville- 
Hardoüin Mareschal de Cham- 
pagne, et Miles de Brabant; ceux 
du Comte Baudoüin furent Conon 
de Bethune, et Alard Macquereau: 
et ceux du Comte de Blois, Jean 
de Friaise, et Gautier de Gandon- 
ville. 

Sur ces six les Barons se re- 
mirent entierement de leurs affai- 
res, et fu convenu qu'ils leur 
expediroient chartes et patentes 
scellées de leurs sceaux, avec plein 
pouvoir d'agir en leurs noms, et 
promesse de tenir tout ce qui 
seroit par eux fait, ensemble 


GEoFFRoY DE VıLLE-HARDOUIN DE LA CoNQUESTE DE Cr. 


Ensi mürent li six messages 
com voz avez oi, et pristrent con- 
seil entr' aux, et fut tels lor conseil 
entr'aux aecordé, que en Venise 
euidoient trover plus grant plenté 
de vaissiax que à nul autre port. 

Et chevauchierent par les ior- 
nées tant, que il vindroient la 
premiere semain de Quaresme. 


Ibid. p. 11—12. 

C. 17. Maintenant li six Mes- 
sages s’agenoillent à lor piez mult 
plorant: et li Dux et tuit li autre 
s'escrierent tuit à une voiz, et 
tendent lor mains en halt, et 
distrent „Nos l’otrions, Nos 
l' otrions*. 

Enki ot si grant bruit, et si 
grant noise que il sembla que terre 
fondist. Et quant cele grant noise 
remest, et cele grant pitié, que 
onques plus grant ne vit nus home, 
li bon Dux de Venise, qui mult 
ere sages et proz, monta el leteri 
et parlà au pueple, et lor dist: 

„Seignor, veez l'onor que 
Dieus vos a fait, que la meillors 
genz del monde, ont guerpi tote 
l'autre genz, et ont requis nostre 
compaignie de si halte chose 
ensemble faire comme de la re- 
scosse nostre Seignor.* 


313 


d'agréer tous les traittez qu'ils 
feroient aux ports de mer, et 
autres lieux oü ils s’addres- 
seroient. 

Ainsi ces six Deputez par- 
tirent, lesquels aprés avoir con- 
certé ensemble, et iugé à propos 
de s'acheminir à Venise, à cause 
que là, plus qu'en nulle autre port, 
ils pourroient reneontrer grand- 
nombre de vaisseaux, firent si 
grande diligence, qu'ils y arri- 
verent la premiere Semaine de 
Caresme. 


Là-dessus les six Deputez 
s'estans prosternez en terre, et 
pleurans à chaudes larmes, le Due, 
et tout le peuple s'éeriérent tous 
d'une voix, en leuant les mains 
en haut „Nous l'aecordons, nous 
l'aecordons*. 

Puis s'éleua un bruit et un 
tintamarre si grand, qu'il sembloit 
que la terre deüt abismer. Cette 
ioyeuse et pitoyable acelamation 
appaisée, le Due, qui estoit homme 
de grand iugement et de bon sens, 
monta au paupitre, et parla au 
peuple en cette sorte: 

„Seigneurs, voyez l'honneur 
que Dieu vous a fait, en ce que 
les plus vaillans hommes de la 
terre ont delaissé tous les autres 
peuples et potentats, pour cher- 
cher vostre compagnie à l' execu- 
tion d'une si loüable et sainte 
entreprise, comme de retirer 





314 


Des paroles qui li Dux dist 
bones et belles, ne vos puis tout 
raconter. Ensi fina la chose, et 
de faire les chartes pristrent 
lendemain ior, et furent faites 
et devisdes. 


Quant elles furent faites, si fu 
la cose seué, que on iroit en Ba- 
byloine, porce que par Babyloine 
poroient mielz les Turs destruire, 
que par autre terre. 


Ettem oyan ce, fu deuisé que 
de S. Joan en un an qui fut M. CC. 
ans et deux aprés l'Incarnation 
Jesu-Christ, deuoient li Baron et 
li Pelerin estre en Venise, et les 
vassials aparreilliez contre als. 


Quant elles furent faites et 
scellées, si furent aportées deuant 
le Due et gran Palais, ou el grant 
conseil ere, et li petiz. Et quant 
li Due lor liura les soes Chartres, 
si s'agenoilla mult plurant, et 
iura sor sains à bone foy, à bien 
tenir les conuens qui érent és 
chartres, et toz ses Conseils ansi, 
qui ere de XLVI. 


Et li messages reiurerent les 
lor Chartres à tenir, et les ser- 
mens à lor Seignor, et les lor que 


RecNi ByzaNTINI PER FRANCOS EVERSIO. 


l'heritage de nostre Sauueur des 
mains des Infidelles*. 

Je ne pretens point vous ra- 
conter tout le discours du Duc en 
cette occasion, me contentant de 
dire que la finale resolution fut 
de passer les Traitez dés le 
lendemain, et de dresser les 
chartes et patentes necessaires 
à cét effet. 

Ce qu'ayant esté executé, 
chácun sceüt que l'on iroit à Ba- 
bylone et en Egypte, paree qu'on 
pourroit par eét endroit, mieux 
que par nul autre, deffaire et dé- 
truire les Tures. 

Cependant il fut arresté que 
du iour de la feste de Sainet Jean 
prochain en un an, qui seroit l'an 
M. CCII, les Barons et les Pelerins 
se deuroient trouuer à Venise, oü 
l'on leur tiendroit les vaisseaux 
tous prests. 

Quand les Lettres furent scel- 
lées, on les apporta au grand 
Palais, oü le grand Conseil estoit 
assemblé auec le petit en la pre- 
sence du Due, lequel en les dé- 
liurant aux Deputez, se mit à 
genoux pleurant abondamment, et 
iura sur les saints Euangiles; 
ensemble le Conseil qui estoit de 
quarante-six, que de bonne foy ils 
entretiendroient de leur part tous 
les traitez y contenus. 

Les Deputez firent pareil ser- 
ment aux noms de leurs Maistres, 
et promirent de leur part 


LE LIVRE DE LA CONQUESTE DE LA Mon&e. 


il les tenroient à bonne foi. Sachiez 
que la ot mainte lerme plorée de 
pitié. 

Et maintenant enuoierent lor 
messages l'une partie, et l'autre 
à Rome à l'Apostoille Innocent, 
pour confermer ceste conuenance, 
et il le fist mult volentiers. Alors 
empruntérent 2000 mars d'argent 
en la ville, et si le baillérent le 
Due pour commencer le nauile. 
Ensi pristrent eongié por r'aler 
en lor país. 


315 


d'obseruer le tout de bonne foy. 
Il y eut là mainte larme épandué 
de pitié, entremeslée de ioye. 

Ce fait ils depécherent de 
part et d'autre à Rome vers le 
Pape Innocent, pour confirmer les 
Traitez; ce qu'il fit tres-volon- 
tiers, Alors les Francois emprun- 
terent de quelques partieuliers de 
la uille de Venise deux mil mares 
d'argent, qu'ils deliurerent au 
Due par auance, et pour fournir 
à la premiere dépense des vais- 


seaux, Et ensuitte prirent congé 
pour retourner en leur pays. 
Quae porro sequuntur apud auctorem nostrum gravissimum, ea 
ideo noluimus hie locorum repetere, quod eam partem narrationis 
infra exhibebimus e chronico spectabili eod. Gall. Monac. nr. 52, 
eum Villeharduini textu strenue conferendam. 


Le livre de la conqueste de la Morée. 
(θ΄ aprés un manuserit de la bibliothéque des Dues de Bourgogne à Bruxelles.) 


Buchon, Recherches historiques sur la prineipauté Francaise 
de Morée, t. I, p. 2 sqq. 


Il est voirs, selone ce que la grant estoire dou réaulme de 
Jherusalem nous raconte et tesmoigne, que à mil cent quatre 
ans puis l'inearnacion nostre Seigneur Dieu Jhesus Crist, que 
li prinee et li autre noble home dou royaulme de France et des 
autres régions de Ponent firent le passage, par le pourchas et 
enortement de frere Pierre l'Ermite, et passerent par Con- 
stantinople, et eonquesterent le pays dou Levant, et le aequi- 
terent à l'Empereor gree Alexi Vaitachy qui lors estoit, par 
convenenches faites et ordenées qu'il les devoit acompaignier 
en persone ou tout son pooir pour conquester la saincte terre 
de Jherusalem; de quoi il leur failli, puisque il ot le pays en 


316 Resnı ByzaNTINI PER FRANCOS EVERSIO, 


sa main. La nostre gent alerent par la cité d'Anthioce et la 
prinrent, et puis alerent tout droit à eonquerre le pays de la 
sainete terre au royaulme de Jherusalem, auquel royaulme 
eslirent, de tous les princes qui là estoient, pour la bonté de 
lui, le bon Due Godefroy de Buillon, et le firent roy dou réaulme 
de Jherusalem. Et depuis sept dis ans aprés que ces haux et 
nobles homes dou Ponent passerent ou grant compaignie de 
pelerins en la sainete terre de Jherusalem, si avint chose que: 

À mil deux cens quatre ans, et cent ans aprés la devant 
dite eonqueste, le conte Bauduyn de Flandres, le conte de 
Champaigne, le conte de Tholouse et autres plusieurs nobles 
homes dou Ponent, prinrent la croix et jurerent de passer 
ensemble au royaulme de Jherusalem. Et ordonerent par comune 
voulenté, que le conte de Champaigne, pour ce que il eomenga 
le passage, feust chapitaine et chief de tous, si avint chose, 
ainsi come à Dieu pleust, que le conte de Champaigne trespassa 
de cestui siecle; de quoy fut grant domages, pour ce que il 
estoit nobles homs et de grans entreprises, ne il n'avoit de eage 
que vingt quatre ans. Et quant la novele fu sceue partout, que 
le conte de Champaigne estoit venus ad fin, trestous les pele- 
rins, qui avoient la erois prinse pour aler avee lui, si furent 
molt dolans et desconfis, car il furent en point de non faire le 
passage. Et quant messire Goffroys de Villarduin, le marescal 
de Champaigne, qui tant fu vaillans et preudome, lequel avoit 
esté maistre conseillier dou conte, que Diex absoille! et qui 
l'avoit mis à la voie de entreprendre la croix et le passage de 
la sainete terre de Jherusalem, vi l'aventure de la mort dou conte, 
si entreprist la chose à soy, et dist, car se il deust morir, que 
le passage ne demoureroit pas à faire. Lors 86. parti de Cham- 
paigne et ala tout droit au conte de Flandres, et parla avec lui; 
et affermerent le passage par le conseil dou conte Bauduin; 
et puis ala au conte de Tholouse; et tant fist et ordona avec 
les deux contes que il reconfermerent le passage. 


LE LIVRE DE LA CONQUESTE DE LA MoRÉE. 317 


Et cescun de ces deux contes si dona un chevalier au 
devant dit messire Goffroy. Et il prist un autre chevalier de 
Champaigne, gentil home, si ques il furent quatre chevaliers. 
Dont, par comune voulenté des contes et des autres barons qui 
avoient la eroix prinse, si alerent en Lombardie tout droit au 
marquis de Monferra, que on appelloit messire Boniface, la cui 
suer estoit adone royne de France. Et pour ce que il estoit si 
vaillans et de si grant entreprise, si le requirent, de par tous 
les barons dou passage, que il lui plaisist entreprendre la cha- 
pitanie et le gouvernement des gens de l'ost dou passage. Lors 
se conseilla le marquis à ses barons et puis si respondi à mes- 
sire Goffroy et aux autres chevaliers et lor dit ainxi: ear il 
regracioit moult les contes et les autres barons de France dou 
grant honour que il lui faisoient quant il le daignoient faire 
chapitaine et chief de si noble gent come il estoient, et de ce les 
prioit que il le deportassent fin à tant que il alast parler au roy 
de France et à la royne sa suer, car sans leur sceu et voulenté 
il ne le porroit faire. Lors ordena son oyrre; et ala tant que 
il vint à la cité de Paris, oü il trova le roy de France et la 
roine sa suer. Et lor conta la novelle coment et por quoy le 
hault home de France et des autres prineées le requeroient que 
il fust chapitaines et gouverneur de toute la gent de celluy 
passage. Et quant li frans roy et la bone roine oyrent celle 
novelle, si loerent moult et conseillerent le marquis que il deust 
entreprendre celle gubernacion, monstrant la voye raisonable 
coment ceste chose lui estoit grant honeur et avancement et 
de tous les siens. 

Et quant li marquis fu conseilliés dou bon roy de France 
et de la france roine, erraument se mist à la voye et revint à 
son pays de Lombardie, à Monferra. Et quant il fut en sa cité 
de Lans, si fist escripre ses lettres et les envoya au conte de 
Flandres et aux autres princes et barons dou passaige: coment 
il estoit retournés de France et voulentiers feroit et compliroit 


318 Resnı Brzantını pen FnaNcos EVERSIO. 


lor requeste. Et puis ordinerent coment et en quel lieu il 
devoient assembler. Et quant il furent ensemble, si deviserent 
que leur passaige se deust faire par Venise, pour ce que il 
porroient là trover meilleur passage et aysié et plus de vaissiaus 
que en autre port. Lors ordinerent le noble home messire Gof- 
froy de Villarduin, lui quart de chevaliers, et l'envoierent tout 
droit à la cité de Venise; aur quels firent bones lettres et done- 
rent tout lor pooir de ordiner et faire lor passage; et leur 
prometoient de tenir et maintenir tout ce que il prometeroient 
et ordineroient pour leur passage. 

Aprés cest ordinement, messire Goffroy et ses compaignons 
se mirent à la voye, et firent tant que par lor journées si vinrent 
à la cité de Venise. Et quant il furent en Venise, si troverent 
le bon Duc, que on appeloit messire Henry Dandule, moult sage 
et vaillant home, li quelx les recut moult liement. Yeil Dux si 
avoit moult courte veue, car l'Empereor des Grees si l'avoit 
embachiné les yeux pour aucune oechoison. Ef quant messire 
Goffroy et si compaignon orent presentées lor lettres qu'il 
portoient au Duc de Venise, si li eonterent de mot en mot 
l'ordinement des homes de France, si li prierent que il leur 
feist appareillier tant de vaissiaus que dix mille homes à cheval 
et quatre mille de pié y puissent passer aysiement. Et quant le 
Due ouy ces nouvelles, si en fu moult liés, euidant et esperant 
que:par la venue de ces nobles homes de Franee, il porroit 
croistre et exaucier son commun et avaneier son honour et son 
estat. Et lors fist ammasser tous les nobles homes de la cité 
de Venise et le peuple aussi, au moustier de Saint-Mare, et 
leur sermona et monstra par moult de raisons, coment le pas- 
sage de ces grans seigneurs seroit moult honerable et pourfi- 
table au comun de Venise, et tant lor sot dire et monstrer, 
que toute maniere de gent, tant le peuple come le gentilhome 
de Venise, consentirent et ottroyerent que l'appareillement des 
vaissiaus se feist pour passer la devant dite gent de France. 


LE LivRE DE LA CONQUESTE DE LA Μοπέε. 319 


Et lors firent faire lettres et obligacions: comment li quatre 
barons s'obligoient de part les devant dis contes que, se, par 
aucune aventure, il ne feissent le passage, que il feussent tenus 
de payer et satisfaire au comun de Venise tout yce, que il por- 
roient monstrer par verité d'avoir despandu en l'appareillement 
des vaissiaux. 

Et puis que ce fu fait et ordiné, li quatre chevaliers retor- 
nerent par Lombardie; et vinrent par Monferra; et conterent 
au marquis tout ce qu'il avoient fait et ordiné en Venise; et 
puis prinrent congié de lui, et vinrent tout droit au conte Bau- 
duin de Flandres; et li conterent coment il avoient ordiné le 
passage avec le Due de Venise. Et de présent le conte si 
manda ceste novelle à tous les pelerins, et leur fist assavoir que, 
à l'aide de Dieu, à la prime vere fussent tout à Venise, appa- 
reilliés de passer en la sainete terre de Jherusalem. Si avint 
chose, que le conte de Tholouse et plusieurs autres bons et 
gentil home de là si ne vindrent mie passer par Venise; ains 
alerent par Puille et par autres lieux. 

Et quant le conte de Flandres et le marquis de Monferra 
et li autre noble home de France vinrent à Venise, si ne furent 
mie tant de gent, qu'il peussent emplir tous les vaissiaux que 
li comuns avoit fait appareillier pour eaux; de quoy li Francoys 
orent grant content avec les Veniciens, car li Venicien ne les 
vouloient mie passer se il ne payoient toute la despense 
dou sourplus des vaissiaus qui demouroient. Et à la fin 
s’accorderent en ceste maniére: que li Frangoys deussent 
aidier aux Veniciens à conquester la cité de Jharra qui est 
en Esclavonie, la quelle soloient avoir li Venicien, et estoit 
revelée encontre eaux; et le comun si acquittoit aux Francois 
le sourplus de la despense des vaissiaus, que il avoient 
fait pour eaux. Et puis qu'il furent en acort, ainsi eome je 
vous devise, si ordinerent leur passaige; et entrerent às 
vaissiaux. 


320 Resnı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 


Et le bon Due de Venise, messire Henri Dandule, si entra 
aux vaissiaux qui estoient avancié aux Frangoys, à tant de sa 
gent come il pot mener. Et passerent en Esclavonie, tout droit 
ἃ la cité de Jarra. Et quant nostre gent orent prins port, si 
descendirent tout en terre; et de présent s’armerent ; et incon- 
tinent combatirent à la ville, et le prinrent par force, et puis le 
donerent et delivrerent au Due de Venise, selone leurs conve- 
nences. Si vous lairay ore à parler de nos Francoys et vous 
conteray d'une aventure qui lor avint, pour laquelle il laisserent 
le voiage en la saincte terre de Jherusalem et firent le voiage 
de Constantinople, et la prinrent par force d'armes. 

Icellui temps que le passage que je vous conte se ordinoit 
à faire en celle maniere que je vous conte, si avint chose, que 
l'Empereor Grec de Constantinople qui lors estoit, que on 
appelloit Quir Saqy, si avoit un sien frere qui avoit non Alexi, 
lequel le prinst par traisons et l'avugla, et mist en prison; et 
puis se fist coroner de l' Empire. Et cellui Quir Saqy l'Empe- 
reor si avoit à feme la suer de l'Empereor de Alemaigne, de 
laquelle done il ot un fis qui Alexi avoit nom, pour le nom de 
son oncle. Et quant il vit la traison que son oncle lui avoit faite 
à son pere, si s'en fui, et ala tout droit à l' Empereor d' Ale- 
maigne son oncle. 

Et quant l'Empereor d'Alemaigne le vit venir en tel 
maniere et sot la traison que son oncle avoit fait à son pere, 
si en fu moult dolans. Et ainxi come il sot la nouvelle dou 
passaige des Francois qui ordinoient d'aler en la Surie, si 
appella Alexi son nepveu et lui dist: „Beaux niés, vous véez 
bien coment vostre oncle vous a desherité de vostre Empire; 
et j' ay certaines novelles coment li hault home de France ont 
entrepris un grant passaige de pelerins pour passer en la saincte 
terre de Jherusalem; de quoy me semble que, se nostre sainet 
pere le pape leur vouloit faire le comandement de leissier cellui 
voiage et de aler en Constantinople; car il vous porroit bien 


LE LIVRE DE LA CONQUESTE DE LA Μοπὲξ 321 


remettre en vostre Empire. Mais je ne me doute que d’une 
chose pour quoy le pape ne le voudra faire; car je say bien 
que vos Grecs si sunt rebellé vers la sainete egglise de Rome. 
Done, se vous me voulés eréanter, que, se li pelerin vous met- 
toyent en vostre Empire, que vous feriés d'ores en avant vos 
Grees estre obédiens à la loy de Rome, et de payer la despense 
que li Francois feroient pour vous en cest voiage, et aprés 
d'aler avec eaux au royaulme de Jherusalem, d'acompaignier 
les un an, et de guerroier contre les anemis de la eroix, que 
je feroie une priere à nostre sainct pere le pape de faire le dit 
comandement“. Et li enfes, qui sages estoit, li respondi en tel 
maniere: car il le feroit voulentiers, mais qu'ils le puissent 
mettre en son Empire, et lors le fist jurer. 

Et aprés ce, le roy d' Alemaigne envoia ses messages au 
pape, senefiant lui ceste besoingne. Et quant li papes fu certe- 
fies dou roy d'Alemaigne des pacts et des convenences que il 
avoit fait et ordiné avec Alexi, le fil de l' Empereor de Con- 
stantinople, si li plot moult; et tantost se conseilla; et de 
present ordina un eardinal pour son legat; et lui dona tout son 
pooir, et lui manda tout droit aux pelerins, à la cité de Jarra 
oü il estoient. Et si tost come le legat fu arrivés au port de 
Jarra, si vint de l'autre part Alexi, le fis de l'Empereor de 
Costantinople. Ef /ors le legat si monstra la lettre papal de la 
commission el dou pooir que il avoit de nostre sainet pere le 
pape de Rome. Et depuis, si lour presenta et dist ordinéement 
la promesse et les convenences que Aleexi, le fis à l'Empereor 
de Costantinople, avoit fait et affermé a la sainete egglise de 
Rome, et.leur monstra coment le voiage de Constantinople 
seroit plus honerable et plus pourfitable que cellui de Jherusa- 
lem, pour ce que les Grex estoient erestiens, et pour aucun 
errur qui estoit en eaux si estoient rebellés, et ne vouloient 
recevoir les saeremens de la saincte egglise de Rome, et qu'il 


Fontes, XII. 21 


322 Reonı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 


valoit mieulx de recovrer et convertir les Grecs et remettre à 
la obedience de la saincte egglise, puis que lor seignor le pro- 
mettoit à faire, que aler cerchant ce que il ne savoient ad quel 
fin il porroient venir; et aprés si les absoloit de paine et de 
coulpe, autant come se il moroient à la guerre des Sarrasins 
pour delivrer le saint sépulere de Jhesus Crist de leur seignorie. 

Et quant li pelerins oyrent ces novelles et la absolucion 
de nostre pere le pape, si se consentirent, et ottroierent com- 
munablement tout de faire le comandement et vuoulenté de nostre 
sainet pere le pape. Voirs est que une grant devision fu adone 
entre les pelerins, car aucun grant clere, pour envye que il 
orent, si vodrent cellui voiage destourber, li quelx n'alerent mie 
avec les pelerins, ains retornerent arriere. Mais à la fin li grant 
et li noble home de l'ost s' acorderent et firent le comandement 
du pape. Et quant le Duc de Venise, le bon preudome, vit et 
oit la grant absolueion dou saint pape, si parla à sa gent et 
dit: que grans hontes et desprisement de toute la gent lor seroit, 
se il abandonoient la compaignie des pelerins, ains vault mieux 
d'aler avec eaux pour aidier à l' enfant à conquester son empiere; 
et espoir car il porroient avaneier leur comun en aucune maniere, 
Et puis que la chose fu ordinée et crecantée, si se partirent de 
Jarra et alerent par mer tant par leur journées que il vindrent 
à la cité de Constantinople. Et quant il furent là, si ordinerent 
et deviserent coment et en quel maniere il assaudroient la ville, 
si se acorderent que li Francois assaillissent par terre et les 
Venieiens par mer, car la cité estoit ainxi come une voile de 
nave, et l'une partie estoit en terre, et les deux si sont en mer. 


Croisade de Constantinople. 
(D' aprés le ms. de la bibliothéque royale, fonds Cangé 9, nr. 71885.) 


Buchon |. l. in Appendice p. 480. 


Or vous dirai une parole que je vous avoie oubliée à dire, 
du roy Richart d'Engleterre, que il avoit proposé devant ce 


CnoisADE DE CoNSTANTINOPLE. 323 


qu'il fust mors: que, s'il peust tant faire qu'il peust r' avoir 
à son vivant le tere que li roys de France li avoit tolue, que il 
feroit une grant estoire et que il iroit conquerre le tere d'Egypte; 
et aprés iroit conquerre la tere de Jherusalem; et puis si reven- 
roit par Costentinoble; et si le conquerroit et si en seroit 
empereres. 

Or vous dirai des barons de France qui croisié estoient. 
Il prisent conseil ensanle de faire une estoire pour aus mener 
outre mer. Consaus lor aporta que il envoiaissent en Venisse, 
et que il fesissent venir des Venissiens pour faire marchié de 
faire une estore à aus mener outre mer. Quant li Venissien 
l' oirent, si en furent moult lié et moult joiant; et si envoierent . 
de lor plus sages homes en France pour faire marquié as barons 
de faire une estoire pour aus mener outre mer. Quant li Venis- 
sien furent venu, si se assanlerent li haut baron de France et 
li Venissien à Corbye; et furent là ensanle. Et fu là li mar- 
chiés fais des nés et des galies, et des litieres as chevaus mener, 
et d' estre el serviche as eroisies deus ans, là u il les vaurroient 
mener par mer. Grant nombre y ot d'avoir, mais ne vous sai 
mie dire quombien . . .') et le moitié des aquestes que il feroient, 
fors seulement en le tere de promission. Là jurerent li haut 
baron, qui à chel parlement furent à Corbye, sur sains, qu'il 
feroient l'avoir qui nombrés estoit as Venissiens, venir tout 
ens?); et li Venissien rejurerent d'avoir les nés et les galies 
appareillies au port, au jour qui mis y fu. 


Ibid. p. 481. 

Or vous dirai du Soudan de Babilone, qui freres avoit esté 
Salehadin, qui le tere d'Egypte avoit saisie aprés son neveu 
quant il fu mors et qui sen autre neveu avoit deshireté de le 
tere de Damas et de le tere de Jherusalem, qu'il fist. Quant il 


!) Lacuna, ut videtur. 3) Locus, ut videtur, corruptus. Desi- 
deratur significatio temporis. 
21° 


324 Resnı Brzantını PER FnANCOS EVERSIO. 


oi dire que li Crestien avoient levé estoire pour venir en le 
tere de Egypte, il fist mettre boines garnisons en le tere de 
Damas et de Jherusalem pour son neveu que il avoit deshireté. 
Et adont s'en ala li Soudans de Babilone en Egypte, pour 
prendre conseil coment il porroit mix le tere garnir encontre 
les Crestiens vaillans qui venoient en se tere . . . Puis fist 
appareillier messages; et si lor carqua grant avoir, et si les 
envoia en Venisse, et si manda au Duc de Venisse et as 
Venissiens salut et amistié; et si lor envoia moult «rans pre- 
sens, et si lor manda que, s'il. pooient tant faire as Franchois 
que il π᾿ alaissent mie en le tere de Egypte, que il lor donroit 
grant avoir, et si lor donroit grant franquise el port d' Alizzandre. 
Li message alerent en Venisse et si fisent moult bien che qu'il 
quisent as Venissiens et puis si s'en repairirent arriere en 
Egypte . .. 

Or vous lairons à parler de le tere d' outre mer et si vous 
dirons des Crestiens qui alerent en Venisse. ll a une isle prés 
de Venisse que on appelle l'isle Saint-Nicholas. Et à mesure 
que li Crestien venoient en Venisse, si les passoit on en chele 
isle. Là les estavli on, et assena easeun à se nef des haus 
homes, et combien easeuns paieroit. Et prisa on le paiement 
che que cascuns en avoit payé de ehe que, on en ot à easeun 
assené, Ne fu mie l'estore paye de che que on lor ot en con- 
vent. Et moult en retourna en lor pais de la menue gent, et 
moult en espandi par le pais et par le tere. Quant li pelerin 
orent paié che que il avoient, si disent as Venissiens que il les 
passaissent. Li Venissien disent que il n'i enterroient dessi 
adont que il aroient toute lor eonvenenche, car il avoient bien 
faite le leur. Et il respondirent que il n'en feroient noient ne 
il n'en enterroient en mer dessi adont que il seroient paié. Là 
les tinrent tant sur chele isle que il furent sur l'iver et que il 
ne porent passer. Dont furent li haut home moult dolant et 
moult courouehiéó de lor avoir qu'il avoient despendu et de 


CnoisADE DE CONSTANTINOPLE. 325 


che que il ne pooient esploitier de che qu'il voloient faire et 
devoient. 

Quant li Venissien virent que il furent à si grant mesaise, 
si furent moult lié et moult joiant. Dont vint li dus, si dist as 
haus barons de l'ost: qu'iluee vers!) avoit une cité qui moult 
lor avoit fait de maus et moult les avoit grevé, et que s'il se 
voloient acorder, et consaus lor aportoit, qu'il alaissent aveue 
aus et li aidaissent chele chité à prendre, il lor quitteroit l'avoir 
qu'il devoit avoir d'aus et de l'estore, et si les metteroient là 
oü il les deveroient mener et mettre. Li haut home disent que 
‚il en prenderoient volentiers conseil et en parleroient as haus 
homes de l'ost et as pelerins. Il parlerent ensanle, et disent 
que il lor estouveroit tel cose faire que il ne deveroient pas 
faire, ou il s'en retourneroient honteusement arriere. Là s’acor- 
derent li pelerin et disent que il feroient le volonté as Venis- 
siens et que il iroient là ou il vaurroient aler. Quant li Venis- 
sien oirent che, s'en furent moult lié et moult joiant, et fisent 
earquier viande, et les recueillirent és nés et és vaissiaus, si 
alerent à le cité, et si prisent tere, et si assegerent. Chele chités 
a à non Gadres (en) Esclavonie; et si estoit le roy de Honguerie. 

Quant li roys de Honguerie oi dire que li pelerin qui outre 
mer aloient avoient le chité assegie et gastoient se tere, si en 
fu moult dolans et moult courouchiés. Il manda as barons de 
l'ost pour coi il gastoient se tere, car aussi estoit il eroisies 
come il estoient et pour aler en le tere d'outre mer, et qu'il 
ne faisoient mie che que pelerin devoient faire à autre, et que 
pour Diu levaissent du siege; et s'il voloient du sien, il lor en 
donroit à grant plenté et se iroit aveue aus outre mer. Il li man- 
derent arriere, qu'il ne s'en pooient partir, car il avoient juré 
l'aieue des Venissiens, si lor aideroient. Dont manda li roys 
de Honguerie à l'apostole, que pour Diu eust merchi de lui, 


1) Aliquid excidisse videtur. 


326 Resnı Brzantinı PER Faancos EVERSIO. 


ear li pelerin qui outre mer aloient estoient en se tere et se li 
gastoient et essilloient, et si ne lor avoit riens mesfait; et se 
ainsi estoit que il lor eust aueune eose mesfait, il lor amende- 
roit à lor volenté. Quant li apostoles oi ches nouveles, si ne fu 
mie liés ne joians. Si lor envoia un cardinal: qu'il ississent hors 
de le tere le roy, et s'il n'en issoient il les escomeniast. Li 
eardinax y ala et lor amonesta; mais il n'en vaurrent riens faire, 
ains prisent le chité. Lors les escomenia li apostoles. Quant 
escomenié furent, si parlerent ensanle, et envoierent à l' apostole, 
et crierent merci, si li fisent assavoir l'acoison pour coi il y 
estoient alé et que pour Diu eust merchi d'aus. Chest message 
fist Robers de Bove; et li eardinaus s' en retourna arriere quant 
il les ot esquemeniés. 

Ibid. p. 485. 

Or vous lairons à parler de le tere d'outre mer tant que 





liex et heure en venra, si vous dirons des contes et des pele- 
rins qui yvernoient à Gadres et du fil l' Empereur Crisac qui les 
iex ot ereves, que I’ Empeeris ot envoié en Honguerie à garan- 
dise à son frere le roy, que chil qui les iex ot fait erever à son 
frere ne le trouvast. Li enfes fu grans varlés; se li conseilla on 
qu'il alast à Gadres, et qu'il fisist tant vers les pelerins et vers 
les Venissiens qui là estoient, et par promettre et par donner, 
qu'il alaissent aveue lui en Constentinoble et qu'il li aidaissent 
se tere à ravoir dont il estoit deshiretés, et il y ala et lor 
pria pour Diu. Li Venissien li respondirent qu'il s'en conseil- 
leroient. Il s'en conseillerent et consaus lor aporta qu'il y 
alaissent s'il faisoit lor gré. Dont vinrent à lui et li disent, 
qu'il s'estoient conseilliés, et qu'il iroient s'il voloit faire lor 
gré. Et il dist que il desissent et il le feroit. Là atournerent 
que li quens de Flandres aroit cent mille mars pour lui et pour 
ses chevaliers de se tere, et li quens Loys aroit cent: mille mars, 
et li marchis de Monferras cent mille mars, et li Dus de Venisse 
cent mille mars, et li quens de Saint-Pol cinquante mille mars. 


CnoisADE DE CoNSTANTINOPLE. 327 


Chil avoirs lor fu ereantes pour aus et pour les chevaliers de 
lors teres. Et si ereanta que ἃ caseun pelerin, et povre et 
riche, il renderoit ehe qu'il avoit paié d'estore; et si liverroient 
l'estore deus ans avant che qu'il l'avoient à tenir; et si liver- 
roit eine eens mars deus ans, et viande à toute l'estore deus ans. 

Ensi jura li enfes, s'il pooient tant faire qu'il fust en Con- 
stentinoble et qu'il reust le tere. Et il li ereanterent qu'il ne li 
faurroient jà, et qu'il li aideroient, à l'aieue de Diu, tant qu'il 
seroit Empererres et qu'il raveroit le tere de Constentinoble. 

Quant ensi fu acreanté et d'une part et d'autre, li varlés 
s'en ala en Honguerie pour prendre congié à sen onele et pour 
lui atirer pour aler aveue les pelerins. Li Venissien fisent les 
nés atirer et les galies, et fisent earquier le viande, et recoil- 
lirent les pelerins; et quant tans fu, si murent de Gadres et si 
s'en alerent en l'ile de Corfot. Chele ille est entre Duras et 
Pulle. Là atendirent le varlet tant qu'il vint à aus. Et quant il 
fu venus, si murent d'iluee et alerent en Constentinoble. Or 
orent bien li Venissien oi le priere et le requeste que li sou- 
dans lor avoit faite, qu il destournaissent à mener les pelerins 
en Alixandre, dont je vous parlai chi devant. 





——— 


Ibid. p. 491. 

Quant il orent parti l avoir, si partirent le chité par mi, 
si que li Venissien en orent le moitié et li Franchois [ autre 
moitié. Et si escai le partie as Franchois par devers le tere, 
et le partie as Venissiens par devers le mer. Quant il orent 
prise le chité, si prisent conseil entr' aus qu'il y feroient Empe- 
reur et patriarche. Et si atira on que, se on faisoit Empereur 
de dechà les mons, cil de delà les mons feroient patriarche; et 
que li Venissien donroient le quarte part de leur chité à l'Em- 
pereur, et li Franchois le quarte part, par devers Bouque de 
Lion. Quant ensi orent atourné, si eslut on le conte Bauduin 
de Flandres à estre Empereur, et porta couronne. 


328 Resnı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 


Quant li Empererres Bauduins fu couronnés, il departi les 
isles qui delivrées lor furent et rendues de le tere d'entour 
Constentinoble, et as Venissiens donna tele partie come avoir 
en devoient. Et aprés si laissa ses baillix et les Venissiens en 
le tere de Constentinoble, si ala à Salenique pour prendre et 
pour delivrer aveuc le marchis de Monferras cui il avoit donnée 
se nieche et le royaume. Li marchis ala aveuc, et mena l'Em- 
peerris sa feme qu'il avoit espousée, qui feme avoit esté I’ Em- 
pereur Kir-sat et mere |’ Empereur que Morchofles avoit estranle, 
et sereur le roy de Honguerie. Chele dame ot un fil du marchis 
qui puis fui roys de Salenique. 

Il a bien quinze journées du Constentinoble dessi à Sale- 
nique. Et en tous les liex oü il venoient, les rechevoit on à 
seigneur par toute le tere. Et quant il vint à Salenique, se li 
rendi on; et il donna le marchis de Monferras. Aprés li rendi 
on grant tere sur le marine, par devers Pulle, que il dona as 
Champenois, que puis tint Joifrois de Vile-Harduin. Quant chele 
tere fu delivrée et il l'ot donée à chiaus que je vous di, si 
retourna arriere en Constentinoble. Là vint Henris d' Anjou ses 
freres, si prist gent, et passa le brach Saint-George, et conquist 
grant tere. Et Paiens d'Orliens, et Bauduins de Biauvoir, et 
Peres de Braiencel prisent gent avec aus, et passerent le brach, 
et alerent en Turkie d'autre part, et conquisent grant tere. Li 
Empererres Bauduins et li quens Loys sejournerent en Con- 
stentinoble. 


Chronieum Gallicum ineditum. 
Cod. Gall. Monac. 52, fol. 41 v^ col. 1 sqq. 


Comment li quens Thibaus se croisa et li quens Loeys de 


Chartres et de Bloys, et li quens Bauduyn de Flandres et de 
Haynau et plusieurs aultres. (Chap. XXX.) 

En celui temps se eroisa le conte Thiebaut de Champaigne; 

de se terre se croisierent Garnier, |’ evesque de Troyes, Gautier, 


Curonicum GALLICUM INEDITUM. 329 


conte de Brayne, Gyeffroy de Jenuille, seneschal de Champaigne, 
Robert de Vile, son frere Gautier de Waignourieu, Gautier de 
Monbeliart, Eustasce d'Escomflans, Cuy du Plaissié, son frere, 
Henry d'Argillieres, Ogier de Saint Gynon, Villain de Nuelli, 
Manechier de l'Isle, Mile de Braibant, Guy de Capes, Clarem- 
baut son frere, Renart, le conte de Dantpiere en Astenois, Jehan 
Fuinons, et maint autre, dont le livre ne fait point de mention. 

A celui temps se croisa aussy le conte Loys de Bloys et 
de Chartres; de sa terre se eroisierent Gervaise du Chastel, 
Hervin son fils, Jehan de Virson (leg. Vieson), Olivier de 
Rochefort, Henry de Monstruel, Payen d'Orlyens, Pierre de 
Bracuel, Hue son frere, Guillamme de Sains, Jehan de Friaize, 
Gautier de Gaudonville, Hues de Cormeroy et Gyeffroy son 
frere. Avoecque eulx se eroisa Hue de Biauvoir et Gyeffroy son 
frere, Ourry de l'Isle, Robert du Quartier et maint autre che- 
valier, et aussi fist Robert de Froyvile et Payen son frere. 
Aveueques eulx se eroisa l'evesque de Soissons, le conte Symon 
de Montfort et Regnaut de Montmiral. 

En France se eroisa Mahieu de Monmorensi, avoecques 
Nievles, l'evesques de Soissons, Guy, chastelain de Couey, neveu 
au dit Monmorensy; Robert de Rovinsor, Gautier de Saint 
Denis, Guillamme d'Ausnoy, Enguerran de Bove et Robert 
son frere, et maint aultre. 

En Flandres et en Haynau se croiserent le conte Bauduin 
et le contesse Marie sa femme, Henry d'Anjou, frere au conte 
Bauduin, Guillamme le Rous, avoué de Bethune, Quennes son 
frere, Jehan de Neelles, chastelain de Bruges, Mahieu de Wa- 
laineourt, Jacques d' Avesnes, Bauduin de Biauvoir, Oedes de 
Ham, Gautier de Bousies et maint autre. 

Apres se eroisa li contes de Saint Pol, Pierre d' Amiens, 
son neveu, Eustace /de] Canteleu, Nicolas de Mailli, Anseau de 
Keu. Apres se eroisa Gieffroy, le conte du Perche, Rotrous de 
Montfort et plusieurs autres. 


330 Azası Brzasren vun Frames ETERSOA. 


Ces baruas que je vas av 2oammes. Gerent plarseurs parle- 
mens de leur vore. Ea |a án se aecordereat d eavover messages 
poer atourier leurs passares et faire comvezamees. la ou ils 
porewnat mieur De par je eoate de Camgaseme v alla Gieffrov 
de Vilchardum et Wi de Beaibant. le costes de Flandres y 
enrora Quenaes de Betume et Alırt Waoquerel. le conte Loys 
de Bis v eavoi Jehan de Fruise et Gautier de Gaudonvile. 

Ceur eureni les lettres et sema; pendans de tous les 
barems que ds tewroient heut cv que ces |] feroient et leur 
donnerent pocoir de jurer em leurs ames. 

lis alereat ἐπὶ que ds viaremt em Venisse, si parlerent 
au Due qui mout estoit preuibomme et vaillant. l| avoit nom 
Dendole et Ini moustrerent leurs lettres qui estoient de creance. 
Apres lui dirent ee que ils querowent. 

De Venisse. 

Le Due qu grant desirier avoit d'avameser la besongne 
nostre sizneur, manda jusques a XL. des plus preudhommes de 
la terre, si parla tant a eulx que ils s'assentirent a ce que faire 
ἢ vouloit. Apres en manda LX. si &st tant que ἢ s'aecorderent. 
Puis il en manda V eens et puis mil. Quant il furent tous accor- 
dés a son pourpos, il assembla le commun et leur dist tant que 
tous furent a une voulente: doat remanda le Due les messages 
et leur dist, que il feroit apparilier vasseaux pour passer 
VII. mil et V. eens ehevaliers et XX. mil hommes a pie et ceulx 
portassent viandes pour eulx et pour leurs chevaux a IX. mois 
et donroit on pour ehaseun cheval quatre mars et pour l'omme 
deux et ils aroient les nefs un an des le iour que ils mouveroient 
du port pour faire le service dieu, en quel lieu qu'il voroient; 
et aroient les Venissiens. L. galées armées sans le coust aux 
barons par tel courent, que de toutes les conquestes que ils 
feroient par mer et par terre, tant comme la compaignie dure- 
roit, que les Venissiens en eussent la moité et les pelerins 
[ autre. 


CunoNicuM GALLICUM INEDITUM. 331 


Les messages ottryerent ceste chose et en furent faites 
chartres, que le Due jura d'une part et les messages d'autre. 
Il fu devisé, que de la saint Jehan en un an, qui devoit estre 
l'an de l'incarnation nostre signeur, mil. II^ et II devoient les 
pelerins estre en Venisse. 

Les messages emprunterent deux mil mars en la ville, si 
les baillierent au Due pour commenchier a pourveir le navire. 
Apres se partirent les messages de Venisse, si s'en alerent aux 
aultres pors pour scavoir, quel ayde ils voroient fairea la terre 
d'outre mer; mais Gieffroy de Villeharduin et Alard Maquerel 
s'en allerent droit en France. 

De Venisse. 

Or vous dirons de Gioffroy de Villeharduin et d’Alard 
Maquerel. Quant ils furent partis du conte Gautier, ils errerent 
tant que ils vinrent a Troyes, si trouverent, le conte Thiebaut 
malade. Quant ils li eurent conté ce que il avoient fait, il en 
fu si joieux qu'il dist, qu'il estoit tout gary, et demanda son 
palefroy pour ehevauchier. Quant ileut un petit allé, si retourna, 
sa maladie li enforcha; il fist son testament et commanda, que 
on payast ses chevaliers et si comme ehaseun receveroit l'avoir, 
il jurast a tenir l'ost de Venisse. Le remanant commanda a 
departir en l'ost. 

Apres moru le conte, dont ce fu grant dommage. Il fu 
entierrez au moustier saint Estievene a Troyes delez son pere. 
La contesse Blanche, sa femme, demoura grosse d'un fils, qui 
eut nom Thiebaut et une fille avoit elle eu, qui eneore estoit 
mout jonne. 

Apres ce que le conte fu enterrés, Mahieu de Montmorensy 
aveuques les aultres, s' en allerent par devers le Duc Oedon de 
Bourgongne, et lui requirent, qu'il vosist secourre a la terre 
d'outre mer et ils lui deliveroient l'avoir le conte Thiebaut et 
seroit leur chievetaine, et ils lui jureroient sur sains que ils le 
serviroient comme leur signeur, mais il le reffusa. 


332 Ressı Brzantını reg Francos EVERSIO. 


Ils allerent au conte Bauduin de Bar, qui avoit esté cousin 
au eonte Thiebaut, et li firent tel offre, qu'ils avoient fait au 
Due et il n'en volu point recevoir. 

Ils le firent scavoir aux barons, qui mout en furent dolans 
et eurent eonseil que ils feroient; ear mout avoient eu grant 
damage en la deffaulte de si grant chievetaine, comme ils avoient 
perdu. Au daerrain par commun accord manderent le marchis 
Bonifasee de Monferrat, qui mout estoit preudomme et de 
grant ceur, que il venist a Soissons parler a eulx; et il vint a 
leur mandement. 

Quant il sceurent, que il estoit prés, ils issirent de la ville 
contre lui et grant honneur lui firent. Lendemain s' assamblerent 
ou jardin nostre Dame de Soissons; les barons prierent au 
marchis, que pour dieu vosist prendre la crois et estre chief 
de l'ost et presist l'avoir le conte Thiebaut et ses gens. Le 
marchis leur ottrya, si prist la eroix. Apres leur dist que il s' en 
iroit pour atourner ses besongnes et seroit en Venise au jour que 
nommé estoit; lors se departirent et ala chascun en ses affaires. 

Entre tant que les barons tenoient leurs parlemens, ser- 
monnoit on par toutes terres des erois. Mout en croisa un pre- 
stres, qui avoit nom Fouques de Nuelli, qui siet entre Laigny 
et Paris. En ce temps prist une tres grief maladie au conte 
Gyeffroy du Perche dont il morut. Ce fut grant dommage, car 
moult estoit vaillant chevalier et hardi. Il eommanda en son testa- 
ment, que Estievene, son fils, eust son avoir et menast ses gens. 

La nouvelle de ceste enprinse s' espandi moult loing. Quant 
le soudan d’Egipte, qui avoit esté frere Salhadin et qui avoit 
son neveu de Damas deshireté, entendi ces choses, il s' en alla 
en Egypte et fist mout bien garnir ses fortereces; puis envoia 
a Venisse et manda aux Venissiens, que se ils povoient tant 
faire, qu' ils destournassent les Crestiens d' aller en Egypte, il 
leur donroit du sien largement et grandes franchises ils aroient 
en ses pors. Aveucq ce leur envoia biaus dons. 


Curonicum GALLICUM INEDITUM. 333 


Entre tant que le soudan estoit en Egipte, le soldan de 
Halape et le fils Sahhadin, qui deshiretés estoit, assirent Damas 
atout mout grant plenté de gent. Ceulx le firent scavoir au 
soldan d'Egipte, qui s'en vint hastivement vers Jherusalem et 
envoya a ceux qui estoient devant Damas, si fist tant par son 
sens et par loyer, que ceux en rechurent, que ceux se leverent 
du siege et s'en rallerent en leur pays, ne onques le soudan de 
plus pres ne les approcha. 

Or vous dirons des eroisiés. Apres la pasque vint Jehan 
de Neeles a grant compaignie du port de Druges. Le conte 
Bauduin leur fist jurer sur sains, que ils siervoient l' estoire de 
Venise, en quel lieu que ils searoient que le eonte seroit. En 
celle compaignie envoya Henry d'Anjou, frere du conte et plui- 
seurs autres nefs chargies de draps, de viandes, et de autres 
choses, qui leur avoient mestier, et grant plenté de bon servans 
y allerent meismes; mout fu belle celle hystoire. Ils se adre- 
cherent vers les destrois de Marroc et aussy les autres barons 
s'en partirent de leurs pays. 

Le conte Bauduin de Flandres si laissa le conte Phelippe 
de Namur, son frere, bail et garde de sa terre et de sa femme, 
la contesse, que il couvint demorer pour ce quelle estoit 
enchainte; le conte avoit d'elle une jovene fille, qui n'avoit pas 
plus de deux ans. Elle avoit nom Jehanne. Le conte alla tant 
par ses journées, que il vint a Venise, si se loga en une isle, 
que on claime Saint Nicholas au port, et a fait, que les autres 
venoient, se logoient en celle isle. 

Là leur vint nouvelles que mout de pelerins s'en alloient es 
autres pors, pour ee eurent conseil d'envoyer contre les pele- 
rins, et le conte Loys qui encore n'estoit venu, pour requerre 
que ils ne laissassent mie le port de Venise, si comme ils avoient 
prommis. 

En ce message alla Hue, le conte de Saint Pol et Gyeffroy 
de Villeharduin. 


334 Regex: ByzaNTINI PER FRANCOS EvEnsio. 


Quant ils vinrent a Pavie, ils trouverent le conte Loys de 
Blois et des chevaliers grant plenté et d'autres gens, de quoy 
la plus grant partie n'avoient talent d'aler a Venise. Mais les 
messages parlerent tant a eulx et tant leur moustrerent de rai- 
sons, que ils changerent leurs pourpos et s' en alerent aveueques 
les autres; non pourquant aucuns en eut, qui ne se vorent 
remuer, ains laissierent la compaignie des pelerins et s'en 
allerent as autres pors; de ceulx fu Villain de Nuelli, Henri 
d'Argillieres, Gilles de Traseignies, qui estoit homme liege 
au conte Bauduin, qui lui avoit donné V. cens livres pour aller 
aveueq lui, Renart de Dantpierre et Henry le [leg. de] 
Longchamp. 

Aveueque eulx se partirent grant plenté de chevaliers et 
de sergans. Ceux passerent a Acere; bien y eut Ill. cens che- 
valiers et grant plenté de boine gent. Entre les autres y fu le 
conte de Forois; celui ne vesqui gaires, depuis que il fu arrivez, 
ains moru. Le conte de Danpierre, qui la estoit, dist au roy 
Aymeri, que il vouloit les trieues brisier; ear ils estoient gens _ 
assés pour la guerre maintenir; le roy dist que ee ne feroit il 
pas, ains attenderoit les aultres barons, qui a Venise estoient. 
De ce eut le conte Regnart grant desdaing, si parla a ses 
compaignons fant, que il li eurent couvent, que ils iroient en 
Anthioce aidier le prince contre le roy d' Ermenie. Ils se par- 
tirent d' Aere jusques a quatre vins chevaliers et d'autre menue 
gent assés. Il errerent tant que il vinrent a Gybel, qui siet 
entre le chastel de Margat et la Liche. Ils se logierent devant, 
ear la ville estoit des Sarasins. 

Surie. 

Quant le signeur de la Liche, qui celle terre tenoit, sceut 
que ils estoient Chrestyens, il leur fist venir grant plenté de 
viandes et a bon marchié; car il estoit es trieues du soudan et 
pour ee vint il a eulx et leur dist, que il n' avoient puissance de 
aller en Anthioce sans conduit; et se il vouloient, il manderoit 


Curonicum GALLICUM INEDITUM. 335 


au prinche, que il leur envoiast conduit et ils demourassent 
entretant illueeq; ear il ne vouroit mie que mal leur avenist tant 
comme les trieues du soudan duroient. 

Ceulx dirent que il n'aresteroient mie et que il estoient 
assés gens pour eux meismes conduire. Lendemain se apparil- 
lierent et se mirent au chemin. 

Quant le Sarrasin vit, qu'il ne demouroient pas, il dist, 
que il ne voloit mie, que on leur fesist damage en sa terre. 
Lors aveueque eulx alla tant eomme son povoir dura, et puis 
s'en retourna. 

Les Crestiens allerent avant; mais ne furent gaires 
eslongiés, quant mout grant plenté de Turs saillirent d'un 
embuschement, qui leur coururent sus, si en ochirent grant 
partie et le remanant menerent en prison. 

Le eonte Loys et le remanant allerent en Venise et se 
logerent aveucque les autres, qui devant estoient. . . . . . 

De Venise. 

Or lairons a parler des Tartaires, jusques a une autre fois, 
si dirons des pelerins qui estoient en Venisse. 

Quant le conte Bauduin de Flandres et de Haynau et les 
autres barons furent en Venise, si comme nous avons dit dessus, 
le Due de Venise leur requist, qu'il payassent l'avoir si comme 
il avoient en couvent; ear le navire estoit tout apparillié. 
Adont les barons firent le passage pourchacer parmi l'ost. 
Assés y ot de ceux qui disoient, que il n'avoient povoir de 
payer. Les barons prindrent ce qu'il peurent. 

Quant il eurent tout assamblé, il ne peurent acomplir leurs 
convenances de trop loing; dont se conseillierent les pelerins. 
Tels y eut qui dirent, que les Venissiens avoient bien tenu eou- 
vent et pour ce seroit bon, que les barons et ceux qui pooir 
avoient, mesissent tant du leur, que on peuist acomplir leur 
convenance; car la deffaute estoit par ceux, qui la n'estoient 
venus, et mieux estoit, que ils mesissent de leur avoir, que ils 


336 Resnı ByzaNTINI PER FRANCOS EVERSIO. 


perdissent ce que il y avoient ja mis et que on les tenist pour 
menteurs. 

Grant partie des barons et de l'autre gent, qui la estoient, 
qui bien vosissent que celle compaignie faillist et que il peuissent 
aller as autres pors, disoient que ils n'i mettroient plus et que il 
avoient payé larghement leur passage, et se on ne les voloit 
passer, que ils iroient aux autres pors. Les autres dirent, que 
il amoient mieux a donner ce que il avoient, et aler povre ou 
service nostre signeur que l'ost se departist; car nostre sire 
leur renderoit bien leur service. Lors enprunterent le conte 
Bauduin de Flandres, le conte Loys de Blois, le Marchis de 
Monferrat, le conte Hue de Saint Pol et ceux qui a leur accord 
se tenoient grant avoir aveue ce que il avoient du leur et le 
delivrerent au Duc. Et quant le Due eut receu celui avoir, si 
demorerent les pelerins encore endetez de XXX. IIII. mil mars. 

Dont parla le Due de Venisse a sa gent et leur dist: 
Signeurs, ces pelerins n'ont povoir de plus payer, parquoy vous 
averés gaignié celi avoir, se vous volés pour ce que ils faillent 
de couvent; mais il en poroit venir blasme a nostre terre, se on 
scavoit que nous euissons ainsi ouvré par convoitise. Mais se il 
vous voloient aidier a reconquerre Gadres en Esclavonnie, que 
le roy de Hongrie nous a tolue, je loeroye que on leur respi- 
ast l'avoir de quoy il sont en deffaute vers nous, tant que 
dieu leur donnast eur de gaignier ensamble chose, dont il nous 
peussent payer. Ceulx l'otrierent voulentiers. 

Lors vint le Due aux barons et leur dist, que se ils vou- 
loient aidier Gadres a reconquerre, il leur soufferoient l'avoir 
tant que il aroient povoir de le payer. Les barons qui bien 
virent que ils estoient es mains des Venissiens, ottryerent 
ceste chose. 

Le Due qui mout voloit essauchier le pelerinage, fist assem- 
bler ee qu'il peut avoir de gent, en l'eglise Saint Mare, et 
voyant tous, prist la eroix et l'atacha a son chapel de bonnet 


CunoNicuM GALLICUM INEDITUM. 337 


pour ce que plus de gens le peussent veoir. Bien avoit occasion 
de demourer, s’il eust volu, car il estoit de grant eage et ne 
veoit a paine goute pour une playe, qu’il avoit eu en la teste, 
dont il avoit la veue ainsi comme perdue, et neantmains avoit 
il les yeux bien biaus en la teste; mais il avoit si grant talent 
de aidier a la besoigne nostre signeur, qu'il en oublia tout le 
empeschement qu'il avoit. 

Quant les Venissiens virent la croix, que le Due avoit 
prise, ils coururent a l'autel et mout grant nombre s'en croisa. 
Lors commencherent les nefs a apparillier et livrer a chascun 
ce que besoing leur fu. 

En ce temps vint une grande compaignie d' Allemaigne de 
pelerins, dont les barons firent grant joye. Entre les autres y 
estoit l'evesque de Havestat'), Bertou le conte de Casselen- 
bourg), Garnier de Hollande, Tieri d' Alost, Rogier de Surcre, 
Alixandre de Jullers et maint autre. 

Quant les nefs furent chargies de ce que besoing fu, il se 
partirent du port. Les Venissiens firent porter plus de trois 
cens, que perrieres, que mangoniaus. Il singlerent tant que il 
vindrent devant Gadres la vegille de la Saint Martin an mil 
II* et III. 

La ville estoit forte et bien fremée. Les pelerins prinrent 
a force le port et rompirent les chainnes, qui mout estoient 
fortes et grosses. Puis descendirent a terre et se logerent entre 
le port et la ville. 

De Venisse. 

Quant ceux dedens virent si grant plenté de gens, il eurent 
paour; si manderent au Duc de Venise, que ils se renderoient 
sauves leurs vies. Le Duc respondi que conseil en aroit aux 
barons. Entre tant que il y estoit allé, ceux qui l'ost vouloient 


!) L e. Conrad de Halberstatt. *) I. e. Bertold de Kazzenellen- 
bogen. 
Fontes. XII. 22 


338 Resnı ByzaNTINI PER FRANCOS EVERSIO., 


faire depattir, parlerent aux messages de Gadres et leur dirent 
que il n'estoit mie besoing d'eux rendre; se il se povoient 
deffendre des V.nissiens, il n'avoient garde des pelerins. Les 
messages euidierent qu'il deissent verité; pour ce s'en retour- 
nerent en la ville et conterent a leurs gens ceste chose, qui 
mout joyeux en furent. Le Duc, qui estoit allés aux barons, 
leur conta l'offre, que ceux de la ville lui avoient fait; mais il 
ne l'avoit pas voulu prendre sans leur!) conseil. Les barons lui 
dirent, que il le presist, ear ils lui eonsilloient; dont s'en 
retourna le Duc en sa tente et cuida trouver les messages; et 
quant il entendi, que les pelerins les en avoient fait aller, mout 
en fu courouciez; ne demora gaires apres, que l'abes de Cler- 
vaus de l'ordre de Cistiaux vint en l'ost et deffendi aux pele- 
rins, sur paine d'eseumeniement de par l'apostole, que il ne 
assaillissent a la cité. Ceste deffense fist l' apostole par le requeste 
le roy de Hongrie. 

Quant le Due de Venise sceut ceste chose, il alla aux barons 
et leur dist ,Seigneur, j'avoie plait d'avoir ceste ville a ma 
voulenté, mais vos gens le m'ont destourbé; je vous requier, 
que vous m'aidiés le ville a conquerre, si comme vous le m'aves 
en couvent. 

Les barons se tirerent d'une part et eurent conseil que ils 
feroient. Bien virent que, se il aidoient le Due, que c'estoit 
contre la deffense de l'apostole, et se ils ne lui aidoient, ils lui 
fauroient de couvent. Au darrain se assentirent, que ils tenroient 
leurs couvenances. 

Lors vinrent au Duc et lui dirent, que il li aideroient. Dont 
s' en allerent lendemain logier devant la porte de la ville et firent 
drechier grant planté de perrieres et de mangoniaus, si assail- 
lirert mout viguereusement. 


1) le’ sie, l leur. 


CnRoNIcUM GALLICUM INEDITUM. 339 


Quant l'assaut eut bien duré V. jours, ceulx de la ville 
eurent paour, si firent paix au Due et lui rendirent la ville. Le 
Duc fist les barons assambler et leur dist „biaus signeurs, 
nous avons ceste ville par l'ayde de dieu et de vous; yver est 
8i avant, que vous ne povez mouvoir devant pasques; pour ce 
loe je, que nous demorrons en ceste ville, qui est bien garnie 
et vous en arés la moitié et nous l'autre. A ce s' accorderent 
bien les barons, si fu la ville partie“. Apres furent les hosteux 
delivrés a chascun seloncq ce qu'il estoit. Dedens le tiere jour, 
que il furent herbegiés, commencha une meslée entre les Venis- 
siens et les Franchois, de quoy il en y eut d' une part et d'autre 
grant plenté de mors et de navrés. 

Entre les autres y fu ochis ung vaillant chevalier, Gille de 
Landas avoit nom. Les barons de l'ost et le Due de Venise 
eurent mout grant paine, ains qu'il eussent la meslée deffaite; 
mais au darrain les departirent et mirent a point. 

Dedens la quinzaine vint le marchis de Montferrat et Mahieu 
de Monmorensi et Pierre de Bracuel, qui avoient demouré en 
Venisse avoec les autres; les barons les rechurent a grant 
honneur. Ainsi sejournerent celui yver a Gadres. 

Anchois que il se departissent de la, y vint le fils de I’ Em- 
pereur Kyr Sae de Constantinoble, qui en Hongrie avoit demoré 
avoec son oncle. Il avoit oy nouvelle de celle grande planté de 
pelerins pour ce estoit venu a eux prier, que ils li aidassent a 
recouvrer son hiretage et ils leur donroit ce que ils vouroient. 
Les barons et les Venissiens se conseillerent de ceste chose. 

Au darrain apres mout de traitiez fu couvenaneie, que se 
les barons pooient remettre le fils de I’ Empereur Kyr Sae en 
son hiretage, il metteroit tout l' Empire de Constantinople a 
l'obeyssance de Rome, dont ils estoient partis, grant temps 
avoit, et payeroit aux pelerins leur passage et leur donroit 
Il. mil, mars d'argent et viandes a tous ceux de l'ost. Apres 


22* 


340 Reenı BYzantını PER FnANCOS EVERSIO. 


iroit il en Babilone aveucque eux, ou il envoieroit X. mil hommes 
a ses despens et les y tenroit ung an. Apres tenroit V.* cheva- 
liers du sien en !a terre d'outre mer, tant comme il viveroit. Et 
il lui jurerent que il lui aideroient a leur povoir. 

De Hongrie. 

Quant ces choses furent affermées, le varlet s'en alla en 
Hongrie pour prendre congié a son oncle et lui atourner et fu 
jour mis, quant il revenroit aux pelerins. 

En ce tempore Jehan de Neele et le navire, qui estoit meu 
de Flandres, s'en estoient passés par les destrois de Marroch, 
si prinrent une cité sur Sarasins, ou ils firent grant gaaing. 
Puis le donnerent aux freres de l'espée, qui bien la garnirent. 
Apres s'en allerent a Marseille et envoyerent au conte Bauduin 
pour scavoir, ou il vouloit que ils venissent. Il leur manda que 
il venissent au port de Mousson en Commenie, mais il ne le 
firent mie, ains s'en allerent a Acre. 

Les barons eurent conseil et envoierent a l' apostole Mielon 
l'evesque de Soissons et maistre Jehan de Noyon, le chancelier 
le conte de Flandres et deux chevaliers, dont l'un fu Robert 
de Bove et l'autre Robert de Friaise pour querre leur absolu- 
tion et leur firent jurer, que ils revenroient a eux tantost comme 
il aroient faite leur besongne. Dont s'en allerent ses mes- 
sages. Mais Robert de Bove s'en alla en Surie et laissa ses 
compaignons. Les autres s'en allerent a l'apostole et lui 
requirent l'absolution de par les barons de ce quil avoient 
aydie aux Venissiens contre son commandement, et bien lui 
dirent, que ce fu par le deffaute de leurs compaignons, qui les 
avoient laissiés. 

L'apostole, qui bien scavoit que disoient verité, donna a 
l'evesque povoir d'eux rassoure et d'estre legat tant qu'il en y 
envoieroit un autre; et leur manda que ils tenissent l'ost 
ensamble. Dont s'en retournerent a Gadres et rassolurent tous 
les pelerins. 


UnRoNnıcuM GALLICUM INEDITUM. 341 


Quant le may fu entré, tous les pelerins se apparillerent 
et leurs nefs, et se allerent logier sur le port. Les Venitiens 
firent abatre les murs de la ville, et puis entrerent es nefs. 
Le conte Simon de Montfort se parti de leur compaignie 
et s'en alla au roy de Hongrye. Aveuc lui s'en allerent Guys, 
ses freres Simon de Neafle, Robert Mauvoisin, Drues de 
Cresson Essart et maint autre. Petit apres se parti de l'ost 
Enguerran de Bove, Hue son frere et ceux de leur pays 
que il en peurent mener. Pour ce ne se laissa mie l'ost a 
mouvoir; mais anchois, qu'il eussent gaires esré, les rataindi 
Alexes, le fil Kyr Sae l' Empereur, de qui nous avons dit 
desus. Il fu recheu a grant honneur; si s'en allerent 
ensamble et prindrent port a Duras. Ceux de la ville leur 
rendirent la ville et firent foyaute au varlet. Apres s'en 
allerent a Corfol en Commenie; si se logerent en l'isle, 
qui mout estoit plentureuse et la demourerent bien trois 
semaines. 

En celui jour s' assamblerent ceux qui l' ost vouloient def- 
faire, ec’ est a scavoir Oedes le Champegnois de Chanlite, Jaques 
d' ÀAvesnes, Pierre d' Amiens, Guy le chastelain de Coucy, Ogier 
de Saint Simon, Guy de Capes et Clarembaut son neveu, Gisles 
d'Ausnoy, Guys de Pesnes, Aine son frere et maint autre, qui 
avoient juré, que ils se tenroient a leur accord, et sachiez que 
il y avoit pres la moitié de l' ost. 

Quant les barons de l'ost le sceurent, mout en furent 
esbahis; bien virent que, se ceux se partoient de l'ost, que il 
n'aroient povoir de faire ce que il avoient en pourpos. Dont 
eurent conseil que il [add. Jeur] iroient prier de demourer; si 
s' en allerent en une valée, ou ceux tenoient leur parlement, si 
s’agenouillerent devant eux et leur pryerent, qu'il eussent 
merchi d'eux meismez et qu'il ne se deshonnourassent mie. Et 
bien leur dirent que ils ne se mouveroient de genous, tant qu'il 
eussent ottroyé le demourer. 


342 Resnı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 


Quant ceux virent leurs signeurs agenouillier, mout grant 
honte en eurent et grant pitie; si se tirerent ariere et eurent 
conseil, si respondirent que ils demouroient jusques a la Saint 
Michiel, par si que les barons leur ereanteroient, que dedens 
les XX. jours apres, que il les semonroient, ils leur liveroient 
navire sans mal engin pour aller en Surye. 

Ainsi fu ottroyé et juré. Dont entrerent es nefs et se par- 
tirent du port la vigile de Penteeouste l'an de l' inearnation nostre 
signeur mil II* et III. 

Surie. : 

La contesse de Flandres, qui estoit demorée enchainte, 
quant elle eut porté son terme, si se delivra d'une fille, qui eut 
nom Marguerite. Apres fist apparillier son erre et s'en alla 
apres son signeur le conte Bauduin. Elle monta sur mer a 
Marseille, et arriva a Aere, ou elle cuida trouver le conte, et 
quant elle entendi, qu'il estoit en Grece, elle envoia a lui et li 
fist scavoir que elle estoit a Acre. 

L'ost qui s'estoit parti de Corfol, si eomme vous aves oy 
dessus, errerent, tant que il arriverent par mer a Nigrepont. 
La s'arresta l' ost; mais le fils de I’ Empereur et le marchis de 
Montferrat et le conte Bauduin de Flandres s'en allerent atout 
une partie de leur gent en une isle, que on appelle Andre. 
Quant ceux de la terre sceurent, que ο᾽ estoit le fils de I’ Em- 
pereur Kyr Sae, il le rechurent a grant honneur et joye, et lui 
donnerent du leur assez. Apres se partirent de la et s'en 
allerent vers leurs compaignons, qui s'estoient tirés a Bouke- 
daine, c'est ou le bras Saint George chiet en la mer; mais 
anchois qu'il venissent a leurs eompaignons, moru le chastelain 
de Coucy et fust jettez en la mer. 

Quant il furent tous assamblez a Boukedaine, il eurent 
conseil, si allerent par le brach qui estoit devers Constentinople. 

Il se tirerent ariere le plus tost, qu'il peurent et prinrent 
port devant le chastel de Calcedoine, si entrerent ens les 


CunoNicuM GALLICUM INEDITUM. 343 


barons, et les autres se logerent en tentes et en paveil- 
lons, si sejournerent ung jour et prirent de bleds et de 
la proye de la terre, dont il y avoit grant plenté. Et puis se 
partirent de la et s'en allerent contre val le brach jusques a 
un palais, que on claime l' Eseutaire. 

Quant l' Empereur Alexes le sceut, il issi de Constantinople 
et vint d'autre part la rive a tres grant plenté de gent et fist 
tendre ses pavillons, si demora illuec pour deffendre la rive, 
que les pelerins n'i passassent. Ainsi sejournerent les deux osts 
IX. jours. En ce terme issi de l'ost des Franchois, Oedes de 
Chanlite, Oedez son frere, Ogier de Saint Simon et Manecier 
de l'Isle, et eurent bien en leur compaignie quatre vins 
chevaliers. 

Quant il eurent eslongié l'ost pres de trois lieues, il ehoi- 
sirent au pié d'une montaigne pavillons et tentes. Il allerent 
celle part. Le Megidus de l'Empereur, qui la estoit logiez, 
avoit bien V." chevaliers Gregois avoec lui. Quant il perehurent 
les pelerins, ils coururent aux armes et se tinrent tous rengiés 
devant leurs tentes. Les pelerins les approchierent, puis leur 
eoururent sus mout viguereusement. La bataille ne dura gaires; 
car les Grigois se desconfirent et tournerent en fuite. Les pele- 
rins les syevirent une piece, assez en ochirent et puis retour- 
nerent par (por?) le harnas. Assez y prinrent chevaux et autre 
gaaign, que il emmenerent en l'ost et le departirent a grant joye. 

Lendemain vint un message aux barons de par l' Empereur, 
qui apporta lettres de ereance et leur dist „Signeur, I’ Empe- 
reur vous mande, que il scet bien, que vous estes la milleur 
gent du monde et de la meilleur terre, et que vous estes meus 
pour aller secourre le sepulere, si s'en merveille mout, pour 
quoy vous estes venus sa terre destruire; car se vous estes 
poures, il vous donra volentiers de ses viandes et de son avoir, 
et vous en laissera aller. Nonpourquant avoit il bien pooir de 
vous retenir, se vous estiez XX tans, que vous n'estes^. A tant 


944 Reenı ByzaNTINI PER FRANCOS EVERSIO. 


se teut le message et par le conseil et la volenté des barons 
respondi Quenes de Bethune, qui estoit sage chevalier et hardi 
et bien parlant; si dist: „Biau sire, les barons ne sont pas en 
la terre de vostre signeur; car il n'y a riens et ce que il en 
tient, il le tient eontre raison et desloyaument. Ains est la terre 
de son neveu, qui chi est aveucque nous et qui fu fils l' Empe- 
reur Kyr Sach. Et se vostre sire voloit venir merci eryer a lui 
et rendre sa terre, les barons lui prieroient, qu'il euist merey 
de luy, et que il lui donnast de sa terre tant que il peust vivre 
honnourablement; et s'il ne veut ce faire, ne soyez si hardis; 
que vous venés plus ce message faire“. A tant s'en rala le 
message a l' Empereur. 

Lendemain eurent les barons conseil, que ils mousteroient 
le fils de l'Empereur au peuple de Constentinople. Si entra le 
Due de Venise et le marchis de Monferrat et le fils de I’ Empe- 
reur en une galee, et les barons entrerent es autres; si s'en 
allerent seloneq les murs de Constentinople, eryant, „Signeurs, 
vecy vostre signeur droiturier*. Il y avoit sur les murs grant 
plenté de gent, qui les regardoient; mais n'y eust celui, qui 
osast parler a eux. Quant les galees eurent alé de l' un bout 
jusques a l' autre, elles retournerent a leurs herberges. 

De Constantinople. 

Lendemain il deviserent leurs batailles et fu dit, que le 
conte Bauduin de Flandres et de Haynau aroit la premiere, 
Henry son frere (excidit 7 autre), la tierce fist le conte Hue de 
Saint Pol, la quarte fist le conte Loys de Blois, la quinte fist 
Mahieu de Monmorensi; avec lui Oedes de Chanlite, Gioffroy 
de Villeharduin, Ogier de Saint Simon, Manecier de l'Isle, Mile 
de Braibant, Makaire de Sainte Menehaut, Jehan Fromont, Guys 
de Capes, Clarembaut son neveu et Robert de Rouscoy. La 
VI* fist le marchis de Monferrat atout les gens de son pays. 

Quant le jour fu venu, qu'il eurent devisé de prendre terre 
par devers leurs anemis, ils se mirent es nefs et passerent 


CunoNicUM GALLICUM INEDITUM. 345 


viguereusement outre; puis yssirent des nefs et se rengierent 
sur la rive. L'Empereur et les Grez firent semblant d' eux bien 
recoeillir; ear trop avoient grant plenté de gent, mais quant 
ils virent les pelerins approchier, ils se mirent a fuir vers 
Constentinople. 

Dont firent les barons mettre leurs chevaux hors des nefs 
et monterent sus et puis allerent aux tentes de l' Empereur, que 
ils trouverent toutes tendues. Apres eurent conseil, se il se 
logeroient devant la tour de Galathas, et il s’i logerent. Jusques 
a Constentinople avoit une chaine mout grosse qui tenoit les 
nefs, que elles ne pooient entrer ou port sans le congié de ceux 
dela tour. L' Empereur l'avoit bien garnie de grant plenté de gent. 

Lendemain firent une saillie en l' ost et yssirent de la tour. 
Ceux s' estourmirent et coururent aux armes. Jaques d' Avesnes 
et les siens y vinrent tout premier. [18 furent a pie et contre- 
tinrent leurs anemis grant piece et mout furent en grant peril. 

Jaquez d'Avesnes y fu feru d'une glave parmi le visage; 
mais Nicholas de Genlain, qui aveuc lui estoit fu monté, si vint 
a rescousse et en eut ce jour grant pris. Les autres de l'ost 
vinrent a grant esploit, par quoy ceux se desconfirent et tirerent 
a garant devers les nefs, en quoy il estoient venus de Consten- 
tinople en la tour par quoy il en y eut grant plenté de mors et 
de noyés. Anchois que il peussent estre recoeillis ens les autres, 
qui retournerent vers la tour, eurent si grant presse a l' entree, 
que assés en y eut d'estains. Les pelerins les sievirent de si pres 
que il ne porent la porte fremer, ains entrerent ens aveuc eux, 
si en ochirent assés et le remanant prinrent. 

Ainsi fu pris le chastel de Galathas et le port gaignié. Si 
firent conduire leurs nefs ens; puis eurent conseil les barons, 
si s'acorderent que les Venissiens assauroient par mer et les 
Franchois par terre. Quant il eurent quatre jours sejourné et 
leurs choses bien atournees, il se armerent tous. Si se tirerent 
en leurs nefs les Venissiens avant et les Franchois par terre 


346 Recnı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 


les batailles rengyes tant que ils vinrent devant Constantinople. 
Il attendirent grant piece, mais nus n'yssi contre eus. Lors 
eurent les barons conseil, que il se logeroient entre le palais 
de Blakierne et une abeye, que on claime le chastel Buyemont. 
Si firent tendre leurs tentes et les engins drecier et deviserent, 
que une bataille seroit toute armee pour garder les engins en 
l'ost. Ceuls de la eité les tenoient si court, que il π᾿ avoient 
povoir d'eslongier l' ost quatre arbalestrées loing, pour querre 
viande ne chose, qui besoing leur fust; par quoy il eurent grant 
souffraite; car n'avoient gaires de viandes, se farines nom 
(i. e. non) et de ce encore n'y avoit gaires, ne char fresche 
fors leurs chevaux, que les Grez leur tuoient souvent; tele heure 
estoit. Il firent bonnes lices entour leur ost; les Venissiens 
estoient en leurs nefs, si apparilloient leurs engins et leurs 
eschielles. Ung jour faisoient les Bourguegnons le guet, une 
partie des Grees yssirent de la ville et leur coururent sus. Ceux 
se deffendirent si bien que il les mirent arriere d'eux par force 
et prindrent ung des plus vaillans Grecs de la cité, qui avoit 
non Constantins Lascres. 

Petit estoit de jours que ceux qui estoient de dedens, ne 
fesissent saillies en l' ost, par quoy mainte fois y avoit perdu et 
gaaignié. Ainsi dura ceste chose X. jors. Apres eurent les 
barons devisé l'assaut par mer et par terre. Si alla le conte 
Bauduin de Flandres et de Haynau et Henry son frere, le conte 
Loys de Chartres et de Blois, le conte Hue de Saint Pol et tous 
cheux de leurs batailles, le marchis de Monferrat et la bataille 
de Champeignois et des Bourguegnons et Mahieu de Monmo- 
rensy garderent par devers les champs ; l'assaut commencha fort 
et dur et maint homme y eut blechié d'une part et d'autre. 

Les Venissiens, qui estoient es nefs et qui estoient tout 
prests pour assaillir, se tirerent viguereusement vers les murs. 
Le Due, qui mout estoit vaillant chevalier, fist aller sa nef a 
terre devant toutes les autres, puis sailli hors et prist le 


CHRONICUM GALLICUM INEDITUM. 347 


confanon Saint Marc. Tantost que les Venitiens virent le con- 
fanon Saint Marc a terre, si saillirent hors des nefs et appor- 
terent eschielles et les drecerent aux murs. 

Ceux de dedens se deffendoient ce qu'il povoient, mais il 
y avoit mout grant plenté d’arbalestriers dehors; et sachiés 
que Gieffroy de Ville Harduin et plusieurs autres tesmongnerent 
pour verité, que le confanon Saint Mare fu veu en une des tours 
et si ne sceut on, qui lui (leg. 7 1) porta. Quant les Grecs le 
virent, il se desconfirent et guerpirent les murs. Les Venissiens 
monterent sus a grant esploit et prindrent jusques a XX. tours; 
si les garnirent bien et puis le firent scavoir en l'ost. 

De Venisse. 

Quant I’ Empereur Alexes sceut, que les Venissiens estoient 
en la cité, il envoya grant plenté de gent celle part. Quant les 
Venitiens les virent venir, il bouterent le feu entre eux et les 
Grecs, s'y ot si grande fumiere que il ne povoient veoir les 
Venissiens ; pour ce se tirerent ariere, les Venissiens se mirent 
es tours. 

Dont yssi ' Empereur hors de la cité a tres grant nombre 
de gent et chevaucha vers l' ost les batailles rengies. Quant les 
barons virent les Grecs aprochier, il yssirent hors et se ren- 
gierent devant leurs lices ; ne voulurent mie aller a plains champs, 
ear n'avoient que six batailles et ' Empereur en avoit plus de 
soixante; de quoy la mendre estoit plus grande, que nulle des 
leur. Et quant le Due de Venise entendi, que l' empereur s'en 
estoit venu pour combatre aux pelerins, il fist ses gens descendre 
des tours et dist, qu'il yroit vivre et morir aveueques ses 
compaignons. 

Lors alla tant, qu'il joindi aveuques eux. Les Greez furent 
si aprochies, que bien povoient traire les uns as autres. Ainsi 
furent mout longuement que les Grees assaillir n'oserent les 
pelerins en leurs lices, ne ceux ne se osoient mettre a champs. 
Au darrains se retirerent les Grez et allerent vers ung palais, 


348 Reenı ByzaNTINI PER Faancos EVERSIO. 


que on claime le Pelipot') et 1᾿ Empereur rentra en la eite. Les 
pelerins les sievirent le petit pas, tant que ils vinrent ens; puis 
rentrerent les pelerins a leurs herberges. La nuit assembla 
l' Empereur de son tresor ce qu'il peut et se departi de la ville 
tout priveement atout ses gens, qui sievir le voulurent. 

De Constantinoble. 

Quant ce vint au matin et que ceulx de la cité sceurent, 
que l'Empereur s'en estoit fuys, mout en furent esbahis. Il 
allerent en la prison, ou I' Empereur Kyr Sae estoit, qui avoit 
les yeux erevés. Si le vestirent de robe imperial et l'emporterent 
ou palais de Blakierne et obeirent a lui comme a signeur. Apres 
envoyerent en l' ost au fils de I’ Empereur et aux barons et leur 
manderent la chose eomment elle estoit alee; et manderent 
au fils de l'Empereur, que il allast a son pere. Les barons 
eurent conseil, que il n'i allast mie, ains y envoyerent bons 
messages pour scavoir la verité; et se il trouvoient la chose 
ensi, il requerroient I" Empereur, que il asseurast les couve- 
nances, que son fils avoit fait aux pelerins; et se il ne le voloit 
faire, bien lui deissent que ils ne laisseroient pas son fils 
partir d'eux. 

Constantinoble. 

En celui message allerent Mahieu de Montmorensy et Gyef- 
froy de Ville Harduin; le Duc de Venise y envoya deux de ses 
chevaliers. Ces messages allerent tant que ils vinrent au palais 
de Blakierne; puis furent menés devant l'Empereur, qui mout 
honnourablement les rechut. Apres parla Gyeffroy de Ville Har- 
duin et dist a l'Empereur ce que les barons lui mandoient. Si 
devisa toute la couvenance; l'Empereur respondi que mout 
estoit grief a faire, mais nonpourquant tant avoient servi lui 
et son fils, que se il leur donnoit tout l' Empire, il le tenroit a 
bien employé. 


!) Cfr. Du Cange Constant. Christ. p. 134. 


CnnoNicuM GALLICUM INEDITUM. 349 


De Constantinoble. 

Dont furent les couvenances escriptes et seelees; les 
messages s'en retournerent en l'ost et conterent aux barons 
comment ils avoient faite leur besongne. Dont monterent les 
barons et le fils de l' Empereur et s'en allerent en Constenti- 
nople. Grant joye fist l' Empereur a son fils et as barons. Apres 
prya as barons que ils fesissent leurs gens logier d'autre part 
le port, ear il se doubtoit, que se il logoient en la ville, que 
meslée ne sourdist. Ceulx le firent volentiers et trouverent grant 
plenté de biens et bon marchié de viandes; car mout furent 
communels les Gres et les Latins. Petit apres s'assentirent 
que le fils de l' Empereur fust couronnez. Si prindrent jour a 
la feste Saint Pierre entrant aoust. 

Constantinoble. 

Quant le jour fu venu, il fu couronné a grant joye et y 
fist on mout grant sollempnité. Apres commencha a payer l'avoir 
que il devoit; et a fait que il payoit les barons, le departoient 
par l'ost, selonq que ehaseun en devoit avoir. Le nouvel Em- 
pereur alloit souvent veoir les barons et mout les honnouroit. 

Ung jour les assembla ou paveillon le conte Bauduin de 
Flandres et de Haynau, si leur dist: ,Je sui Empereur par 
dieu et par vous, qui m'avés fait le plus grant service, qui 
onques fu fait a homme. Assez de gent me moustroient biau 
samblant, qui ne me aiment mie ; ear mout ont les Grieux grant 
despit de ce que j'ay recouvré mon heritage per vostre force. 
Le terme de vostre alee est court et la compaignie de vous et 
des Venissiens ne dure que jusques a la Saint Michiel; et je 
ne pouroye pas vostre couvenance acomplir dedens ce terme, et 
d'autre part, se vous me laissiés, je demoroie tous seuls. Pour 
ce vous prie je, que vous demourez jusques au mars, et je 
alongerai vostre ystoire de la Saint Michiel a ung an, et payerai 
les cousts as Venissiens, et vous donroy ce que vous sera besoing 
jusques a Pasques. Car ey en dedens aray je ma terre si bien 





350 Rrcwi Brzaxtını rer Faaxcos gvERSIG. 


mise a point a l'avde de dieu, que je n'aray nulle doubte de 
mes ennemis^. De ceste chose eurent les barons conseil atout 
le commun. Assés y eut de ceux qui volentiers eussent ceste 
chose deffaite, pour ce que ils vouloient la besongne despiecier, 
mais les barons parlerent tant ensamble que la besongne fu 
ottrove. Si jurerent les Venissiens l'istoire et les barons leur 
jurerent eompaignie a tenir. 
De Constantinoble. 

Petit apres moru Mahieu de Montmorensi, dont ce fu grant 
damage; ear il estoit mout vaillant ehevalier. Ne demora gaires, 
que le nouvel Empereur yssi de Constentinople a grant com- 
p2ignie pour aller reconquerre son empire. ll mena avene lui 
le marehis de Monferrat, le conte Huon de Saint Pol, Henri, 
frere le conte Bauduin, Jaquemon d'Avesnes, σου de Chan- 
lite, Gillion de Coulemi et maint autre qui en leur compaignie 
estoient. 

L'Empereur ehevaucha selone le brach Saint Jorge et 
envoya une partie de sa gent d'autre part le bras. Toutes les 
terres, la ou rs passerent, leur furent rendues, et vinrent tous 
au commandement de l| Empereur, fors seulement Johannis, 
qui estoit rov de Blakie et de Bougberie. Celui s' estoit rebelle 
passe avoit XX. ans contre les autres Empereurs et avoit gaiqmie 
de leurs terres devers occident pres de la moitié seloneq le bras 
Saint George. 

Entretant que I’ Empereur estoit en l'ost. sourdi une meslée 
en Constantinople entre les Grieux et les Latins, qui demouroient 
en la ville, dont il y avoit grant plente. 

Entre ces choses bouta, ne say qui, le feu en la eité, mais 
en la fin fu si grans, qu'il ne peut estre estains, ains dura 
VIN. jours ou bien pres, parmi le travers de la ville. Mout y 
eut grant damage de hommes, de femmes et d' eafans, qui furent 
ars et tres grant nombre d'avoir perdu. Tous les Latins, de 
quelque terre que ils fussent, ne oserent onques puis demourer 


CunoNticuM GALLICUM INEDITUM. 351 


en la cité; mais entrerent ens barges et ens nefs atout ce 
que ils peurent avoir du leur et s'en allerent en l'ost des 
pelerins. 

Constantinoble. 

Le jone Empereur revint de l'ost ou il avoit grant piece 
esté, si fu receu a grant joye; des lors en avant se commencha 
l' Empereur a enorgueillir pour ses besongnes qui lui venoient 
si bien et n'aloit pas les barons veoir si comme il soloit. Et la 
paye que il devoit, faisoit petite et mout annuyeusement, tant 
que les barons se perehurent, qu'il leur estoit plus estrange 
qu'il ne soloit. Le marchis Boniface qui plus estoit privé de 
lui, que nul des autres, lui blasma souvent et reprochoit souvent 
les biens que les pelerins lui avoient fait. Il s'eseusoit povre- 
ment et leur mist plusieurs jours du payement faire de quoy il 
ne tint mie couvent. 

Quant les barons virent ce, mout en furent courouciez et 
par commun conseil envoierent a lui Quennon de Bethune, 
Gyeffroy de Ville Harduin, Milon le Braibant de Prouvins; le 
Due y envoya trois autres de son conseil. 

Ceux vinrent ou palais de Blakyerne, ou ils trouverent 
l'Empereur Alexes et son pere Kyr Saeh. Si leur requirent de 
par les barons que il leur tenissent couvent, et se ils ne le 
faisoient, sceussent de vray que ils ne les tenroient plus a 
seigneurs ne a amis, mais pourchaceroient le leur en toutes les 
manieres que ils pouroient. 

Mout tinrent les Grigois ceste parole a grant oultrage et 
mout en parlerent entre eux. Bien disoient que onques mais 
n'estoit advenu que nus hons eust deffié l' Empereur en sa 
chambre. Mout eut grant bruit ou palais, mais les messages 
n'arresterent puis gaires, que il orent dit ce que on leur avoit 
chargié; ains s'en retournerent en l' ost. Depuis celui jour en 
avant n'eut nulle amour entre les Gryus et les pelerins, mais 
commencha la guerre entre eux et eurent maint pongneis et 


352 RrcN: Brzantını per FnANCOS EVERSIO. 


mainte assemblée et tous jours perdoient les Gregois plus que 
les pelerins. 

Ainsi dura ce discort tout l'esté et quant yver fu entre, 
les Grigois emplirent une nuit jusques a XVII. nefs de buche 
seche et d'estoupes et de toutes autres choses qui bonnes sont 
a feu esprendre. Le vent venoit devers eux et il alumerent le 
feu es nefs et leverent leurs voiles. Le vent les mena sur les 
nefs des Venissiens toutes esprises. Le feu fu percheu de l'ost, 
si coururent aux armes. Les Venissiens eoururent a leurs nefs 
et les rescouirent a bien grant paine; car il y avoit sur la rive 
tant de Grieux qui tiroient a ceux qui les nefs rescouoyent, 
qu'il en blechierent pluiseurs; main en la fin n'y eut de perdu 
que une nef de marchandise. 

Apres ces choses s'assamblerent une mout grande com- 
paignie de Grieux et eurent conseil de trahir I’ Empereur. Entre 
les autres en y avoit un, qui mout estoit privez de luy. Il avoit 
non Moreufles. Il alla une nuit a la ehambre de Il’ Empereur, si 
le prist et mist en prison et chausa les hueses vermeilles et ses 
compaignons le menerent a Sainte Souffye; si le couronnerent 
a Empereur. 

Quant l' Empereur Kyr Sae sceut que son fils estoit pris 
et Moreuflez eouronnes, il en eut si grant dueil et si grant 
paour, que une maladie lui prist a ceste cause, dont il moru. 
Ne demora gairez apres que Moreuflez estrangle (1. estrangla) 
le jone Empereur en la prison ou il estoit et fist dire, qu'il 
estoit mort par maladie. Puis le fist enterrer honnourablement 
comme Empereur ; mais ce murdre ne peut estre celé, anchois 
fu tost sceu des Grieux et des Latins. 

Dont s’assamblerent les pelerins et les prelas de l' ost; si 
eurent conseil de ceste chose. En la fin les prelas et ceux, qui 
avoient le povoir de l'apostole, dirent aux barons et aux pele- 
rins, que se il avoient droite intention de conquerre celle terre 
pour mettre a la subjection de la foy de Rome, il leur ottrieroient 


Οππονιοῦμ GALLICUM INEDITUM. 353 


le pardon d’outre mer tout entier. Car celuy qui avoit son 
signeur murdry, n'avoit en la terre nul droit et tous ceux, qui 
le soustenoient et aydoient, estoient eseumeniez et hors de la 
eompaignie nostre signeur. 

De ceste chose eurent les pelerins grant joye et dirent que 
ils entreprendroient la guerre voulentiers. Ne demora gaires 
apres que Henry, frere du conte Bauduin, Jaques d' Avesnes, 
Bauduin de Biauvoir, Oedes le Champenois, Guillaume son frere 
et ceux de leur pays s'en allerent a une bonne ville, qui a a nom 
la Filée qui siet sur la mer de Roussye'). Ils le prinrent a force 
et y firent grant gaaing qu'il envoyerent en l'ost contreval le 
bras Saint George. [18 sejournerent deux jours; au tiers se 
mirent au chemin pour raller en l' ost. 

Quant l’Empereur Moreufles sceut que ceux s'estoient 
partis de l'ost, il prist grant plenté de gent et yssi de Con- 
stantinople le plus celeement qu'il peut, et se mist en ung 
embuschement, ou ceux devoient passer. Quant il les vit venir, 
il les laissa aller et quant ils furent tous passes, il se fery en 
l'arriere garde, que Henry, frere le conte Bauduin faisoit, qui 
bien le rechurent aux glaivez et aux espées et dura la meslée 
une piece. Mais en la fin fu 1᾿ Empereur desconfi et perdi son 
confanon [mperial et une ensaigne, que il faisoit porter devant 
lui, ou les Grieux avoient mout grande fiance, et perdi jusques 
a XX. de ses meilleurs chevaliers. Il s'en ralla a Constentinople 
atout le remanant de sa gent et Henry et ses compaignons 
revinrent en l'ost a grant joye. 

Constantinoble. 

Quant le karesme fu entré, les barons et les pelerins appa- 
rillierent leurs engins et les drechierent. Les Grieux d'autre 
part se hourderent et retournerent [l. rehaucierent aut recou- 
vrerent]*) les tours. Les barons parlerent ensamble et fu devisé 


1) Philea, urbs Thraeica ad Pontum 3) Cfr. Villeh. e. 101. 


Euxinum, prope Cpolin. 
Fontes. XII. 23 





354 Reenı BrzaNTINI PER FRANCOS EVERSIO. 


entre eur, que se ils gaaignoient la cité a force, le gaaing 
seroit departi en l'ost par commun conseil. Apres prenderont 
on VI. hommes des Venissiens et VI. des pelerins, qui jure- 
roient sur sains, que ils prenderoient le plus proufitable pour 
[ ost a leur essient et qui meilleur seroit pour gouverner la 
terre, et celui seroit Empereur et aroit le quart de quanques 
il conquerroient dedens la cité et dehors, et aroit le palais de 
Boukelyon et celui de Blakierne et le remanant seroit parti: 
si en aroient les Venissiens la moilié et les pelerins T autre. 
Et lors seroient pris XII. hommes en l'ost des pelerins et XII. 
des Venissiens, qui departiroient les fiefs et les rentes et devi- 
seroient, quel service chascun feroit a [ Empereur. 

Ceste chose fu jurée de tous et eseumenierent les prelas 
ceux qui contre ceste devise seroient. Quant vint le venredi 
apres le mikaresme, les Venissiens et les pelerins entrerent 
dedens les nefs et se appairillierent d'assaillir ou costé devers 
l'iave. Bien dura le front de l'assaut demi lieue franchoise. 
Assez y eut trait et lanchie') de mors et de navres d'une part 
et d'autre. Ainsi dura celi assaut toute jour et au vespre se 
retrayrent arriere. L' Empereur Moreufles avoit ses vermeilles 
tentes fait tendre en une place devant l'assaut par dedens la 
ville; si estoit la herbegié atout son povoir. 

Le lundi prochain apres recommencha l'assaut fier et 
perilleux et qui dura longuement. En la fin leva un grant vent, 
qui bouta les nefs plus pres du mur; dont drechierent les 
eschieles chaseun endroit lui et ceommencherent a monter. 

Les premiers qui entrerent ens, ce fut ung Venissien et 
ung chevalier au conte Bauduin, qui avoit nom Andrieu Jurbise: 
si prinrent une tour; ceux (add. qui) le gardoient, se descon- 
firent et laisserent les murs. Dont commencerent les pelerins 
a monter par les eschieles viguereusement; si gaaignierent 


!) Aliquid excidit. Forsan et assez y eut. 


CHRoNICUM GALLICUM INEDITUM. 355 


ΠΠ|. tours. Les Venissiens qui estoient es nefs, saillirent hors 
et despecierent les portes, qui estoient endroit eux. Dont furent 
les chevaux tires hors des nefs et monterent les chevaliers; si 
entrerent ens et s’adrecherent vers l' Empereur Morcufle, qui 
avoit ses batailles ordonnées devant ses tentes et faisoit grant 
samblant d'attendre les pelerins. Mais quant il les vit appro- 
chier, il leur tourna le dos et s'enfuy au palais de Boukelyon 
et les siens aussi. Les barons allerent jusques aux tentes; si 
eurent conseil que il ne eslongeroient mie les murs. Si se loga 
le conte Bauduin aux tentes de I’ Empereur et Henry son frere 
devant le palais de Dlakierne, et le marchis Bonifasce devant la 
ville. Le conte de Blois n'y estoit mie; ear il avoit grant piece 
languy d'une quartaine. 

Quant l' Empereur Moreufles fu a Boukelyon, il raloya ses 
gens et dist qu'il yroit assaillir les pelerins, mais il entra en une 
rue aultre plus loing de eux et alla a la porte, que on claime 
Portes Oirres'); si issy de la ville et se mist a la voie. Et apres 
s' enfuirent ceux qui fuir peurent. 

Les barons qui de ce riens ne scavoient, se reposerent; 
mais ne seay les quels qui eurent paour, que les Grieux ne les 
assaillissent, la nuit bouterent le feu entre les herberges du 
marchis et la ville: si ardi toute nuit et lendemain jusques au 
vespre. Bien tesmongnerent ceux qui y furent, que plus y eut 
de maisons arses, que il n'y a en trois des plus grans cités dou 
royaume de France. 

Constantinoble. 

Au matin se apparillierent les pelerins et tyra chascun en 
sa bataille comme ceux, qui cuidierent asses trouver a faire, si 
chevaucherent parmi les rues, mais ne trouverent qui contre eux 
fust. Ains leur dist on que fuy s'en estoient I’ Empereur Mor- 
eufles et tous ses aidans. Le marchis vint a toute sa bataille 


1) Le. Porta aurea. DuCange Const. Christ. I, p. 51. 
23 * 


356 Resnı Brzantını PER FRANCOS EVERSIO. 


au palais de Boukelyon. Ceux de dedens lui rendirent sauves 
leurs vies. Layens estoit la seur du roy de France, qui eut 
esté femme de l’Empereur, fils a I’ Empereur Manuel et la seur 
du roy de Hongrie, qui avoit esté femme a l' Empereur Kyr Sac. 
Le marchis trouva si grant tresor d'or et d'argent et de 
pierres precieuses, de draps de soye et d'autres richesses, que 
tout s' en esmervilla. 

A Henry, le frere du conte Bauduin de Flandres, fu rendu 
le palais de Blakierne, les vies sauves de ceux qui estoient 
dedens. Bien y trouva Henry autant de tresor comme le marchis 
avoit trouvé en Boukelyon. Ils garnirent bien ces deux palais 
en leur nom; les autres s'en allerent aval la ville, ou il firent 
si grant gaaing de toutes manieres de richesses, que a paines 
le poroit on eroire; car bien tesmoingne-Gyeffroy de Villehar- 
duin et ceux, qui la furent, que ils ne cuidierent mie, que onques 
en une seule ville fust si grant gaaing fait. 

Constantinoble. 

Chaseun prist hostel a sa volenté; car asses en y avoit et 
ainsi reposerent jusques a la Pasque, en grant joye loant nostre 
signeur par la quele ayde il avoient si grant besongnie achievée; 
car ils n'avoient mie plus de XX. mil hommes armés de toutes 
gens, et si avoient prise une des plus fortes villes du monde 
et des mieux fermées contre plus de IIII. cens mil hommes 
armés. 

Apres la Pasque fu eryé, que tous apportassent le gaaing, 
si comme il avoit esté devisé, et furent pris preudhommes de 
Franchois et des Venissiens pour le garder. Quant le gaaing 
fu apporté en trois eglises, les Venissiens en eurent la moitié, 
si comme leurs couvenances portoient. Bien peut estre, que tous 
ne garderent pas bien leurs sermens d'aporter le gaaing avant; 
mais toutes voies en eurent les pelerins en leur part sans les 
Venissiens plus de Ill. cent. mil. mars d'argent et X” chevau- 
cheures, que unes que autres. 


CunoNicuM GALLICUM INEDITUM. 351 


Le couronnement T Empereour Bauduin, qui estoit conte 
de Flandres et de Haynau. Capitulum XXXIIII. 

Quant le gaaing fu departis, les barons s'assamblerent et 
nommeement les XII. qui devoient eslire l'Empereur. Grant 
discort eut a celle election, car les ungs vouloient nommer le 
conte Bauduin de Flandres et les autres le marchis de Mon- 
ferrat. En la fin par le conseil des barons fu devisé, que celui 
qui aroit l empire d' eus deux, donroit la terre qui est outre 
le bras Saint George par devers la Turquie et [ isle de Crete 
a l'autre, et celui en feroit hommage a l' Empereur. 

Quant ceste chose fu ainsi appointie, les esliseurs se tirerent 
d'une part; mout y eut de paroles dites, mais en la fin se accor- 
derent et vinrent devant les barons, si leur nommerent a Empe- 
reur le conte Bauduin de Flandres et de Haynau. Grande joye 
en firent par l'ost, si l'emporterent au moustier le marchis 
Boniface et autres barons. Apres nommerent jour du couron- 
nement a troix sepmaines apres Pasques. Dedens ce terme espousa 
le marchis Boniface l' Empereis, seur le roy de Hongrie, qui 
avoit esté femme a l' Empereur Kyr Sac. Adonques moru Oedes 
le Champenois de Chanlite, dont ce fu grant damage. 

Quant le jour fu venu dou couronnement, les barons 
s' assamblerent et porterent le conte Bauduin au moustier Sainte 
Souffye, si fu couronné l'an de l’incarnation nostre signeur 
mil. CC. et V. et Jui firent hommage ceur, a qui on avoit 
aucune terre assenée. 

Le marchis Boniface requist a l’ Empereur ses couvenances 
de la terre que il lui devoit donner. L'Empereur respondi que 
il le feroit volentiers, et adont lui pria le marchis que il li eschan- 
gast celle terre au royaume de Sallenique pour ce que le royaume 
estoit plus pres de Hongrye et il avoitla seur au roy de Hongrye, 
se pouroit mieux estre aydié. L'Empereur otrya sa requeste. 

Petit apres vinrent les message a l' Empereur Bauduin de 
par la contesse Marie, sa femme, par les quels elle li faisoit 


358 SACRAMENTUM NUNTIORUM BaLDuint. 


seavoir qu'elle estoit a Acre, si comme nous avons dit dessus. 
De ce fu l' Empereur mout joyeux et renvoya a elle et lui manda 
qu elle venista Constentinople; mais quant ses messages vinrent 
a Acre, ils le trouverent morte, dont ceux qui la estoient, furent 
mout courouciez. 

LXXXIX. 


Sacramentum nuntiorum Balduini, comitis Flandrie, faetum inclite 
domine Henrico Dandulo, Duci Venetie, pro passagio terre sancte. 


A. d. 1201, m. Aprilis. 

LA. fol. 24. LP. I, fol. 142*. Edidit hoe et que sequuntur duo 
saeramenta Muratorius ad Dandulum |. c. XII, p. 325. 

Quoniam nobilissimus dominus noster Balduinus, comes 
Flandrensis et Haynonie, diuinitus inspiratus crucis saneti (1. δὲ δὴ) 
signaculum, in seruitium domini transiturus, humeris affixisset, et 
sicut, qui in eunetis prouida deliberatione procedit, pensare 
cepisset, quomodo uotum suum utile posset adimpleri, decidit 
in eredulitatem eius, quod a nullo prineipe seculi posset terre 
Jerosolimitane tam salubriter, quam per uos, domine Henrice 
Dandule, dei gratia Venecie, Dalmatie Croatieque Dux inclite, 
subueniri : 

Dictus dominus noster nos, Cononem de Betunia, Alardum 
Maquerellum, ad Vos, tamquam ad christianissimum principem, 
fiducialiter transmisit, ut uobis ex parte sua deuotius suppli- 
cantes, ad tam pium et salutare propositum nostrum (vestrum?) 
consilium prestaretis et auxilium; quia paratus est se et sua 
uestro conseilio exponere et uoluntati, et in omnibus), que 
super hoe fuerint necessaria, uestra procedere uoluntate. 

Cum igitur destinati ad uestram presentiam uenissemus, et 
literas, quas ex parte dieti domini nostri uobis porreximus, 
hylari et gratuito suscepistis aspectu, et ad ea, propter que 
uenimus, fauorabile dedistis responsum. 


——M— 


!) Sie LP. In LA. eompendium seripturg fere hoe: cojibus. 


SACRAMENTUM ΤΗΒΟΒΑΙΌΙ, com. Trec. 359 


Continentia autem predietarum litterarum talis est, quod 
super hijs, que uobis ex parte ipsius diceremus, nobis, tanquam 
ei, indubitanter erederetis, scientes pro certo, quod, quascumque 
pactiones uobiseum ex parte.sua habuerimus, tanquam si eas 
in persona propria fecerit, ratas habebit et firmiter obseruabit. 

Si quod etiam sacramentum in nomine eius uobis fecisse- 
mus, ratum tenebit, et in animam suam et tanquam a se ipso 
faetum penitus reputabit. 

Eapropter dedit nobis paragamenum hoc uacuum, suo 
sigillo munitum, in quo scribetur, predictum comitem ratum et 
firmum habere, quiequid pro eo uobiscum statueremus. 

Jurauimus etiam per nos et super animam predieti domini 
nostri, quod ea, que continentur instrumento pactionis, quod 
defecimus uobis anno uerbi incarnati millesimo ducentesimo 
primo, quodque sigillis nostris muniuimus, firmum et ratum 
habebitur per eum, et hoc per se iurabit, et alios suos iurare 
faciet, quod ita erit firmiter obseruatum. 

Actum Vexeci& eodem predieto anno, mense Aprilis. 
XC. 
Sacramentum Theobaldi, comitis Trecensis et palatini, factum prefato 
domino Duci, Henrico Dandulo. 
A. d. 1201, m. Aprilis. 

Liber Albus fol. 25 —26*. Liber Pactorum I, 143". Edidit 
Muratorius ad ehronicon Danduli l. e. p. 325 sq. 

Quoniam nobillisimus dominus noster Theobaldus Trecen- 
sis, comes palatinus, divinitus inspiratus erueis sibi signaeulum, 
transiturus in servitium domini, humeris affixisset, et sicut, qui 
in eunetis provida deliberatione procedit, pensare cepisset, 
quomodo votum suum utilius adimpleri posset, decidit in 
credulitatem ejus, quod a nullo principe seeuli posset terre 
Jerosolimitane tam salubriter, quam per Vos, domine Henrice 
Dandule, dei gratia Venecie, Dalmatie atque Croatie inelite 
Dux , subveniri : 


360 SACRAMENTUM TnkoBALDI, COM. TREC. 


Dictus dominus noster nos, Gaufredum marescaleum et Mil- 
lonem de Preuino '), ad Vos, tanquam ad christianissimum prin- 
cipem, fiducialiter transmisit, ut Vobis ex parte sua devotius 
supplicantes, ad tam pium et salutare propositum nostrum*) 
conseilium et auxilium prestaretis; quia paratus est se et sua 
Vestro conscilio exponere et voluntati, et in omnibus, que super 
hoc fuerint necessaria, Vestra procedere voluntate. 

Cum igitur destinati ad Vestram presentiam venissemus, 
et literas, quas ex parte domini nostri Vobis porreximus, hylari 
et gratuito collegistis aspeetu, et ad ea, propter que venimus, 
favorabile dedistis responsum. 

Continentia autem predictarum litterarum talis est, quod 
super hiis, que Vobis ex parte ipsius diceremus, nobis, tanquam 
ei, indubitanter erederetis, scientes pro certo, quod, quales- 
cumque pactiones Vobiseum ex parte sua habuerimus, tanquam 
si eas in persona propria fecerit, ratas habebit et firmiter 
observabit. 

Si quod etiam sacramentum Vobis in nomine ejus fecisse- 
mus, ratum tenebit, et in animam suam et tanquam a se ipso 
factum penitus reputabit. 

Eapropter dedit nobis paragamenum hoc vacuum, suo sigillo 
munitum, in quo scriberetur, predictum comitem ratum et firmum 
habere, quiequid pro eo Vobiscum statueremus. 

Juravimus etiam, quod per nos et super animam predieti 
domini nostri, que continentur instrumento paetionis, quod 
fecimus Vobis anno verbi incarnati millesimo ducentesimo primo, 
quodque sigillis nostris munivimus, firmum et ratum habebitur 
per eum, et hoc per se jurabit, et alios suos jurare faciet, quod 
ita erit firmiter observatum. 

Actum anno predicto Vexerie, mense Aprilis. 


!) Gaufridum marescalehum et Milonem de Pruvino LP. 
3) vestrum LP., quod przstat. 


SACRAMENTUM Lubovici, cox. BLes. 361 


XCI. 
Sacramentum Lodoviel, comitis Blesensis et Claramontis, factum 
supradicte demino Henrico Dandulo, Duci Venetie. 
A. d. 1201, m. Aprilis. 

Lib. Alb. fol. 26. Lib. Paet. I, 144, hoe titulo: Pactum inter 
Francigenas et dominum Henricum Dandulum, Ducem Venetie. 
Edidit Murator. l. l. 

Quoniam karissimus dominus noster Ludovieus, comes 
Blesis et Clarimontis, divinitus inspiratus erueis sibi signaculum, 
transiturus in servitium domini, humeris affixisset, et sicut, qui 
in eunetis provida deliberatione procedit, pensare cepisset, quo- 
modo votum suum utilius posset adimpleri, decidit in ereduli- 
tatem ejus, quod a nullo principe seculi posset terre Jerosoli- 
mithane tam salubriter, quam per Vos, domine Henrice Dandule, 
dei gratia Venecie, Dalmatie Croatieque Dux inclite, subveniri: 

Dictus dominus noster nos, Johannem de Friesia, Galterium 
de Gaudonvilla*), ad Vos, tanquam ad christianissimum prinei- 
pem, fidueialiter transmisit, ut Vobis ex parte sua devotius 
supplieantes, ad tam pium et salutare propositum consilium et 
auxilium Vestrum prestaretis; quia paratus est se et sua Vestro 
exponere conscilio et voluntati, et in omnibus, que super hoc 
fuerint neccessaria, Vestra procedere voluntate. 

Cum igitur destinati ad Vestram presentiam venissemus, et 
literas, quas a parte dicti domini nostri Vobis porreximus, hylari 
et gratuito suscepistis aspectu, et ad ea, propter que venimus, 
favorabile dedistis responsum. 

Continentia autem predietarum litterarum talis est, quod 
super hiis, que Vobis ex parte ipsius diceremus, nobis, tanquam 
ei, indubitanter erederetis, scientes pro certo, quod, quascumque 
pactiones Vobiseum ex parte sua habuerimus, tanquam si ea (eas ? ) 
in persona propria fecerit, ratas habebit et firmiter observabit. 


') Valterum de Gaudonvilla LP. 


362 Pacrtum BarpvixNi FrANDR. cETT. cum Hen. DANDULO. 


Si quod etiam saeramentum Vobis in nomine ejus fecisse- 
mus, ratum tenebit et firmiter observabit, et in animam suam 
el tanquam a se faetum penitus reputabit. 

Eapropter dedit nobis pargamenum hoc vacuum, suo sigillo 
munitum, in quo seribetur, predictum comitem ratum et firmum 
habere, quiequid pro eo Vobiscum statueremus. 

Juravimus etiam per nos et super animam predieti domini 
nostri, quod ea, que continentur in instrumento pactionis, quod 
fecimus Vobis anno verbi incarnati millesimo ducentesimo primo, 
quodque sigillis nostris munivimus, firmum et ratum habebitur 
per eum, et hoe per se jurabit, et alios suos jurare faciet, quod 
ita erit firmiter observatum. 

Aetum Vexecı eodem predicto anno, mense Aprilis, indi- 
etione quarta. 

XCII. 

Pactum domini Balduini comitis Flandrensis, et Theobaldi comitis Tre- 
censis *), et Lodovici comitis Blesensis, factum?) cum prefato domino 
Henrico Dandulo, Duce Venetie, pro passagio terre sancte. 

A. d. 1201, m. Aprilis. 

Liber Albus fol. 26 --28. Liber Paetorum I, 145 sq. Pactum ex 
eod. Ambr. edidit Muratorius ad marginem chroniei Dandulei 
|l. c. p. 323 sq. Excerpsit inque octo capitula digessit Marinus 
l6, IV, p. 1T δή. 

Andreas Dandulus |. 6. p. 320: Anno Ducis [Henrici 
Danduli| decimo nuntii Balduini comitis Flandrensis, Ludovici 
comitis Blesensis et Theobaldi comitis Trecensis Venetias acceden- 
tes, cum Duce et Venetis pro recuperatione Hierusalem et sancti 
sepulchri confoederati sunt. Eis enim promisit Dux pro quatuor 
millibus et quingentis equitibus et octo millibus peditibus transfre- 
tandis navigia et victualia opportuna eorum sumtibus, et quinqua- 
ginta galeas stipendiis Venetorum preparatas quam citius exhibere, 





!) Treeensis bene Andr. Dandulus in loeo modo citando; Trecenensis 
Muratorius seeundum cod, Ambros., item LA. et LP. Signifieantur Trees 
(Troyes), Franeo-Gallie eivifas notissima. 

3) fratrum Mur. 


PacTUM BarpviNi FLANDR. CETT. cum Hena. DANDULO. 363 


et vicissim per annum integrum in dei servitio perseverare; et 
acquirenda equaliter dividere pacti sunt. Dux, licet senex corpore, 
animo tamen magnanimus, ad exequendum hoc personaliter se 
obtulit, et ejus pia dispositio a concione laudatur; et decernitur, ut 
eo absente vir inclytus Raynerius, Dandulo natus, ejus patris vice 
fungatur. 


Frequenter manifestum est euenisse, quod Jerosolimitana 
regio occupata est a paganis, et') quando et sicut placuit 
domino, ad eius laudem et gloriam liberata. Set incolatus huius 
nostris?) temporibus regionis illius in tantum est lacrimabilis 
contricio?) subseeuta, ut ab auersarijs crucis Cristi, multiplicata 
sibi falange nequicie, captà Jherusalem, in qua corpus iacuit 
salutare, capte sint ciuitates alie et castella, ita ut non nisi 
pauca loea remauserint, que non in eorum deuenerint potesta- 
tem; quod nos credere non debemus, ut ex iniustitia judieis 
ferientis^), set ex iniquitate populi potius delinquentis prouene- 
rit?), cum legamus, quod, quando populus conuertebatur ad 
dominum, persequebatur unus mille, et duo transmouebant*) 
dena’) millia. Nam si uoluisset dominus, inextimabili iuditio 
suam iniuriam uindicasset; set experiri forte voluit et in noti- 
ciam ducere Christianis, si aliquis sit intelligens aut requirens 
dominum, qui ostensum sibi penitentie tempus ampleectatur") 
gaudenter, et apprehendat arma et scutum et surgat in adiuto- 
rium eius. 


1) et quando sequens diploma; ef reliqui omittunt. 

*) nostris temporibus legimus nos; Ambr. nostri temporis; LA. 
LP. nostri temporibus. 

5) eontinuo Ambr. 

*) judieis ferientis Ambr. et LA. sequentis diplomatis; judicis om. 
reliqui. 

5) provenerint LA. sequ. diplomatis. 

5) transmovebant Ambr. LA. sequ. dipl.; transmovebunt LA. 

7) deum LA. sequ. dipl. 

*)amplectatur Ambr. LP. LA. sequ. dipl.; ampleetantur LA. 


364 PacrvM BarLouısı ΕΑ ΝΌΟΝ. CETT. cum HgNng. DaxpcLo. 


Ad cuius terre liberationem licet principes multi, Imperator 
Romanus, reges Francie et Anglie, duces, marchiones, comites 
et barones innumeri ac alij acincti gladio fortitudinis properas- 
sent, quia") in seruitio illo minus plene unanimes extiterunt, 
non multum in illis partibus proficerunt (sic). 

Placuit itaque domino temporibus istis, uobis clarissimis 
principibus, comitibus") Balduino Flandrensi et Ayn.?) et Theo- 
baldo Trecensi palatino et Ludovico Blesensi et Claremontis, 
et alijs exaeti sanguinis uiris inspirare, ut crucis caractere 
insigniti") in suum seruitium arma sumeretis contra barbaricas 
prauitates. 

Unde uos decocta maturitate pensantes, nec uidentes, quod 
terre sanete posset umquam tam salubriter subueniri, et aduer- 
sariorum colla domari, quam si asociati vobiscum?) auctore 
domino seruitium hoc faciendum assumeremus simul, quare ad 
nos uiros utique nobiles, Cononem de Betunia, Gaufredum 
marescaleum, Johannem de Frigesia^), Allardum *) Maquarellum*), 
Millonem?) de Pruuino ") et Galterium de Gaudonuilla'') trans- 
misistis, supplieantes attencius, ut diuine miserationis intuitu 


!) quia LP. Ambr. LA. sequ. dipl.; qua LA. 

*) prineipibus comitibus LA.; item LA. sequ. dipl. Omittit comi- 
tibus Ambr. 

3) Nomina virorum plene dedimus eum Mur.; initialibus solis utuntur mss. — 
Legimus dative Flandrensi cett. eum Mur. Idemque recte post Flandr. 
habet ef. — Ayü mss. Leg. Aynoniae, sc. principi; Aymoniae LP. 
Signifieatur Aynonia, Hanonia, franco-galliee Haynaut, theotisce 
Henegau. 

*) Post insigniti LA. inde; omisimus eum Ambr. et LA. sequ. diplomatis. 

5) nobiscum ed. et mss. 

*) Frigés: sic codd. Est Johan de Friaise apud Villehard. p. 3 et 
p. 6. Adeas de his hominibus DuCangii observationes ad 1. 1. 

7) Alardum LP. 

5) Maquer. Ambr. 

*) Mil. LP. 

10) Priv. Ambr. 

!) Gaudouilla Ambr. 


Pıcrum Bauouinı FLANDR. CETT. cum Henr. DANDULO. 365 


uobis daremus conseilium et auxilium in hoc facto, quia uos et 
vestra nostro prorsus conscilio et uoluntati exponebatis'), et 
nostro conseilio facere euncta uolebatis, que fuerant facienda. 

Quod?) nos, Henrieus Dandulus, dei gracia Venecie, Dal- 
macie atque Chroacie Dux, audientes, nuncijs et litteris nobis 
a uestra parte porrectis, ea, qua decuit, honorificentia et alacri- 
tate receptis, ex intimo fuimus mentis nostre gauisi, et deces- 
sorum nostrorum memoriam facientes, qui Jerosolimitano regno 
magnifice opportunitatis tempore succurrerunt, unde adepti 
fuerunt uolente domino gloriam et honorem. 

Ad exortationem etiam summi Pontificis, qui ad hoc sepius 
nos paterna sollieitatione commonuit, et quia non ambigimus, 
uos uelle deuote et eum puritate?) ac fideliter laborare, preces 
uestras in honore domini admissimus affeetu cordis et tocius 
animi diligenter. 

Petierunt itaque supradieti uiri*), ut uobis nauigium dare- 
mus ad traffretandos quatuor millia quingentos millites bene 
armatos, et totidem equos, et nouem milia scutiferos (de quibus 
seutiferis, si defecerint, argentum inferius dietum nobis tamen 
minui non debet), et uiginti milia pedites bene armatos, eum 
uietualibus ad annum unum^), quod eis dare promissimus. 

Vietualia unius cuiusque hominis talia erunt: pro uno 
quoque homine sextaria sex inter panem et farinam et blauam 
et legumina et dimidiam anforam uini. Pro uno quoque equo 
modia tria^) ad mensuram Venetie, et de aqua, quantum suffi- 
ciens erit. Ad traffretandos predictos equos tot usserios’) dare 


1) eonse. exp. et vol. LA. sequ. diplomatis, 

7) Quod LA. sequ. dipl.; quos Ambr. et rell. 

3) dev. eum pur. LA. sequ. dipl. 

*) nuneii LA. sequ. dipl. 

*) unum annum LA. sequ. dipl. 

*) modia blaue tria LA. sequ. dipl. 

7) usserios Mur. et nostri codd.; exspecfabas usserias. Sunt uss. naves 
equis transvehendis apte, Grecorum πλοῖα ἱππαηωηά. 


366 PacTuM Barouını FLANDR. cETT. cum HgNn. DANDULO. 


debemus, quot fuerint necessarij eonuenienter. Naues autem 
ad traffretandos homines tot dabimus, quot erunt sufficien- 
tes secundum discretionem nostram et baronum nostrorum, 
bona fide. 

Et hoe nauigium supradietum dari debet a festo sanctorum 
apostolorum!) Petri et Pauli proximo uenturo ad honorem Dei 
et beati Marci euangeliste*) et Christianitatis usque ad annum 
unum?), si opportuerit, nisi nostra et uestra remanserit uolun- 
tate comuni'). 

Super his autem et nos propria uoluntate nostra quinqua- 
ginta galeas dare debemus armatas in dei seruitium, que simi- 
liter erunt in seruitium domini per annum, si opportuerit, nisi 
nostra et uestra communi uoluntate remanserit. Propter que 
nobis dare debetis octoginta quinque milia marcarum puri 
argenti ad pondus Colonie, quo utitur terra nostra, de quibus 
hine ad kalendas Augusti habere debemus quindecim milia mar- 
earum, et inde ad festum omnium sanctorum alia deeem millia ; 
abinde uero usque ad purifieationem beate Marie alia decem 
milia. Deinde autem usque per totum mensem Aprilem prius 
uenturum reliqua quinquaginta milia habere debemus. Et per 
totum eundem mensem et homines et equi eum omnibus neces- 
sarijs in Venecia?) esse debent ad transfretandum*); et debent 
ire et stare in seruitio domini) per unum annum, si oportuerit, 
nissi de comuni uoluntate nostra et uestra remanserit. 


!) apost. sanctorum LA. sequentis diplomatis. 

*) Marei apostoli et ev. LA. sequ. dipl. 

8) ad unum annum LA. sequ. dipl. 

*) comuni remanserit. Super his autem εἴ nos propria voluntate nostra 
quinqu. galeas dare deb. armatas in dei servitium, que similiter erunt 
per annum in servitium domini, si oportuerit, nisi nostra voluntate et 
vestra remanserit. Propter cett. LA. sequ. dipl. 

5) in Veneciam LA. sequ. dipl. 

8) ad transfretandos LA. sequ. dipl. 

7) dei LA. sequ. dipl. 


PacTruM BarLpvuiNi FLANDR. CETT. CUM HEnR. DANDULO. 361 


Nee est pretermittendum, quod uietualia comparare 
non debetis a Cremona et infra uersus Veneciam, et a 
Bononia, Immola, Fauentia et infra uersus Venetiam, nisi 
uerbo nostro. 

Et debet inter nos et uos firma societas esse talis, quod 
nos debemus uos bene tractare, et uos nos. | 

Et si Deo') annuente per uim uel conuentione*) aliquid 
fuerimus aquisiti, comuniter uel diuisum ?), nos ex eo omni 
medietatem habere debemus, et uos aliam medietatem. 

Que omnia superius conprehensa nuntij vestri predieti per 
se et super animas uestras pro parte uestra ad euangelia sancta 
dei iurauerunt , quod per uos et eos seruata erunt, et quia 
[quod ?] uos ipsi sie seruaturos iurabitis^), et barones uestros 
iurare facietis, quod hee seruabunt, et totam gentem, que ex 
parte uestra fuerit, nisi nostra remanserit uoluntate. 

Hoc etiam iurare facietis dominum regem Francie, si 
poteritis. 

Nos autem ea, que supradicta sunt de nauigio uobis dando, 
seruatis his, que sunt ex parte uestra nobis promissa, saluaturos 
iurauimus, et totum alium ordinem superius comprehensum, si 
eum exercitu supradicto uenerimus; quod et barones nostri 
pariter iurauerunt. Si uero cum supradicto exercitu non’) uene- 
rimus, hij, qui loeo nostro?) fuerint in ipso negotio superpositi, 
sie seruaturos iurabunt, et facient omnes alios iurare?), qui ex 
parte nostra in ipso exercitu erunt, nisi uestra remanserit 
uoluntate. 


!) domino LP. 

*) eonventionem LA. sequ. dipl. 

3) divisim? 

δ) quod per vos servata. erunt, quod. et vos ipsi sic servaturos jurabitis 
LA. sequ. dipl. 

*) non omittit LA. sequ. dipl. 

5) nostro addidimus ex LA. sequ. dipl. 

7) jur. omnes alios LA. sequ. dipl. 


368 Pacrum BanpviNi FLANDR. cETT. cum HgNn. DANDULO. 


Ad hee pro nostra) vestrorumque nuntiorum supra dieto- 
rum uoluntate statutum est, quod ab utraque parte uiri sex 
eligi debent, ut, si forte aliquid seandali, quod Deus auertat, 
inter gentem nostram et uestram exortum fuerit, quod per eos 
ad concordiam et reformationem pacificari debeat; et hoe qui- 
dem suo*) iuramento bona fide tractabunt. 

De coneordia autem ista similiter faeta a domino Papa?) 
seriptum pariter fieri facietis, ut, si qua partium a conseruatione 
pactionis huius discederet, id ei grauaminis, quod recte sustinere 
debeat, imponatur. 

Vt autem scriptum hoe robur optineat firmitatis*), ipsum 
bulla plumbea typario nostro impressa iussimus in calee muniri. 

Actum est Vzwerus?), in Riuo alto, in palatio predicti 
domini Ducis*). 

Data per manus Andree Conrado, presbyteri et nostre eurie 
cancellarij"), anno incarnationis domini millesimo ducentesimo 
primo, mensis Aprilis, indietione quarta. 

Ego Viuianus*), scriptor notarius et iudex domini Henrici, 
Romanorum Imperatoris, autentieum huius uidi et legi, nee 
addidi nec minui, nisi quod in eo inueni; idque?) fideliter in 
libro isto exemplaui, et propria manu mea firmaui atque 
subscripsi. 


1) quod pro nostra LA. sequ. dipl. — Mox codd. nostrorumque. 

*) et hoe quod suo LA. sequ. dipl. 

3) De hac Pape concordia nil constare videtur. 

*) robur et firmitatem LA. sequ. dipl. 

5) Acetum est hoc V. LA. sequ. dipl. 

5) ducis predieti LA. sequ. dipl. 

1) data per manum Pascalis Mauro, subdiaconi et nostre curie cancellarii 
LA. sequ. dipl. 

5) Ego Conradus LP. 

*) ideoque LA. sequ. dipl. 


PacTUM Hennıcı DanpuLı cum Boxıracıo MonTisrenn. ceTT.. 369 


XCIII. : 


Pactum initum inter dominum Henricum, Ducem Venecie, et Bonifacium, 
Marchionem Montisferrati, et Balduinum comitem Flandriensem, et 
Ludovicum, comitem Blesensem, in captione urbis Constantinopolitane. 


A. d, 1201, m. Aprilis. 

Liber Albus fol. 28*— 30^. Liber Pactorum I, fol. 147". Documenti 
nostri initium dedit Muratorius l. c. 

Plerumque manifestum est evenisse, quod Jerosolimitana 
regio occupata est a paganis, et quando et sicut plaeuit domino, 
ad ejus laudem et gloriam liberata. Set incolatus huius nostris 
temporibus regionis illius in tantum est laerimabilis eontricio 
subsecuta, ut ab adversariis erueis Cristi, multiplieata sibi falange 
nequicie, captà Jherusalem, in qua corpus jacuit salutare, capte 
sint civitates alie et castella, ita, ut nonnisi pauca loca remanse- 
rint, que non in eorum devenerint potestatem; quod nos credere 
non debemus, ut ex injustitia judicis ferientis, set ex iniquitate 
populi potius delinquentis provenerit, eum legamus, quod, quando 
populus eonvertebatur ad dominum, persequebatur unus mille, 
et duo transmovebant dena millia. Nam si voluisset dominus, 
inestimabili juditio suam injuriam vindicasset; set experiri forte 
voluit et in noticiam ducere Christianis, si aliquis sit intelligens 
aut requirens deum, qui ostensum sibi penitencie tempus am- 
pleetatur gaudenter, et apprehendat arma et scutum, et surgat 
in adjutorium ejus. 

Ad eujus terre liberationem licet prineipes multi, Imperator 
Romanus, reges Francie et Anglie, duces, marchiones, comites 
ae barones innumeri et alii accincti gladio fortitudinis prope- 
rassent, quia in servitio illius minus plene unanimes extiterunt, 
non multum in illis partibus profecerunt. 

Placuit itaque domino temporibus istis, vobis clarissimis 
principibus, comitibus, Balduino Flandrensis et γῆ. et Theo- 


baldo Trecensis palatino et Ludovico Blesens. et Claremontis, 
Fontes. XII. . 24 


370 Pacrum Henaıcı DaxpuLı cum BoxirAcıo MONTISFERR. CETT. 


et aliis exacti sanguinis viris inspirare, ut crucis caractere insigniti 
in suum servitium arma sumeretis contra barbaricas pravitates. 

Unde vos decocta maturitate pensantes, nec videntes, 
quod terre sancte posset umquam tam salubriter subveniri et 
adversariorum colla domari, quam si asociati nobiseum auctore 
domino servitium hoe faciendum assumeremus simul — quare 
ad nos viros utique nobiles, Cononem de Betunia, Gaufredum 
marescaleum, Johannem de Friges, Alardum Maquerellum, 
Millonem de Pruuino et Galterium de Gaudonvilla transmisi- 
stis, supplieantes atteneius, ut divine miserationis intuitu 
vobis daremus conscilium et auxilium in hoc facto, quia vos 
et vestra nostro prorsus conseilio exponebatis et voluntati 
et nostro consilio facere euneta volebatis, que fuerant facienda. 

Quod nos, Henrieus Dandulus, dei gracia Venecie, Dalmacie 
atque Chroacie Dux, audientes, nunciis et litteris nobis a vestra 
parte porrectis, ea, qua decuit, honorifieentia et alacritate 
receptis, ex intimo fuimus mentis nostre gavisi, et decessorum 
nostrorum memoriam facientes, qui Jerosolomitano regno magni- 
fice opportunitatis tempore suecurrerunt, unde adepti fuerunt 
voluntate domini") gloriam et honorem. 

Ad exortationem etiam summi Pontificis, qui ad hoe sepius 
nos paterna sollicitatione commonuit, et quia non ambigimus, 
vos velle devote fet] eum puritate ae fideliter laborare, preces 
vestras in honore domini admisimus affectu cordis et tocius 
animi dilligenter. 

Petierunt itaque supradicti nuncii, ut vobis navigium dare- 
mus ad transfretandos quatuor milia quingentos milites bene 
armatos et totidem equos, et novem milia seutiferos (de quibus 
seutiferis, si defecerint, argentum inferius dictum nobis tamen 
minui non debet), et viginti milia pedites bene armatos, cum 
vietualibus ad unum annum, quod eis dare promissimus. 


!) domino cod. 


PacruM Henaıcı DANDULI cum Bonıracıo MoNTISFERR. CETT. 371 


Vietualia unius eujusque hominis talia erunt: pro uno- 
quoque homine sextaria sex inter panem et farinam et modia 
blaue tria et legumina et dimidiam anforam vini. Pro unoquoque 
equo modia blaue tria ad mensuram Venetie, et de aqua, quan- 
tum suffieiens erit. Ad transfretandos predictos equos tot 
usserios dare debemus, quot fuerint necessarii convenienter. 
Naves autem ad transfretandos homines tot dabimus, quot erunt 
sufficientes seeundum diseretionem nostram et baronum nostro- 
rum, bona fide. 

Et hoc navigium supradictum dari debet a festo Apostolo- 
rum sanetorum Petri et Pauli proxime venturo ad honorem dei 
et beati Marei apostoli et evangeliste et ehristianitatis usque ad 
unum annum, si oportuerit, nisi nostra et vestra communi volun- 
tate remanserit. 

Super his autem et nos propria voluntate quinquaginta galeas 
dare debemus armatas in dei servitium, quz similiter erunt per 
annum in servitium domini, si oportuerit, nisi nostra voluntate 
et vestra remanserit. Propter que nobis dare debetis octoginta 
quinque milia mareharum puri argenti ad pondus Colonie, quo 
utitur terra nostra; de quibus hine ad calendas Augusti habere 
debemus quindeeim milia marcharum, et inde ad festum omnium 
Sanetorum alia decem milia, abinde vero usque ad purifieationem 
beate Marie alia decem milia. Deinde autem usque per totum 
mensem Aprilem prius venturum reliqua quinquaginta milia habere 
debemus. Et per totum eundem mensem et homines et equi 
eum omnibus necessariis in Veneciam esse debent ad trans- 
fretandos et debent ire et stare in servitio dei per unum 
annum, si oportuerit, nisi de comuni voluntate nostra et vestra 
remanserit. — 

Nee est pretermittendum, quod victualia comparare non 
debetis a Cremona et infra versus Venetiam, et a Bononia, 
Immola, Fauentia et infra versus Venetiam, nisi verbo. nostro. 


24* 


372 Pacrcw Hzxzici Daxpcti ccu Boxiracio Mowrisrzza. CETT. 


Et debet inter nos et vos firma societas esse talis, quod 
nos debemus vos bene tractare, et vos nos. 

Et si deo annuente per vim vel conventionem aliquid fue- 
rimus aequisiti comuniter vel divisim, nos ex eo omni medie- 
tatem habere debemus, et vos aliam medietatem. 

Que omnia superius eomprehensa nuntii vestri predieti per 
se et super animas vestras pro parte vestra ad evangelia sancta 
dei juraverunt, quod per vos servata erunt, quod et vos ipsi 
sie servaturos jurabitis, et barones vestros jurare facietis, quod 
hee servabunt, et totam gentem, que ex parte vestra fuerit, 
nisi nostra remanserit voluntate. 

Hoc etiam jurare facietis dominum regem Francie, si 
poteritis. 

Nos autem ea, que supra dicta sunt de navigio vobis dando, 
servatis hiis, que sunt ex parte vestra nobis promissa, servatu- 
ros juravimus, et totum alium ordinem superius comprehensum, 
si eum exereitu supradieto venerimus; quod et barones nostri 
pariter juraverunt. Si vero cum supradicto exereitu non vene- 
rimus, hii, qui loco nostro fuerint in ipso negotio superpositi, sie 
servaturos jurabunt, et facient jurare omnes alios, qui ex parte 
nostra in ipso exercitu erunt, nisi vestra remanserit voluntate. 

Ad hee (quod) pro nostra vestrorumque nuntiorum supra 
dietorum voluntate statutum est, quod ab utraque parte viri sex 
elegi debent, ut, si forte aliquid scandali, quod deus avertat, 
inter gentem nostram et vestram exortum fuerit, quod per eos 
ad concordiam et reformationem pacificari debeat; et hoe quidem 
suo juramento bona fide tractabunt. 

De eoncordia autem ista similiter faeta a domino Papa 
seriptum pariter fieri facietis, ut, si qua partium a conservatione 
paetionis hujus discederet, id ei gravaminis, quod recte susti- 
nere debeat, imponatur. 

Ut autem seriptum hoc robur et firmitatem obtineat, ipsum 
bulla plumbea typario nostro impressa jussimus in calee muniri. 


PriviLesıum Leonıs II ARMEN. REGIS. 373 


Actum est hoe Vexerus, in Rivoalto, in palatio Ducis 
predieti. 

Data per manum Pasealis Mauro, subdiaconi et nostre curie 
eancellarii, anno inearnationis domini millesimo ducentessimo 
primo mensis Aprilis, indictione quarta. 

Ego Vivianus, seriptor notarius et judex domini Henrici, 
Romanorum Imperatoris, auctentieum huius vidi et legi, nec 
addidi nee minui, nisi quod in eo inveni; ideoque fideliter in 
libro isto exemplavi, et propria manu mea firmavi atque subseripsi. 


XCIV. 


Privilegium Leonis Il regis Armeniorum donationis et concessionis facte 
domino Henrico Dandulo, Duci Venetiarum, pro securitate Venetorum 
in suis partibus conversantium. 

A. d. 1201, mense Decembri. 

Liber Albus fol. 228—229. Liber Pactorum I, 258. II, 5. Cfr. 
Marin T. IV, p. 155: „Ma parlando con piü assoluta precisione 
del commercio, che si aveva con l'Armenia, due patti ne restano 
dai quali si puö assolutamente e senza congetture conoscerlo. 
L'uno ? di Leone che la signoreggiava nel 1201 fatto col Doge 
Enrico Dandolo con il mezzo di Giacopo Badoaro, Ambasciatore 
della Repubblica, come in esso patto si legge ch'io tengo mutilato, 
ma che esiste per ἢ intero ne libri pactorum, ed & un preziosissimo 
documento*. Privilegium nostrum nuper editum est in Archivio stor. 
Ital. append. T. IX, p. 361—364. 

Veterem Cilieiam medio @vo Armeniam minorem dietam fuisse, 
neminem doctorum latere putamus. Causa quoque hujus denominatio- 
nis in aperto est. Seculo undecimo cum reges Armeni® proprie sie 
dictz, e stirpe Pagratidarum oriundi, Turearum leoniensium ferociam 
ferre ulterius non possent, terram suam, ab istis barbaris fere jam 
oecupatam, Grecorum Imperatoribus commiserunt, a quibus urbes 
quasdam in Tauro Ciliei® confini his profugis concessas fuisse memo- 
rie proditum legimus. Nee tamen diutina pace per Grecorum artes 
et perfidiam frui illis contigit. Oceiso ultimo istorum Pagratidarum 
regulo terra eorum denuo Gr@eis paruit. Mox vero profugi quidam 
post varios casus atque errores principatum suum in Cilieie montibus 
situm recuperarunt; quod fine seculi undecimi, regnante Alexio I 


374 Priviresıum Leonıs Il ARMEN. REGIS. 


Comneno, accidisse constat. Ex isto inde tempore nova regum illorum 
Cilico-Armeniorum dynastia, cum Pagratidis cognata, quorum primus 
Rupenus dicebatur, Grecis uteunque parebat, seilicet elientel® titulo, 
modo pacem eum Grecorum Imperatoribus habens, modo bellum, quod 
maxime de Emanuele Comneno Imperatore valet. Varia quoque eorum 
fortuna fuit, si res cowvas Turcarum Iconiensium spectes, maximopere 
Christianorum eruce signatorum, qui eodem tempore terram, quam 
dieunt, sanetam inter varias casuum vicissitudines tenebant. 

Historiam huius regni ulterius persequi alienum ab instituto nostro 
rati, lectores ad seripta quedam potiora ablegamus. Sunt autem ista: 
Mémoires historiques et géographiques sur l'Arme- 
nie, par St. Martin. T. I. Vahram's Chronicle of the 
Armenian Kingsdom in Cilicia during the time of the 
Crusades. Translated from the original Armenian with notes and 
illustrations by C. F. Neumann. London 1831. Adde b. Wilkenum 
in Geschichte der Kreuzzüge. T. VII. Append. p. 34—53. G. Cane- 
strini delle relazione commerce. dei Venez. con l'Armenia ete. (Arch. 
stor. It. 1. l. p. 333 sqq.). Kunstmann, Studien über Marino 
Sanudo den Älteren, mit einem Anhange seiner ungedruckten Briefe. 
München 1855. 

Fines huius regni alios alio tempore fuisse, vix est, quod lectores 
historie medii evi haud ignaros moneamus. Unde si b. Wilkenus in 
tabula geographica operi suo sub finem tomi septimi annexa nov: huie 
Armeni: paueulas tantum urbes in Tauro monte juxta Pyramum flumen 
sitas, e. g. Anazarbum et Maraschium, assignat, initia hoe regni 
speetaverit, non posteriorem ejusdem historiam, qu:e est seculorum 
XIII. XIHI.; huius autem temporis diplomata Veneto-Armenia sunt, 
quorum unum et alterum nostra hze Collectio publici juris faciet. 

Emanuelem Comnenum Imperatorem *) sub finem regni viteque 
improspere cum Tureis Ieoniensibus dimicasse, annales historie 


1) Hoe Imperatore regnante (medio seculo XIT) Armeni: Cilieie fines occiden- 
talesnon ultra urbem Cilieie occidentalem Coryeum processere, coll. itinerario 
Benjaminis Tudelitani ex editione Constantini l'Empereur. Lugd. Bat. 1633, 
pag. 30: Postea duabus s(ationibus Corueum profectus sum, illius 
Christianorum ditionis initium, qua Armenia dicitur, Ibidem initium 
est regni Turi regis Armenia, qui montes sibi subjectos habet, regnat- 
que ad civitatem usque Dochiam et Togarmanorum regionem, quos 
Turcas vocant, Inde duobus itineribus Malmistras sive Tharsis inlittore 
sita; qua adhuc filiorum Javanis, quos Graecos dicunt, regno accensetur. 


Paıvıresıum Leoniıs II Armen. REGIS. 375 


Byzantine prodiderunt. Hos ergo ab isto inde tempore multas Asi® 
minoris partes occidentales oecupasse, cui id ineredibile videbitur? 
Quid vero de fatis Armeniorum Cilieum tum temporis statuimus? Nil 
statuimus, tacente historia, sed autumamus. Emanuelis Imperatoris 
proximi successores (Alexius II, Andronieus, Angeli) nil fere contra Tur- 
eas tentarunt, neque etiam contra Cilicas. Horum ergo clientela Byzantina 
jam nulla tum fuisse videtur; neque etiam ab equitibus terre sanete 
Christianis multum timendum erat; Turc: vero maritima tum quidem 
appetebant, nec tamen jam tenebant. Regnum igitur Cilicum Arme- 
niorum videtur fine seculi duodeeimi in sinu Alexandrette initium 
orientale habuisse, mox vero versus oecidentem admodum progressum 
fuisse; ita ut una post alteram Asie minoris et meridionalis urbs 
maritima regno isti Armeniorum temporum deeursu adjungeretur. 

En igitur hane Geographie medii xvi partem, a doctis neglectam, 
in elara per vires nostras luce ponemus, duce potissimum usi 1) seriptore 
seculi XIII et XIV loeupletissimo, Marino Sanuto in Secretis fide- 
lium erueis (Gesta dei per Francos, ed. Bongars., T. Il, p. 88 sqq., 
coll. ibidem tabula Sanuti geographiea tertia) : 

Maritime contrate, eui rex Armeni® dominatur, 
a confinibus subjectis Soldano, ac etiam partibus 
Turchis, a latere septentrionis. 

A Cramela?) usque ad montem Caybo?), per Magistrum, 
XX millia. computantur. A monte Caybo ad Laiacium?), per 
Occidentem versus Garbinum navigando, spatium XV milium com- 
putatur. A Laiacio ad portum Pallorum*), navigando inter 
Garbinum et Occidentem, milia sunt decem, Laiacium portum 
habet et siccam unam ante se, que scolium dici potest; ad quam 


1) Nomen a nobis nondum in aliis scriptoribus deteetum. 

2) Idem valet de hujus montis nomine. 

3) Hujus vocis initialis litera Z artieulus, medii evi geographis usitatissimus, 
esse nobis quidem videtur, ut scribendum fere fuerit L'aiacium. Ipsum 
vero loci nomen in obseuro versatur. An significantur veteres Aeg, 
prope Issum posite, coll. Forbigero in Handb. der alten Geographie T. II, 
p. 289? Adde eundem I. c. p. 278, not. 4. In tabula vero Wilkeni geogra- 
phiea superius citata ibidem habemus locum et promuntorium Ajas, de 
quo v. Forbigerum I. e. et Canestrinium l. I. p. 370, eui in hae voce Issus 
latere videtur. Urbem nostram Lajas alibi quoque Sanutus in epistolis 
pridem editis memorat, eoll. Kunstmanno l. e. pag. 42 sq. 

*) Seribere debebat Palorum. Nomen nobis incognitum. 


376 PriviLesıum LEoNiIS ll AnmeEn. REGIS. 


quidem siccam prodenses figuntur et ancore versus terram firmam. 
A dicto autem, portu Pallorum, ad faucem fluminis Malmistre 1), 
millia sunt decem, navigando per Garbinum. Et notandum est, 
quod puncta dicti portus Pallorum debet per dimidium milliaris 
honorari; et si ad prefatum portum quis accesserit, unum invenzet 
ibi pallum, quod super puncta dicti portus Pallorum fixum manet 
continue; et caveat sibi a pallo portus proxime antedicto. A pr@- 
dicta autem fauce fluminis Malmistre usque ad Malo?) milia sunt 
decem, versus Magistrum per Occidentem navigando. Malo portum 
habet, qui coram se duas habet parvunculas Insulas, que sunt distan - 
tes quartá milliaris a terra firma; et prodenses tenentur ad Insu- 
lam; ancor& vero versus terram firmam figuntur, ubi duorum pas- 
suum usque ad tres aquarum profunditas reperitur. A Malo autem, 
quod est quoddam castrum, usque ad faucem fluminis Aden« 3), 
navigando per Occidentem versus Magistrum, millia sunt viginti. 
A fauce fluminis antedicti usque ad faucem flumi nis Tarsi*) 
millia sunt XX navigando per Occidentem versus ventum, qui dici- 
tur Magister. A fauce vero Tarsi(s) usque ad Cur cum), versus 
Garbinum (versus) per Occidentem, XL millia esse dicuntur ; coram 
autem dicto Curco quedam insula invenitur. A Curco autem usque 
ad punctam faucis fluminis Saleffi®) millia sunt decem, cum 
Garbino versus Occidentem navigando. A flumine vero de Saleffo 
usque ad Lenam de Labaga.wa”) millia sunt decem, a Graco 
et a Garbino: dicta autem puncta de Labagawa est valde plana, 
et in fundo sunt arene , et parvam habet aquam in mari bene ad 
unum milliare. A Lena vero de Labagaxa usque ad portum 
Pinum®) millia sunt XVa Syroco et a Magistro. Predictus portus 





1) Alibi Mamista s. Mamistra, veterum Mopsvestia, ad Pyramum 
flumen, coll. Forbigero l. e. p. 288. 

2) I. e. Mallo, coll. Forb. 1. e. p. 283. 

3)Le.Adanae. Flumen memoratum est Sarus. De Adana et Saro adi 
Forbigerum ]. e. p. 284, coll. p. 105. 

5) Tarsi flumen est Cydnus. De utroque nomine adi Forbigerum 1. c. 
p. 282, coll. p. 277. 

5) Coryeus veterum significatur, Cureu hodie. Vide Forbigerum l. e. p.280. 

*) Flumen Saleffi (Seleuci Trache@) est Calyeadnus. De utroque 
v. Forbigerum I. e. p. 279, coll. p. 276. 

7) Nomen a nobis nondum extricatum. 

8) Estne insula Pityusa. ibidem fere sita? 


Privizesıum Leonıs Il AnMEN. REGIS. 277 


bonum habet statium, et bonum fundum retinet. A portu vero Pini 
usque ad portum Cavalerium?*) decem millia sunt, navigando 
per quartam Ponentis versus Garbinum. Dictus vero portus bonum 
habet statium , et bonum retinet fundum. A portu autem Cavalerio 
usque ad portum Prodensalium?) XV millia computantur, a 
Levante similiter et Ponente. Dictus scolius habet statium intus, 
atque magnum fundum retinet; et in dicto scolio sunt quedam 
muralia, unde illic prope est statium. A scolio vero Prodensalium 
usque Sequin?) millia LX esse dicuntur, per quartam Ponentis 
versus Garbinum navigando. In dicto vero Sequin possunt anchore 
figi, et inde coopertam recipit a Ponente; similiter habet unum 
flumen, quod labitur in mari. A Sequin usque ad Stallimuros*) 
millia sunt. viginti, a Greco et Garbino. In dicto vero Stallimuris 
possunt ancore figi, et similiter coopertum habet a Ponente. A 
Stallimuris usque ad Calandro*) XXX millia computantur , a 
Syroco quoque et a Magistro; et bonum portum retinet. A Calan- 
dro autem usque ad Salmode*) XXV sunt millia, navigando per 
quartam Magistri versus Ponentem. A Salmode vero usque ad 
Anthiocetam ?) XX millia esse dicuntur, navigando inter Ponen- 
tem et Magistrum. Ab Anthioceta usque ad castrum Lombardum®) 

LXV. millia computantur, per quartam. Ponentis versus Magistrum 
navigando. A castello autem Lombardo usque ad Candelorum?) 
decem millia sunt, a Levante siquidem et Ponente. Predictus Can- 
delorus civitas est portum habens, et facit sibi operimentum usque 
Garbinum. A Candeloro ad scolium Sancti Focha19) XXX 


1) Hune portum, tabulis geographieis hodiernis haud incognitum, ex occidente 
Seleuci: quieras. 

*) ?) Nomina nobis incognita. 

*) Seribi debebat Stanimuros, Greece ἧς τ᾽ ᾿Ανεμούριον. Est Anemurium, 
Cilieie occidentalis promuntorium maxime meridionale, Cypro insule 
proximum. Adi Forbigerum l. e. p. 275. 

5) Veterum C elenderi. Tabul: novitie geographiez hune loeum ab oriente 
Anemurii ponunt, quod Sanuto repugnat. De Celenderi confer Forbigerum 
l. e. p. 279. Adde Leakii Asiam minorem pag. 115 sq. 

*) Locus incognitus. 

Τὴ L e. Antioehiam Pisidiae, coll. Forb. l. e. p. 326. 

8) In tabulis recentiorum geographicis non invenitur. 

9) Prope Sataliam (Attaliam), ex oriente. De hae urbe efr. Chaleocondylam 
p. 244. 288. 377. ed. Bonn. 

1?) In tabulis recentiorum geographieis non invenitur. 





378 Parvıresıum Leoxıs II Armen. REGIS. 


millia computantur, navigando inter Ponentem et Magistrum. A 
dicto autem scolio Sancti Fochg usque ad Sataliam senem millia 
sunt. XL, navigando per quartam Magistri versus Ponentem. A 
Satalia vero vetere usque ad Sataliam novam*) quadraginta 
millia esse dicuntur, a Ponente et a Levante. Item predicta Satalia 
nora est magna civitas, habens scolium ante se bene per octo milliaria 
foras in mari, qui quidem scolius proprie nominatur Agio- 
pendi?); et ibi bonum statium reperitur. A Satalia quidem nova 
usque Renathiam?) milliaria sunt XV. Dicta Satalia bonum et 
securum ex parte terre habet. portum, in quem dilabitur quoddam 
flumen. A Renathia usque Cyprianas*) milliaria sunt. decem. 
Predicta Renathia bonum habet portum in Insula, ex parte maris 
et terre securum ; habetque aquam fluminis copiose. A Cyprianis 
ad portum Januensem?*) milliaria sunt decem; portum securum 


1) Ad sinum cognominem. Attalia Pamphylig veterum. Vide tabulas geogra- 
phieas, eoll. Forbigero I. e. p. 268. Qui Sanutus de Satalia (Attalia) monet, 
ea finem seeuli XIII initiumque seculi XIV spectant. En vero antiquiorem 
de eadem Pamphyliz civitate notitiam testis alius, Marino Sanuto non minus 
loeuples, przebet. Est is Guilielmus, Tyri archiepiscopus, hist. 16, 26 (Gesta 
Dei per Francos, ed. Bongars. T. I, p. 906): Tandem vero (initio anni 1146) 
Pamphiliam ingressi (Francorum rex Ludovicus eum suis)... . usque 
Attaliam, ejusdem regionis metropolim, pervenerunt. Est autem 
Attalia civitas in littore maris sita, Imperatoris Constantinopolitani 
[subjecta] Imperio, agrum habens opimum, et tamen civibus suis inuti- 
lem. Nam angustiantibus eos undique hostibus, nec permittentihus 
agrorum cultui vacare, jacet ager infruetuosus, dum non est, qui erer- 
cendo foecunditatem possit proeurare; alias tamen multas habens 
commoditetes gratum se solet praebere hospitibus, Nam aquas emanans 
perspieuas et salutares pomeriis est obsita fructiferis, situ placens 
amoenissimo; (rajectarum tamen frugum et per mare devectarum solet 
hahere copias et transeuntibus sufficientem ciborum commoditatem 
ministrare. Quia vero hostibus nimis est contermina, eorum non valens 
indesinenter sustinere molestias, facta est eis tributaria, per hoc neces- 
sariorum eum hostibus habens commercium. Hanc nostri, idiomatis 
Graci non habentes peritiam, corrupto vocabulo Sataliam appellant. 
Unde et totus ille maris sinus, a promontorio Lissidona usque in 
insulam Cyprum, Attalicus dicitur, qui vulgari appellatione Gulphus 
Satalie nuncupatur. Vides, jam medio seculo XII Turcas ibidem gras- 
satos, Manuele Imperatore, viro forti ae strenuo, eos reprimere non valente. 

3) Signifieatur Aspendus Pamphylie, coll. Forbigero l. e. p. 269. 

°) In tabula Tureiea minori Lapiei invenitur ibidem locorum Ernatia. 

* —7) Hie nomina in tabulis geographorum vulgaribus desiderantur. 


ParviLEciUM Leonıs II Armen. nEGIS. 379 


habet, dum a Turchis sibi caveant illi de portu ex parte marina 
et terrestri; qui portus in plagia sufficienter habet fluminis aquam. 
A portu Januensi usque Chipascum?*) octo millia computantur ; 
bonum portum et flumen obtinet; tamen sibi caveant a gente ex 
parte terre. A Chipasco usque Cambruxam?) millia sunt sex; 
bonum habet paravegium et affluenter aquam; a quo portu quedam 
Insula distat circa tria milliaria infra mare. A Cambruxa ad 
scolia de Childoniis!) milliaria sunt decem, sed parva; habet 
enim paravegium, et ubi (ibi? ) ancore infiguntur ; videtur tamen 
statium timorosum ex parte maris, quamvis a gente ex parte terre 
possit esse securum. A scholiis de Chilidoniis ad Sanctum Ste- 
phanum?) milliaria sunt tria; bonum habet portum et in habun- 
dantia aquam; dubium (amen a gente ex parte terre. A portu 
sancti Stephani usque ad scolia Finigha?) milliaria sunt 
quindecim ; bonum habet portum in scoliis et juvta terram, qui 
aquam habet fluvialem ; dubius tamen est ex parte terre, distatque 
ab eo casale magnum infra terram sex milliarüs; in montanis 
quoque vicinis tam Greci, quam Turci faciunt mansionem. A Finigha 
ad sanctum Nicolaum de Stamiris*) milliaria sunt quin- 
decim ; bonumque habet portum, ex parte maris securum ; ex parte 
vero terre custodia est adhibenda. Dictus portus os retinet strictum 
aquamque dulcem in dicto ore scaturientem, qua in mare dilabitur. 
De sancto Nicholao de Stamiris usque Caccabum?) milliaria 
sunt quinque; habet bonum portum et in scoliis aquam cisternarum ; 
et per oppositum portus est astaria: custodia tamen propter malam 
gentem adhibenda ex parte terre. De Caccabo ad insulam de 
Correntibus*) milliaria sunt XX; bonum habet paravegium 
securumque a gente ex parte terre et aquam uberrime cisternarum. 
Ab insula de Correntibus usque G h y am?) milliaria sunt quatuor ; 


1) Sunt Chelidoni®, insule tres Pamphylie, eum promuntorio, coll. Forbi- 
gero l. c. p. 263. Hodie promuntorium Chelidoni, eum insulis. 

3) Loeum Agio Stephano, ex occidente Chelidoniarum, non ignorat tabula 
Lapiei citata. 

3) Significatur Phónieus (Φοινιχοῦς) Lyeie, coll. Forbigero 1. e. p. 260. 

*) De Stamiris est barbare dietum, pro de loco, qui dicitur Stamiris, 
᾽ς τὰ Μύρα, ubi S. Nicolaus myroblytes colebatur. De urbe Lyciz Myra adi 
Forbigerum l. c. p. 256. Adde Leak. l. c. p. 173 sq. 

5—7) Stationes a geographis recentioribus non enotate. 


380 PaiviLEGIUM Leonıs II Armen. REGIS. 


bonum habet portum, ex parte maris securum, dubium tamen ex 
parte terre; in splagia vero fluminis habet aquam. A Ghya ad 
Insulam Castri Rozi') milliaria sunt XX. Bonum habet por- 
tum et aquam affluenter, nec dubitatur ex parte terre; estque 
portus juxta astariam, et circumcirca sunt multe sicce. De Castro 
Rozo ad Insulam de Polcellis?) milliaria sunt XV; ibique 
bonus est portus, ex parte terre securus; bonam tantum (tamen?) 
aquam non habet. Infra dictam Insulam et terram firmam sub aqua 
tribus pedibus magna sicca reperitur. A dicta Insula de Polcellis usque 
Megradicum sub Patra?) milliaria sunt XV. Bonum habet por- 
tum ex parte Orientis, aqua tamen carentem; et ex parte terre 
custodia est adhibenda. De Megradico ad Perdichias*) milliaria 
sunt triginta; bonum habet portum et aquam copiosam, nec dubi- 
tatur ex parte terre. A Perdichüs ad 8. Nicholaum de Li- 
uico5) milliaria sunt quatuor; bonum portum retinet aquamque 
affluenter ; nec. dubitatur ex parte (adde terre). De s. Nicholao 
de Liuivo ad caput Trachili*) sunt milliaria quinque, bonum- 
que habet portum, aquam|[que] in habundantia in Insula Cister- 
narum, nec dubitatur ex parte terre. A Trachilo usque ad por- 
tum terre de Macre milliaria sunt XV. Bonum habet portum, 
in cujus introitu sub aqua circa duos vel tres pedes est quedam 
sicca; aquamque habet potabilem in affluentia, nec ex parte terre 
aliquatenus dubitatur. De Macre usque Copim?) milliaria sunt. 
decem, bonumque habet portum et tutum tam ex parte maris, quam 
terre; aquam in Insula copiose retinet cisternarum. De Copi 
usque Guiam®) milliaria sunt viginti; bonum portum habet, ex 
parte terre securum, aquamque affluenter, tam in Insula, quam 
etiam astaria. A Guia usque Prepiam?) milliaria sunt decem ; 
habet estivo tempore bonum portum, dum ex parte terra securitas 
habeatur. Deinde intratur flumen, quod septem pedum altitudinis 
habet aquam. Hocque modo onerantur navigia, que deferunt ligna- 
mina in Aegyptum. 


1) Castello Rosso, inter Myra et Patara, 

3) Statio incognita. 

8) Patara Lyeie, coll. Forb. |. c. p. 255. 

* —8) Stationes incognitie, excepto Lyeiz:* promuntorio Maeri. 

?) Prepia in tabulis geographieis apparet ex adverso insule Rhodi. Is 
igitur, ut videtur, finis fuit occidentalis regni Cilieo-Armenii. 


PniviLEGIUM Leonıs H ARMEN. REGIS. 381 


Hactenus periplus Marini Sanuti perquam memorabilis, ex quo 
fines Armenie Cilieie seculis XIII. XIV. elare cognoseuntur. Erat 
autem hoe regnum quoad longitudinem satis amplum, utpote a finibus 
Syrie ad oram usque Asi& minoris, Rhodo insul® oppositam, 
patens. Intus sive in terram continentem parum spatii habuisse vide- 
tur, impedientibus, quod ex eodem Sanuto docemur, Turcis vicinis. — 
Exoriatur tandem aliquando alius quidam Fallmerayerus, qui 
historiam regni Cilico-Armenii nondum in clara luce positam diligen- 
tius illustret! Historia Trapezuntina non alium scriptorem desiderat. 

Notandum vero, Leonem Armeni® regem, in nostro diplamate 
memoratum, esse sui nominis secundum, qui anno domini 1198 regnum 
adeptus anno 1219 decessit, coll. chronico Vahrami pag. 45. Adde 
Wilkenum l. c. pag. 52. Brevi autem post hune ipsum regem Vahrami 
chronieon, id quod dolendum, finem habet, mutilum, ut videtur, ad 
calcem. 

In fine addimus tabule Marini Sanuti nomina geographica, 
ejusdem haud raro narrationi refragantia: 

Culfü Camele. Mös caibo. Laiatium. Portus Palori. Malmistra. 
Malo. Adena. tharsü. Lamum. Port’ löbilis. Curaim. Saleffü 
Janizü. iena bagaxe. Port. pinus. Scolium püinaliu. Portus cava- 
lerius. Palopolis. Papadola. Spurie. Crionarium. Instila olivarum. 
Sequm. Dragantum. Stallimura. Calandrum. Antiocera. Cast'- 
lob'adü. Quädelor. S. Nicola‘. S. Ggorius. Sataba netus. Satalia. 
Agiospendi. aracia. Portu Jannensis. Caput 8 sili doniis. finiga. 
stamire. Caccabü. Cast’ rubeum. Insula de plocellis. VII capita. 
Macrum. pendale. propria. aguija. fisco. Gamisa. pot! malfe- 
tanus. Cauda vulpis. statea. 


In nomine patris et filij et spiritus sancti. Amen. 

Notum sit omnibus hominibus, presentibus et futuris, quod 
ego Leo, filius Stephani, de potenti genere Rupinorum, dei 
gratia rex Armeniorum, tam pro parte omnium heredum et suc- 
cessorum meorum, quam mea, dono et concedo per priuilegium 
firmum mandatum amodo imperpetuum nobili Henrico Dandulo, 
illustri Duei Venetie, Dalmatie et Croacie, et omnibus Venetis 
super hoe, quod a me requirit, per Jacobum Badoarium, filium 
Johannis Badouarij millitis, prouidum et diseretum nuncium et 


382 PaiviLEGiUM Leonıs Il ARMEN. REGIS. 


eonciuem suum, scilieet lieentiam et securitatem, saluo eundi et 
redeundi in omni terra mea et per totam terram meam, quam 
modo habeo, et quam deo dante acquisiturus sum. 

Ex regali itaque munificentia mea ipsius requisitione dono 
et concedo plenius ei omnibusque successoribus suis et omnibus 
Venetieis amore et honore suo omniumque Venetorum, sicut 
continetur in presenti priuilegio, libertatem per terram et per 
mare in ciuitatibus, in portibus, in pontibus, eundi et redeundi 
eum quibuslibet mereimonijs'). Et habeant potestatem plenam 
uendendi et emendi quelibet mercimonia per totam terram meam, 
et extrahendi de tota terra mea salue, secure, libere, quiete, 
sine omni seruitio, sine omni drietura, sine omni angaria et 
omni passagio; excepto, quod Venetiei, habitantes semper in 
cismarinis partibus, et transierint per portellam, teneantur ibi 
persoluere drieturam, sicut solitum est ab omnibus Christianis 
transeuntibus et retranseuntibus?), et excepto, quod omnes 
Venetiei, qui adduxerint aurum et argentum, et Disancios seu 
monetas inde fecerint uel operati fuerint in terra mea, hij 
teneantur persoluere drieturam, sieut persoluunt hij, qui Bisan- 
eios seu monetas operantur in Acconensibus partibus. Quodsi 
Bisancios seu monetas non operati fuerint, nullatenus persoluere 
drieturam teneantur. 

Corpora, res et mereimonia Venetorum sint salua et secura 
ab omnibus hominibus, qui sunt et qui erunt sub potestate et 
dominio meo. 

Concedo etiam et uolo, ut, si quodlibet uassellum Veneto- 
rum passum fuerit naufragium uel rupturam in toto littore mei 
regni, omnes hij, qui euasserint de periculo illo, sint salui et 


securi. 
1) intrandi et exeundi c. qu. 39) driet. — retranseuntibus 
mere. add. LP. Arch. stor. om. LA.; retr. persolvere 


Arch. stor. 


PuiviLEGiUM Leonıs Il AnMEN. REGIS. 383 


Corpora, res et mercimonia eorum sint salua et secura et 
libera ab omnibus hominibus, qui sunt et qui erunt sub potestate 
et dominio meo, hoc excepto, quod, si quis intersit, qui non sit 
Veneticus, ipsius res omnes potestati eurie mee subjaceant. 

Et si nauis seu uasellum aliarum gentium perielitata fuerit 
vel fracta in toto littore regni mei, et interfuerit Veneticus 
aliquis, res et omnia bona ipsius sint salua et secura et libera 
ab omnibus hominibus, qui sunt et qui erunt sub potestate et 
dominio meo. 

Concedo insuper et uolo, ut, si aliquis Venetus mercator 
voluerit peregrare per terram meam in aliam terram seu Cri- 
stianorum seu Saracenorum, ubi pacem et treugas habeam, sine 
contradictione aliqua eum quibuslibet mereimonijs vadat, quando 
voluerit, et redeat. Et si aliquod dampnum in ipso itinere 
Venetieo viatori evenerit, ad restituenda ablata tanquam mea 
propria operam dare et studium concedo. 

Concedo igitur et volo, ut, si!) aliquis Venetus aliqua pre- 
destinatione in terra mea morte preocupatus fuerit, et bonorum 
suorum ordinationem fecerit, ipsamque in manibus Veneti seu 
cuiuslibet comiserit, et fuerit mortuus, ordinatio ipsa stabilis sit 
et firma. Et si sine ordinatione faeta subito mortuus fuerit, et 
aliquis Venetieus interfuerit, res et bona mortui in manibus 
ipsius adstantis Venetiei, quieumque sit, sine contradictione 
aliqua deveniant. Et si aliquis Venetieus non interfuerit, et eum 
ordinatione seu sine ordinatione facta subito mortuus fuerit, 
omnia bona ipsius in manibus domini Johannis, venerabilis 
Sisensis archiepiscopi, illustris regis Armenie cancellarij, seu 
successorum suorum archiepiscoporum, sine aliqua eontradietione 
deveniant; que tam diu sub custodia habeat, quousque ex man- 
dato illustris Ducis Venetie, Dalmatie et Chroacie recipiat per 
litteras, tamen sigillo suo sigillatas; eui illa tradere et assignare 


!) Concedo similiter et Arch. stor.; si omiserunt mss. 


384 PriviLecıum Leonıs II ARMEN. REGIS. 


debeat, seu quid super hijs fueturum sit; et secundum tenorem 
ipsarum litterarum predicti Dueis mandatum de rebus mortui 
sine aliqua eontradietione adimpleatur. 

Concedo preterea et volo, ut, si aliqua contentio vel dis- 
cordia in terra mea inter Venetos emerserit, ut per Venetos, 
si interfuerint, emendetur; qui si absentes fuerint, in presentia 
predieti uenerabilis arehiepiseopi siue successorum suorum 
archiepiscoporum previa ratione emendetur. 

Quodsi aliqua contentio vel discordia mortalis inter Venetos 
et quascumque gentes emerserit, et mors subito hominis irruerit, 
in regali euria mea per iusticie sentenciam decidatur; et si 
aliqua alia contentio vel discordia inter Venetos et quaseumque 
gentes emerserit, similiter in regali euria mea per iuditij sen- 
tentiam finiatur. 

Omne ius Veneticorum tanquam meum proprium observabo 
et manutenebo, et a ereditoribus suis hominibus meis eis iusti- 
ciam plenam exiberi faciam. 

Concedo denique et dono pro salute anime mee predeces- 
sorumque meorum Veneticis in civitate Mamistri*) ecclesiam et 
victualia pro sacerdotibus et elerico ecclesie servientibus, et 
fundieum ad ponendum res et mercimonia sua, et locum ad 
hedificandam domum. | 

Vt autem presens priuilegium firmum permaneat et incon- 
vulsum, propria manu rubeis litteris Armenieis illud signavi, et 
regali sigillo aureo illud muniri et corroborari feei, et sub- 
scriptorum testium approbatione confirmavi. 

Concedo et volo, ut omnes Venetiei habeant potestatem 
standi salvi et seeuri eum omnibus bonis suis, quamdiu volue- 
rint, in omni terra mea et per totam terram meam. 

Faetum est hoe privilegium et datum per manus domini 
Johannis, venerabilis archiepiscopi Sisensis, illustris Armenie 


!) Mamistei LP. 1.1]. 


OsLısarıo BArpuiNI, CoMITIS FLANDRIAE. 385 


cancellarij, anno dominice incarnationis millesimo ducentessimo 
primo, mense Decembris. 

Ego Gabriel Paulinus, notarius et Ducalis aule Veneciarum 
cancellarius, autentieum huius exempli sigillo aureo sigillatum 
vidi et legi, et sicut in auetentico continebatur, ita ut in isto 
continetur exemplo; ideoque meo proprio signo ipsum corobo- 
ravi et de mandato domini Jacobi Teupuli, incliti Ducis Venecie, 
eurrente anno domini nostri Jhesu Christi millessimo ducente- 


simo quadragessimo sexto, mensis Madij, indictione quarta. In 
PALACIO Ducarus Venecıe. 


XCV. 
Obligatio Balduini, comitis Flandrie. 
A. d. 1202, m. Octobri. 

Ex duobus autographis Archivi Veneti. 

In nomine dei eterni. Amen. 

In presentia domini Henrici Danduli, dei gratia incliti Vene- 
tiarum Ducis, et domini Lodovici, Blesensis comitis et Clarimon- 
tis, marisealei Campanie, et aliorum baronum plurium. Dominus 
Balduinus comes Flandrie et Hayi.") instituit se debitorem ad 
faciendum solvi in fera Lignini ^), que prius fieri debet, Markisino 
Superantio, Petro Juliano, Marino Gradonieo et Luce Ardit, 
nobilibus viris de Venetia vel eorum misso, ómni conditione 
abjecta, marcas sterlinorum — ad rationem de soldis tredecim 
et denariis quattuor pro marca qualibet argenti — centum et 
decem et octo et uncias tres. Et ita confessus est, se juramento 
firmasse. Et si non ita servaretur, dixit, se velle, quod dicti viri 
tantum de bonis hominum terre sue eaperent, unde sibi pre- 
dietam pecuniam resareirent. Rogavitque dietum dominum 
Ducem, ut eis ad hoc suum prestaret auxilium et favorem. 


!) Le. Haynis s. Hannonie. 
*) Sie mss., ut quidem videtur. Est stata dies (feria). Inter sanetos invenitur 


Linguinus, die 24. m. Martii. 
Fontes. XII. 25 


386 Pacrcw TERGESTINAE CIVITATIS. 


Actum est hoc in tumba sixcr: Heziswi anno domini MCC 
seeundo, mense Oetubr., indictione sexta. 

7 Ego Paternianus Daputheo, subdiaconus et notarius, 
interfui rogatus, seripsi, complevi et roboravi. 

t Ego Pasealis Mauro, subdiaconus et notarius, sicut vidi 
in matre, ita testificor in filia. 

t Ego Rainerius Dandulo, filius domini Henrici Danduli, dei 
gratia Ducis Venetie, vicem ejus retinens, vidi in matre. Quia 
judices non juraverant, subscripsi ego. 

Ego Paternianus Daputheo, subdiaconus et notarius, hoe 
exemplum exemplavi eodem suprascripto anno et mense, nec 
auxi, nec minui, complevi et roboravi. 


In altero exemplari subseripti sunt hi: 

1 Ego Venerius Dalmarius, presbiter sanete Justine, sicut 
vidi in matre, testis sum in filia. 

1 Ego Oto, sancti Jacobi presbiter et notarius, sicut vidi 
in matre, ita testificor in filia. 

T Ego Dominieus Suauie, diaconus et notarius, hoc exem- 
plum exemplavi hoec suprascripto anno et mense, nec auxi nec 
minui, complevi et roboravi. 


XCVI. 
Pactum Tergestinz civitatis. 
A. d. 1202, die 5. mensis Octobris. 

Liber Albus fol. 252 sqq. Liber Pactorum II, fol. 233 sqq. 
Edidit Romanin. l. 1. II, 423. 

Andreas Dandulus in Chronico l. e. p. 320: 

Sequenti anno (1202), paratis galeis et aliis navigiis, comites 
Gallici cum militia equestri et pedestri ascendunt naves; et Dur 
cum multitudine Venetorum et Italicorum e portu de mense Octo- 
bris feliciter exeunt. Trecentorum enim navigiorum fere stolus 
erat. Dux tunc Tergestinos et Muglenses mare infestantes compri- 
mere anhelans cum parte stoli illuc divertit, et illos apertis portis 
obvios habuit, votivam fidelitatem et subjectionem offerentes. Dux 
autem mallens eos fideles quam subjectos acquirere. de perpetua 


PacTUM TERGESTINAE CIVITATIS. 387 


fidelitate servanda et immunitate Venetorum et annuali censu 
quinquaginta urnarum vini a Tergestinis et XXV a Muglensibus 
sibi et successoribus exhibendo promissionem suscepit. Et illi, 
missis syndicis Venetias, hec observare polliciti sunt. 

Anno dominice incarnationis millesimo CC secundo, dis 
etione sexta. Acetum in cıvırare Tersestina, die quinto exeunte, 
mense Octubri. 

Exeunte de Veneciis glorioso ac magnifico domino nostro 
H/enrico] Dandulo, dei gratia Venetie, Dalmatie atque Chroatie 
Duce, qui in domini servitio et totius Christianitatis ultra mare 
in copiosa navium, galearum, usiriorum ') ae militum multitudine 
erat iturus. Altera vero die post egressum ejus de Venetia potencia- 
liter ac gloriose Pyranum applicuit. Nos vero homines Tergestin® 
civitatis cognoscentes de ipsius domini Ducis adventu, timentes 
etiam, ne forte nobis ad merita responderet, qui ipsius gratiam 
amiseramus, viros utique de melioribus civitatis nostre, videlicet 
Vitalem gastaldionem, Petrum iudicem, Mauretum Bonifacium, 
Dominicum de Antonia, Bernardum, Martinum de Of, Vitalem 
de Bilissima?), Diettemarum, Natalem de Azzo, Johannem de 
Jema, Dominieum de Laurentio, Dominicum Mirizo, Wodolrieum 
Mesalt”), Lö*) Mos, Bernardum Zechigna, Leonardum Crescen- 
tium, Arthuicum^) Cacarinum, Martinum de Lazera, Almericum 
de Ghenana^), Ugolinum, Almerieum de Bilissima"), Almericum 
de Cono, Matheum de Aurelia, Blagdinum, Johannem de Vene- 
reo, Alberieum, Wismanum^), Dedolricum, Johannem de Leo- 
nardo, Andream Rubeum, Matheum de Contaffia, Dominicum 
Marcheso, Vitalem de Alderico, Johannem de Y sola"), Bertaldum'^), 


1) Alibi usseriae, simil.; signifi- 5) Artuicum LP. 
eantur naves equis transvehendis 5) Ghenanna LP. 
aptate. Τὴ debilissima LP. 

*) debilissima LP. 8) Wismannum LP. 

8) Messalt LP. ?) Isola LP. 

*) Lodovicum, an Leonem? 10) Berthaldum LP. 


23 * 





388 PacrUM TERGESTINAE CIVITATIS. 


Andream de Marina et alios quam plures, ad ipsius domina- 
tionis pedes duximus transmittendos: 

Qui de voluntate et consensu omnium hominum dicte eivi- 
tatis nos et terram nostram ae omnia nostra sue potentie facere 
subditos, et omnia precepta domini Ducis remota omni occasione 
jurarent. Et sie illi pro se et pro nobis omnibus juraverunt 
servare et servari facere. 

Memoratus vero dominus Dux tanquam vir christianissimus, 
et qui in dei servitio ac totius Christianitatis iter arripuerat, 
non considerata nostrorum malitia nos ad suam gratiam revo- 
eavit, preeipientes legatis suprascriptis, ut cito ad civitatem 
redirent nuntiantes, quod nos ad suam revocaverat gratiam, et 
quod se prepararent ad ipsum honorifice suscipiendum. 

Adveniente itaque eo in magna manu ac exercitu 
copioso ad civitatem Tergestinam, recepimus cum ornatis 
sacerdotibus ae clerieis, candelis!) accensis et pulsantibus 
eampanis, subponentes nos per omnia sue dominationis 
potentie. 

Qui vero dominus Dux convocatis hominibus civitatis pre- 
cepit, ut tale saeramentum illi facere deberemus, videlicet quod, 
usquedum vixerit, simus fideles; post decessum vero ejus simi- 
liter suis successoribus fidelitatem servabimus. Et quod homines 
Venetiarum in personis et rebus in toto nostro districtu securos 
sine datione aliqua haberemus*), et quod servitia debita illi 
faeere deberemus, sicut alie civitates Ystrie faeiunf, secundum 
nostram tamen possibilitatem. 

Et si contigerit, piratas vel alios predones a Rubino 
infra venire, nos illos persequi et debellare debeamus. Et 
si eapere eos poterimus, ipsi domino Duci eos representari 
faciemus. 


!J eandellis LP. | *) haberemus semper LP. 


Pacrum T£RGESTINAE CIVITATIS. 389 


Quod sacramentum faciendum nobis fuit valde delectabile, 


et fecimus animo diligenti. Nomina vero eorum, qui juraverunt, 


hzc sunt, videlieet: 
Vitalis gastaldo. 
P. judex. 
Wodolrieus judex. 
Lo judex '). 
Maurus. 
Diettemarus. 
P. de Porta’). 
M. de Offo. 
Anto. 
SI. de Azzo?). 
Almerieus de Ghenana. 
Az.*) Murator. 
Paganus. 
Ca. Bruda. 
Lo?) de Jéma. 
Wisman. 
Lö Ceruo. 
Bernardus. 
Lö de Feitro. 
A. de Dobrofin. 
F. de Liutoldo. 
Lo Corgna. 
Zanitinus. 
Dominieus. 





Ἢ Lon judex LA. 
3) F. de Porta LA. 
3) N. de Azzo LA. 
*) AZ. LA. 

5) Lom LA. 

5) Jemma LA. 








F. de Melenda. 
Lannis. 

B. de Jema°). 

B. de Hellaro. 

M. de Justa. 

A. Berra. 

Mar. Bonfilius. 

D. de Laurentio. 
Justinus. 

V. Ramfo. 

Jacobus Gradingna. 
Ve. Conzarosa. 

R. Faber. 

C. Piot. 

Bernardus de Pinsenda'). 
M. Saleth. 

B. Sufol*). 

Al. de Belica°). s 
Vidoto. 

Ca. Faber. 

D. Maneula. 
Dominieus Niblo, 
Gaudius. 

N. Zinh ^). 


τ Bernardus de Piris 


eenda LA. 
5) Susol LA. 
9) Helica LA. 


1%) Zineh LA. 


390 PacTrUM TERGESTINAE CIVITATIS. 


Lö de Piran. 
N. de Pre Weceli*). 


Dominieus de Jéma*). 


Nicolaus. 

A. frater ejus. 
Lö de Matheo. 
D. Mulinar. 

A. de Clarissima. 
Lö de Budina. 
Gaudi. 

Vizart. 

Agustin. 

J. filius ejus. 
Ló Maugaran?). 


Lo de cruce Deuia *). 


M. de Vmera. 
Vi. Pauilla. 
Vrso. 

Jubanus. 

N. filius Cadoli. 
C. filius Dominici. 
Triesto Suteg. 
M. Berra*). 

M. Baguario. 
J. Mulla. 

L. de Fabia°). 
H. de Citta"). 


!) Veceli LA. 
*) Jemma LA. 
8) Lö Maugaram LA. 


*) Lo de Cruce de uia LA. 


5) M. Berta LA. 
*) L. de Fubia LA. 


Zà de Isolfer*). 
Triest. Pauor. 

B. de Liprando. 
T. de Madrelda. 
D. de Mariota. 
Jo. Capellar. 

D. de Benedicta. 
B. Ruffus. 

Ar. Tamisadro. 
W filius Gostanti?). 
Maurus de Pertolt. 
M. Blanc. 

M. Bolesta. 

D. de Antonia. 
P. Jugulator. 
Triest de Justina. 
A. Meliez'^). 
Sale VVardus !!). 
T. Tidadol. 

D. de Viuera. 

D. de Caborio. 
Berto Becabo "). 
M. Sterperol. 

D. de Alfrina. 

Lö Mulinar. 

L. de Hellaro. 
Cost. Mancula, 


7) N. de Citta LA. 
8) Za deisolfer LA. 
9) Gostantin LA. 
10) Meliez LA. 

11) Uardus LA. 

15) Boccabo LA. 


PacrUM TERGESTINAE CIVITATIS. 


A. Ros. 

R. Zurlot. 

Zà Cacari !). 
Sobosselau. 

L. sine bragis. 

B. Caraburse. 

R. de Grumar. 

M. Cegot. 

Lö de Drocha. 
Zarlo. 

Vrso. 

Magister”). 

Ve. de Sancto Salvatore. 
Justus de Vera. 

M. Rablo. 

D. Zalco. 

D. Curiuet. 
Henrieus de Armelenda?). 
Cadol de Laurenza. 
Jö de Diedemma*). 
B. de Piderna. 

B. Portonar. 

D. Butigna. 

D. Mesolto. 

C. de Caretta. 
Justus de Todolfus. 
Tho de Prezathen. 
D. de Donato. 





1) Zan Cacarin LA. 
3) Urso Magister LA. 


3) Henrieus de Annelenda LA. 


*) Jo. de Diedema L4. 


“ 8) Timotheus LA. 


Witman. 
Timoteus°). 
Carolus, filius Jemme. 
D. Mesaldo. 

Al. filius Felicis"). 
F. de Riuola. 

C. filius Valere. 
Jo. Glamonaz *). 
Ar. Cacarin. 

C. Mäcula°). 

Al. de Daniel. 

D. Nepus Triesto. 
Delpauor °). 

D. Gosoldo. 
Woeina. 

P. de Pap. 
Martinus Zurlot. 
V. filius Ade. 
Michel de Lena. 
Jö. Selavo. 

M. de Margarita. 
M. Mostel. 

Al. Decono. 
Colman. 

A. de Tupista. 
Arbori. 

Leo. 

Marin Pilizar. 


9) Al. filius Felitie LA. 
7) Jon Glamonaz LA. 

8) €. Maneula LA. 

*) Delpauo LA. 


391 


392 


Dagongna'). 

Jo. de Rosetta. 

Dominieus de Dominico Pres- 
biteri. 

Triebez. 

Baron Niblo. 

Ludo. 

Lampo *). 

Al. de Adela. 

P. filius Venerio. 

Berén?) filius Alfenie. 

Jö. Girda*). 

Dominieus Jacobus. 

Venerius filius Ripaldi. 

Hetthich*) Marin, filius An- 
güde. 

Colman Ros. 

L. Cormenoso. 

Jo. frater Arborio. 

B. della Curte. 

Tristan. 

D. frater Girardini. 

P. de Ingaldeo. 

Marquardus de Sobongna. 

Cresius filius Saluie. 

D. Marcheso. 


!) Dragongna LA. 
*) Ludo Lampo LA. 
3) Beren LA. 

*) Jo. Grida L4. 

5) Hetic LA. 

*) Prenna LA. 


PaAcrUM TERGESTINAE CIVITATIS, 


N. Budina. 

Dominico de Püna‘). 
Liepardus. 

Justo de Daniotta. 
Agino de Sinesia. 
Justus de Sonde. 
Dominicus Pisez. 

P. Desentazza. 
Venerius filius Gaudi. 
H. filius Peniolf *). 


D. Malfanto. 
Jo. Salamon. 


Wido. 

Joannes Draceo. 

P. filius ejus. 

Colman Capellario. 
Albericus frater Natalis. 
Dominicus filius Almerici. 
Selnich^) Calligar?). 
Agino Bobie'”). 
Constantinus ") filius Goster. 
Bisselau. 

An. magister. 

Jo. de Leo. 

D. frater Gaudi. 

M. Zusol. 


7) N. (?) filius Peniolf LA. 
8) Selnieh LA. 
9) Caligar LA. (sic, divisim). 
1) Agino, 
Bobie: sic utrumqueLA. divisim. 
11) Sostantinus LA. 


PacTUM TERGESTINAE CIVITATIS. 


E. de Smerada. 
R. Curiuz'). 

R. Padruz*). 
Niexco. 

D. filius Hermite?). 
L. Lallo. 


Leonardus. 


Gonterus*) filius Vodolriei. 


Lazerus filius Remenardi. 
L. de Albingherulus*) ἢ). 
Bello Capellar. 

Matth.*) Mesaldo. 
Adalgherus. 

Justus de Walpurga. 

W Seoda. 

Bor. 

Jo. de Remedia. 
Phylip*). 

D. filius ejus. 

M. Abbatisse. 

Joannes Trivisan?). 

W de Adiüto '^). 

A. filius Almeriei. 
Alderieus filius Maralde. 
Don. filius Mariote. 
Ottobonus. 


!) R. Curium LA. 

*) R. Padrum LA. 

3) D. filius Heremitte LA. 
*) Sonterus LA. 

5) L. de Albin LA. 

5) Divisim Gerulus LA. 

7) Math. L4. 


| 
| 


393 


Wolriza!'). 

Bertaldus filius Marcelle. 
H. filius Wolperii Presbiteri. 
Andrea Budina. 

Juan Mulinar. 

W. Asirm. 

Zanetus '^). 

D. Capellar de Riuola. 
Ogerius miles. 
Blagelinus. 

Joannes de Dumina. 
Ludo Niblo. 

M. filius Auliueri. 
Zurman. 

D. de Lena. 

Todolfus. B 
P. Caligar. 

Saumich. 

Rauantinus. 

M. filius Donati. 

P. Caleangno Caligar "). 
Jo. de Cola. 

Stefanus Faber. 

Zeno. 

P. Bocabo. 

Jori Deluolta. 


8) Philip LA. 
9) Joannes Teruisan LA. 
10) W de Alduinto LA. 
11) Ottobonus Volriza LA. 
123) Wasgerim. 

Zanetus. Divisim LA. 
13) P. Caleagno LA. 


394 

Megnardus Zilius'). 

Gheroldus *). 

Veceli Beccar. 

Walter?) Selauo. 

Artuic Pilizar. 

A. Borma. 

Jacobus Cirus. 

Vitalis Nepus gastaldio. 

M. filius Vidonis. 

Joannes frater ejus. 

Stanco Crabre. 

Lacea. 

Manoles *). 

D. Mursel. 

Constantinus filius Artuichoo. 

Joannes Maneula. 

Martinus Berra. 

Zoaldus. 

B. Piula f. de Andrea de 
Mergrat’). 

A. Deboözan°). 

Stoianus Selauo. 

P. Magister. 

Waltram. 

M. Bragher. 

Diettericus"). 





1) Megnardus. 
Zilius divisim LA. 


PaAcTUM TERGESTINAE CIVITATIS. 


Ottonellus*). 
Leonardus Calligar*). 
C. Claba. 

M. de Lazero. 

Zilius. 

Girardinus ^). 

Sergius filius Gaudi. 
V. de domina Pirma ''). 
Blagosit. 

Darre Pilize '*). 
Vodolrieus de Göt. 
A. gener ejus. 
Tephani. 

Zan. 

De Grumaz. 
Remenardus. 

M. Littem. 

Joannes Bläco '*). 

M. Generus Blagosit. 
Peruinus. 

D. Smeth '^). 
Ripaldus de Domadrac. 
Joannes Mons. 

Adam. 

D. Burda. 

Ar. de Subilia. 


7) Dietericus LA. 
8) Ortonellus LA. 


39) Sheroldus LA. 

8) Valter LA. 

*) Manolez LA. 

5) B. f. de Andrea de Mer- 
grat LA. 

5) A. Debonezan LA. 


5) Leonardus Caligar LA. 
10) Zilius Girardinus LA. 
11) V. de domina Prima LA. 
13) Darre Piliee LA. 

13) Joannes Blanco LA. 

13) D. Sehmech LA. 





PacrUM TERGESTINAE CIVITATIS. 395 


Joannes Marcha. 
Peceli. 

©. Inzingnosus. 
Matheus filius Remenardi. 
Dauid. 

M. de Berta. 

Vitalis de Liprado'). 
Miro. 

Darinoga *). 

Jacobus Conas. 

A. de Riuela. 
Warnerius?) Pilizar. 
Jacobus Viulla*). 
Cancianus Ludie?). 
Ludo de Mactilda. 

D. Boceasinus. 

M. Magister. 

D. Miriz. 

Matheus de Contasia. 
B. de Tupista. 
Cancianus. 

Bonaldus. 

M. Zampar. 
Dominieus Zampar. 
P. de Andrea de Marina. 


1) Vitalis de Liprando LA. 
*) D. Trinoga LA. 
3) Varnerius LA. 
*) Viula LA. 
5) Cancianus. 
Ludie (sie, divisim, LA.). 


5) Jacobus de Pirisenda LA. 


Τὴ Saleuardi LA. 
8) Caligar LA. 


Marco de Glirosa. 
Matheus filius Marie. 
Jacobus Depnisenda*). 
D. filius Saleuuardi "). 
Vitalis Calegar*). 
Joannes Marcha. 
Bertolas?). 

H. della Musena '^). 
Ar. Caligar. 

Jacobus de Porta. 
Filius Justini. 
Joannes Budina. 
Arpus. 

M. frater ejus. 

H. Fadena ''). 
Ripaldus. 

F. Tessutor. 

H. de Saluia'*). 
Joannes Niblo. 

M. Bonafeber. 

Marin Warem "). 

Az. filius. 

Armelende '*). 

W. de Tupista '”). 
Wecelli'^) de Gaselda. 


9) Bartholas LA. 

10) N, de la Musena LA. 
11) N. Fadena LA. 

1?) N. de Saluiar LA. 


13) Marin. 


Warem (Warein?) (divisim LA.). 
1%) Az. filius Armelende LA. 
5) Y deTupista LA. 
1*) Veeeli LA. 


396 Pacrcw Meccrag. 


Insuper etiam') nos omnes homines Tergestine eivitatis 
universaliter promittimus, omnia suprascripta inviolabiliter con- 
servare ^), et quod omni anno perpetualiter?) nos et successores 
nostri vobis et vestris successoribus solvere debeamus vel solvi 
facere urnas optimi vini puri de nostro territorio quinquaginta 
nostris espensis*) ad ripam Ducalis Palatii in festo Sancti Mar- 
tini. Et si eontra hane pactionis, cautionis et promissionis ear- 
tulam ire temptaverimus, componere promittimus eum nostris 
successoribus vobis et vestris successoribus auri obrici*) libras 
centum. Et hee paetionis, eautionis^) et promissionis cartula 
maneat in sua firmitate. 

Hujus rei testes sunt seilicet Dominieus Dalfinus, Jacobus 
Quirinus, Jacobus Basilius, Mareus Sanudo, Andreas Valleresso, 
Almerieus Potestas Justinopolitane civitatis, Matheus Sarrace- 
nus’) ejusdem civitatis, Almericus frater Sofie, et alii quam 
plures. 

Ego Andreas Diaconus, sacri palatii notarius, rogatus 
interfui, et manu mea scripsi, complevi atque firmavi. 

XCVIT. 
Pactum Mugle. 
A. d. 1202, mense Oetobris. 

Lib. Alb. fol. 255. Lib. Pact. T. II, fol. 230. 

In nomine Domini nostri Jesu Christi. 

Anno domini millesimo ducentesimo secundo, mense Octo- 
bris*), indictione sexta. Messe. 

Exeunte de Venetiis glorioso ae magnifico domino nostro 
Henrico Dandulo, dei gratia Venetie”), Dalmatie atque Chroatie 


!) etiam om. LA. 5) paetionis et eautionis LA 
*) observare LA. 7) Saracenus LA. 

8) perpet. om. LA. 5) Oetubris LA. 

*) expensis LA. 9) Venetiarum LA. 


5) obrieii LA. 


Paıctum MusLAae. 397 


Duce, qui in domini servitio ultra mare iturus erat eum magno 
exereitu navium') et ussiriorum ae multitudine militum et pedi- 
tum. Altera die post eius egressum potentialiter et gloriose 
Pyranum applieuit. Nos vero homines Mugle, qui ipsius domini 
Ducis indignationem ineurreramus, cognoscentes de ipsius 
adventu, ne forte a suo exercitu lederemur, viros utique de 
melioribus terre nostre ad eum duximus destinandos, Widonem 
videlicet Ingilpretum gastaldionem, Gregorium Lugonem’), 
Crescentium^) Amantinum, Dominieum da Delpreto*), Martinum 
Thauanum, Almerieum generum Atelpreti, Martinum de Ambro- 
sio^), Petrum de Auria, Wecillum^) de Viuiano, Joannem de 
Ratha, Bernardum de Adamo, Bertaboum judicem, Dominicum 
de Marigo, Baldum, Mareuardum filium Bernardi), Almerieum 
de Mugla et alios, dantes illis plenam virtutem et potestatem, 
ut nos et terram nostram ac omnia nostra sub sua potes!ate") 
subponerent, et omnia precepta illius omni remota occasione 
jurarent. Et sie omnes suprascripti viri tam in animas eorum, 
quam in nostras juraverunt. Factis itaqué sacramentis memo- 
ratus autem dominus Dux tanquam vir christianissimus, et qui 
in dei servitio ac totius Christianitatis iter arripuerat”), non con- 
siderata nostrorum malitia benignissime nos ad suam gratiam 
revocavit, preeipientes viris prefatis, ut irent ad terram suam 
nuntiantes, quod gratie ipsius domini Dueis restituti essemus, 
et quod se prepararent ad ipsum honorifiee recipiendum ^). 
Adveniente quoque domino Duce ad terram nostram cum suo 
exercitu copioso, recepimus eum ornatis sacerdotibus et clericis, 


!) nauium, galearum et ussi- 5) Veeillum LA. 

riorum LA. 7) Baldum Marchualdum fil. 
*) Gregorium, Lugonem LA. Bern. LA. 
3) Cresentium LA. 8) pro sue potentie LA. 


*) de Dalpreto LA. | ?) aripuerat LA. 
5) Ambroxio LA. 10) suseipiendum LA. 


396 


Insuper 
universalite: 
servare ‘). 
nostri vol 
facere urı 
nostris c- 
tini... Ei 
tulam ir 
sueces-« 
eentum 
mane:! 

T 
Quir; 

Alm. 
nus 
plu; 


int 





ιν 


E 


PaAcTUM MuscLAE. 


eo. 
: Cavell’'). 
"ister. 
us Papa. 
ligo. 
nus de Tophania’). 
'anna. 
:allimbe?). 
er*). 

;edietus. 

hael Gramperna. 

Debonatho. 

. Futitor. - 

. Mathias. 
areuardus filius Guädi’). 
lareuardus. 

. rso filius"). 

5. Martinus filius. 
J. Bonifacius. 

D. Miris. 

M. Deregarda. 
A. filius Martini. 
Crescentius filius. 
J. Adam Vicher. 
D. Decolmanno. 
A. Deneslez*). 
D. De Petenatho°). 


1) Cauelli LA. 
2) Tofania LA. 

3) Sallimbi LA. 

*) Lasser LA. 

5) Guardi LA. 

*) Mareuardus Urso filius LA. 


399 


J. Deforno. 
Thofanius. 

A. filius Ermot. 

J. Faber. 

J. filius Fasoli. 
Artuichus Debläthi°). 
Romeus. 

Crescentius filius Peregrini. 
G. filius Fasoli. 
Romanus. 

D. Destanico. 

B. Deota '^). 

A. filius Topere. 

0. filius Marini. 

M. filius Bone. 
Aborigo!). Ὁ 
Martinus. 

B. judex. 

M. Baudus. 

P. de Culmanno. 

J. Saracenus. 
Ropreto. 

Crescentius Caurexano. 
Odelieus de Baudo. 
D. Delazaro. 

D. de Juda. 
Waltramus judex. 


7) Denesloz LA. 

8) Petenato LA. 

9?) Artuicus de Blanthin LA. 
10) Deotta LA. 

11) Albrico LA. 


400 


Maurus da Gatha. 

A. de Stoica. 
Sylvester‘). 

J. Carnell'*). 
Crescentius. 
Saumich ?). 

D. Dota. 

Bonaldus *) textor*). 
Martinus filius Bertaldi judicis. 
M. filius Bonaldi. 
Jacobus de Martino Pipo. 
M. da Delenda. 
Wenzilis. 
Ministerialis^). 
Laurentius Vitre. 

D. Ponga. 

Topert de Venerio. 
Brigna. 

Maurus. 

Rodulphus *). 
Martinus. 
Venerius*). 

Sturlo. 

Martinus de Solario. 
M. Faber. 

D. filius Lude. 


!) Silvester LA. 

*) Carnelli LA. 

3) Cresceentius Saumich LA. 
*) Ronaldus LA. 

5) Textor LA. 

9) Vercelli ministerialis LA. 
ἢ Maurus Rodolfus LA. 





PacTUM MusLae. 


Andreas. 

A. filius Marci. 

P. filius Girardi. 

Vitalis filius Marche. 

B. filius Joannis de Pandrea. 
R. Squartabaril. 

W. de Risolima°). 
Martinus filius Gerdru. 
Venerandus. 

0. filius Ribera'^). 
Marcus '') filius Joannis Sarlo. 
Vincentius filius Filiside. 
C. filius Heler. 

Martinus filius Johannis. 
Sitigna. 

Aimo filius Clauel. 
Ludo. 

Radiuus miles. 

Artruip "). 

Tofanius. 

M. filius Jonnais. 

O. frater Blebani '?). 

T. filius Marie. 

Martinus Barad. 

M. frater Malinfant. 

A. filius Joanniste. 


8) Martinus Venerius LA. 
?) V. de LA. 

10) Riba LA. 

11) Marchur LA. 

1?) Artrup LA. 

13) Plebani LA. 


Pıcrum MusLae. 401 


Joanes filius DominiciJulico*). | M. Caracausa. 





J. Dagita. O. Faber. 

À. de Radiuo. L. de Spricho. 
Ingelpretus filius Berthaldi^). | J. de Venerando. 
Zeno. J. de pp ^). 
Walter?). A. de Paugnät (?) ''). 
D. de Venerio. J. Pyranensis'?). 

D. de Marino. B. filius Martini. 

W. Magister. B. Riparius. 

P. de Lazaro. | B. de ser Luzo. 

A. Jener gastaldionis *). Elero de Veneranda. 
Ingildo*) filius Duleiani. A. Spargo "?). 

A. filius Ronomi*). B. Waltrinus. 
Martinus de Crescentiis. N. Testor. 

D. filius Andree. A. de Peraga. 
Bertaldus de Viuilla. W. de Manganellis '^). 
J. Selavo. Catanius. 

R. filius Andriol. P. Tuscanus. 
Arthuieus de Hermiza. M. de Heretico "). 
V. filius Spàchi*). J. Bizantius. 

D. Trunco*). P. de Toperto. 

M. Carnell?). A. de Galterino. 
Vicentius de Bona. P. de Truzich. 

J. Salteco. Vulue miles. 
Mercurius Bonderenga. Watramus de Porcaratha '^). 
Mingo. M. Guaragno. 

1) Uilico LA. *) Carnelli LA. 

3) Bertaldi LA. 1?) Precra LA. 

8) Zeno Valter LA. 11) Paugnan LA. 

%) A.gener gast. LA. 12) Pir. LA. 

5) Inghildon LA. 13) Sparga LA. 

5) Renomi LA. 1%) Manganelis LA. 

7) Spraehi LA. 15) Eretico LA. 

δ) Truncho LA. 16) Porcarata LA. 


Fontes, XI. 26 


402 Pıctum MUuGLAE. 


M. judex. Saluagnus. 

G. de Abundantia '). Nobilis Conradus. 

B. filius Michaelis. Annus. 

D. filius Michaelis. J. Tranquill’). 

Epó *). P. de Pre Martino*). 
Wegl?) Dolatoria. P. della’) Porta. 

G. filius Odolrici. S. filius Presbiteri. 
P. filius Ursonis. J. de Sonue. 

A. filius Bone. Martinus Longa. 
Vitalis Dabundantia. C. Adrian °). 

M. de Gossinia*). Crescentius de Riuald. 
C. Dorsa. Mainardus?). 


Insuper etiam nos omnes homines Mugle tam suprascripti, 
quam alii universaliter promittimus, omnia suprascripta inviola- 
biliter observare. Et quod omni anno perpetualiter nos et suc- 
cessores nostri vobis domino Duci et vestris successoribus 
solvere debeamus vel solvi facere urnas boni vini puri de nostro 
territorio vigintiquinque nostris expensis ad Ducalem ripam in 
festo Saneti Martini. Igitur si contra '^) hanc pactionis, cautio- 
nis et promissionis cartulam ire temptaverimus, componere pro- 
mittimus cum nostris successoribus vobis et vestris successoribus 
auri obrici libras centum; et") hec cautionis, promissionis 
carta maneat in sua firmitate. 

Huius rei testes fuerunt: 

Almerieus testis caput Ystrie'”). 

Jugus de Talmus. 


!) Habundantia LA. 9) Maynardus LA. 

?*) Epo LA. 10) si contra hane LA.; contra 
5) Weg!’ LA. om. LP. 

*) Gossima LA. 11) et haec pactionis et cau- 
5) Tranquillus LA. tionis, prom. LA. Quod 
5) Premartino LA. eligendum. 

7) de la LA. 12) Histrie LA. 


8) Adrian LA. 


Innoc. Ill zrıst. AD ALEx. ΠῚ Impen. Cr. 403 


Almericus. 

Matheus. 

Jacobus Badoarius'). 

Jacobus Dauro. 

Fuscairi*). 

Boniol ?). 

Angelus Acotanto*). 

Jacobus Paschaligo, et alii quam plures. 

Ego Andreas Conrado presbiter et notarius atque plebanus 
rogatus interfui, complevi et roboravi. 

Ego Bartholomeus sacri palatii notarius hoc exemplum 
sumptum ex autentico ÀÁndree Conrado presbiteri et notarii 
atque plebani sigillis duobus cereis sigillatum bona fide, ut 
comperii, scripsi et exemplaui, nil addens vel minuens, quod 
sententiam mutet, currente anno domini millesimo ducentesimo 
trigesimo quarto, indictione septima, mense Octobris"). 

Hzc, que in cod. (LA.) sequuntur, spectare videntur ad docu- 
mentum casu quodam amissum : 

Anno dominice incarnationis millesimo ducentesimo secundo, 
indictione sexta. Actum in cıvırare Tersesrixa die quinto exeunte, 
mense Octubris, exeunte de Venetia glorioso ac magnifico 
domino nostro H/enrico]. 


XCVIII. 


Innecentius Ill illustri (Alexio III) Constantinopolitano Imperatori. 
De causa Imperii. 
A. d. 1202, die 16. m. Novembris. 
Innocentii Pape III epist. libr. V, ep. CXXII, ed. de Bré- 
quigny T. I, p. 190 [ed. Baluz. T. I, p. 673]. Cfr. Lebeau 
l. e. T. XVII, p. 80. 81. 


1) Badouarius LA. *) Angelus Acontanto LA. 
*) Fuscari LA. 5) Octubris LA. 
*) Boniolus LA. 

26 ® 


404 IxNoc. III erıst. Ap Auex. III Impen. Cr. 


Literas et nuntios Imperatoriae dignitatis ea, qua decuit, 
benignitate recepimus; et tam ea, quae iidem nuntii proponere 
voluerunt, quam quae in literis continebantur eisdem, intelleximus 
diligenter. 

Proposuerunt siquidem nobis dieti nuntii tui, et id etiam 
tuae literae continebant, quod, eum Christianorum exercitus, 
qui venturus est in subsidium Terrae sanctae, praeposuerit tuae 
magnitudinis terram invadere et contra Christianos arma movere, 
nostro conveniebat officio, ut eos a tali deberemus proposito 
revocare, ne forte manus suas de Christianorum nece foedantes 
et Dei exinde offensam ineurrerent, ac inimieos Christi debilitati 
non modieum non possent aliquatenus impugnare. Ex parte 
insuper tuae celsitudinis adjecerunt, quod Alexio, filio Isachii 
Angeli quondam Imperatoris, qui ad Philippum, ducem Sueuiae, 
accessit, ut Imperium contra te ipsius possit auxilio obtinere, 
favorem nullatenus praestaremus; quia Imperium non debet ad 
eum aliqua ratione devolvi, cum illud non per successionem, 
sed per electionem nobilium conferatur, nisi forte genitus esset 
post adeptum fastigium Imperatoriae dignitatis. Quod utique 
idem Alexius non poterat allegare, cum, priusquam pater ejus 
esset in Imperatorem promotus, natus fuerit; et quia pater ejus 
tune privata erat persona, in Imperio non poterat sibi jus aliquod 
vendicare. Id etiam ex parte tuae celsitudinis fuit propositum 
coram nobis, quod, eum Friderieus Imperator multum offen- 
derit Romanam Ecclesiam, et eam odio iniquo fuerit persecu- 
tus, et filii sui patris vestigiis inhaerentes eam non modicum 
aggravarint, praedicto duci Sueuiae, ut regnum posset 
modo quolibet obtinere, non praestaremus subsidium vel 
favorem. 

Ad quod efficiendum de facili debebamus induci, cum idem 
Philippus elerieali fuerit eharactere insignitus, et personae 
hujusmodi nec contrahere possint, nee militari cingulo deco- 
rari, vel dignitatem aliquam in populo obtinere, cum sint 


Innoc. Il grisT. AD εχ. Ill Iurgn. Cr. 405 


excommunicationis vineulo innodati. Nos autem Imperiali pru- 
dentiae taliter duximus respondendum, quod praedictus Alexius, 
olim ad praesentiam nostram accedens, gravem in nostra et 
fratrum nostrorum praesentia , multis nobilium Romanorum 
adstantibus, proposuit quaestionem, asserens, quod patrem ejus 
injuste ceperis, et feceris etiam nequiter exeaecari, eos diu 
detinens carcerali eustodiae mancipatos, et quia ad superiorem 
nobis non poterat habere recursum, et nos, juxta apostolum, 
eramus tam sapientibus, quam insapientibus debitores, ei justi- 
tiam facere tenebamur. Cumque nos eidem dedissemus respon- 
sum, juxta quod vidimus expedire, recessit a nobis, et ad prae- 
dictum Philippum, sororium suum, coneitus properavit; eum quo 
deliberato consilio sie effecit, quod idem Philippus nuntios suos 
ad principes exercitus Christiani sine qualibet dilatione trans- 
misit, rogans eos et petens, ut, quia pater, suus et ipse fuerant 
jure suo et Imperio nequiter spoliati, eum eo Constantinopoli- 
tanum deberent regnum intrare, ac ad illud reeuperandum eidem 
praestare consilium et favorem, promittens eisdem, quod tam 
in subsidium Terrae sanctae, quam in expensis et donativis eis 
magnifiee responderet; paratus etiam in omnibus et per omnia 
nostris stare mandatis, et quod sacrosanetam Romanam Eecle- 
siam vellet juxta posse suum modis omnibus honorare, ac ea 
efficere, quae nostrae forent plaeita voluntati. 

Ceterum dicti principes deliberato consilio responderunt, 
quod, cum in tam arduo negotio sine mandato et auctoritate 
nostra non possent procedere nec deberent, nos volebant con- 
sulere super his, ae exinde praestolari nostrae beneplacitum 
voluntatis, inducentes dilectum filium nostrum, Petrum, tituli 
saneti Marcelli Presbyterum Cardinalem, qui eum eis transfre- 
tare debebat, ut ad praesentiam nostram rediret, et super prae- 
dietis omnibus nostram inquireret voluntatem. Verum idem Car- 
dinalis, ad praesentiam nostram accedens, omnia nobis euravit 
proponere diligenter; et cum nuntii tui ad nostram accesserint 


406 Ixxoc. II erıst. AD Arzx. Ill Impen. Cr. 


praesentiam, super his cum fratribus nostris habebimus 
tractatum, et illud statuemus, quod tibi poterit merito com- 
placere; quanquam plures assererent, quod hujusmodi postu- 
lationis benignum deberemus praestare favorem pro eo, quod 
Graecorum Ecclesia sit apostolicae Sedi minus obediens et 
devota. 

Super eo autem, quod de juvando illo ad Romanum Impe- 
rium obtinendum , qui Romanam Ecclesiam deberet diligere et 
nostris obseeundare mandatis, tua nos celsitudo voluit commo- 
nere, noveris, quod, licet praedietus Philippus potens sit et 
multum abundet, tamen rex Otho adeo, nostro studio et dili- 
gentia mediante, per Dei gratiam est promotus, quod contra 
eum ille hactenus non potuit praevalere; ad quod exequendum 
quantum nobis subveneris, licet multa fuerint nobis promissa, 
Imperialis excellentia. non ignorat, quod utique tanto gratius 
deberes habere, quanto id te non promerente noscitur procu- 
ratum. Si enim idem Philippus obtinuisset Imperium, multa tibi 
ex Imperio suo gravamina provenissent, cum per terram caris- 
simi in Christo filii nostri, Frideriei illustris regis Siciliae, 
nepotis sui, in Imperium tuum insurgere de facili potuisset, sicut 
Henrieus olim Imperator frater suus per Siciliam tuum propo- 
suerat Imperium occupare. 

Licet autem a tempore inelytae memoriae Manuelis praede- 
cessoris tui Constantinopolitanum Imperium non meruerit, ut 
talia efficere deberemus, eum semper nobis et praedecessoribus 
nostris per verba responsum fuerit et nihil operibus demonstra- 
tum, in spiritu tamen lenitatis et mansuetudinis duximus proce- 
dendum, credentes, ut inspecta gratia, quam tibi fecimus, emen- 
dare celeriter debeas, quod tam a te, quam a praedecessoribus 
tuis minus provide hactenus est omissum; cum et secundum 
humanam industriam id deberes studiosissime procurare, ut 
ignem in remotis partibus extingueres, non nutrires, ne usque 
ad partes tuas posset aliquatenus pervenire. 


PAcTUM ALexıı ET VENETORUM. 407 


Rogamus igitur Imperialem excellentiam, monemus, consu- 
limus et hortamur, quatenus, quicquid super his duxeris statuen- 
dum, operibus nobis et non verbis dumtaxat studeas respondere; 
quia nos dilectionem, quam ad te habemus, in opere demon- 
strare curavimus et effectu. 

Disposuimus autem nostrum propter hoc nuntium destinare ; 
qui si forte tardaverit, tu tamen non tardes super hoc nobis, 
sicut expedire cognoveris, respondere. 

Datum Larerası, XVI kal. Decembris. 

IC. 


Pactum Alexii, Isaacii Imp. filii, et Venetorum de recuperando regno 


Greco. 
A. d. 1202. Jadere. 


Andreas Dandulus l. 6. pag. 321, pars XXVIII, Chronic. Gall. 
cod. Monac. nro. 52, fol. 46. 47; seu supra p. 339. Innoc. I epist. 
lib. VI, ep. XLVIII, ed. 1. T. I, p. 266. 


C. 
Innocentius Ill exercitul Crucesignatorum. 


De captione Jadera. 
A. d. 1203. 


Innocentii Pape III epistol. libr. V, ep. CLXI, ed. de Bré- 
quigny T. I, p. 230. [Ed. Baluz. T. I, p. 677.] Nos in his et in 
seqq. plura earptim. Cfr. Raynaldi ann. eccl. a. 1203, S. 4. 

Dolemus non modieum et movemur . . . Cum fugientes 
Aegyptum festinare debuissetis ad terram melle ae lacte manan- 
tem, errantes ad solitudinem divertistis, ubi, reducentes ad ani- 
mum, qualiter in Aegypto super ollas carnium sederatis, non 
solum esuristis allia et pepones, sed fraternum sanguinem siti- 
vistis . . . Attendens siquidem ipse hostis antiquus, qui est 
Diabolus . . . eontra fratres vestros bellum movere vos fecit, 
et signa vestra primum contra fideles populos explieare, quate- 
nus sic ei peregrinationis vestre solveretis primitias, et tam 
vestrum, quam fratrum vestrorum sanguinem D:monibus fun- 
deretis. 


408 Ixxocexrics Ill pg carrioNE Japrnar. 


Habetis igitur faciem non euntis in Hierusalem, sed descen- 
dentis potius in Aegyptum, et incidistis ideo in latrones, qui et 
vos virtutum spoliarunt amietu, et peecatorum plagas imposue- 
runt spoliatis: nec abire tamen voluerunt haetenus, nec relin- 
quere semivivos, eum adhue apud vos immissiones per Angelos 
malos fiant, ut tamquam pro necessitatibus vestris divertatis ad 
insulas, et in sumptus vestros Christianorum spolia convertatis, 
sieut nuper apud Jaderam accepimus vos fecisse. 

Cum enim illue navigio venissetis, signa vestra contra civi- 
tatem protinus expandentes, tentoria in obsidione fixistis, valla- 
vistis undique civitatem, et muros ipsius non sine multa effusione 
sanguinis suffodistis. Cumque cives subire cum Venetis iudieium 
nostrum vellent, nee in hoc etiam apud vos potuissent miseri- 
cordiam invenire, cirea muros suos Crucis imagines suspende- 
runt. Sed vos in iniuriam Crucifixi non minus civitatem impu- 
gnastis et cives, sed eos ad deditionem violenta dextera coégistis. 

Debuerant autem vos a tam nequissimo proposito vel reve- 
rentia Crucis assumptae, vel carissimi in Christo filii nostri 
Henrici, regis Ungarorum illustris, et nobilis viri, Andreae ducis, 
fratris eius, devotio, qui pro Terre sancte subsidio Crueis 
signaculum assumpserunt, vel saltem apostolicz Sedis auctoritas, 
qua vobis curavit, districtius inhibere, ne terras Christianorum 
invadere vel ledere tentaretis, nisi vel ipsi vestrum iter nequiter 
impedirent, vel alia causa iusta vel necessaria forsan occurreret, 
propter quam aliud agere, accedente consilio Legati, possetis. 

Ne vero premissa inhibitio segniter audiretur, si qui contra 
eam venire presumerent, eos denuntiavimus excommunicationis 
vineulo innodatos et beneficiis indulgentie, quam apostolica 
Sedes Crucesignatis indulsit, immunes. 

Ceterum licet dilectus filius noster Petrus, tituli sancti 
Marcelli Presbyter Cardinalis, apostoliez Sedis Legatus, prohi- 
bitionis nostrz tenorem quibusdam ex vobis exponere curavisset, 
et tandem litere nostr: vobis fuissent publice presentatae, nec 


Innocentuus IH Cavcesıonarıs. 409 


Deo, nee Sedi apostoliez detulistis, sed ut se redderent eoégi- 
stis miseros Jadertinos. 

Veneti ergo in oculis vestris subverterunt muros civitatis 
eiusdem, spoliaverunt ecclesias, sdificia destruxerunt, et vos 
cum eis Jadertinorum spolia divisistis. 

Ne igitur addatur peccato peccatum, et in vobis, quod 
legitur, impleatur: peccator contemnit, cum in profundum vene- 
rii vitiorum; universitatem vestram monemus et exhortamur 
attentius, et per apostolica vobis seripta mandamus, et sub 
interminatione anathematis distriete przeeipimus, quatenus Jade- 
ram nec destruatis amplius, quam haetenus est destrueta, nee 
destrui faciatis, aut quantum in vobis fuerit permittatis, sed 
nuntiis regis eiusdem ablata omnia restituere procuretis. 

Alioquin vos excommunicationis sententi;& subiacere nove- 
ritis et a promissa vobis venia remissionis immunes. 


CI. 
Innocentius II] Comitibus, Baronibus et aliisCrucesignatis, sine salutatione. 
A. d. 1203. 

Innocentii Papz III epistol. libr. V, ep. CLXII (ed. de Bré- 
quigny T. I, p. 231). 

Taeti sumus dolore cordis intrinsecus . . . Sane cum 
Crucem tuleritis propter Christum, in eum postmodum eonver- 
tistis, et qui debueratis Sarracenorum provinciam expugnare, . 
Christianorum Jaderam oceupastis. 

Accepimus enim, quod cum illue navigio venissetis etc. 
(uti in ep. CLXI usque) Jadertinorum spolia divisistis. 

Licet autem super hoc fuerimus non modieum eonturbati, 
gaudemus tamen in Domino, quod eulpam vestram cognoseitis 
et eam proponitis per poenitentiam expiare, sicut venerabilis 
frater noster Suessionensis Episcopus'), et alii, qui venerunt 


!) Nivelo de Cherisiaco. 


410 IxNoceNT1US Ill Crucesienaris. 


cum eo, ex parte vestra nobis humiliter intimarunt; qui etsi 
vestrum apud nos extenuarint excessum, noluerunt tamen, quia 
nec poterant, contumaeiter excusare. 

Intelleximus namque per eos, quod non inducti propria 
voluntate, sed quasi quadam necessitate coacti ad expugnatio- 
nem Jaderz processistis, licet hoc tant: crudelitatis audaciam 
non excuset, eum in huiusmodi necessitate induxeritis vosmet- 
ipsos, et cum pellem pro pelle ac cuneta, quz habet homo, 
debeat dare pro anima sua. 

Ut igitur erimen vestrum penitus expurgetur, monemus 
universitatem vestram et exhortamur attentius, et per apostolica 
vobis seripta distriete precipiendo mandamus, quatenus, de tanto 
poenitentes excessu et satisfacientes congrue de peccato, per 
poenitentiam placare Dominum et per satisfactionem proximum 
studeatis, universa reddentes, qu: ad vos de Jadertinorum 
spoliis devenerunt, et a similibus de ceteris penitus abstinentes. 

Quia vero sententiam Sedis apostolice, quam pro facto 
proprio incurristis, przter auctoritatem nostram nullus valuit 
relaxare, eum inauditum sit hactenus, ut quisquam eos, quos 
Eeclesia Romana ligasset, absolvere attentaret, nisi forsan in 
mortis artieulo constitutos, sicut ipsa permittit, ideoque 
absolutio illa nulla fuerit, quam vobis exhibuerunt Episcopi 
vobiscum in exercitu constituti, dilecto filio, Petro, tituli sancti 
Marcelli Presbytero Cardinali, apostolice Sedis Legato, dedi- 
mus in mandatis, ut vel per se, vel per alium virum diseretum 
ab eis, qui nondum iuraverunt nostris stare mandatis, huiusmodi 
exigant et recipiant iuramentum, a iuratis autem exposcant, ut 
se iurasse taliter in eorum presentia recognoscant, et sie vobis 
auctoritate nostra suffulti iuxta formam Ecelesi@ munus abso- 
lutionis impendant. 

Deinde salvo in aliis mandato nostro vobis iniungant sub 
debito iuramenti, ut vos, Comites et Barones, per literas vestras 
apertas cum sigillis pendentibus tam vos, quam successores 


LiTERAE CRUCESIGNATORUM AD Innoc. Ill. 411 


vestros Sedi apostolice obligetis, quod ad mandatum eius de 
tanta presumptione satisfactionem curabitis exhibere; omnibus 
autem precipiant in communi, ut a similibus de cetero penitus 
caveatis, nee invadentes terras Christianorum, nec ledentes in 
aliquo, nisi forsan illi vestrum iter nequiter impedirent, vel alia 
iusta sive necessaria causa forsan occurreret, propter quam 
aliud agere, interveniente apostolicae Sedis consilio, valeretis. 

Ceterum verba qu@dam in ore posuimus Episcopi memorati, 
quz ipse vobis poterit fideliter explicare. 

Monemus igitur universitatem vestram et exhortamur in 
Domino, et per apostolica scripta mandamus, quatenus przdicto 
regi Ungariz humiliter supplicetis, ut de innata sibi regali cle- 
mentia super offensa, quam commisistis in eum, pro Deo et 
propter Deum vobis dignetur misericordiam exhibere. 


CII. 


Literae Crucesignatorum ad Papam. 
De absolutione facti Jaderae. 
A. d. 1203, m. Aprili (?). 


Innoc. Ill epistol. lib. VI, ep. XCIX, ed. Bréquigny T.I, p. 308. 
Cfr. Raynald. l.l. S. 5. Wilken. |. l. V, 184. 

Sanctissimo patri et carissimo domino I/nnocentio], dei 
gratia summo Pontifiei, Bfalduinus] Flandriae et Hainoniae, 
L/udovicus] Blezensis et Claromontensis et H/ugo] S. Pauli 
Comites, milites sui, cum promptissima ad omne obsequium 
voluntate, oscula pedum. 

Intellecto paternitatis vestrae mandato, et tam vestris, 
quam venerabilis patris, Pfetri], tituli S. Marcelli Presbyteri 
Cardinalis, apostolicae Sedis Legati, literis per nuntium ipsius 
et nostros veneratione condigna receptis, prompta sumus devo- 
tione in omnibus executi, et secundum formam expressam in 
literis vestris juramento praestito sive recognito absolutionis 
apostolieae sumus beneficium conseeuti, et literas, quas petistis, 
juxta mandatum dieti Legati eidem remisimus; quarum etiam 


412 LirEnAE CRUCESIGNATORUM AD Innoc. Ill. 


tenorem per latorem praesentium apostolatui vestro duximus 
intimandum, de vestra apostolica pietate confisi, quod mandatum 
vestrum, quantumeumque ex paterna severitate dure sonet exte- 
rius, pro obedientia filiorum et devotione promptissima nihil 
nobis vel heredibus nostris interius continere debeat captiosum. 

Tenor siquidem dietarum literarum hie est: „B. Flandr. et 
Hain., L. Blezen. et Clar. et H. S. Pauli Comites, Oddo de 
Chanliet, et W/ilelmus] frater ejus, omnibus, ad quos literae 
istae pervenerint, salutem in Domino. 

Notum fieri volumus, quod super eo, quod apud Jaderam 
ineurrimus excommunieationem apostolicam, vel ineurrisse nos 
limemus, tam nos, quam successores nostros Sedi apostolicae 
obligamus, quod ad mandatum ejus satisfaetionem curabimus 
exhibere. Dat. apud Japcnau, anno domini 1203, mense Aprilis*. 

Sane literis istis sigilla nostra Comitum sine contradictione 
libenter appendimus; sed Baronum sequentium, hoc est Od. et 
W. fratris ejus, intelleximus defuisse, licet et Barones se esse 
confessi sint, sieut ab illis accepimus, quibus fuit absolutionis 
vestrae officium delegatum, et illis injunctum fuerit, in virtute 
praestiti juramenti statim absolutione concessa, ut literas, quas 
recepistis, emitterent. 

Super facto autem illustris viri ac prineipis exercitus nostri, 
Marchionis Montisferrati; quo videlieet pro apostoliea reverentia 
et de conservatione stolii vestra voluntate complenda ostensio- 
nem literarum vestrarum humiliter impedivit ad tempus, donec 
videlicet iterata jussione sanctitas vestra praeciperet, quod in 
hae tempestate super hiis agendum foret, supplieamus piissime 
paternitati vestrae, ut divini amoris intuitu non feratis indigne; 
certissime tenentibus vobis, quod, si ostensae fuissent literae 
εν ἢ) Duei et Venetis, eo loco et tempore, quod ipsa die et sto- 
lium ruptum et nune fuisset dissolutus exercitus. Sane, per 


1) Supple: Henrico. 


ErıstoLa Bonıracıı MoNTIsFERR. AD Innoc. IH. 413 


Magistrum Johannem Noviomensem, nuntium nostrum, accepi- 
mus, quod ipse pro dissimulanda excommunicatione Venetorum 
ad tempus, pro ipso perieulo dissolutionis exereitus, paternitati 
vestrae propensius supplieasset, et non fuisset auditus, et quod 
super hoc imposuisset ei praeceptio vestra silentium. 

Nihilo minus tamen voluntatem vestram inquirere iterata con- 
sultatione maluimus, quam (ut) in corporum et animarum nostra- 
rum periculum et Terrae sanctae desolationem et inimicorum 
Crucis insultationem atque derisum, contra voluntatem etiam 
vestram, sieut omnino credimus et per nuntios vestros intellexi- 
. mus, per dietarum ostensionem literarum stolium scinderetur. 

Illud autem certissime teneat paternitatis vestrae discretio, 
quod, quiequid super literis eisdem praeceperit jussione, quiequid 
inde contingere debeat, sive dictus Marchio, sive cuieumque ex 
nobis injunxeritis, faciet incunctanter. 


CIII. 
Literae Marchionis Montisferrati ad Papam. 
Literarum | Pontificis suppressionem | excusat. 
A. d. 1203. 

Innoc. III epist. lib. VI, ep. C, ed. Bréquigny T. I, p. 309. 
Cfr. Raynald. l. l. S. 6. 

Sanctissimo patri et domino I/nnocentio], divina provi- 
dentia summo Pontifici, Bonifacius, Marchio Montisferrati, eum 
osculo pedum paratam ad omne obsequium voluntatem. 

Paternitatis vestrae literis a Baronibus exercitus /Cruce-] 
signatorum acceptis, et eum omni reverentia et devotione prae- 
stito sive recognito juramento, absolutionis beneficium aposto- 
licae conseeutis, per nuntium venerabilis patris nostri, Petri], 
tituli S. Marcelli Presbyteri Cardinalis, apostolieae Sedis Legati, 
communicato Baronum consilio, intellexi, super facto Jaderae per 
eundem nuntium ad Ducem et Venetos a Sede apostolica excom- 


municationis literas emanasse. 








414 ErisTOoLA Bonıracıı MoNTISFERR. AD Innoc. Ill. 


Attendens igitur, immo tenens pro certo, quod eo loco et 
tempore literae vestrae nullatenus possent ostendi, quin statim 
noster dissolveretur exercitus et stolium rumperetur, remini- 
scensque de consilio vestro multa dissimulanda fore loco et 
tempore, si Veneti ad dissolutionem stolii aspirarent, divini 
amoris intuitu, neenon et pro Sedis apostolicae reverentia, a 
qua stolium et nuntium habuit et postea firmamentum, consilium 
habui literas illas ad tempus supprimendas, donee mandatum 
vestrum atque consilium iterata perciperem jussione, easque de 
manu nuntii vestri cum omni humilitate, flexis genibus, magno 
compunctionis et devotionis spiritu suscepi, viroque religioso, 
- » » Abbati Laudensi, ad tempus tradidi conservandas, super 
hoe potius obedientiae filialis expectans meritum, quam aposto- 
liez: indignationis offensam ex piae intentionis actu necessario 
ineurrisse. 

Intellexi etiam a Duce et a quibusdam Venetis, familiaribus 
meis, quod super facto Jaderae nuntium proprium in continenti 
vestrae transmitterent sanctitati, qui utrum hactenus ad Sedem 
apostolicam pervenerit, ignoramus; qua spe suspensus nuntium 
hactenus distuli transmittendum. 

Hinc est, quod paternitati vestrae cum omni devotionis et 
humilitatis affectu supplico, ut vestrarum suppressio literarum, 
quae quidem humilitatis meae ministerio faeta est et discretio- 
nis ac pietatis vestrae confidentia, pacis vestrae tranquillitatem 
in aliquo non moveat vel conturbet, praesertim, cum ego et 
Barones exercitus mandatum vestrum parati simus exequi, 
quicquid iterata nobis injunxeritis jussione. Confidimus etenim, 
quod cireumspectioni vestrae magis complaceat ex sustinentia 
modica stolium similiter stare, quam ex literarum vestrarum 
ostensione subita deperisse. Ceterum simplicitatem hujus nuntii 
sic excuso, quod ea tempestate et tanta difficultate meatus non 
habui promptiorem. 


IxNoc. Ill ErıstoLa AD BoNirAciUM MoNTISFERR. 415 


CIV. 
Innocentius III Marchioni Montisferrati, B(alduino) Flandriae, L(udovico) 
Blesensi, et H(ugeni) saneti Pauli, Comitibus. 


Ut in subsidium terrae sanctae transfretent. 
A. d. 1203. 

Epistol. Innoc. III lib. VI, ep. ΟἹ ed. Bréquigny T.I, p. 309. 
Raynald. l. l. 8. 13. 

Cum in manu valida et extento brachio egressi fueritis de 
Aegypto, ut vos ipsos Domino in sacrifieium offerretis, doluimus 
non modicum et dolemus, quod Pharao vos persequitur fugien- 
tes, vel vos potius sequimini Pharaonem, qui vos, sub quadam 
necessitatis specie ac velamine pietatis, sub jugo peccati vetustae 
nititur subdere servituti. 

Doluimus autem, sicut praemisimus, et dolemus pro nobis 
pariter et pro vobis, et pro universo populo Christiano. Pro 
nobis, quia, dum, quod seminaveramus in laerymis, per legatos 
et literas nostras, vobis et aliis saepius, non absque quadam 
amaritudine cordis et corporis anxietate non modica, verbum 
Domini proponentes, et exhortantes nominis Christiani eultores 
ad vindicandam injuriam Jesu Christi, eredebamus nos in exulta- 
tione messuros, ex improviso messi nostrae inimicus homo 
superseminavit zizania, et sic semina vitiavit, ut in lolium dege- 
nerasse íritieum videatur. Pro vobis autem, quoniam, cum 
expurgassetis vetus fermentum, et crederemini jam penitus 
veterem hominem eum suis actibus exuisse, modicum fermenti, 
et utinam modieum, corrupit denuo totam massam; et dum 
vestimenta vestra candida non servastis, quasi veterem rein- 
duistis amictum, manum retrahentes ab aratro, et respicientes 
eum conjuge Loth retrorsum; ita, ut jam apti non videremini 
secundum Apostolum regno Dei. Pro populo autem Christiano 
doluimus et dolemus, quoniam inde humiliatur amplius, unde 
credebatur potius exaltari. Cum enim multi, qui vos praecesse- 
rant in Terrae sanctae succursum, quod non ascenderetis audito, 


416 Innoc. Il erıstroLa AD BoxirAciUM MoNTISFERR. 


ad propria sunt reversi, de proximo vestro passagio diffidentes; 
Saraceni de aecessu vestro dubii, et illorum recessu securi, 
contra Christianos animos assumpserunt; et qualiter peccatis 
exigentibus praevaluerint contra eos, referre nolumus, cum sit 
fere ubilibet divulgatum. 

Gaudemus autem, quod, receptis literis nostris, erraneum 
in vobis intelligentes excessum, devote ac humiliter mandatum 
estis apostolicum executi, et juramento praestito vel recognito 
absolutionis beneficium percepistis, vos et successores vestros, 
filii Comites, eum duobus Baronibus Gallieanis, ad satisfacien- 
dum juxta mandatum nostrum, super eo, quod apud Jaderam 
excommunicationis sententiam incurristis, per patentes literas 
obligantes. Utinam autem poenitentia vestra sit vera, ut sic 
poeniteatis videlicet de commissis, quod a similibus de cetero 
caveatis; quoniam, qui adhue agit, quod poenitet, non est 
poenitens, sed illusor, et eani reverso ad vomitum comparatur 
poenitens, rediens ad peccatum. Est quoque levius peccatum, 
quod semel committitur, quam quod, commissum semel, post- 
modum iteratur. 

Nullus itaque vestrum sibi temere blandiatur, quod terram 
Graecorum oceupare sibi lieeat vel praedari, tanquam minus 
sit apostolicae Sedi subjecta, et quod /Alexius] Imperator Con- 
stantinopolitanus, deposito fratre suo et etiam excaecato, Impe- 
rium usurpavit. Sane, quantumcumque in hoc vel aliis idem 
'" Imperator et homines ejus jurisdietioni commissi delinquant, 
non est tamen vestrum, de ipsorum judicare delictis; nec ad 
hoe Crucis signaeulum assumpsistis, ut hane vindicaretis inju- 
riam, sed opprobrium potius Crucifixi, cujus vos obsequio spe- 
cialiter deputastis. 

Monemus igitur nobilitatem vestram et exhortamur attente, 
et per apostoliea vobis seripta praecipiendo mandamus, quate- 
nus nee decipiatis vos ipsos, nec ab aliis decipi permittatis, ut 
sub specie pietatis agatis illa, quod absit, quae redundent in 


IxNoc. ΠῚ erısTt. AD CRUCESIGNATOS. 417 


vestrarum perniciem animarum; sed cessantibus potius occasio- 
nibus frivolis et necessitatibus simulatis in Terrae sanctae 
transeatis subsidium, et Crucis injuriam vindicetis, accepturi de 
hostium spoliis, quae vos, si moram feceritis in partibus Roma- 
niae, oporteret forsitan a fratribus extorquere. Aliter enim, 
quia non possumus, nec debemus, remissionis vobis gratiam 
nullatenus pollicemur. Inhibitionis autem nostrae tenorem, qua 
vobis sub excommunicationis interminatione vetuimus, ne terras 
Christianorum invadere vel laedere temptaretis, nisi vel ipsi 
vestrum iter nequiter impedirent, vel alia justa et necessaria 
eausa forsan oceurreret, propter quam aliud agere, interveniente 
legati nostri eonsilio, valeretis, memoriter retinere vos volumus, 
et monemus, ne contra eam leviter veniatis. 

Ne autem culpa Ducis et populi Venetorum in poenam 
vestram redundet, volumus et mandamus, ut literas nostras, 
quas ipsis assignandas duxerimus, et quae adhuc apud vos esse 
noseuntur, assignari faciatis eisdem, ne ipsi exeusationem in 
peccatis assumant. Dat. Feacgwrzvr) anno VI. 


CV. 
Innocentius III Crucesignatis. 
Consilium, quod Papa ipsis mittit sine bulla. 
À. d. 1203. 
Innoc. III epist. lib. VI, ep. Cll ed. Bréquigny T. I, p. 311. 


Si vere vos poenitet de commisso et plene proponitis satis- 
faeere de peccato, Dominum vobis credimus, immo novimus 
jam placatum. Si ergo Veneti potuerint ad satisfactionem induci, 
et absolutionis beneficium meruerint obtinere, secure cum eis 
navigare poteritis et praelium Domini praeliari. Quodsi nec 
satisfacere forte voluerint nec absolvi, utpote qui non dolere, 
sed gaudere dicuntur potius de commisso, permittimus vobis, 
ut cum ipsis usque in terram Saracenorum vel Hierosolymitanam 


provinciam, juxta quod inter vos et ipsos convenit, vel honeste 
Fontes. XII. 27 


418 IxNoc. IH £rısT. AD CRUCESIGNATOS. 


convenerit, navigio transeatis, quanto minus poteritis, eum dolore 
tamen et amaritudine cordis, et sub spe veniae communicantes 
eisdem. 

Cum enim jam a vobis majorem nauli receperint quantita- 
tem, nec ad eam possint restituendam induci aut etiam coarctari, 
si aliter fieret, videremini vos damnum ex poenitentia, ipsi 
autem praemium ex contumacia reportare; eum ad hoc debitum 
exsolvendum ipsi vobis maneant obligati, et ab excommunicatis 
exigi possit et recipi, quod debetur. Est autem cautum in jure, 
quod, si quisquam per terram haereticorum. aut quorumlibet 
excommunieatorum transierit, necessaria emere ac recipere 
poterit ab eisdem. Praeterea, si paterfamilias domus excommu- 
nicationis sententia fuerit innodatus, a participatione ipsius 
familia exeusatur. Licet ergo Dux Venetorum dominus navium, 
tanquam paterfamilias domus, in excommunicatione persistat, 
vos tamen, tanquam ipsius familia, dum in navibus ejus fueritis, 
ipsius excommunicatio non continget, et excusabiles eritis apud 
Deum, si, in excommunicatorum navibus existentes, eum dolore 
cordis sub spe poenitentiae excommunicatis ipsis communicave- 
ritis, in quibus communionem eorum nequiveritis evitare. 

Verum, cum vel in terram Saracenorum vel Hierosolymi- 
tanam provinciam de navibus vos descendere continget, nisi 
Veneti ad satisfaciendum et recipiendum juxta formam Ecclesiae 
absolutionis beneficium inducti fuerint vel compulsi, cum eis 
nullatenus praesumatis praelium Domini praeliari, ne, si, eis 
habentibus aliquid de anathemate, in Crucis insurrexeritis inimi- 
cos, non praevaleatis in eos, sed terga vertentes fugiatis potius 
et cadatis. Nam in libro Josue legitur ete. .. . 

Ne autem vietualia vobis desint, carissimo in Christo filio 
nostro [Imperatori Constantinopolitano seribemus, ut, juxta quod 
per literas suas nobis ipse'promisit, vietualia vobis faciat exhi- 
beri. Quodsi forsan ea vobis contingeret denegari, cum tamen 
vos devoveritis ad commune obsequium Crucifixi, cujus est terra 


PACTUM JADRETINORUM. 419 


et plenitudo ejus, orbis terrarum et universi, qui habitant in 
ea, posset utique non absurdum videri ad similitudinem Impe- 
ratoris terrae, de quo cautum est in jure civili, quod, si ejus 
exercitus indiguerit alimentis, ea possit accipere undecunque, 
possitis et vos cum timore Domini, sub satisfaciendi proposito, 
ad necessitatem tantum ea sine personarum accipere laesione. 
In libro namque Judicum ete. . .. 

Et hoc negotium Filii hominis est, et praelium Domini, 
quod intenditis praeliari. Haec autem exempla de Scripturis 
sanctis induximus, non ut concedamus rapinam, sed ut tolere- 
mus, quod ex gravi necessitate sine grandi dispendio vitari 
non posset. 

Provideatis autem prudenter et caute, ut, si forte Veneti 
voluerint occasiones aliquas invenire, quod exercitus dissolvatur, 
multa pro tempore dissimulare ae tolerare curetis, donec ad 
locum perveneritis destinatum, ubi, opportunitate accepta, 
eorum, ut expedit, malitiam comprimatis. 


CVI. 
Pactum Jadretinorum. 
A. d. 1203. 

Liber Pactorum II, fol. 24 sqq. Huius documenti mentionem faeit 
Marinus l. l. T. IV, p. 30. 

Andreas Dandulus chron. I c. p. 321: Duz illico secedens 
cum stolo Jadram pervenit, que favore regis Hungaria in rebel- 
lione hucusque permanserat; et obtemperantibus Francis incolas 
monuit , ut solita ad eum subjectione redirent. Quibus renuentibus 
jubet Dux arma capere et contra civitatem insultum facere. llli 
integra die renovatis instabant viribus. Jadrenses igitur, pondus 
proelii non ferentes, mane sequenti se voluntati Ducis sine aliqua 
conditione submiserunt. Dux autem consilio totius populi Veneti 
tunc prasentis maritimos muros circumquaque dirui fecit, et ibidem 
hyemare disposuit. Cives itaque Jadre, Ducis gratiam non mereri 
formidantes et de regio favore confisi, ex urbe exiverunt. Veris 


(1203) adveniente tempore Veneti se mari et ventis committunt. 
21 * 


490 PaAcTUM JADRETINORUM. 


- 


Jadrenses illico patria exules Venetos navigantes non modicum 
infestabant. At Ducis natus missis galeis et navibus edificavit 
quoddam castellum in insula Malconsejo ante Jadram, ubi plurima 
considens acies armatorum prohibebant Jadrenses urbem ingredi, 
eos per mare undique insequentes. Jadrenses tunc cum stipendio 
regis acceptis X galeis Cajetanorum , presidium Venetorum impu- 
gnant et obtinent, et in urbem jam desolatam redeunt, et timentes 
stolum, quem Veneti denuo preparaverant, per suos nuntios gratiam 
implorant, et offerunt perpetuam fidelitatem, obsides et cantationem 
laudum eahibere, Comitemque de Venetiis eligere et archiepiscopum, 
qui reverentiam et obedientiam Primati debitam Gradensi exhibeat 
patriarche, et erga hostes Venetorum insurgere, et annuatim tria 
millia pellium cunicularum tribuere. Qua oblatione benigne accepta 
ad gratiam restituti sunt. — Pleniora de his Farlati in Illyrico 
sacro T. V, p. 69 ibique Thomas archidiaconus cap. 25: „Erant 
autem eo tempore Jadrenses Venetis multum infesti. Quacunque 
enim ex parte poterant, Venetos invadebant , bona eorum diripien- 
(es, injuriantes, trucidantes; et quidquid mali exercere valebant, 
in ipsos totis viribus conabantur*. 

Idem Thomas archidiaconus ibid. cap. 25: „Itaque universa 
classium multitudo sustulere se a Venetiis a. d. MCCIII (leg. II). 
mense Octobri, et venientes circa oras Istrie intraverunt in Dal- 
matiam, applicueruntque prope Jadrensium civitatem. Erant autem 
insigniores duces ipsius exercitus ex parte Francorum quidam 
Simon!), comes de Monteforti, ex parte vero Venetorum Dux 
Henricus Dandulus, vir valde strenuus et circumspectus , qui licet 
corporalibus oculis coecutiret, mente tamen satis noverat perspica- 
citer intueri. Igitur ubi se Jadrenses vident ab exercitu circum- 
vallari, timuerunt valde, quid consultius agerent. nescientes. E 
vestigio autem subsecuta est clades nimia mortalitatis, ita ut non 
tot viri et sani in civitate restarent, qui sufficerent mortuos sepe- 
lire. Jacebant miserorum cadavera in domibus et ecclesiis inhu- 
mata ; nesciebant miseri cives, quid potius, funera an publica officia 
procurarent. Sicque factum est, ut infelix civitas, suorum praesidiis 
indefensa, in brevi et de facili ab hostibus caperetur. Die autem 
S. Chrysogoni , qui apud illos celeberrimus habebatur, divina ultio 


1!) Secundum alios Bonifacius, marchio Montisferratensis. 


PAcTUM JADRETINORUM. 421 


patuit super illos. Nam Veneti de ratibus egressi in civitatem irrue- 
runt, quam in momento captam et aliquando sospitatam (ed. hospi- 
tatam) in recessu totam in solitudinem redegere. Diruerunt enim 
omnes muros ejus et turres per circuitum et universas domos intrin- 
secus, nihil nisi solas ecclesias relinquentes*. 

ldem ibid.: ,Tunc Jadrenses patria exules coeperunt per 
mare discurrere, magnas Venetorum caedes, ubicumque eos invadere 
poterant, facientes. At Veneti missis galeis et navibus edificaverunt 
quoddam praesidium in insula ante Jadram, ubi plurima considens 
acies armatorum prohibebant Jadrenses civitatem ingredi, eos per 
mare undique insequentes. His diebus advenerunt decem galee 
Cajetanorum ad Dalmatie partes . . . Coadunaverunt se Jadrenses 
cum Cajetanis, et abeuntes coeperunt pugnare cum Venetis, qui 
erant in castro; et tandem Veneti, impares viribus, defecti jam et 
languentibus dextris resistere nequibant. Tunc Jadrenses cum 
Cajetanis potiti victoria, quotquot Venetos in castro illo invenerunt, 
omnes gladio peremerunt ; destructo totius munitionis illius edificio 
Jadram intraverunt ; et tunc ruinas domorum suarum, ut poterant, 
instaurantes habitaverunt in eis. Miserunt autem Venetias, et fece- 
runt pacem cum ipsis, jurantes, eis subjectionem perpetuam et fide- 
litatis constantiam observare". 

Nos missi Jadertinorum petimus a uobis, domino R/ainerio], 
filio domino Ducis, et a sapientia uestri Consilij, pro com- 
munitate Jaderensium, ut habeatis respectum misericordie 
erga illos. 

Volunt Jadertini semper Archiepiscopum eligere de Vene- 
tijs, et habere a Gradu uidelicet usque ad Caput Aggeris; eiusque 
ellectionem presentabunt domino Patriarche Gradensi, confir- 
mationem ipsius ellectionis postulantes. Et confirmatione faeta 
ueniet ad sedem Patriarchalem, et consecrationem de manu sua 
recipiet, facietque ei fidelitatem, reuerentiam et obedientiam ei 
exhibere promittens et omnes honorificentias, quas dominus Lam- 
predius Archiepiscopus exhibuit domino Patriarche H. Dandulo, 
etobsequia debita. Jurabitque fidelitatem domino Duci et succes- 
soribus suis; et sie facient omnes Archiepiscopi, qui in perpe- 
(uum erunt, Ducibus et Patriarchis, qui per tempora erunt. 


422 PAcTUM JADRETINORUM. 


Archiepiscopus autem a domino Patriareha honorem accipiet 
consuetum, et ius de Dalmatinis Episcopis ei non minuatur. 

Habebit Archiepiseopus omnes introitus et omnes honori- 
fieentias, quas habere consueuerant Archiepiscopi, qui fuerunt 
ante, et a communi Jadre insuper omni anno in Kallendis Mareij 
mensis unum milliarium et dimidium eunieularum bonarum. 

Clerus autem bis in anno, in'natiuitate Domini et in Pascha 
Resurrectionis, laudes cantabunt in maiori Ecclesia solempniter 
domino Duci et domino Patriarche atque Archiepiscopo suo et Co- 
miti omni anno, propter quod benedictionem recipient consuetam. 

Eligent Jadratini semper Comitem de Venetijs, et habebunt 
a Gradu usque ad Caput Aggeris, et representabunt electionem 
domino Duci, uel qui pro ipso erit Venetie; et recipiet electus 
confirmationem, facta inuestitione ab eo. Jurabit ei fidelitatem 
et successoribus suis. Qui electus fuerit, si forte electionem in 
se factam recusaret, eligere de Venetijs non cessabunt, usque 
dum inuentus fuerit, qui electionem in se faetam recipiat. Simili 
modo facient et de electione Archiepiscopi; et sic facient omnes 
Comites, qui per tempora erunt, Ducibus, qui per tempora erunt, 
in perpetuum. 

Comes autem habebit omnes redditus et honorificentias, 
quas habere solebant et habuerunt alij Comites, et omnes red- 
ditus et honorificentias, quas habere solebant de Insula Pagi, et 
insuper Scherdam Insulam, que est uersus terram. 

Jurabunt autem et omnes homines committatus, a quatuor- 
decim annis et supra, fidelitatem domino Duci et suecessoribus 
suis; et ipsa fidelitatis sacramenta renouabunt singulis annis 
decem. Jurabuntque fidelitatem domino Comiti omnes et Comi- 
tibus omnibus in perpetuum futuris, salua fidelitate domini Ducis, 
ad honorem Venetie et salutem Jadre. 

Et si forte contingerit, dominum Ducem uel successores 
suos Jadre aplicare, recipient eum Jadratini honorifice et tracta- 
bunt, et nuntios suos similiter. Et si dominus Dux uoluerit 


PAcTUM JADRETINORUM. 423 


hospitari in domo Archiepiscopali, habebit eam ad suam hono- 
rificentiam et uoluntatem; sin autem, dabitur ei domus hono- 
rabilis, usque dum steterit ibi. 

Et quotiens fecerit Venetia exercitum usque Ragusium et 
a Ragusio et infra, sicut Venetia faciet, sie facient et Jadratini 
secundum numerum uirorum suorum. Si uero fuerit exercitus 
a triginta galeis et supra, que debeant transire Ragusium, 
facient inde Jadratini tricesimam partem, et stabunt in seruitio 
Venetie, usque dum steterit exercitus Venetie. 

Dabunt Jadratini D. Michaele, qui factus erat a domino 
Duce comes Pagi et aliarum insularum, que sibi sunt concesse, 
libre MCCCL. in quatuor annis; hoc est in singulis Chalendis 
Martij pro quolibet anno quartam. Tollentque Jadratini de 
omnibus nauibus extraneorum, qui illue applicuerint ad portum 
faciendum, illam dationem, quam Venetia tollit extraneorum 
nauibus, diuidentque (in) illam in tres partes; de quibus unam 
dabunt Archiepiscopo, aliam Comiti, et tertia sit communis 
Jadre. 

Omnes autem, qui erunt amici Venetie, Jadratini ipsos pro 
amicis habebunt; et omnes, qui erunt inimici Venetie, Jadra- 
tini ipsos pro inimicis habebunt. 

De muris autem ciuitatis ruinandis uel non, et non rele- 
uandis, si ruinati fuerint, sine uoluntate domini Ducis, uel illius 
persone, qui vieem obtinebit eius et sui consilij uel maioris 
partis, sie erit, sieut de uoluntate ipsius domini Dueis fuerit, 
uel residentis pro eo, et sui consilij, uel maioris partis. 

Dabunt omni anno in Venetia Jadratini communi Venetie 
perperos C. et L. in Calendis Martij in perpetuum, aut tria mil- 
liaria bonarum eunieularum in Jadratinorum arbitrio, super hoc 
respondentium, in presenti nuntijs Venetie. 

Restituent etiam Jadratini omnes illos, qui Jadram exiue- 
runt pro discordia habita, qui morati sub dominio Ducatus 
Venetie, uel in exercitu iuerunt, aut steterunt ad fidelitatem 


424 PacTUM Arexıı IV ET VENETORUM ITERATUM. 


Venetie, in domibus et in omnibus possessionibus suis, sicut 
fuerunt eo tempore, quo inde exiuerunt. 

Obsides autem dabunt Jadratini a triginta et infra, super 
quod uoluerit dominus Dux, uel qui erit pro eo et suum consi- 
lium uel maior pars, et quos uoluerit, moraturos semper in 
Venetia ad expendium Jadratinorum; et si eorum aliquis more- 
retur, dabunt alium in loco eius. 

Dabuntque Jadratini terram illam, que') P. de Jadera et 
fratris eius, ut ibi domus fiat; in qua Comes quisque debeat 
habitare; quam si possessores sic dare noluerint, prouidebit 
eis dominus Archiepiscopus et Comes et consules, uel judices 
ciuitatis, aut eorum maior pars, in comcambio, sieut apparuerit 
esse conueniens. 

Jurabunt autem et Comes et antepositi in aliquo officio 
ciuitatis et unusquisque insuper pro suo capite, sic se omnia 
seruaturos, nisi remanserit per dominum Ducem uel illius 
persone, qui erit pro eo, et maioris partis sui consilij. Et 
Jadratini sint in Venetia, sic et in omnibus alijs partibus, sicut 
pacis tempore esse consueuerunt. 


CVII. 
Pactum Alexii IV, Isaacii Imp. filii, et Veneterum de recuperando regno 
Grace Iteratur. 
A. d. 1203. Coreyre. 
Wilken. Kreuzzüge T. 5, p. 194, not. 9. Hugonis, Comitis 
S. Pauli, epistol. supra laudat. ab initio, supra p. 304. 


CVIII. 
Litera Innocentii pape pro ecclesia sancti Marci de Tyro. 
A. d. 1203. d. 30. m. Maii 3). 
Lib. Alb. fol. 159. Lih. Paet. I, 52; II, 146. Edidit Cornel. 
Flamin. Eccles. Venet. dec. XIII, P. I, pag. 223, hac quidem 


1) Adde fuit. 
*) Sie vulgo. At annum 1202 eligendum esse, docet nos quoque, sero quidem, 
finis epistolz. 






Innocentius Ill Canon. Tre. 425 


inscriptione: Innocentius III Canonicis Tyrensibus mandat, ut Ple- 
banum Sancti Marci Tyrensis ante adventum Legatorum Sedis 
Apostolicae molestare in iuribus Parochialibus non audeant. 


Innocentius episcopus, seruus seruorum dei, dilectis filiis, 

canonicis Tyrensibus, salutem et apostolicam benedictionem. 

Exposita nobis dilecti filii, Plebani ecclesie Saneti Marci 

Tyrensis, conquestio patefecit, quod, cum ipsa ecclesia ius 
parochiale habuerit hactenus, et nunc habeat in tercia parte 
Tyri, tam in baptismo, quam in penitentiis, sepulturis, deeima- 
tionibus, benedicendis nubentibus, tenendis scolis et mulieribus 
post") partum in ecelesiam inducendis, licet felicis recordatio- 
nis Clemens et Celestinus, predecessores nostri, bone memorie 
Tyrensi Archiepiscopo dederint in mandatis, ut eandem eccle- 
siam in predictorum omnium libera possessione dimitteret, donee 
1-estitueretur Jerosolimitana provincia Christianis, et nos tandem, 
eassata sententia, que super hoc lata fuerat aduersus ecclesiam 
Saneti Marci, eidem Archiepiscopo et uobis etiam dederimus*) 
in Mandatis, ut eam usque ad aduentum legatorum nostrorum 
Sup«r hiis nullatenus molestiam inferretis : 

Vos tamen et uenerabilis noster?) Patriarcha Jerosolimi- 
fanus post*) decessum Archiepiscopi supradicti Plebanum ipsum 
p Cr 2 89 presumpsistis multipliciter molestare; ideoque disere- 
tioni UC* sx fre per apostoliea seripta mandamus, quatinus, antequam 
δ... Ρ Ρ na scripts τ amus, q s q ; 
Vpr ,  *€li nostri, Sofredus, tituli Sanete Praxedis et Petri, 
E. E -— 3i Marcelli’) presbyteri Cardinales, apostolice Sedis 
d: I »arles ipsas accesserint, uel illue saltem alter eorum 






menerabili uiri cum punetis corruptelae; uen. 


Corn. 


-...e P. €C; LP. let Corn. S. tituli... et P. 
? Sancte...etP.terre s 


" 






426 γεν. PACTUM cum ÁLExio IV ATQUE IsAACIO [MP. CONFIBMANT. 


peruenerit, eum iam dietus Cardinalis Sancte Praxedis iter sit') 
peregrinationis aggressus, Plebanum ipsum super predictis 
omnibus minime molestetis : ex tune autem ius uestrum coram eis, 
quibus eausam ipsam comittimus, mediante eonsequimini ratione. 

Data Larenanı tertio kal. Junii, pontificatus nostri anno quinto. 


CIX. 


Veneti pactum cum Alexio (IV), Isaac. Imp. filio, atque ipse Isaacio 
Imp. confirmant. 
A. d. 1203, m. Augusto. Constantinopoli. 
Andreas Dandulus l. c. pag. 322, pars XXXI. Chronic. Gall. 
cod. Monae. nro. 52, fol. 49; supra p. 349. 


CX. 

Litera Alexii IV Imperatoris Constantinopolitani. 
Recognoscit Romanum Pontificem caput universalis Ecclesiae, et 
jurat devotionem. 

À. d. 12037), die 25. m. Augusti. 

Innoc. Ill epistol. lib. VI, ep. CCX ed. Bréquigny T. |, 
pag. 409. Raynald. |. I. a. 1203, S. 17. 

Sanctissimo Patri et Domino I/nnocentio], Dei gratia 
summo Pontifiei, Alexius, fidelis in Christo Imperator, a Deo 
coronatus Romanorum moderator et semper augustus, reve- 
rentiae filialis devotum obsequium. 

Quanta mihi fecerit Dominus hiis diebus seeundum mise- 
rieordiam suam, beatitudini vestrae potissimum credidi expli- 
candum, quae locum ejus in terris noscitur obtinere, in cujus 
manibus sunt omnium potestates et omnium jura regnorum; ae 
tam Deo et sanctitati vestrae in gratiarum actione devotus 
quam merito teneor et in perpetuum tenebor obnoxius. 

Novit plenius sanctitas vestra, parricidio in fratrem com- 
misso, occupatum diutius et pollutum Imperium, meque ipsum 


!) sancte Corn. 
3) Non 1204, uti Bréqu. 






Auexı IV Inr. Cr. gPisTOLA AD InNoc. Ill. 427 


feliei exilio detestabilem evasisse tyrannidem, in quo et mihi 
coelitus datum est vestram apostolicam videre personam; sed 
nee illud vestrum effugit auditum, quod peregrinorum beata 
societas, crudelitatem abominata sceleris inauditi, amore fra- 
terno seu potius miseratione paterna, exilium meum et causam 
justissimam quidem, sed apud homines desperatam, tam mise- 
ricorditer quam viriliter adorsa fuerit sublevare. Et nune, qua- 
liter in manibus eorum tam mea, quam patris a Domino prospe- 
rata sit salus, sublevatum de carcere ejusdem illustris patris 
mei caput ostendit, Imperialibus, ut decet, insignibus decoratum, 
et restitutum capiti meo cum sollempnitate debita Imperii dia- 
dema, noctu elapso per fugam detestabili parricida, qui fasces 
Imperii inaudite tyrannidis incubatione polluerat. Hie profecto 
suspirantem ad nos urbem Regiam sermonibus adeo infecerat 
venenatis, ut ad subversionem libertatis antiquae publice Latinos 
assereret adventare, qui Apostolatui vestro locum et gentem 
restituere laborarent, meque in odium traherent etiam amico- 
rum, cujus occasione et studio opus tam insperatum Latinitas 
inchoasset. 

Haec, fateor, causa potissimum ad subsidium nostrum pere- 
grinorum animos inclinavit, quod, promissione spontanea, sub 
jurisjurandi religione, christiana sumus devotione pollieiti, totius 
Christianitatis eeelesiastieum caput, Romanum videlicet ponti- 
ficem, apostolorum principis Petri catholieum suecessorem, nos 
humiliter agnituros, et ad hoc ipsum orientalem ecclesiam pro 
s indueturos, si debitum nobis divina miseratio restituisset 
» gtigentes profecto, quod accedere debeat pluri- 
el utilitatis Imperio et nomini nostro decus 

Ὁ Domini inconsutilis suam nostris temporibus 
& unitatem. Et hoe quidem, ut dietum est, 
is sub juramento promisimus, quam pater- 

re plenius praeoptamus, omnem vobis et 


canonice substituendis devotionem per 


» 


428 LiTERAE CnUcEsiGN. AD Inxoc. Ill. 


praesentes literas promittentes, quam antecessores nostri, Impe- 
ratores Catholiei, praedecessoribus vestris, patribus orthodoxis, 
Romanis pontifieibus, antiquitus exhibuisse noseuntur; illud 
pariter promittentes, quod, opportunitate nobis a Domino 
praestita salutari, ad idem orientalem ecclesiam tam prudenter 
inelinabimus, quam potenter; super quo prudentiae vestrae 
consilio desideramus inniti, ad haee praedicta inducti praecipue 
consiliis salutaribus et monitis venerabilium patrum, N/iveli de 
Cherisiaco]  Suessionen/sis], C/onradi] Halbestr/atensis], 
S. (potius G[armeri de Triando] Trecen., Episcoporum . . . 
[Ogleri] Abbatis de Lucedfio] et magistri Johannis Novio- 
men/sis]. 
Datum in Unse Resıa, VIII Kal. Septembris. 


CXI. 
Literae Crucesignatorum ad Papam. 

Excidium Jaderae, et Imperii ab Isaachü occisoribus occupati 
restitutio Alexio Imperatori, qui promittit reverentiam Ecclesiae 
Romanae. 

A. d. 12031). 

Innoc. Ill epist. lib. VI, ep. CCXI ed. Bréquigny T. I, p. 410. 
Ra ynald. 1.1. S. 14. 

E. 4 E a ii δὶ ον 

Quanta feeerit nobis Dominus, immo nou nobis, sed nomini 
suo quantam dederit gloriam hiis diebus, quanta possumus brevitate 
perstringimus, ipso praenotantes initio, quia, ex quo urbem 
transgressionis exivimus (sie enim Jaderam nominamus, cujus 
excidium vidimus, dolentes quidem, et necessitate compulsi), 
nihil inter nos ordinatum esse meminimus, quod communiter ad 
utilitatem pertineret exereitus, quin illud in melius providentia 
divina mutaverit, sibique totum vendicans stultam fecerit sapien- 
liam nostram. 


1!) Non 1204. 


LiTERAE CnucEsiGN. AD Innoc. Ill. A29 


Hine est, quod eorum, quae faeta sunt apud nos gloriosa, 
omnem a nobis gloriam jure repellimus, quippe qui operis adhi- 
buimus parum, consilii nihil. Unde necesse est, ut, si quis ex 
nobis voluerit gloriari, in Domino glorietur, non in se, vel in 
altero. 

Foedere igitur Jaderae confirmato cum illustri Constanti- 
nopolitani quondam Imperatoris, Isaachii, filio Alexio, cum 
victualibus omnibus et rebus egentes Terrae sanctae videremur 
gravamen potius illaturi, sicut et alii ex nobis, qui nos praecesse- 
rant, quam juvamen aliquod allaturi, nece terrae Saracenorum 
in tanta egestate nos crederemus applicare potentes, verisimi- 
libus quidem rumoribus et argumentis indueti, quod dieti Alexii 
suspiraret adventum Regiae pars potior civitatis et pondus 
Imperii, quem electione concordi cum sollempnitate debita Impe- 
riali diademate sublimasset, contra consuetum ordinem temporis 
aura favente, obedientibus Domino ventis et mari, ad urbem 
Regiam praeter omnem spem prospere applieuimus et in brevi. 

Sed nec adventavimus improvisi, qui usque ad sexaginta 
millia equitum, praeter pedites, in urbe reperimus, et transi- 
lientes loca tutissima, pontes, turres et flumina, sine damno 
nostrorum, terra et mari obsedimus civitatem et tyrampnum 
pariter, qui, commisso in fratrem parricidio, fasces Imperii 
diutina ineubatione polluerat. Praeter igitur omnium opinionem 
universorum civium mentes contra nos invenimus obfirmatas, 
nec aliter contra dominum suum civitatem muris et machinis 
obseratam, quam si adventasset populus infidelis, qui loca saneta 
polluere et religionem proponeret inexorabiliter evellere Chri- 
stianam. Imperii siquidem erudelissimus incubator, domini sui 
et fratris Imperatoris orbator et proditor, quique eundem car- 
cere perpetuo sine crimine condempnasset, idem filio ejus illustri 
facturus Alexio, si non eundem a manibus ejus felix eripuisset 
exilium, praehabita in populo detestabili concione, potentes 
simul et plebem sermonibus adeo infecerat venenatis, ut ad 


430 LirERAE Caucesıcn. AD Innoc, IH. 


subversionem libertatis antiquae Latinos assereret adventare, 
qui Romano pontifici locum et gentem restituere properarent, 
et Latinorum legibus Imperium subjugare. Haec profecto res 
sic omnes contra nos animavit pariter et armavit, ut eontra nos 
et exulem nostrum viderentur omnes pariter conjurasse. 
Saepius ergo per nuntios nostros, immo per ipsum exulem 
nostrum, et barones nostros a civibus postulantes audiri, nec 
adventus nostri causam, nec petitionis modum potuimus expli- 
care; sed quotiens terra vel mari stantibus in muro sermones 
obtulimus, totiens retulimus tela pro verbis. Considerantes 
igitur, quod praeter spem nostram cuneta contingerent, in eum 
statum necessitatis impaeti, ut statim necesse haberemus aut 
perire aut vincere, cum obsidionem ipsam nulla ratione in quin- 
decim dies protelare possemus, quos victualium omnium inere- 
dibilis urgeret angustia, non ex desperatione quidem, sed 
inspirata quadam securitate divinitus suspirare coepimus ad 
bella, paucissimi") perieulis nos audacter opponere, et incre- 
dibiliter in omnibus obtinere, ad conflictum etiam campestrem 
saepius ordinati, inaestimabilem multitudinem fuga in urbe 
ignominiosa conclusimus. Aptatis igitur interim terra et mari 
bellicis instrumentis die obsidionis octavo violenter civitas 
introitur, grassatur incendium, disponit in campo contra nos 
acies Imperator, et paratis nobis excipere venientem, constan- 
tiam nostram cum paucitate miratus, ignominiose fraena reflectit, 
in urbem retrogressus ardentem. Ipsa nocte fugam cum paucis 
aggreditur, suamque in urbe relinquit uxorem et parvulam 
prolem. Eadem re comperta, nescientibus nobis, Graecorum 
proceres in palatio congregantur, et exulis nostri sollempnis 
celebratur electio, seu potius restitutio declaratur, insperatam- 
que laetitiam copiosa in palatio luminaria protestantur. Mane 
facto prodit in castra copiosa Graecorum procerum multitudo, 





!) promptissimi Gest. Inn. 


Innoc. Ill erıst. AD Auex, IV Intr. A431 


suumque gaudio quaerit electum, restitutam civitati asserit liber- 
tatem, et regredienti filio ad fasces Imperii, cum gaudio inaesti- 
mabili, sublevatum de carcere caput patris Isachii, quondam 
Imperatoris, ostendunt. Praeordinatis itaque, quae necessaria 
videbantur, ad Ecclesiam sanetae Sophiae novus Imperator cum 
solemni processione deducitur, et exuli nostro sine omni 
eontradietione Imperiale restituitur diadema cum plenitudine 
potestatis. 

Hiis peractis ad solutionem promissorum prosilit Imperator. 
et promissa rebus accumulat, vietualia servitio Domini profutura 
nobis omnibus praebet in annum; ducenta marcarum millia nobis 
solvere pergit, et Venetis sumptibus suis stolium prolongat in 
annum, seque juramento astringit, quod erigere nobiscum debeat 
regale vexillum, et in passagio Martii nobiscum ad servitium 
Domini proficisci, cum quantis poterit millibus armatorum; et 
sub eadem promissione concludit, quod eam reverentiam prae- 
stare debeat Romano Pontifici, quam antecessores sui, Impera- 
tores Catholici, praedecessoribus suis Pontificibus pridem 
impendisse noseuntur, et Ecclesiam Orientalem ad hoc idem pro 
viribus inclinare, ac toto vitae suae tempore milites quingentos 
cum sumptibus suis in Terra sancta honorifice provisurum ad 
servitium redemptoris. 


CXII. 
Alexie IV, Imperateri Constantinopolitano. 
Epistola responsiva. (Cfr. epist. CCX.) 
A. d. 1203 (?). 

Innoc. ΠῚ epist. lib. VI, ep. CCXXIX ed. Bréquigny T. |, 
pag. 426. Hic ipse et Raynaldus l.l. $. 1. annum 1204 statuunt; 
nos sequimur datum epistole: anno sexto. ldem valet de tribus 
epistolis continuo adnexis. Res ambigua, mense non indicato. 

Recepimus literas, quas nobis Imperialis excellentia desti- 
navit, affectione paterna, et quae significavit per eas, notavimus 
diligenter. 


432 Inxoc. III erıst. AD Arex. IV Iur. 


Gaudemus autem in Domino, et ei, qui dominatur in regno 
hominum, et eui voluerit, dabit illud, gratiarum exolvimus actio- 
nes, quod pium tibi propitius inspiravit affectum, ut desiderares 
eeclesiastieam unitatem, et ut membrum ad caput et filia 
revertatur ad matrem, et Constantinopolitana Eeclesia, quae 
apostolieae Sedi multo tempore devotionis debitum denegavit, 
reverentiam ei, obedientiam et honorem exhibeat, affeetares, 
sicut etiam, adhuc exul cum esses, in nostra praesentia consti- 
tutus asserebas te totis visceribus affectare. Ut autem deside- 
rium tuum plenius demonstrares, et ad id populos tibi subditos 
exemplo induceres melius, quam sermone, semel exul et iterum 
sublimatus, juramento firmasti, te omnem devotionem nobis et 
nostris suecessoribus impensurum, quam antecessores tui, Impe- 
ratores Catholici, praedecessoribus nostris, patribus orthodoxis, 
Romanis Pontificibus, noscuntur antiquitus impendisse ; promisso 
pariter, quod, opportunitate eoncessa, Orientalem Ecclesiam ad 
id prudenter inclinabis pariter et potenter, sicut per Imperiales 
nobis literas intimasti. 

Sane, si dietis faeta compenses, et quod polliceris verbis, 
operibus exequeris, Deum tibi reddes propitium, quem in hono- 
rificentia suae sponsae probaberis honorare, ac praeter id, quod 
ipse Imperium tuum solidabit in pace, apostolica Sedes illud 
studebit efficaciter roborare. Cum enim per Latinorum auxilium 
post divinum sis Imperio restitutus, debes non immerito Roma- 
nam Eeclesiam honorare, cujus filii tibi taliter astiterunt, et 
quae post Deum tibi et Constantinopolitano Imperio praecipue 
poterit necessarium patrocinium impartiri. 

Hoc autem dicimus, non ut ambitiose dominium affectemus, 
sed ut officiose ministerium impendamus, ejus exemplo, qui non 
venit ministrari, sed ministrare, nee ut dominemur in clero, sed 
forma gregis efficiamur ex animo; quia principes gentium 
dominantur eorum, et qui potestatem habent inter eos, benefici 
nuneupantur; inter discipulos autem Christi non sic, sed qui 


IxNoc. IIl erıst. AD BoNiFAC. MoNTISF. ETC. 433 


major est inter eos, omnium servus existit, et qui praecessor, 
tanquam sit ministrator. 

Monemus igitur Imperialem celsitudinem et hortamur in 
Domino, quatenus sic in apostolicae Sedis devotione consistas, 
sic efficias, quod jurasti, ne forte, quae de tuis labiis processerunt, 
irrita facere videaris, sed verax appareas in promisso et in 
juramento fidelis. Siquidem si in timore Domini et apostolieae 
Sedis reverentia Imperium tuum fuerit roboratum, non vacillabit, 
sicut hactenus vacillavit, sed in illius petrae soliditate fundatum, 
a qua princeps Apostolorum dietus est Petrus, et de qua inquit 
Apostolus: ,petra autem erat Christus“, perpetua firmitate 
consistet, nec ventorum flatus, nec fluminis impetus, nec plu- 
viarum formidabit incursus. Alioquin, ne vano decipiaris errore, 
scire te volumus, quod non solum inimicorum tuorum rebellio- 
nem non poteris subjugare, sed ante ipsorum faciem non 
subsistes. 

Dat. Ακλόνιλε, . . . anno sexto. 


CXIIIL. 


Innocentius Ill nobilibus viris, B(onifacio) Marchioni Montis Ferrati, 

et B(alduino) Flandriae, L(udovico) Blesensi, et H(ugeni) sancti Pauli, 

Comitibus, et aliis Baronibus, et Militibus Crucesignatis, spiritum 
consilii sanioris, 


Super promissione Imperatoris Constantinopolitani, et quod debeat 
jurare obedientiam et reverentiam Romanae Ecclesiae, et Patriarcha 
sumere pallium de corpore S. Petri. 


A. d. 1203 (7). 


Innoc. ΠῚ epist. lib. VI, ep. CCXXX ed. Bréquigny T. |, 
pag. 427. Raynald. l.l. $. 3. 


Quia veremur, vos iterato excommunicationis esse labe 
pollutos, et utinam non incurreretis fidei laesionem, ideo ad 
cautelam vobis spiritum sanioris consilii loco salutationis et 


benedictionis optamus. 
Fontes. XII. 28 


434 Ixxoc. IIl zrıst. Ap Boxirac. Moxtisr. ετε. 


Licet enim, sieut ex literis vestris accepimus, apud carissi- 
mum in Christo filium nostrum Alexium, Constantinopolitanum 
Imperatorem illustrem, institeritis et obtinueritis ab eodem, ut 
juramento firmaret, se omnem devotionem nobis et suecesso- 
ribus nostris substituendis canonice impensurum, ete. uf in prae- 
cedenti, [ep. CCXXIX] usque potenter. 

Valde tamen praesumitur a quibusdam, quod id potius ad 
excusationem vestram feceritis, ut per hoe vestrum velaretis 
excessum, quam ut ad matrem filia, membrum ad caput et pars 
rediret ad corpus. Verum, quia opera testimonium perhibent 
veritati, qua id intentione feceritis, melius effectus subsequens 
demonstrabit, si videlieet Imperator ipse se juramentum hujus- 
modi praestitisse per literas confiteatur apertas, quas nobis 
dirigat in testimonium reservandas, si apud Patriarcham efficiat, 
ut per solemnes nuntios Ecclesiae Romanae primatum et magi- 
sterium recognoscat, et reverentiam nobis et obedientiam repro- 
mittat, et pallium de corpore b. Petri sumptum, sine quo 
patriarehale offieium exercere rite non potest, ab apostolica 
Sede requirat. Quodsi forsan hoc devotionis primordium circa 
suae promotionis initia denegarit, et noluerit, quod scribimus, 
adimplere, nec oculus vester simplex fuisse videbitur, nec intentio 
ejus pura; immo primae transgressioni, quam apud Jaderam 
ineurristis, videbimini addidisse secundam, dum arma, quae in 
hostes crucis eredebamini assumpsisse, in Christianorum exci- 
dium iterum convertistis, nisi forsan ad extenuandam culpam et 
poenam ex zelo, quem eirca matrem vestram Eeclesiam Roma- 
nam habetis, cui fuerant indevoti, quod de Graecorum inchoastis 
Ecclesia, studueritis consummare. Istud igitur erit et verum 
devotionis ejusdem Imperatoris indieium et vestrae simplicitatis 
evidens argumentum. 

Ceterum, licet optemus, ut per studium et sollicitudinem 
vestram ad devotionem et reverentiam apostolicae Sedis Con- 
stantinopolitana Ecclesia revertatur, quia tamen ad subsidium 


Innoc. III Erıst. AD EPISC. SuESS. ETC. 435 


Terrae sanctae propensius aspiramus, ne suceursus ejus dilatus 
hactenus diutius differatur, monemus universitatem vestram et 
exhortamur in Domino, et per apostolica vobis scripta manda- 
mus, quatenus reconciliati ecclesiasticae unitati peccatorum 
vestrorum maculas poenitentiae lacrymis expietis, ut a criminum 
labe purgati bellum Domini possitis juxta primum mentis 
vestrae propositum in puritate cordis et corporis laudabiliter 
praeliari. 

Ad recuperationem igitur Terrae sanctae totis viribus insi- 
statis; quoniam id erit vobis potissimum, et apud Deum meri- 
torium, et apud homines gloriosum. Nos autem, quod ipsi 
Terrae viderimus expedire, studebimus, dante Domino, efficaciter 
procurare. 

Datum Axsoxur, anno sexto. 


CXIV. 
Innocentius III Episcopis Suessionensi et Trecensi. 
(Nivelo de Cherisiaco et Garnero de Trianelo.) 
De eodem argumento ac in Epistola (antecedenti) CCXXX. 
A. d. 1203 (?). 

Innoc. III epist. lib. VI, ep. CCXXXI ed. Bréquigny T. I, 
pag. 428. Raynald. l. l. S. 4. 

De mentis vestrae sinceritate confisi et devotionis puritate 
sperantes pro certo tenemus, quod ad honorem apostolicae 
Sedis intenditis, et profectum et exaltationem ejus tanquam pro- 
priam affectatis. Unde nullatenus dubitamus, quin inter pia desi- 
deria vestra desideretis ardenter, ut Graecorum Ecclesia redeat 
ad Romanam, et membrum ad caput et ad matrem filia rever- 
tatur, fiatque unum ovile et unus pastor, nec sit distinetio de 
cetero inter Latinos et Graecos, sed tam in fide catholica, quam 
in unitate ecclesiastica uniantur. 

Verum, quantumeumque ad hoc Crucesignati se asserant 


laborasse, videtur tamen aliquibus, quod potius in excusationem 
28 $9 


436 IxNoc. III geisT. AD EPISC. SuESS. ETC. 


suam, quam ob devotionem Ecclesiae fecerint, quod fecerunt, 
ne in eos videlicet propter secundam transgressionem, sieut 
propter primam moti fuimus, moveremur. Nam si oculum sim- 
plicem habuissent et laborassent principaliter pro ecclesiastica 
unitate, tam devote quam efficaciter procurassent, ut Imperator 
nuntios suos ad nos eum patentibus literis transmisisset, in quibus 
se eonfiteretur, sieut jurasse dicitur, juravisse; feeissent etiam, 
ut Patriareha per nuntios et apices suos apostolicae Sedis 
magisterium recognosceret et primatum; et tam ei, quam nobis 
et suecessoribus nostris reverentiam et obedientiam repromittens 
a nobis pallium sumptum de beati Petri corpore postularet, sine 
quo nec ipse, nec alius, rite potest patriarchale offieium exercere. 

Monemus igitur fraternitatem vestram et exhortamur attente, 
et per apostoliea vobis scripta mandamus, quatenus ut, quod 
minus est actum, hactenus suppleatur, efficaciter laboretis. Nisi 
enim praesentibus vobis fiat . . . de facili juramentum vel pro- 
missio Imperatoris effectum debitum sortietur, et vos secundae 
transgressioni, sieut et primae, videbimini consensisse. 

Dat. Axaewus .. . anno sexto. 

CXV. 
Innecentius Ill eisdem. 
Ut Crucesignatos ad poenitentiam inducant. 
A. d. 1203 (?). 

Innoc. ΠῚ epist. lib. VI, ep. CCXXXII ed. Bréquigny T. I, 
pag. 428. Raynald. l. l. S. 4. 

Cum olim tu, frater Suessionensis, et dilectus filius, Magi- 
ster Jofannes] Noviomensis, cum quibusdam aliis ex parte 
Crucesignatorum ad Sedem apostolicam venissetis, quam diffi- 
ciles in vestra receptione fuerimus, et quam moleste tulerimus, 
quod apud Jaderam exercitus attemptarat, te credimus memi- 
nisse. Quia enim contra prohibitionem apostolieae Sedis venire 
praesumpserant, quae per suas literas nuntiarat, omnes illos 
excommunieationis vinculo innodatos, et indulgentiae, quam 


Innoc. Ill &PisT. AD erısc. SuESS. ETC. 437 


apostolica Sedes Crucesignatis indulsit, immunes, qui terras 
Christianorum invadere vel laedere attemptarent, nisi vel ipsi 
eorum iter nequiter impedirent, vel alia justa vel necessaria 
causa forsan occurreret, propter quam aliud agere, accedente 
consilio apostolicae Sedis Legati, valerent, excommunicationis 
sententiam incurrerant ipso facto, nosque postmodum absolu- 
tionem illam nuntiavimus nullam esse, quam a nobis se accepisse 
eredebant, cum sententiam apostolieae Sedis praeter auctori- 
tatem ipsius nullus possit penitus relaxare. 

Volentes autem eis in hujus necessitatis artieulo subvenire, 
dilecto filio nostro, Pfefro] tituli sancti Marcelli Presbytero 
Cardinali, apostolicae Sedis Legato, dedimus in mandatis, ut 
per se vel alium virum discretum, recepta juratoria cautione ab 
hiis, qui nondum juraverant nostris stare mandatis, et confes- 
sione illorum, qui jurarant, audita, quod recognoscerent scilicet 
se taliter juravisse, absolutionis eis beneficium exhiberet. Inter 
cetera vero, quae sub debito juramenti mandati praecepimus 
absolutis, hoc nos meminimus expressisse, ut de cetero a similibus 
penitus abstinentes terras Christianorum, nisi ex praedietis causis 
et sub conditione praemissa, invadere vel laedere non auderent. 

Postmodum vero, cum Comites et Barones per suas nobis 
literas intimassent, quod juxta mandatum nostrum absolutionis 
fuerant beneficium assecuti, et quod universi Comites et duo 
Barones ad satisfaciendum juxta mandatum nostrum super eo, 
quod apud Jaderam sententiam excommunicationis incurrerant, 
per patentes literas se ac suos obligaverant successores, in 
literis, quas ipsis remisimus, notavimus hoc expresse '), ut nullus 
eorum sibi temere blandiretur, quod terram Graecorum occu- 
pare sibi vel praedari liceret, tanquam minus apostolicae Sedi 
devotam, et quod Imperator Constantinopolitanus, deposito 
fratre suo et etiam excaecato, Imperium usurparat, cum eorum 
non esset de ipsorum judicare delictis, nec ad hoe Crueis 





!) Cfr. supra pag. M6. 


438 CurysosuLLıum SoLpanı Tuncıae. - 


signaculum assumpsissent, inhibitionem quoque praemissam, quae 
ipsis sub interminatione anathematis facta erat, eos mandavimus 
memoriter retinere. 

Licet igitur optaremus, ut per studium et sollieitudinem 
eorumdem Constantinopolitana Ecclesia ad devotionem Ecclesiae 
Romanae rediret, quia tamen eos circumvenire nec volumus, nec 
debemus, veremur eos denuo excommunicationis sententiam 
incurrisse, multisque videtur, quod a reatu perjurii nullatenus 
sint immunes, quod contra id venire praesumpserint, quod eis 
prohibitum fuerat sub debito juramenti. 

Quia vero ipsorum salutis sollicitudinem gerimus pastora- 
lem, monemus fraternitatem vestram, et per apostolica vobis 
scripta mandamus, quatenus instetis monitis et exhortationibus 
apud eos, ut per Legatos nostros, vel eorum alterum, vel alium 
virum discretum, quem uterque vel alter eorum ad hoc duxerit 
delegandum, absolutionis beneficium devote quaesitum percipere 
in vera cordis contritione procurent, et sic reconciliati eccle- 
siasticae unitati, et sic purgati a labe eriminum, in obsequium 
Jesu Christi procedant, cui aliter, sicut eredimus, non placerent. 
Vos quoque, si consentiendo eorum actibus excommunicationis 
maculam ineurristis, simili modo vos faciatis absolvi. 

Quamvis autem, ut veritas eos liberet, noluerimus suppri- 
mere veritatem, vos tamen, ut alienis, et maxime Graecis, sua 
verenda non detegant, sollicite procuretis, ne forte scintilla 
devotionis, quae in ipso [mperatore videtur accensa, in jactu- 
ram, non tam nostram, quam suam, possit extingui. 

Datum Anacnue . . . anno sexto. 


CXVI. 
Chrysobullium Soldani Turcie (Rum), Ghajaseddin Keichosrew I, datum 
Venetis. 
A. d. 1203—1211. 
Huius privilegii mentio fit in pacto Turee Alaeddin Keikobad, 
filii natu minoris ipsius, Ghajaseddin Keichosrew I, a. 1220, 


Eris. ınnoc. ΠῚ Ap PETRUM Aro0sT. Sen. LEGAT. 439 


huius Colleetionis nro. CCLV: „et nemo de potestatibus Soldanee 
sue dominationis . . . audeat . . . aufferre aliquod ab eis (se. Vene- 
tis) ,. nisi solum duo per centenarium, secundum tenorem 
chrysoboli bone memorie patris". Apparet ibidem, tres Soldanos 
Iconii, qui continui Imperium tenebant, Venetis largitos esse privilegia, 
patrem Ghajaseddin Keichosrew a. 1203—1211; eius filium 
natu maiorem Aseddin a. 1211—1220, et minorem Alaeddin 
Keikobad a. 1220—1237. De rebus Turcarum leoniensium efr. 
DuCang. ad Niceph. Bryenn. p.216. Abulfedae ann. Mosl. ed. Reiske 
IV, 131. Deguignes, hist. gén. des Huns etc. III, a. 57. Wilken. 
Kreuz. T. I. Append. II, p. 6 sqq. Hammer-Purgstall, Gesch. d. 
Osın. Reiches I, 24. Defr&meris in Journ. Asiat., quatr. ser. T. XI sq. 
— De his pactis nihil memorant rerum Tureiearum auctores. 
CXVII. 
Innocentius Ill Petro, tituli S. Marcelli Presbytero Cardinali, apostolicae 
sedis Legato. 

Gaudet, quod Cyprum appulerat pro subsidio Terrae Sanctae, et 
remittit. arbitrio suo, utrum debeat communicare cum Venetis 


excommunicatis. 
A. d. 1204, die 23. m. Januarii. 


Epistolarum Innocentii III Lib. VI, ep. CCIX ed. Baluzius 
T. 1, p. 407. Cfr. Raynald. l. c. S. 24. 

Quod, imperante Domino, ventis et mari faeta est te navi- 
gante tranquillitas, et is, qui beatum Petrum, ambulantem in 
fluctibus, ne mergeretur, erexit, te post maris transitum in 
portum deduxit optatum, quod vice nostra confirmasti fratres et 
coepiscopos nostros in Cypro, et correctis, quae inter ipsos 
fuerant eorrigenda, quae ad divini nominis gloriam, fidei Chri- 
stianae profectum, apostolieae Sedis honorem et salutem illorum 
noveras expedire, plantasti et guerra sedata, quae apud Acon 
fuerat inter Pisanos et Januenses exorta, inter eos treugas non 
sine sollicitudine ac labore nimio statuisti, gaudemus, et ei gra- 
tiarum exsolvimus aetiones, sine quo, neque qui plantat, neque 
qui rigat, est aliquid, et a quo est omne datum optimum, et 
omne donum perfeetum, et qui nos etiam, cum deficit virtus 


440 Erıst. Innoc. Il Ap PgTRUM APosT. SED. LEGAT. 


nostra, non deserit, sed dirigit gressus nostros, et actus sibi 
reddit acceptos. 

Deuotionem quoque tuam in Domino commendamus, utpote 
qui, nec personae parcens, nec rebus, injunctae tibi legationis 
officium studes laudabiliter exercere, ita ut populi, per quos 
transis, videntes opera tua bona, glorificent patrem tuum, 
qui est in coelis, et in te Romanam Ecclesiam humiliter 
revereantur. 

Recepimus autem literas, quas tua nobis deuotio destinavit, 
benignitate, qua decuit, et quae per eas tam super processu 
exercitus Christiani, quam Imperij Constantinopolitani negotio, 
statu Jerosolymitanae provinciae, nuntiis Christianorum ad Safa- 
dinum directis et aliis intimasti, notauimus diligenter. 

Quia vero dubitas, cum in Signatorum*) subsidium fueris 
destinatus, si vel exercitus ad partes Jerosolymitanas accesserit, 
vel tu perveneris ad eundem, utrum Venetis adhuc in excom- 
municatione manentibus communicare valeas, cum eos sine 
scandalo nequeas evitare; utpote quorum etiam nuntii nuper 
scandalizati fuerunt, quia communicare ipsis ad te venientibus 
noluisti, et super hoc consilium nostrum deuote requiris, tibi 
breviter respondemus, ut Ducem et Venetos diligenter moneas 
et inducas, quatenus poeniteant de commisso, et secundum for- 
mam Eeclesiae absolutionis beneficium consequantur. Quodsi 
forsan in contumacia sua duxerint persistendum, tibi, qui Orien- 
talis provinciae necessitates, cireumstantias negotiorum et per- 
sonarum qualitates, tanquam praesens, poteris melius intueri, 
duximus relinquendum, ut sine labe peccati hoc agas, quod 
magis noveris expedire, eum sit etiam cautum in jure, quod, si 
quisquam per terram haereticorum aut quorumlibet excommu- 
nicatorum transierit, communieare in emendis et recipiendis 
necessariis possit eis, et super participatione patrisfamilias 





1) Le. eruce sign. Cfr. pag. 413. 


Innoc. III. erıst. Ap Ducem VENET. 441 


excommunicati familia excusetur; necessitas enim, maxime cum 
insistitur operi necessario, multum et in multis excusat. Cum 
enim Dominus, sieut in Evangelio legisse te novimus, sabbato 
per sata transiret, et vellerent discipuli eius spicas ae mandu- 
carent manibus confricantes, et quidam Pharisaeorum in disci- 
pulos: quid facitis, quod non licet in sabbatis? proclamarent, 
Jesus eis legitur respondisse: mec Aoc legistis, quod fecit 
Dauid, cum esuriret ipse et qui cum eo erant, quomodo 
introivit in domum Dei et panes propositionis sumpsit, et dedit 
iis, qui cum ipso erant, quos non licebat, nisi tantum sacer- 
dotibus, manducare? Et consequenter adjecit: et Filius homi- 
nis dominus est eliam sabbati; sed et hoc negotium est Filii 
hominis. 

Unde, si propter urgentem necessitatem oporteat commu- 
nicare te Venetis, in quibus sine gravi scandalo et grandi dispen- 
dio illos non poteris evitare, de indulgentia nostra securus, 
labem peccati propter hoc nullatenus pertimescas. 

Monemus igitur discretionem tuam, et exhortamur atten- 
tius, et per apostolica tibi seripta mandamus, quatenus legatio- 
nem Christi, qua fungeris et pro qua quodammodo abnegasti te 
ipsum, taliter exsequaris, quod et gloriam in praesenti et in 
futuro praemium consequaris aeternum, Nosque ad honorem 
tuum de die in diem amplius intendere teneamur. 


Dat. Anscnur, X Cal. Febr. 


CXVIII. 
Innocentius III nobili viro (Henrico Dandulo), Duci Venetorum, spiritum 
consilii sanioris. 
Ipsum ac Venetos ad resipiscendum et ad poenitentiam agendam 
propter facinus, quod adversus Jaderam commiserant, hortatur. 
A. d. 1204, die 24, m. Februarii. 


Innoc. III epist. lib. VII, ep. XVIII, ed. Bréquigny T. II, 
p. 459, Cfr. Ray nald. l. I. a. 1204, S. 25. Gesta Innoc. c. XC. 


442 Inxoe. ΠῚ grisT. Ap Dccew Vexer. 


Pr&decessorum nostrorum vestigiis inhaerentes, qui civi- 
tatem Venetiarum in pluribus honorarunt, ad honorem ejus 
intendimus et profectum, nec difficiles nos exhibuimus in peti- 
tionibus nobis pro ipsa porrectis, sed eas, quantum cum Deo et 
honestate potuimus, curavimus promovere, sicut et ipsi novimus 
et te eredimus meminisse. Verum, quanto magis ad ejus aspi- 
ravimus commodum et augmentum, tanto desideravimus amplius, 
ne illius in se provocaret offensam, qui exaltat humiles et humi- 
liat exaltatos. 

Noverat autem tua nobilitas, noverat et populus Veneto- 
rum, qualiter charissimus in Christo filius noster, H/enricus], 
rex Ungarorum illustris, et nobilis vir A/ndreas] dux, frater 
ipsius, assumpserant signum Crucis, et in Terrae sanctae sub- 
sidium proposuerant transfretare; quorum profectus vobis impe- 
dientibus hactenus est dilatus. 

Praeterea te ae Venetos non latebat, qualiter post excidium 
Terrae sanctae apostolica Sedes universos, qui ejus reliquiis 
subvenirent, a die, qua signum Crucis acciperent, usque ad 
obitum vel reditum eorumdem in sua proteetione susceperit, 
et tam familias eorum, quam bona sub ecelesiastica defensione 
praeceperit manere secura. 

Ad notitiam quoque tuam novimus pervenisse, qualiter, etsi 
rex ipse ac terra ipsius ex eo, quod Crucem assumpserat, 
auctoritate constitutionis super hoc a praedecessoribus nostris 
editae, apostolica protectione gauderet, quia tamen plus timeri 
solet, quod specialiter pollicetur, quam quod generaliter con- 
eluditur sponsione, protectionis nostrae literas specialiter petierit 
et receperit ad cautelam, quas ei nee potuimus nec debuimus 
denegare, ne illi subtrahere videremur, quod Signatis") omnibus 
est indultum. 

Credimus etiam, te novisse, qualiter nuntiis tuis, qui ad 
Sedem apostolicam cum Crucesignatorum nuntiis accesserunt, 


1) I e. cruce sign. Cfr. pag. 443. 


Innoc. Ill erıst. An Ducem VENET. 443 


petentibus pactiones inter vos initas confirmari, et per eos tibi 
et Venetis duxerimus inhibendum, ne terras regis ipsius aliqua- 
tenus laederetis. 

Insuper, ut iter Domini fieret in timore, nee modicum fer- 
menti corrumperet totam massam, per literas nostras'), quas ad 
audientiam tuam et Venetorum credimus pervenisse, curavimus 
districtius inhibere, ne terras Christianorum invadere vel laedere 
temptaretis, nisi vel ipsi vestrum iter nequiter impedirent, vel 
alia justa et necessaria eausa tamen occurreret, propter quam 
aliud agere, accedente consilio apostolicae Sedis Legati, 
possetis; si qui autem contra praesumerent, se scirent excom- 
munieationis vinculo innodatos, et indulgentiae, quam Sedes 
apostolica Crucesignatis indulsit, immunes. 

Tu autem et tui, omnibus hiis despectis, et Legato nostro 
repulso, contra regem ipsum primo impetum facientes, ante 
Jaderam primas acies expandistis, et in auxilium vestrum con- 
vocantes exercitum Gallorum obtinuistis ab eis, ut vestris con- 
sentirent et manus suas fraterno sanguine macularent. Cepistis 
igitur et evertistis per violentiam civitatem; destruxistis eccle- 
sias et altaria suffodistis, et in divinae majestatis offensam et 
Ecclesiae Romanae contemptum commisistis facinus. jam noto- 
rium pene penitus toti mundo. Non enim Crucem sumpsistis, 
aut sumere debuistis in obsequium Jesu Christi, ut expugnaretis 
Christianos, sed potius Agarenos, Crucis ipsius perfidos inimicos. 

Haee autem ad correctionem vestram referimus ex caritate 
sincera, quia pater filium, quem diligit, corripit, et Deus, quos 
amat, arguit et castigat. 

Recepimus vero literas Constantinopolitani Imperatoris et 
tuas, et quae significastis per eas, notavimus diligenter. Verum, 
quamvis optemus, ut per studium et sollicitudinem tuam ad 
devotionem apostolicae Sedis Constantinopolitana Ecclesia 


1) Cfr. supra nr. CI, p. ^09. 


444 PacTA iNTER HENRICUM DANDULUM ET CRUCESIGNATOS. 


revertatur, quia tamen ad subsidium Terrae sanctae propensius 
aspiramus, ne succursus ejus dilatus hactenus diutius differatur, 
monemus nobilitatem tuam et exhortamur in Domino, et per 
apostolica tibi seripta mandamus, quatenus tu et Veneti, recon- 
ciliati ecclesiasticae unitati, peccatorum vestrorum maculas 
poenitentiae lacrymis expietis, ut ἃ eriminum labe purgati bellum 
Domini possitis in puritate cordis et corporis praeliari, nee de 
multitudine vel potentia vestra, vel ex eo, quod prospere vobis 
suecessit haetenus, praesumatis, sed quanto plura Dominus vobis 
praeter merita vestra concessit, tanto vos amplius in ejus oculis 
humiliare curetis; et patientia ejus ad poenitentiam vos adducat, 
ut, absolutione in humilitate quaesita et eum devotione suscepta, 
recuperationi Terrae sanctae totis viribus insistatis, quoniam id 
potissimum erit vobis et meritorium apud Deum et apud homines 
gloriosum. 

Nos autem, quod ipsi Terrae videbimus expedire, studebi- 
mus, dante Domino, efficaciter procurare. 

Datum Anasnur, VI kal. Martii. 


CXIX et CXX. 


A. Pacta inita inter dominum Henricum Ducem Venetie, et Bonifacium 
marchionem Montisferrati, et Balduinum comitem Flandriensem, et 
Ludovicum comitem Blesensem, in captione urbis Constantinopolitane. 

A. d. 1204, mense Martio. 

Liber Albus fol. 30—32; 32'— 33. Libri Pactorum I, 150. 
239". Codex Lat. St. Marci 228, fol. 1—2. Codex Ambrosianus 
secundum Muratorium ad chronicon Danduli l. c. p. 326. 

Ediderunt: Bréquigny in Innocentii III epistolis (Il, 2, p. 623, 
hoc titulo: instrumentum concordie inter comites Flandr. ete., 
march. Montisf. et Venetos). Muratorius l. e. Deinde Nos in 
Symbolis criticis, geographiam Byzantinam spectantibus, commentat. II 
(Abhandlungen der k. bayerischen Akademie der Wissenschaften, 
Classe III, Vol. V, Sect. II). 

Repetendum curavit diploma B post Buch on. rech. et mat. II, 90 
eliam Paulin-Paris in editione sua Villeharduini Paris. 1838, iu 
notis p. 290, nec tamen ita, ut sedulitati: integram laudem acquisiverit. 


PacTA iNTER HgNRICUM DANDULUM ET ÜRUCESIGNATOS. A445 


Ceterum opere pretium videtur, Villeharduini locum hicce 
adscribere (ed. Paris. p. 94): 

Lors parlerent cil de T ost ensemble et pristrent conseil coment 
il se contendroient. Assez i ot parlé et avant et arriere. Mais la 
summe deb conseil fu tel, que se Diex donoit qu'il entrassent en la 
ville a force, que toz li guainz qu'il i seroit fait, seroit aportez 
ensemble et departiz communelment, si come il devroit. Et se il 
estoient poestei de la cité, sir homes seroient de Francois et 
sir de Venissiens, et cil jureroient sor Saints, que il esliroient 
a Empereor celui cui il cuideroient que fust plus a profit de 
la terre. 

Et cil qui Empereres seroit par esletions de cels, si aroit lo 
quart de tote la conqueste, et dedenz la cité et de fors, et aroit le 
palais de Bouchelion et celui de Blaquerne. 

Et les trois pars seroient parties parmi la moitié as Venissiens, 
et la moitié a cels de Ü ost. 

Et lors seroient pris douze des plus sages de U ost des pelerins 
et douze des Venissiens, et cil departiroient les fiez et les 
honors par les homes, et deviseroient quel service il en feroient a 
Ü Empereor. 

Ensi fu ceste convenance asseurde et jurée d'une part et 
d' autre des Francois et des Venissiens, qu'a lU issue de Marz en un 
an s en porroit aller qui voldroit, et cil qui demoreroient en la 
terre, seroient tenu de servise a Ü Empereor, tel com ordené seroit. 

Ensi fu faite la convenance et asseurde, et escommenié tuit cil 
qui ne le tendroient. 


Nos quidem Henrieus Dandulus, dei gracia Venecie, Dal- 
macie atque Chroacie Dux, pro parte nostra uobiseum, illustris- 
simi et preclari principes, Bonifacius Montisferrati marchio, et 
Balduinus comes Flandrie et Hainonie, Ludouicus comes Bles- 
sensis et Claremontis, et Hugo Saneti Pauli, cum parte uestra, 
ad hoe, ut unitas et firma inter nos possit esse concordia, et 
ad omnem materiam scandali euitandam, ipso cohoperante, qui 
est pax nostra, et fecit utraque unum, ad eius laudem et 
gloriam, talem duximus ordinem obseruandum, utraque parte 
iuramento astrieta: 


ἀλθ PacTA iNTER HgNnICUM DANDULUM ET ÜRUCESIGNATOS. 


In primis omnium armata manu, Christi inuocato nomine, 
ciuitatem expugnare debemus; et si diuina auxiliante potentia 
ciuitatem intrauerimus, sub eorum regimine debemus manere et 
ire, qui fuerint super exercitum preelecti, et eos seqyii, secun- 
dum quod fuerit ordinatum. 

Totum quidem hauere, quod in ciuitate inuentum fuerit, a 
quolibet duei debet et poni in comune eo loco, quo fuerit ordi- 
natum. De quo tamen hauere nobis et omnibus (Aominibus?) 
Venetis tres partes debent solui pro illo hauere, quod Allexius 
quondam Imperator nobis et uobis soluere tenebatur. Quartam 
uero partem uobis retinere debetis, donec fuerimus in ipsa 
solucione coequales; si autem aliquid residuum fuerit'), per 
medietatem inter nos et uos diuidere, usque dum fuerimus 
apaetati. Si uero minus fuerit, ita, quod non possit sufficere 
ad memoratum debitum persoluendum, undecumque fuerit prius 
hauere acquisitum, ex eo debemus dietum ordinem obseruare, 
saluis tamen uictualibus, que debent obseruari et diuidi tam 
nostris, quam uestris equaliter, ita, quod utraque pars possit 
inde congrue substentari. Quod autem residuum fuerit, debet 
diuidi eum alio hauere iuxta ordinem prenominatum. 

Nos etiam et homines Venecie libere et absolute absque 
omni controuersia per totum Imperium habere debemus omnes 
honorificentias et possessiones, quas quidem habere consueue- 
ramus, fam in spiritualibus, quam in temporalibus, et omnes 
rationes siue consuetudines, que sunt eum scripto et sine scripto. 

Debent etiam sex homines eligi pro parte nostra, et sex 
pro uestra, qui iuramento astricti eam personam eligere debent 
de exercitu, quam credent melius scire tenere, et melius posse 
tenere, et melius seire ordinare terram et Imperium ad hono- 
rem Dei et sancte Romane Eeclesie et Imperij. Et si in unum 
fuerint concordes, illum debemus Imperatorem habere, quem 


1) Supple debetis 5. debemus. 


PAcTA iNTER Hensıcum DANDULUM ET ÜRUCESIGNATOS. AAT 


ipsi concorditer elegerint. Si uero sex in unam partem et sex 
in aliam eoneordauerint, sors mitti debet; et super quem sors 
ceciderit, debemus pro Imperatore[m] habere ; et si plures con- 
senserint in una parte, quam in alia, illum Imperatorem habe- 
bimus, in quem maior pars consenserit. Si uero plures partes 
fnerint, quam due, super quem maior pars concordauerit, sit 
Imperator. 

Debet uero Imperator habere uniuersam quartam partem 
acquisiti Imperij et palacium Blacherne et Buccam leonis. Relique 
uero tres partes per medietatem inter nos et uos diuidantur. 

Sciendum est etiam, quod clerici, qui de parte illa fuerint, 
de qua non fuerit Imperator electus, potestatem habebunt eccle- 
siam sanete Sophie ordinandi et patriarcham eligendi (et) ad 
honorem Dei et sancte Romane Eeclesie et Imperij. Clerici uero 
utriusque partis illas ecclesias ordinare debent, que sue parti 
contingent; de possessionibus uero ecclesiarum tot et tantum 
clericis et ecelesijs debet prouideri, quo honorifice possint uiuere 
et substentari. Relique uero possessiones ecclesiarum diuidi et 
partiri debent secundum ordinem presignatum. 

Insuper etiam iurare debemus tam ex parte nostra, quam ex 
uestra, quod ab ultimo die instantis mensis Marcij morari debe- 
mus usque ad annum expletum, ad Imperium et Imperatorem 
manu tenendum, ad honorem Dei et sancte Romane Ecclesie et 
Imperij. Deinde uero in antea omnes, qui*) Imperio remanserint, 
ipsi Imperatori astringi debent iuramento secundum bonam et 
rationabilem consuetudinem. Et illi, qui tunc^) Imperio reman- 
serint, ut dictum est, iurare debent, quod firmas et stabiles 
partes et pactiones, que facte fuerint, habebunt. 

Est autem sciendum, quod a nostra et uestra parte duo- 
decim homines uel plures pro parte eligi debent, qui iuramento 
astricti feuda et honorificentias inter homines distribuere debent 


1) Add. in. | Ὁ Add. in. 


A48 PacTA INTER HEgNRICUM DANDULUM ET ÜCRUCESIGNATOS. 


et seruitia assignare, que ipsi homines Imperatori et Imperio 
facere debent, secundum quod illis bonum uisum fuerit et con- 
ueniens apparebit. Feudum uero, quod unicuique assignatum 
fuerit, libere et absolute possidere debeat de herede in here- 
dem, tam in masculum, quam in feminam, et plenam habeat 
potestatem ad faciendum inde, quiequid sue fuerit uoluntatis, 
saluo tamen iure et seruitio Imperatoris et Imperij. Imperator 
uero reliqua seruitia facere debet, que fuerint facienda, preter 
ea, que ipsi facient, qui feuda et honorificentias possidebunt, 
secundum ordinem sibi iniunctum. 

‘ Statutum est etiam, quod nemo hominum alicuius gentis, 
que comunem gerram nobiscum aut successoribus nostris uel 
populo Venecie habuerit, recipiatur in Imperio, donec guerra 
illa fuerit pacificata. 

Teneatur etiam utraque pars ad dandam operam bona fide, 
ut hoc a domino Papa possit impetrari: quod, si aliquis contra 
hane institutionem ire temptauerit, sit exeommunicationis uinculo 
innodatus. | | 

Insuper et Imperator iurare debet, quod firmas et stabiles 
dationes et partiones (pactiones s. partitiones, coll. p. 452), 
que facte fuerint, inreuocabiliter habebit secundum omnem ordi- 
nem superius distinetum. Si uero aliquid in suprascriptis!) omnibus 
fuerit addendum uel minuendum, in potestate et discretione nostra 
et nostrorum sex consciliatorum et domini Marchionis et eius 
sex consiliatorum consistat. 

Sciendum est etiam, quod uos, prefate domine Dux, non 
debetis Imperatori, qui fuerit electus in Imperio, ad aliqua ser- 
uitia facienda iuramentum prestare propter aliquod datum uel 
feodum siue honorificenciam, que uobis debeat assignari; tamen 
illi, uel ille, quem uel quos loco uestro statueritis super hijs, 
que uobis fuerint asignata, debeant iuramento teneri ad omne 


1) Sie LA. in compendio. Rell. istis. 


PacTA iNTER HENRICUM DANDULUM ET ÜRUCESIGNATOS. 449 


seruitium Imperatori et Imperio faciendum, iuxta omnem ordi- 
nem superius declaratum. 

Data anno domini millessimo ducentessimo quarto, mense 
Marcij, indietione septima. 


B. Pactum inter Henricum Dandulo Ducem Venetie, et Bonifacium 
marchionem Montisferrati, ac Balduinum coiaitem Flandrie, et 
Ludoricum comitem Blesensem pro captione urbis Constantino- 
pelitane. 

A. d. 1204, m. Martio. 


In nomine dei eterni. 

Nos quidem B/onifacius] Montisferrati marchio, et B/al- 
duinus] Flandrie et Aynoniz, L/udovieus] Blesensis et Clari- 
montis, Henricus sancti Pauli, comites, pro parte nostra Vobiscum, 
vir inclite, domine Henrice Dandule, Venecie, Dalmacie atque 
Chroacie Dux, eum parte vestra, ad hoc, ut unitas et firma inter 
nos possit esse concordia, et ad omnem materiam scandali 
evitandam, ipso cohoperante, qui est pax nostra, et fecit 
utramque!) unum, ad ejus laudem et gloriam, talem duximus 
ordinem observandum, utraque parte juramento astricta: 

In primis omnium armata manu, Christi invocato nomine, 
civitatem expugnare debemus; et si divina auxiliante potentia 
civitatem intraverimus, sub eorum regimine debemus manere et 
ire, qui fuerint super exercitum preelecti, et eos sequi, secun- 
dum quod fuerit ordinatum. 

Totum quidem havere, quod in civitate inventum fuerit, a 
quolibet duci debet et poni in comune eo loco, quo fuerit ordi- 
natum. De quo tamen havere nobis et hominibus Venetie tres 
partes debent solvi pro illo havere, quod Alexius Imperator 
defunctus quondam nobis et vobis solvere tenebatur. Quartam 
vero partem nobis retinere debemus, donec fuerimus in ipsa 
solucione coequales. 


1) utramque LA.; utraque rell. 
Fontes. XII. 29 


450 PacTA ınTer HeNnicuM DANDULUM ET ÜRUCESIGNATOS. 


Si aliquid residuum fuerit, debemus per medietatem inter 
nos et vos dividere, donec fueritis apaeati. Si vero minus fuerit, 
ita, quod non possit sufficere ad memoratum debitum persol- 
vendum, undecumque fuerit prius havere acquisitum, ex eo 
debemus dietum ordinem observare, salvis tamen victualibus, 
que debent observari et dividi tam vestris, quam nostris equaliter, 
ita, quod utraque pars possit inde congrue substentari. Quod 
autem residuum fuerit, partiri debet eum alio juxta ordinem 
prenominatum. 

Vos etiam et homines Venetie libere et absolute, absque 
omni controversia, per totum Imperium habere debetis omnes 
honorificentias et possessiones, quas quondam consuevistis 
habere, tam in spiritualibus, quam in temporalibus, et omnes 
rationes sive consuetudines, que sunt eum scripto et sine scripto. 

Debent etiam sex homines eligi pro parte vestra, et sex 
pro nostra, qui juramento astrieti eam personam eligere debent 
de exercitu, quam eredent melius scire tenere, et melius posse 
tenere, et melius scire ordinare terram et Imperium ad hono- 
rem Dei et sancte Romane Eeclesie et Imperii. Et si fuerint in 
unum concordes, illum debemus Imperatorem habere, quem 
ipsi concorditer elegerint. Si vero sex in unam partem, et sex 
in aliam coneordaverint, sors mitti debet; et super quem sors 
ceciderit, debemus pro Imperatore habere; et si plures con- 
senserint in una parte, quam in alia, illum in Imperatorem 
habebimus, in quem maior pars consenserit. Si vero plures 
partes fuerint, quam due, super quem maior pars concordaverit, 
sit Imperator. 

Debet vero Imperator iste habere universam quartam par- 
tem acquisiti Imperii et palacium Blacherne et Buccam leonis. 
Relique vero tres partes per medietatem inter vos et nos 
dividantur. 

Seiendum est etiam, quod cleriei, qui de parte illa fuerint, 
de qua non fuerit Imperator electus, potestatem habebunt 


PacTA iNTER HENRICUM DANDULUM ET ÜRUCESIGNATOS. 451 


ecelesiam sancte Sophie ordinandi et Patriarcham eligendi ad 
honorem Dei et sancte Romane Ecclesie et Imperii. Clerici vero 
utriusque partis illas ecclesias ordinare debent, que sue parti 
contingent; de possessionibus vero ecclesiarum tot et tantum 
clericis et ecclesiis debent provideri, quo honorifice possint 
vivere et substentari. Relique vero possessiones ecclesiarum 
dividi et partiri debent seeundum ordinem presignatum. 

Insuper etiam jurare debemus tam ex nostra parte, quam 
ex vestra, quod ab ultimo die instantis mensis Marcii morari 
debemus usque ad annum expletum, ad Imperium et Imperato- 
rem manu tenendum, ad honorem Dei et sanete Ecclesie Romane 
et Imperii. Deinde vero in antea') omnes, qui in Imperio reman- 
serint, ipsi Imperatori astringi debent juramento secundum 
bonam et rationabilem consuetudinem. Et illi, qui tune in 
Imperio remanserint, ut predictum est, jurare debent, quod 
firmas et stabiles partes et pactiones, que facte fuerint, 
habebunt. 

Est autem et seiendum, quod a vestra et nostra parte 
XII homines vel plures pro parte eligi debent, qui juramento 
astrieti feuda et honorifieentias inter homines distribuere debent, 
et seruitia assignare, que ipsi homines Imperatori et Imperio 
facere debent, secundum quod illis bonum videbitur et conve- 
niens apparebit. Feudum vero, quod unieuique assignatum fuerit, 
libere et absolute possidere debent de herede in heredem, tam 
in masculum, quam in feminam; et plenam habeant potestatem 
ad faciendum inde, quiequid sue fuerit voluntatis, salvo tamen 
jure et servitio Imperatoris et Imperii. Imperator vero reliqua 
servitia facere debet, que fuerint facienda, preter ea, que ipsi 
facient, qui feuda et honorifieentias possidebunt, secundum 
ordinem sibi injunetum. 


1) et ut antea Bréqu. 
29 * 


452 PagTITIO REGNI GRAECI. 


Statutum est etiam, quod nemo hominum alicuius gentis, 
que communem verram nobiscum aut suceessoribus nostris vel 
populo Veneeie habuerit, recipiatur in Imperio, donee verra illa 
fuerit pacifieata. 

Teneatur etiam utraque pars ad dandam operam bona fide, 
ut hoe a domino Papa possit impetrari, ut, si aliquis contra 
hane institutionem ire temptaverit, sit excommunicationis vinculo 
innodatus. 

Insuper Imperator jurare debet, quod firmas et stabiles 
particiones et dationes, que facte fuerint, inrevocabiliter habebit 
seeundum ordinem superius distinetum. Si vero aliquid in istis 
omnibus fuerit addendum vel minuendum, in potestate et discre- 
tione vestra et vestrorum sex consciliatorum et domini Marchio- 
nis et ejus sex consciliatorum consistat. 

Sciendum est etiam, quod vos, prefate domine Dux, non 
debetis Imperatori, qui fuerit electus, vel Imperio, ad aliqua 
servitia facienda juramentum prestare propter aliquod datum 
vel feudum sive honorificentiam, que vobis debeat assignari; 
tamen illi vel ille, quem vel quos loco vestro statueritis super 
his, que vobis fuerint assignata, debeant juramento teneri ad 
omne servitium Imperatori et [mperio faciendum, juxta ordinem 
superius declaratum. 

Data anno domini millessimo ducentessimo quarto, mense 
Mareii, indictione septima. 

CXXI. 
Partitio regni Graci, 
A. d. 1204. 

Liber Albus fol. 34 sq. Liber Paetorum I, fol. 246 sq.; 
Il, fol. 261 sq. Codex Sancti Marci 284, fol. 3. Muratorii (ad 
ehronieon Danduli p. 328 sqq.) codices Ambrosiani I et II. 

Editores nostri libelli: Rhamnusius de bello Cpolitano ed. II, 
libro V, p. 223 sq. Muratorius ad chronicon Danduli pag. 328 sq. 
Wilkenus in Geschichte der Kreuzzüge T. 5, Append. pag. 5 sq. 
Buchonus in Eclaircissements sur la domination Francaise cett. 


PARTITIO REGNI GRAECI. 453 


1840, T. L p. 8sq. Nos in symbolis criticis ad geogr. Byz. Com- 
ment. II. In his aequievere Romaninus Il, 182 l. c. et Finlay, 
l. 1. II, 329. 

Vere anni 1204 cum Flandri Gallique, opitulantibus Venetis 
Constantinopolin secunda vice cepissent, singula eos Imperii Greci 
membra inter se partitos esse constat. Cujus rei negotiique descriptio- 
nem geographicam a Grecis devictis traditam nemo exspectabit. 
Horum in tali ealamitate nil aliud erat, quam diris ac detestationibus 
raptores occidentales persequi, quod Nicetam Acominatum 
fecisse scimus; aut rem lugubrem brevi narratione exponere, id quod 
G eorgio Aeropolitae placuit, item Ephraemio, auctori Chro- 
nici Moreotici, Nicephoro Gregorae, GeorgioPhrantzae. 

Nihilominus oper® pretium duximus, horum scriptorum verba, a 
paucis recentiorum diligentius lecta, lectu tamen perquam digna, 
quasi fundamentum historicum sequentis diplomatis geographiei pre- 
mittere; hinc ad scriptores occidentales s. Latinos, isti vo suppares, 
transire; mox ipsam regni Grzci per Latinos partitionem illustrare; 
postremo editiones nostri libelli perstringere. 

Ergo primus scriptorum Grecorum est Nicetad Acominatus 
in Balduino Flandro s. urbe capta (Opp. ed. Bonn. p. 787 sq.): Ὥς 
δὲ καὶ χλήρους πόλεων x«i χωρῶν ἤρξαντο βάλλειν, ἦν ἰδέσϑαι 
χαὶ ϑέσϑαι ὅτι διὰ πλείστον τοῦ ϑαύματος ἀνδρῶν τυφομανῶν 
μὴ ξυμβλητὴν ἀπόνοιαν, εἴτ᾽ οὖν παράνοιαν, εἰπεῖν οἰχειότερον. 
Ὡς γὰρ βασιλέων ἤδη βασιλεῖς καϑεστῶτες, xal τὸ περίγειον ἅπαν 
ἐν χερσὶν ἔχοντες, τοῖς μὲν 'Ρωμαϊχοῖς σχοινίσμασιν ἀπογραφεῖς 
ἐπέστησαν, γνῶναι πρότερον τὰς ἐπετείους ἀποφορὰς ϑέλοντες, 
εἶϑ᾽ οὕτω xarà πάλους αὐτὰ μερίσασϑαι' τὰς δὲ παρ᾽ ἄλλοις ἔϑνεσι 
xal βασιλεῦσι καρπουμένας ἀρχὰς καὶ ἐξουσίας ἐχ τοῦ αὐτίχα διείλοντο. 
Ἥ τε οὖν ἐν (adde ταῖς) πόλεσιν εὐδαίμων καὶ πρὸς τῷ Νείλῳ χειμένη 
᾿Αλεξάνδρεια τῷ τε χλήρῳ ὑπέκειτο, xal Λιβύη, xai Λιβύης τὰ ἐς 
Νομάδας καὶ Γάδειρα παρατείνοντα, Πάρϑοι τε x«i Πέρσαι, ἐπὶ δὲ 
Ἴβηρες ἔῷοι, xai ᾿Ασσυρία γῇ καὶ Ὑρχανοί, καὶ ὅσα οἱ πρὸς ἕω μέγιστοι 
ποταμοὶ τοῖς ὕδασι διειλῆφασιν. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ τὰ πρὸς βοῤῥᾶν νενευχότα 
χλίματα εἰάϑη ἀκλήρωτα' ἀλλὰ κἀκεῖνα οἱ αὐτοὶ διενείμαντο. Καὶ ὁ 
μὲν ὡς. ἱπποτρόφους χαὶ φόροις περιβριϑεῖς, ἃς ἐχληρώσατο, πόλεις 
Qt ἐπαίνου ἐτίϑετο, xai τοῦ χλήρου ἑαυτὸν ἐμαχάριξεν" ὁ δὲ ὡς χομώ- 
σας ἄλλοις ἀγαϑοῖς ϑαυμάξων οὐκ ἔληγεν. Οἱ δὲ καὶ περὶ χλήρου 
πόλεων ἤρισαν, καὶ ἀντέδοσαν ἄλλοις ἕτεροι, καὶ ἀντέλαβον πόλεις 





454 PanTITIO REGNI GRAECI. 


xai ὅρια. Τινὲς δέ, xai μάλα δόξαν, ἀσπάσιον τὸ ᾿Ιχόνιον eis χλῆ- 
p^» εἰληφέναι ἠγωνίσαντο. In his, que Nieetas Acominatus de 
Aegypto, Libya, Parthia, Iberia, Assyria, reliquo Oriente et Septen- 
trione habet, ad meram Franeorum cavillationem dicta esse patet, 
talia scilicet somniantium, non perficientium. Regnum Byzantinum, 
eerte partem quandam ejus Europzam, eum particulis quibusdam 
Asie minoris, cepisse sat habebant, de Asia ulteriore, Africa, Septen- 
trione vix revera cogitantes. — Sed veniendum ad Georgium 
Acropolitam, qui fine ejusdem seeuli XIII, eujus initio Nicetas 
Aeominatus, annales suos composuit. Is igitur annalium cap. 8 
(ed. Bonn. p. 15): Τῶν γοῦν ᾿Ιταλῶν εἰς πολυμέρειαν τὰ τῆς "Popat- 
δος χληρωσαμένων, x«i 720 μὲν ex Φλάντρας ὡρμημένου Βαλδουῖνον 
βασιλέως ἀναγορευϑέντος, τοὺ δὲ δουχὸς Βενετίας, ὃς xai αὐτοπροτὼ- 
πως συνῆν, μερίδα οὐ σμιχρὰν ἐσχηχότος καὶ δεσποτιχῷ ἀξιώματι 
τιμηϑέντος, ἔχειν τε ἐξ ὅλου πρὸς τὸ ὅλον, ὃ τὸ Φράγχων 
ἐχτήσατο ένος, τὸ τέταρτον καὶ τοῦ τετάρτου τὸ 
ἥμισυ, ἐπειδὴ xxi ὁ μαρχέσιος ἀξιόλογον μοῖραν τῇ συμμαχίᾳ 
ἦν ἐνεγχάμενος, ῥὴξ Θεσσαλονίκης παρὰ τοῦ Φλάντρα τετίμητο. 
προσλαβόμενος καὶ γυναῖχα τὴν δηλωϑεῖσαν Μαρίαν τὴν ἐξ Οὐγγρίας, 
πρότερον προσηρμοσμένην ᾿Ισααχίῳ τῷ βασιλεῖ. — Nieephorus 
Gregoras 1, 2 (ed. Bonn. p. 13): Τῆς . . . Κωνσταντινουπό- 
λεως ὑπὸ τῶν Λατίνων ἁλούσης. συνέβη τὴν τῶν Ρωμαίων ἡγεμο- 
νίαν. .. κατὰ τεμάχια xai μέρη πλεῖστα διαιρεϑῆναι, xui ἄλλον 
ἄλλοϑι κατὰ μόρια, καὶ ὡς ἕκαστοι τύχοιεν, ταύτην διαλαχόντας 
χληρώσασϑαι. ... 'Hpog μὲν οὖν ἐνειστήχει χαιρός, ὅτε Λατῖνοι 
τὴν βασιλεύουσαν ἐξεπόρϑησαν. Τριχῆ 9° αὐτὴν διελόμενοι διενεῖ- 
μαντο xarà σφᾶς, © τε κόμης Φλάνδρας Βαλδουῖνος xal ὁ κόμης 
Πλέης Δολόϊκος. Μόνος δὲ Μοντησφεράντας μαρχέσιος ῥὴξ ἀποῦέ- 
δειχται Θεσσαλονίχης xai τῶν ἐπέχεινα: βασιλεὺς δ᾽ ἐξ αὐτῶν 
ἀνηγορεύετο Βυξαντίδος ὁ Βαλδουῖνος. — Ephraemius in 
Cesaribus v. 7172 sqq. (ed. Bonn. p. 291): Οἱ δ᾽ ᾿Ιταλοὲ. . . 
Dosi γε τετράχλιμον ἴσχοντες zrisw, Ἢ xai βασιλεῖς ἐγχαϑεστῶτες 
τάχα Βασιλέων πάντων γε τῶν ἐπὶ χϑόνα, Αὐτοῖς διεῖλον σφίσιν 
τὴν οἰχουμένην, Χώρας, πόλεις ἔχαστος εἰς χληρουχίαν Kai δεσπο- 
τείαν λαμβάνοντες ἐν λόγοις. Que e Niceta potissimum hausta 
apparet. — Chronicon Mores (Βιβλίον τῆς χουγχέστας) ed. Buchon. 
Paris. 1845, versibus 1025—1029: "Ervys γὰρ τῆς Βενετίας τὸ 


τετάρτη ἡ μερίδα Καὶ τὸ ἥμισον τοῦ reraprou, ὄγδοον 


PanTITIO REGNI GRAECI. 455 


τὸ ἐλέγουν ἄλλοι, "And τὴν χώραν τῆς πολέου xai ὅλης τῆς 'Ῥω- 
μανίας, Καϑὼς τὸ γράφεται ἀχόμα ὁ δοῦχας τῆς Βενετίας Εἰς τὰς 
γραφὰς xai εἰς τὴν τιμὴν τῆς αὐτενϑείας "nou ἔχει. — Georgius 
Phrantza 1, 34: (p. 106 sq. ed. Bonn.): Ἔπειτα μὲν τῶν ᾿Ιταλῶν 
εἰς πολυμερίαν τὴν μοναρχίαν Ρωμαίων χληρωσαμένων, καὶ τοῦ μὲν 
κόμητος Βαλδουΐνου βασιλέως ἀναγορευϑέντος Κωνσταντινουπόλεως, 
τοῦ δὲ '"Evpixou Δαντούλου δουχὸς Βενετίας, ὃς καὶ αὐτὸς αὐτοτρόπως 
(lege αὐτοπροσώπως) παρῆν, μερίδα οὐ μιχρὰν ἔχειν ἐξ ὅλου πρὸς τὸ 
ὅλον, ὅσας χώρας τε χαὶ τόπους τὸ τῶν ᾿Ιταλῶν ἐχτήσατο γένος, 
τούτων ἔχειν τὸ τέταρτον χαὶ τοῦ τετάρτου ἥμισν, καὶ 
δεσπότης παρὰ τοῦ βασιλέως τετίμηται" ὁ δὲ Δάβαλος πρίγχιψ Πελο- 
ποννήσου ἐγένετο, ὁ δὲ Ρωμανὸς Δελατξιόλης, ὁ ἐκ Φλωρεντίας ὁρμώ- 
μενος, χρήματα δανείσας τῷ συνδέσμῳ πολλὰ xai ἀναλώσας καὶ 
αὐτοτρόπως (lege αὐτοπροσώπως) παρὼν ἦν, τὴν τῆς ᾿Αϑήνας xal 
Θήβας μερίδα ἐπέτυχεν ἐνέχυρον. Καὶ οἱ Λιγούριοι ἤτοι Γενουβῖται 
ὁμοίως τὴν τῆς Εὐρίπου νῆσον χαὶ ἑτέρων τόπων μοῖραν ἐνέτυχον" 
ὕστερον δὲ xai αὐτοὶ τοῖς 'Ενετοῖς τὴν Εὔβοιαν ἔδωσαν. ᾿Επειδὴ καὶ 
ὁ Βονιφάτιος μαρχίων τοῦ Μοντεφεῤῥάτου ἀξιολόγῳ μοίρᾳ τὴν συμμα- 
χίαν ἦν ἐνεγχάμενος, χαὶ χυβερνήτης παντὸς τοῦ χερσαίου στρατοῦ 
ἐγνωρίξετο, ῥὴξ Θεσσαλονίχης παρὰ τοῦ βασιλέως Βαλδουΐνου τετίμη- 
ται, καὶ ἡ νῆσος αὕτη τῆς Κρήτης μετὰ τῶν ἄλλων ἐν τῇ ἰδίᾳ μοίρᾳ 
ἐνέτυχε. Μετὰ δέ τινα καιρὸν ἐπεπωλήχει αὐτὴν τῇ τῶν ᾿Ενετῶν γερου- 
cíq* καὶ οὕτως ἄχρι τῆς σήμερον ὑπὸ τὰς χεῖρας αὐτῶν ἐστί, ---᾿ 
Laonieus Chaleocondylas rerum Tureiearum libro IV (ed. Bonn. 
p. 207): "Onörs ἐπὶ τοὺς “Ἕλληνας, ἐνάγοντος τοῦ Ρωμαίων ἀρχιε- 
ρέως, ἐστρατεύοντο οἱ ἀπὸ τῆς ἑσπέρας Κελτοί τε ἅμα καὶ Οὐενετοί, 
τότε δὴ καὶ οἱ ἀπὸ Νεαπόλεως τοῦ βασιλέως χαὶ ἀπὸ Τυῤῥηνῶν ὥρμηντο 
ἄνδρες xai ᾿Ιανυΐων μέγα δυνάμενοι ἐπὶ τὴν τῆς Πελοποννήσου 
τε ἅμα χαὶ τῆς ἄλλης Ελλάδος χαταστροφήν. Καὶ τὴν μέντοι Πελο- 
πόννησον χατεστρέψαντο ἄλλοι τε καὶ ἀπὸ τῆς ᾿Ιανυΐων μοίρας τοῦ 
οἴχου Zayaplay (l. Zayaptav), τὴν τε ᾿Αχαῖαν xai Ἤλιδος τὰ πλείω 
xal δὴ καὶ Πύλον xai Μεσήνης (sie) χώραν οὐχ ὀλίγην, ἔστε ἐπὶ Λαχω- 
νιχὴν ἐλάσαι. Τὴν μέντοι μεσόγαιον τῆς Πελοποννήσου χατεῖχον αὐτοί 
τε Πελοποννήσιοι “Ἑλληνες" ξύμπασαν δὲ τὴν παράλιον τῆς Πελοπον- 
νήσου οἱ ἀπὸ τῆς ἑσπέρας χαταστρεψάμενοι εἶχον Κελτοί τε δὴ χαὶ 
Κελτίβηρες" καὶ τῶν ᾿Ιανυΐων xai Τυῤῥηνῶν ἄλλα τε καὶ δὴ καὶ 'Pat- 
νέριος ἀπὸ Φλωρεντίας ἀφικόμενος ἐπὶ τῇ γε στρατιᾷ ταύτῃ τοῦ olxou' 
τῶν ᾿Αζξαϊόλων τὴν τε ᾿Αττιχὴν χατέσχε καὶ Βοιωτίαν... xai Φωχαΐῖδος 


456 ΡΑΒΤΙΤΙΟ REGNI GRAECI. 


χώρας τὰ πλείω. Λίγυρες μέντοι τὴν Εὔβοιαν πολλῷ ἔτι παλαιό- 
τερον χατέσχον" ἀφ᾽ ὧν ἐπιτραπέντες οἱ Οὐενετοὶ ἐπὶ ῥητῷ τῆς νήσου 
ἐπέβησαν. Μετὰ δὲ ταῦτα χατὰ βραχὺ προϊόντες ξύμπασάν τε τὴν 
Εὔβοιαν κατέσχον, εἰς διαφορὰν σφίσι τῶν Λιγύρων ἀφιχνουμένων" 
xai τὴν τε χώραν nal προσόδους αὐτῶν, ὅσοι τοῖς Οὐενετοῖς ἐπιτήδειοι 
ἐτύγχανον ὄντες, εἰσέτι χαὶ νῦν διατελοῦσιν ἔχοντες χαὶ χατὰ ταῦτα 
ἐμμένοντες, ἐφ᾽ οἷς σπενδόμενοι αὐτοῖς ξυνέβησαν κατὰ νῆσον οἱ Οὐενε- 
τοί. Ὃ μέντοι 'Ραινέριος xai οἱ Κελτίβηρες xai Κελτῶν ὅσοι ἐπὶ τὴν 
τῆς Ελλάδος καταστροφὴν ἐγένοντο, πολλῷ ὕστερον φαίνονται ἀφιχό- 
μενοι ἐπὶ τὸν χῶρον τοῦτον. Patwéptog δὲ χαὶ πολλῷ ἔτι νέηλυς ὧν, 
ἐπιγαμίαν τε πρὸς τοὺς (adde τῶν) ἐν τῇ Εὐβοίᾳ Λιγύρων ποιησάμε- 
νος xai Προϑυμοῦ (l. προτίμου, nobilis) τινὸς ϑυγατέρα ἔγημε, καὶ 
τὴν τε χώραν χατασχὼν Κόρινϑόν τε ἐχειρώσατο, καὶ τὴν Πελοπόννησον 
ἐπενόει ὅτι τάχιστα ὑφ᾽ ἑαυτῷ ποιήσασϑαι. 

Et hee quidem de his seriptores Greei seculorum XIII. XIV. XV. 

Seriptores occidentales sive Latini cozvi in re, quam tractamus, 
exponenda satis parei esse videntur. Quid? quod non leviter etiam 
inter se ipsi discordant. Ergo princeps illorum historicorum, G o d o- 
fredus Ville-Harduinus in historia sua capt: Constantinopolis 
p. 125 ed. Paris.: Lors (post reditum Balduini Imperatoris e Thessa- 
loniea, fine Septembris anni 1204) commenga [ en les terres depar- 
tir; li Venisien orent la lor part, et Tost des Pelerins Ul autre. 

Guntherus in Historia Cpolitana [Canisii leetiones antiquz 
ed. Basnag. T. IV, p. XVII, e. 20] !): 

Capta igitur urbe ac spoliata, et ipsis aedificiis novis civibus 
distributis, ne absque principe quasi Acephali remanerent , coepit 
de lege statuendo inter eos quaestio agitari. Erant autem duo viri 
opinatissimi et celebres in exercitu nostro, Marchio videlicet de 
Monte ferrato, Bonifacius, et Flandrensis Comes, 
Paldwinus; e quibus alterutrum in legem eligi et res ipsa 
videbatur exigere et universus exercitus acclamabat. Et quoniam 
uterque multorum favoribus atque suffragiis nitebatur, nec facile 


1) Contigit nobis, ut hune ipsum locum Germanici auctoris e duobus codicibus 
Monacensibus, altero Ingolstadensi quondam, nunc Universitatis, see. XIV, 
altero nune bibliothees reg. publ. (nr. 903), olim conventus Augustin. apud 
St. Magnum in Pede Pontis (Stadt am Hof), seripto ab Andrea Ratisbon. 
a. 1425, haud leviter emendatum hie lectori offeramus. 


PARTITIO REGNI GRAECI, 457 


alter alteri praeferri poterat, pro eo, quod ambo satis ydonei viri 
putabantur: visum est omnibus, transferre curam et arbitrium 
electionis in duodecim viros, qui maxime inter omnes integritatis 
et potioris consilii apud alios habebantur. 

Qui postquam habita multa deliberatione Flandrensem 
Comitem nominarunt, collocatus est in sede regni et capiti eius 
dyadema impressum. . 

Provincie autem eiusdem regni in tres partes 
divisae sunt: unam, quae ad fiscum Regis speciali- 
ter pertineret; alteram, quam Veneti possiderent; 
et tertiam, quae data est Marchioni, Thessalo- 
nica videlicet et fines eius amplissimi. 

Qui etiam cum Martinum nostrum, sicut nobis certissime 
compertum est, secum deducere et Episcopum creare proponerent, ille 
sibi votorum suorum conscius cum gratiarum actione recusavit, malens 
ad fratres suos, si deus annueret, privatus et humilis remeare. 

Deinde minores possessiones, veluti castella, 
villae et municipia, et quae huiusmodi sunt alia, 
in illas personas, quae ad hoc magis ydoneae puta- 
bantur, distributae sunt; leges autem et iura et cetere 
institutiones, quae ab antiquo tam in urbe, quam in provincia lau- 
dabiles habebantur, ita, ut prius fuerant, consistere permissae sunt ; 
quae vero reprobabiles videbantur, vel correctae in melius, vel 
penitus immutatae. 

Quae dum ita in civitate agerentur, interim pestifer ille Mor- 
ciflo, gravissimi sceleris perpetrator et brevissimi temporis 
Imperator, qui suorum sibi malorum conscius, et ideo poenam 
timens, ante evpugnationem ex urbe profugerat, nesciens, quo se 
verteret, aut quid spei in aliquo vel homine vel loco habere posset, 
ad Alexium seniorem se contulit, cui principes nostri in divisione 
regni, quamvis homini nefario, tamen quia regii sanguinis erat, 
quandam terrae portiunculam habendam concesserant. 

Auctor libri dela Conqueste, Prolog. p. 21 (ed. Buchon. 
Paris. 1845): Et quant li contes de Flandres fu coronés de l' Empire 
de Romanie et le marquis dou royaulme de Salonique, si ordinerent 
certaines gens pour despartir Ü Empire par raison et par ordre, 
8elonc la condicion de cescun; de quoy vint à la part de Venise la 
quarte part et la moitié de la quart de tout U Empire de Romanie. 


458 Parrırıo REGNI GRAECI. 


Chronieum Franco-Gallieum in cod. Monacensi nr. 52 
de partitione Imperii deque possessionum commutatione, quae mox 
hie illie sequuta est, haec modo offert (fol. 54") : 

Or lairons a parler de T Empereour Othon, si dirons de U Em- 
pereour Bauduin de Constantinoble. 

Nous vous avons dit desus comment il fu couronnes, et quant 
cil de la terre le sorent, li pluisour passerent le brach 
Saint Jorge devers la Turquie et saisirent de l'Em- 
pire chou que il porent; li autre retraisent viers 
lor país et prist chascuns endroit lui.... 

(Fol. 55"): Li Empereres Bauduins, qui avoit oi nouvelles que le 
marchis avoit pris le Dimot et assegié chiaus de Andrenople, il ot 
pourpos de lever le siege et grever le marchis de tout son povoir. 
Il laissa Renier de Mons pour garder Salenique et une partie de 
sa gent et il repaira vers Andrenople tant. que il vint a la 
Serre. La morut maistre Jehans de Noion, ses canceliers et 
apres morut Pierres d Amiens et Gerars de Maucicourt, Gilles 
εἰ Ausnoit et mout d'autre boine gent par une pestilence que 
il avoient eue droit devant Salenique. Grant dueil en fisent 
en UU ost. 

Li Empereres Bauduins chevaucha tant qu'il encontra les 
messages, qui venoient a lui de par les barons de Constantinoble. 
Cil li disent. che que li baron li mandoient. Il respondi que pour 
U amour d’iaus il iroit en Constantinoble sans fourfaire au marchis, 
et puis les oroit volentiers. 

Ensi s'en ala li Empereres Bauduins tant que il vint en Con- 
stantinoble, ou li baron le rechurent a grant joie et puis li requist 
li Dus de Venise et H quens de Blois, que il les vausist croire de la 
pais de lui et dou marchis. Li Empereres respondi, que il ne les 
refuseroit pas. Dont envoierent querre le marchis qui vint atout 
cent chevaliers et amena o lui ἢ Empereis, sa femme. Li baron li 
fisent grant. joie et puis fisent la pais de Ü Empereour Bauduin et 
de lui, en tel maniere que li Empereres rendi Salenique au marchis 
et toute la terre, et li marchis mist le Dimot en la main Jofroy de 
Ville Harduin pour delivrer a U Empereour, quant li marchis seroit 
saisis de Salenique. Apres se parti li marchis de Constantinoble et 
s'en ala vers Salenique; li Empereres envoia avoec lui pour lui 
faire delivrer la terre. 


PARTITIO REGNI GRAECI. 459 


Quant il vinrent a Salenique, il trouverent que Reniers de 
Mons qui le gardoit de par U Empereour, estoit mors et li autre le 
delivrerent au marchis, dont se commencha tous li pais a tourner 
devers le marchis. Mais un haus hons Grius qui tenoit Naples et 
Chorinte, ne li vot obeir. Un autre Grius qui avoit nom Mikalis et 
estoit meus de Constantinoble avoec le marchis, si se departi de lui 
que il n'en sot mot et s'en ala a une cité et prist la fille a un 
haut homme qui tenoit la terre de par U Empereour et commencha 
la guerre contre le marchis. Adont morut en Constantinoble 
Wistasses Canteleu et Aymeris de Vileroi. Li Empereres donna 
au conte Loeys de Blois la ducée de Nique qui estoit 
une des plus hautes honnours de la terre de Rom- 
menie et seoit outre le brach Saint Jorge devers la Turquie. 
Apres donna a Henier de Trip la ducée de Fine- 
pople. Li quens Loeys envoia jusques a VI.** (— CXX) cheva- 
liers pour conquerre la terre que li Empereres li avoit donnée. De 
chiaus estoient chief Pierres de Bracueil et Paiiens d' Orliens ; cil. 
passerent le brach Saint Jorge et vinrent a Lespingal qui estoit 
peuplde de Latins, si entrerent ens et commenchierent la guerre 
contre les Grius. Cum his conferenda sunt, quae tradit Villehar- 
duinus lI. |. p. 126, cap. 162. 

Chroniei Dandulei verba hue facientia supra dedimus pag. 292 
hujus voluminis; scripsit autem Dandulus seculo uno et dimidio post 
captam a Latinis Constantinopolin, se. medio seculo quarto decimo. 

Et hee fere sunt veterum scriptorum testimonia de partitione 
regni Greci. , 

Qua vero ratione Latini predam istam inter se partiti sunt? 
Eam qu:estionem a nemine przeter Venetum Rhamnusium |. e. ten- 
tatam esse videmus; quanquam is ipse eam quidem tentavit, neque 
tamen solvit. Quid? quod b. Wilkenus in toto operis sui tomo quinto 
hune laborem omnino defugit, nihil memorans, nisi quod Venetiarum 
Dux ejusque ante Delphinum successores totius quarte et dimidie 
Imperii Romanie domini dieti fuerint (Kreuzzüge Vol. 5, pag. 368, 
nota 101); id quod ex aliis scriptoribus pridem constabat. Neque 
diligentius de eadem re egerat Gibbonus Britannus in historie 
Roman: cap. LXIII; item Franco-Gallus L eb eau inhistoria Romana (ed. 
St. Martin. T. XVII, libro 94, cap. 37. libro 95, cap. 3). Nostrum igitur 
esse videtur, totam qu@stionem tantum non integram diligentius aggredi. 


460 PanTITIO REGNI GRAECI. 


Primo igitur de numero partium sive portionum quzrendum, 
que singulis vietoribus, i. e. Duci Venetiarum, Imperatori Flandro, 
Peregrinis obtigerunt; mox de singulis victorum videbimus, quibus 
hs partes assignabantur. 

Index noster geographieus tria partium sive portionum paria 
enumerat: et primum quidem par domini Ducis Venetiarum; seeun- 
dum domini Imperatoris; tertium Peregrinorum. Ubi annotandum 
videtur, in codice St. Marci primum par domino Imperatori assignari, 
secundum domino Duci, tertium Peregrinis. Hx tres person: revera 
totum corpus exercitus constituebant, exelusa etiamtum quarta per- 
sona, Montisferrati marchione, Bonifacio. Portiones dicte num ad 
amussim fact et cireumseriptz fuerint, neene, nemo id jam serutabi- 
tur. Est enim ne id quidem exploratum, suamne quisque partem (sermo 
est de singulis equitibus feudatariis cett.) revera acceperit et adierit, 
coll. Asia minore, cujus urbes aliquot Franci tentantes brevi post 
(cirea annum 1207) ex omni Asia recesserunt; totus vero ille tractus 
Imperatori obtigerat. Indicis ipsius vis et ratio est mere geographica; 
enumerat, nil aliud, urbium nomina satis multa, eaque in tres portio- 
nes separat, Venetiarum Ducis, Imperatoris, Peregrinorum. Omissa 
est alia, quarta portio, de qua tum nondum statui decernique poterat, 
id est portio marchionis Bonifacii, sive regnum Thessalonicense. 
Revera omissus est in indice nostro totus ille Thracie eum Macedonia 
tractus, qui inter Hebrum (Marizam inferiorem) et Axium (Bardarium) 
longo spatio patet, brevique post regnum Thessalonicense constituit ; 
eum vero Nos uberius quandoque illustravimus in Vie Egnatie com- 
mentatione secunda. 

He igitur de tribus portionibus regni Graeci originariis. Quatuor 
ejusdem regni portiones alii veterum scriptores fradunt, addita 
minore quinta, de quibus videantur Grecorum et Latinorum testi- 
monia supra allata. Ergo jam accesserat regni Thessalonicensis 
institutio, ut nova portio sive quarta, et quidem fine anni 1204. 
Aliudque eodem fere tempore accessit, sive titulus ille Venetorum 
Ducis, qui dehine dicebatur dominus quart: partis Romanis et 
dimidie; que dimidia pro quarte dimidia, i. e. octava totius, 
sumenda est, coll. Georgio Acropolita |. 6. Scilicet Duei 
Venetiarum honoris eausa prerogative quidam titulus conferendus 
esse videbatur; de quo videatur Andreas Dandulus in loco 
supra pag. 292 allato. Hinc reliqui quoque Duces Venetiarum eodem 


PanTITIO REGNI GnAECI. 461 


titulo utebantur. Merum vero titulum fuisse, vix aliud, est quod 
statuamus. 

Bonifacii portionem, i. e. totius partitionis portionem quartam, 
in indice nostro omissam esse, modo diximus. Quod de industria factum 
nemo harum rerum intelligens negabit. Partitio illa sive index quum 
eonliceretur, lis mota inter Balduinum et Bonifacium de portione 
Bonifacio assignanda adhue integra fuisse videtur. Fine demum anni 
1204 Thessalonieense regnum Bonifacio eoncessum fuit, coll. Ville- 
Harduino de la conqueste p. 108. 109. 113. 114 ed. Paris. Cum 
milites erucesignati se Venetiis ad recuperandam terram sanctam, immo 
ad oppugnandam Constantinopolin aceingerent, Alexius, Isaacii Exim- 
peratoris filius, qui regnum affeetabat, Bonifacio Cretam insulam pol- 
lieitus est, si ope ejus adjuvaretur. Post captam Cpolim aliud visum 
Balduino et Bonifacio, qui uterque maximam tum temporis throni 
Cpolitani spem alebant. Inter eos convenit, ut Bonifacius Cretam cum 
Asia Balduino cederet, si Imperator ipse creatus foret; similiter Bal- 
duinus eum Bonifacio ageret. Orta vero est gravior lis inter utrumque, 
quam anni demum 1204 (inis composuit. Regnum igitur Thessaloni- 
cense Bonifacio obtigit, ditione Cretensis insule magis ei opportunum; 
et nobilem mulierem reghi Hungariei, Macedonis vicini, eodem tem- 
pore in matrimonium duxerat, viduam Isaacii Eximperatoris. Bonifa- 
eius autem Venetis Cretam, ab Alexio ipsi promissam, cessit. Qui 
Maeedoniz occidentalis partem pro eadem insula marchioni permise- 
runt, addito auri pondere satis grandi. Ex quibus simul elucet, jam 
tum temporis Peregrinos et Venetos unam et alteram sortium partem 
paciscendo inter se commutasse; namque Macedoniam oceidentalem 
non Veneti sorte naeti erant, sed Peregrini, coll. nostro diplomate 
geographieo. Quibuseum Nicetas Acominatus egregie consentit 
in Balduino Flandro, cujus verba supra attulimus pag. 453, ubi bono 
suo jure de barbaris ridet occidentalibus, in predam suam cupide 
involantibus. 

Forma et ratio partitionis regni Gr&ei geographiea haud levem 
prudentie speciem prz se ferre videtur. Et primo quidem Thraciam 
meridionalem, Constantinopoli vicinam, vietores inter se dividebant, 
Dux Venetiarum, Imperator, Peregrini; horum enim maxime intererat, 
ut in hae saltem regni acquisiti parte juncti et sociati habitarent, qu: 
seilicet totius regni eaput est ac metropolis, Bulgarorum vicinorum e 
borea potenti; ac semvitie tum maxime, i. e. inde a regno Isaacii 


462 PARTITIO REGNI GRAECI. 


Angeli (1185), obnoxia. Asiam (Mysiam et Bithyniam) Imperator 
electus s. eligendus melius aliis obtinebat, utpote provineiam non 
minoris momenti, quam anteeedens portio Thraeica, licet ambitu maio- 
rem, acquirentibus vero Latinis diffieiliorem quoad tutelam et posses- 
sionem. Eam enim alii brevi ante, immo eodem tempore przoccupa- 
verant, Trapezuntini regni modo conditi Imperator, Niezenus Imperator, 
Aldobrandinus Italus, fortasse alii. Turca vero leoniensis interiora fere 
omnia jam tum tenens prope aberat, immo undequaque imminebat. 
Ergo Thraei® meridionalis particulam, non amplius (Bulgari Thraeize 
plurima tum jam tenebant), defendere, Asie vero partieulas non 
tenere, sed tum primum expugnare debebat Imperator Balduinus, vir 
juvenis belloque strenuus; lieet utrumque male eidem cessisse eon- 
stat. Siquidem Bulgari post proelium Adrianopolitanum Thraciam 
meridionalem, excepta Constantinopoli et vicinarum urbium una et 
altera, fere totam brevi post si non expugnarunt, tamen vastarunt et 
expoliarunt; Asia vero anno jam 1207 Latini omnino decessisse 
videntur. — Bonifacium marchionem, cui fine anni 1204 regnum 
Thessalonicense assignatum fuit, rebus suis haud male consuluisse, 
vix erit, quod denuo moneatur. Ejus portionem (regnum Thessaloni- 
cense) secundam diei jam posse apparet, primam Imperatoris (quod 
placet eodiei St. Marci), tertiam Venetorum (primam, quod placet 
Libro Albo Librisque Paetorum), quartam denique Peregrinorum. — 
Ceterum Bonifacii quoque portio viro gnavo strenuoque (qui erat 
ınarchio) maximopere indigebat, Bulgarorum et Vlachorum incursio- 
nibus non minus, quam Thraeia Cpoli vieina, bis semel tum tentata et 
vexata. Peregrini portionis su: alteram partem in Macedonia oceiden- 
tali, Thessalia, Grecia extra Isthmum, obtinebant, et ea quidem ab 
hostibus satis tuta. Reliqua Venetis obtigere, scilicet portionis ipso- 
rum pars altera, nimirum terr: antecedentibus multo magis spatios®, 
Peloponnesi permulta, Aetolia, Aearnania, Epirus, eum insulis perquam 
multis. Mercatorum istorum in his prudentiam unusquisque perspiciet. 
Quanta enim litorum maritimorum insularumque utilitas! Quanta reli- 
quorum locorum oceupandi opportunitas! Quz vero terrarum assigna- 
tarum magnitudo ac przstantia! Preter insulas tamen initio su: ibi 
dominationis Veneti non multum terre continentis occupasse videntur. 
Epirum enim eum Acarnania atque Aetolia (Vlachia minore), immo 
etiam Thessalie (Vlachie maioris) haud pauca Despote, quos tum 
dicebant, Epiri modo oceuparant diuque tenebant; Peloponnesum, 


PARTITIO REGNI GRAECı. 463 


certe partes ejus, Imperator Franco-Gallis feudi titulo concessit, coll. 
G. Acropolita cap. 6 aliisque seriptoribus supra eitatis. Revera 
sero tandem Veneti terrarum illarum partes eum Dalmatia occuparunt, 
quod eorum historie curiosis penitius enueleandum relinquimus. 
Quid? quod nee primitivi omnino pacti de Partitione regni Greci 
fides ae religio unquam servata nobis quidem videtur. Bonifacius 
enim, ut hoe unieum moneamus, rex Thessalonicensis, jam primo tem- 
pore quasdam Thessali; partes sibi vindicavit, Peloponnesum vero 
hostiliter intravit. Plurima tamen paciscendo transacta et acquisita 
videntur, coll. Niceta Acominato supra cit. pag. 453. 

Restant quzdam de editionibus Indieis sive Diplomatis nostri 
geographiei monenda. Primus revera pretiosum hoc antiquitatis monu- 
mentum aperuit Rhamnusius Venetus, licet non ea forma eoque 
ordine usus, quem in eodicibus mss. Ambrosianis, Venetis et Vindobo- 
nensibus observatum videmus, ita ut singula urbium cett. nomina unum 
post alterum eoder tenore przstaret, quo codicum istorum scribz ea 
exhibuerunt, unde posterioris ®vi editores sua depromserunt. Libris 
Paetorum, quorum exemplar in archivo Veneto asservari constat, libere 
usus est, singula relationis membra et nomina narrationi suz intexens, 
libro veteri modo ad verbum obsecutus, modo etiam adversatus quoad 
ordinem, ita ut e suis quoque varia admisceret non inepta, quedam 
etiam falsa; qua de re vide nos in Symbolarum eriticarum Commen- 
tatione secunda, przf., ubi totam Rhamnusii narrationem (de bello 
Cpolitano p. 159 sqq.) eum nostris adnotationibus reeudendam cura- 
vimus. Cujus rei ignarus Muratorius, codicibus suis Ambrosia- 
nis satis negligenter usus, diploma nostrum geographieum ut ineditum 
(typothetarum mendis obsitum) evulgavit in nota, quam addidit chro- 
nieo Danduleo (Seriptt. rerr. Itall. T. XII, p. 328 sqq.); quanquam 
ante eum ad unum omnia pridem Rhamnusius ediderat. Idem b. 
Wilkenum latuit, eum nostrum diploma s. indicem ex codieibus 
mss. Vindobonensibus evulgaret, licet Rhamnusii minime ignarus, 
quem bis (non s:zpius) in farragine sua critica l. c. citat textui suo 
subjecta, cum dicendum fuisset, Rhamnusium Venetum in sua 
belli Cpolitani historia eodem similive codice ms. usum fuisse, quo 
usus erat Muratorius. Diploma nostrum Wilkenus edidit anno 
domini 1829 (Geschichte der Kreuzzüge Vol. 5. Append. p. 3 sqq.), 
usus Libro Albo arehivi Vindobenensis, item Libris Pactorum ibidem 
asservatis, ubi hoe diploma bis habetur. Tribus igitur codicibus mss. 


464 PARTITIO REGNI GRAECI. 


Vindobonensibus, olim Venetis, ut videtur, usus est b. Wilkenus; 
quartus, quem adhibuit, est Muratorianus sive Ambrosianus 
prior, plenus. Quintum, itidem Muratorianums. Ambrosianum, 
quo nos primi ex eollatione Muratoriana usi.sumus, Wilkenus plane 
neglexit, licet ab eodem Muratorio vulgatum l. e. Is vero codex 
ms. est priori brevior, desinens in voce Corypho; solam igitur Vene- 
torum portionem habet, quanquam in quibusdam Ambrosianum 
pleniorem antecellit. Eadem omissionis nota in b. Buchonum 
Franco-Gallum eadit, qui indicem nostrum e Muratorio simpliciter 
repetiit in libro: Éelaireissements sur la domination Francaise . . . 
dans les provinces démembrés de l'Empire Grec à la suite de la 
quatriéme croisade. Paris 1840. T. I, p. 8 sqq. Buchonus igitur 
Rhamnusium tacet, ut Wilkenum, a quo tamen, ut diximus, ante 
ipsum, se. anno 1829, index noster editus fuerat. — Libros nostri 
diplomatis Vindobonenses post Wilkenum anxie contulimus; codice 
vero Saneti Marei Veneto primi sumus usi, unde quedam minime 
contemnenda hauriri poterant. Libros Paetorum Venetiis asservatos 
diutius inspicere non lieuit. Orthographiam medii evi, quantum per 
sensum licebat, hie quoque servavimus. 


Partitio Romaniae. 
Pars prima domini Ducis et communis Venetiae). 
Ciuitas Archadiopoli”). Missini?). Bulgarofigo*). (Perti- 
nentia Archadiopoli.) Pertinentia Putis’) et  Nicodemi*). 








1) In titulis singulorum partitionis capitum sive partium codices mss. maximo- 
pere variant. Unde ad juvandum legentium intellectum nostras inscriptiones 
capitibus imposuimus. Ergo LA.: Hec est pars terrarum domini Ducis et 
communis Venecie, De prima parte Imperii Romanie. Ubi LP. I habet 
domini nostri Ducis. Codex Sancti Marci: De prima parte, que devenit 
communi Venecie. Codex Muratorii Ambrosianus I: Pars terrarum domini 
Ducis et Communis (ubi Murat. al. gentis) Venetorum. De prima parte 
Imperii Romanie, que devenit communi Venetiarum. ldem tenuimus 
in sequentibus. 

*) Archadiopoli LA. Codex St. Marei; Archadiopolis Ambros. I. 
LP. 1; Arehadopoli LP. Il; Areadiopolis Ambros. II et Rhamnusius. 

3) Missini LA. Ambr. I; Misino Ambr. Il; Mosynopolis inepte Rhamn., 
obsequente ut alibi Wilkeno. 

*) Bulgarofigo LA.; Bulgarofico Ambr. Il. De Arcadiopoli, Mesene et 
Bulgarophygo egimus ad Paetum Alexianum anni 1199 (nr. LXXXV hujus 


PaRTITIO REGNI GnAECI. 465 


Ciuitas Heraclee'). Pertinentia Chalkidos*), eum ciuitate 
Rodosto?) et Panido*), cum omnibus, que sub ipsis. Ciuitas 


5") 


*) 
) 


veluninis, p pag. 268). Post Bulgar. LA. babet Pertinentia Archadio- 
poli, quod delevimus ut otiosum. 

pertinentia Putis LA.; p. Pucis eod. St. Marci: p. Piacis LP. I; 
p.Puti LP. II; p. Pietis Ambr. I. Nomen cum seriptione nobis inco- 
gnitum. 

Nicodimi LA.; Nieodemi Ambr.; Nieomidi eodex St. Marci; Meo- 
dimi LP. I. Locus nobis incognitus. 

Yraclee LA.; Yradee codex St. Marci; Fradae Ambr. II; Heracleae 
Ambr. I. Rhamn. Est urbs Thraeig meridionalis Heraclea (Erekli), Propon- 
tidi apposita, ex occidente Selybris (Silivri). Priseo svo Perinthus diceba- 
tur. Strabonis fragmenta libri VII Palatino-Vaticana (p. 38 nostre editionis): 
Πέρινϑος, εἶτα Σηλυβρία. Zosimus 1, 62 (ed. Bonn. p. 54): Πέρινϑον, ἣ 
νῦν Ἡράχλεια μετωνόμασται. Genesius libro II (ed. Bonn. p. 45): Ἡράχλεια, 
X πάλαι Πέρινϑος καλουμένη. Seriptores post Theophanem libro II (p. 71 
ed. Bonn.): Κατὰ Θράχην πόλεις παράλιοι, τό re Ilavıov xai Ἡράχλεια. 
Ibidem p. 614: Εἰς Σηλυβρίαν... Δαώνιν (i. e. Δαόνιον) χάστρον . . . τὴν 
πόλιν Ἡράχλειαν, Cedrenus T. I ed. Bonn., p. 615: Ἔν Ἡραχλείᾳ τῆς 
Θράχης. Idem T. II, p. 90: Ai παράλιοι τῆς Θράχης πόλεις, τό τε Πάριον 
(1. Πάνιον) xai ἡὶ Ἡράχλεια. Seylitza ibid. p. 729: Τὴν Ἡράκλειαν ἐδῴωσε. 
Glyeas parte II (pag. 462 ed. Bonn.): Τῆς χατὰ Θράχην Ἡραχλείας. Geor- 
gius Aeropolita (see. XIII) cap. 13 (ed. Bonn. p. 25): Τὴν Ἡράχλειαν, τὸ 
Πάνιον, τὴν “Ραιδεστόν. Ephremius in Cesaribus versu 7813 ed. Bonn.: 
Ἡράχλειαν καὶ Σηλυβρίαν. Georgius Pachymeres in Andronico Palzologo 
7, 11 (Opp. ed. Bonn. T. II, p. 586) incolas Heraclew combuste Selybriam 
abiisse narrat. De Heraclea nostra multus est Cantacuzenus (1, 25. 26. 28. 
40. 3, 68. 70. 71. 77. 4, 28.29), semel eam Perinthum veteri nomine 
dicens (3, 28). Atque is de seculis XIII. XIV agit. Secula XIV, XV tangit 
Ducas eap. 14 (ed. Bonn. p. 46): Ἐν EXxXvfpia . . . Δάνειον (i. e. Δαόνιον) 
xai Ἡράχλειαν, 'Patjsgróv τε xal Πάνιδον (i. e. Πάνιον). Vetus Perinthi 
nomen etiam Nicetas tenuit in Balduino Flandro (Opp. ed. Bonn. p. 831), 
ubi Πείρινϑον dieit. Neque aliter Nieephorus Gregoras 14, 3 (ed. Bonn. 
p. 702) et 6, eamque Πεέρινϑον dicit. 


3) Chalkeidos LA.; Chalkidos LP. I et IIl. Codex St. Marci; Caludro 


Ambr. I; Kaleidos Ambr. II; Chalcedonis inepte Rhamn. Est hee 
Chaleis quoque, et videtur, Propontidi apposita. Preter nostrum diploma 
invenitur in Leonis Sapientis Indice ecelesiarum: Té (episcopo) Ἡραχλείας, 
Θράχης xai Maxedovias, subsunt... ὁ Περιστάσεως, ὁ Χαριουπόλεως, ὁ 
Χαλχίδος, ὁ Δαονείου (]. Δαονίου) cett. 


3) Rodesto LA.; Rodosto LP. I. Codex St. Marci; Radusto Ambr. II; 


Rhaedestum Rhamn. 


Fontes. XII. 30 


466 PanTiT!0 &£GNI GRAECI. 


Adrianopoli") eum omnibus, que sub ipsa. Pertinentia Gani *). 
Casale Chortocopli?). Casalia Chotriki*), Kerasea*), Miriofitum *). 


*) PanedoLA.; Panido eod. St. Marci; Panium Rhamn. Panidum Grzei 


medii evi haud raro seribebant, Panidoe s. Panidor Latini. Est Panium 
juxta Heraeleam qusrendum, in litore Propontidis. Genesius libro regum II 
(ed. Bonn. p. 45): Tz».. Πάνιον.... πόλιν, ἀλλὰ xai ἫἩ ράχλεια ete. Cedrenus 
ed. Bonn. T. 2, p. 90: Ai παράλιοι τῆς Θράχης πόλεις, τό τε Πάριον (1 Πα- 
νιον) xai X Ἤράχλεια. Idem ibidem: Kai τὸ μὲν Πάριον (1. Πάνιον) ἑάλω. 
Seylitza ibid. p. 729 ...: Οὐ ῬΡαιδεστηνοὶ... χατὰ τοῦ Πανίου ἐξωρμηχότες 
ἐβιάσαντο αὐτὸ ἀναγορεῦσαι τὸν Βρυέννιον. Seriptores post Theophanem 
ed. Bonn. p. 71: Τοῦ μὲν σεισμοῦ ἐπιγινομένου, χαὶ τοῦ τείχους τοῦ Πανίου 
χαταϑληϑέντος. Idem ibid. p. 615: Τὸ Πάνιον χάστρον. Nicetas in Balduino 
Flandro eap. 11 (Opp. ed. Bonn. p. 820): Τῷ Πανίῳ τε χαὶ τῇ Καλλιου- 
πόλει προσχόντες (Venetorum elassiarii). Georgius Aeropolita eap. 13 (ed. 
Bonn. p. 25): Tz» Ἡράχλειαν, τὸ Πάνιον, τὴν 'Ῥαιδεστόν, Χαριούπολιν ete. 
(vastant Bulgari). Idem de his urbibus Ephrzemius in C#saribus v. 7813 sqq. 
Georgius Pachymeres in Andronieo Palzologo 7, 26 (Opp. ed. Bonn. T. II, 


p. 623): Τὸν ἐπίσχοπον... Πανίου cett. Idem ibid. p. 636: Ῥαιδεστὸν xai 


Πανία {Πάνιον ) xai τὰ τοῦ Γάνου cett. Dueas eap. 12 (ed. Bonn. p. 46): 
Δάνειον (i. e. Δαόνιον) xal Ἡ ράχλειαν, ἹΡαιδεστόν τε xai Πάνιδον. Idem 
eap. 13 (pag. 49) et cap. 18 (p. 79): ᾿Απὸ Πανίδου μέχρι Ἱεροῦ στομίου. 
Panedor (secundum Buchen. p. 146 Panedon) dieit Ville-Harduinus in 
libro de la Conqueste eap. 218; Panedocensem episc. memorat Inno- 
eentii ΠῚ Epist. XII, 105. 


Ὁ) Adrianopoli LA.; Andrianopoli LP. Il; Adrianopolis Ambr. I; 


Hadrianopolis Ambr. Il. Urbem celeberrimam exposuimus in Nostra 
Constantini Porphyrogeniti de thematibus editione, Prolegg. p. XXV. XXVI. 


*) Casali LA. voce sequ. aberrans. Est Ganos urbs (T'&voc) in ora Propontidis 


— 


inter Perinthum (eum Rodosto) et Callipolin querenda. Seriptores post Theo- 
phanem p. 615 ed. Bonn.: Kai εἰσῆλθον (Bulgari) eig τὰ ὄρη τοῦ Γάνου. 
De seeulo XIII Georgius Aeropolita eap. 33 (p. 55 ed. Bonn.): Ἐχράτησε 
δὲ καὶ τοῦ ὄρους τοῦ Γάνου, coll. Ephremio in Cesaribus v. 8196. Georgius 
Pachymeres in Michaele Palzologo 3, 25. Idem in Andronico Palzologo 
1, 37. 2, 13. 7, 11. 21. 26. 32. Nicephorus Gregoras 4,7. 6, 5. 18, 5. 
Cantaeuzenus 4, 23. Laonieus Chaleocondylas libro 5 (p. 227 ed. Bonn.), 
ubi pro Τουγάνου lege τοῦ Γάνου. Georgius Phrantza 1, 4 (ed. Bonn. 
pag. 25). Duplieiter vero deelinabatur, se. Γάνος, ὁ, et Γάνος, τό. De Gano 
paucula apud Wesselingium ad Itineraria pag. 633. 

Chortoeopi LA.; Cortoeopi LP. L. Legimus Chortoeopli. Ville- 
Harduinus in libro de la Conqueste eap. 202: . ... rers Rodestoc, et 
rindrent por herbergier à Cortacople un casal. Eandem plus semel 
memorat Rhamnusius de bello Cpolitano libro V, pag. 210. 211. Loeus 
prope Rodostum quserendus. 


PanTITIO REGNI GRAECI. 467 


Pertinentia Peristasi'). Pertinentia Brachioli*). Casalia de 
Raulatis®) et Examili*). Emporium?) Sagudai^). Pertinentia 





3) 
5) 


" 


E 


— 


— 


d 


— 


Chotriki LA.; Cotriki LP. I. IL codex St. Marci; Coriei vel 
Coltrichi Ambr. 1; Cotriehi Ambr. II. Loeus eum nomine suo incognitus. 
KeraseaLA.; Kerasia LP. 1; Certasea Ambr. I; Karasa Ambr. II; 
Cerasio Rhamn. In monte quoque Atho pagus eremitarum Cerasia 
occurrit, coll. Grisebachio in Rumelia T. I, p. 286 sq. Adde Fallmerayerum 
Fragm. ll, 11. — Locus eum seriptione sua incognitus. 

Miriofitum LA. Ambr. I; Miliofitum codex Sancti Marci; Mireo- 
fitum Ambr. Il; Mireophytum Rhamn. Est Myriophytum Chersoneso 
Thraciez assignandum, vel huic vicinum e borea. Cedrenus ed. Bonn. T. II, 
p. 657: Τὰ δὲ ὅμοια (terre motum fine seculi XI) τοῖς προειρημένοις 
πεπόνϑασι Ῥαιδεστός τε xai Πάνιον xai τὸ Μυριόφυτον. Cantacuzenus 3, 76 
ad annum 1343 (ed. Bonn. T. II, p. 476): Πρὸς Muptógurov .. .* ἑτέραν 
πολίχνην, οὐ πολὺ διέχουσαν Muptogozou, Χώραν προσαγορευομένην. 
Peristasi LA.; Peristaf LP. I. Il; per istas codex Sancti Marci; 
Peristatus Ambr. I; Peristat Ambr. II; Peristaphi Rhamn. Peri- 
stasin agnoscit Leonis Sapientis index episcopalis (see. IX. X): Τῷ 'Hpa- 
κλείας (metropolite) . . . (subsunt episcopi) ὁ Καλλιουπόλεως, ὁ Περιστά- 
σεως, ὁ Χαριουπόλεως. Seculo XIV eandem memorat Nicephorus Gregoras 
14 (ed. Bonn. p. 741): Τὸ τῆς Opaxıxns περιστάσεως (lege Περιστάσεως) 
φρούριον. Alia de hae urbe dedimus in Symbolis criticis, Comment. Il. Urbs 
Chersoneso Thraeic# tribuenda videtur. 

Brachioli LA. Rhamn.; Brachiali codex St. Marei. Ambr. I; Bra- 
ehiolli Ambr. Il. De urbe Branchialio (id est nomen loci) v. Nos ad 
diploma Alexianum anni 1199 (pag. 269 hujus voluminis). Est prope 
Propontidem querenda. 

Raulatis LA. Ambr. I. Il. Rhamn. Locus nobis incognitus. Adi Nos in 
Symbolis eritt., Commentatione Il. 
Examili LA.; Cyamili LP. I; Ciarnilli Rhamn. Hexamilium Chersoneso 
Thracic® assignandum esse constat. Ptolemseus, imo librarius zevi Byzantini, 
geogr.3,11, 13: Λυσιμάχεια, τὸ νῦν ᾿Εξαμίλιον. Seriptores post Theophanem 
in Leone Armenio cap. 9 (ed. Bonn. p. 615): Τὰ ὄρη roö...Tavov... 'EZa- 
p (516)... "Aßudov,. Georgius Pachymeres in Andronieo Palzologo 7, 12 
(Opp. ed. Bonn. T. II, p. 587): Τὸ Ἐξαμιλίου φρούριον οὕτω λεηόμενον. 
Cantacuzenus 2, 76: Καλλιούπολις δὲ xai Ἑ Ἐξαμίλιον ἀντεῖχον. Idem ibidem 
cap. 77: Αἴνου xai ξαμιλίου xal Καλλιουπόλεως. Ducas cap. 10 (ed. Bonn. 
p. 39): Τὸ £v Χερσονήσῳ ᾿Εξαμίλιον. Idem. cap. 24 (p. 142): Τὸ Ἐξαμί- 
A» τῆς Χερσονήσου. Lysimachiz vetus nomen seriptores Byzantini passim 
servarunt, de quibus v. Nos in Symbolis eritt., Commentat. Il. 


*) Enborium LA.; emborium LP. I. codex St. Marci; emborium vel 


estborium Ambr. I; embrorium Ambr. Il. Seripsimus Emporium. 


*) Sagudai LA. Ambr.Il; Sagulai cod. S. Marei; Sageedai vel Saguelai 


Ambr. I, et quidem post v. Brachioli; Sagudz Rhamn. Loeus incognitus. 
30* 


468 Parrırıo nE£GNI GRAECI. 


Gallipoli*). Lazu et Lactu^). Pertinentia de Muntimanis?) et 
Sigopotamo*), eum omnibus, que sub istis. 


Pars secunda domini Ducis et communis Venetiae >). 
Prouintia Lakedemonie^), miera et megali episkepsis "). 
i. e. parua et magna pertinentia). Kalabrita^). Ostrouos "). 


1) Gallipoli LA.; Galli Poli Ambr. I; Gallipuli Ambr. II. Callipolis, 
urbs Thraeie meridionalis, Propontidi apposita, in rebus bellieis magni 
semper momenti, in seriptoribus medii svi, potissimum Greeis, ereberrime 
memoratur. Historie ejus per evum medium quandam delineationem dedi- 
mus in Symbolis eriticis, Commentatione II. 

*) Lazu et Laetu LA. LP. I. Ambr. II; Lazii et Laetii LP. Il; Lazua 
et Laetu Ambr. I. Nomina nobis incognita. 

3) de Muntimanis LA. Ambr. I. LP. Il; demum Timanis LP. |: 
de Muntemanis Ambr. Il; Muneiakianis codex St. Marei. Locus 
nobis incognitus, scriptione, ut patet, eorrupta. 

*) Sigopotamus in ipsa Chersoneso Thraciea qusri debet, prope Sestum, ubi 
etiam Aegospotami. Nieetas Acominatus in Alexio, Isaacii fratre, 2, 1 (Opp. 
ed. Bonn. p. 623): Περὶ Σηστὸν... χατὰ τὸν Σιηὸν ποταμόν. Georgius 
Pachymeres in Andronico Palzologo 7, 6 (Opp. ed. Bonn. T. II, p. 575): 
Φρούριον περὶ τὸν Evjóv ποταμόν, Μάδυτον ἐγχωρίως λεηγύμενον. 

>) Hec est de secunda parte domini nostri Ducis et communis Venecie LA.: 
De secunda parte terre, qua de Venec (sic) codex St. Marci; Hac est 
secunda pars terrarum D. Ducis et Communis Venetiarum de secunda 
parte Imperii Romanie (sic) Ambr. I. 

*) Lakedemonie LA.; Laquedemonie codex St. Marci. . 

1 miera et megali epikepsis LA.; mier® LP. Il; epykepsis 
LP. II; episcepsis codex St. Marci; epicephis Ambr. I: mier et 
megalli Epishepsis Ambr. Il; Lacedemon . . . cum prorincie 
adjunctis, que magna et parva pertinentia tabelliones appellant Rhama. 

5) Pertinentia eum antecedentibus ut LA. jungimus, coll. Rbamnusio; 
Kalobr. eum pert. jungit Ambr. I. 

9) Kalobrita LA.; Calobrita Ambr. Il; Lialobrita LP. I. Rhamn.; 
Calobries vel Calobrita Ambr. I. Seripsimus Kalabrita. Est Cala- 
vrita prope urbem Peloponnesi Patras qu:erenda. Laonieus Chalcocondylas 
libro IX (ed. Bonn. p. 452): Τό re Alysım (1. Alyıov), Καλαθρίτης (sie). 
Πάτρας xal τὴν περίοιχον ταύτῃ τῆς ᾿Αχαΐας χώρας (sic). Idem ibidem 
pag. 477: Τὴν τε Καλαβρίτων πόλιν. Georgius Phrantza 2, 2 (ed. Bonn. 
p. 130): Εἰς τὰ Καλάβρυτα. Chron. Mor. v. 613: Τὰ Καλάβρητα. Francis 
Colovrate (Buchon. le livre de la conqueste p. 52. 251. 333). 

10) Ostrouos LA.: Ostrones vel Ostrovos Ambr. I; Ostronos 
Ambr. ll; Ostrobus Rhamn. Nomen Ostrow est Slavis usitatissimum, 
loeumque hujus nominis in Macedonia situm habet Anna Comnena 5, 5 (ed. 





PanTiTIO REGNI GnAECI. 469 


Oreos').  Caristos*).  Andrus?) Egina*) et Culuris?). 
Zachintos^) et Kefalinia"). Prouintia Colonie") eum Cyeladi- 
bus"). Nisia'^). Pertinentia Lopadi"). Orium Patron et Methonis'^), 


Bonn. T. I, p. 242). Addatur Georgius Aeropolita annal. cap. 49. In Pelo- 
ponneso medii svi nondum extra nostrum diploma hune loeum depre- 
hendimus. 

1) Oreus ('95:6;) Euboes insul® urbs septentrionalis. Cum nostro libello hune 
locum etiam Georgius Pachymeres jungit in Michaele Palzologo 3, 15 
(Opp. ed. Bonn. T. 1, p. 205): Κέως x«l Κάρυστος ᾿θρεῷ συνεπιλαμβάνοντο. 
Nicephorus Gregoras 18, 2 (ed. Bonn. p. 878): Ἐν Αὐλίδι xai ᾿θρεῷ, 
Toig χόλποις τοῖς ἐηηὺς Εὐβοίας. Ubi tamen '9poz legendum, coll. Ste- 
phano Byz.: Θρωπὸς.... Αὐλίς τ᾽ Bawrös re xal ᾿Αμφιάρεια Aóerpa. — 
Ante Oreos Ambr. I ponit Colonis. 

*) Caristos LA. Ambr. I. Il. Significatur Euboe:w meridionalis urbs mari- 
tima Carystus notissima. 

3) Antrus LA.; Antras Ambr. II. De Andro insula Seriptores post Theo- 
phanem ed. Bonn. p. 192: Κατὰ τῆς " AvOpou γενόμενος. Joannes Cameniata 
de captione Thessaloniezg cap. 67 (Seriptt. post Theoph. p. 580): Τὴν 
μεηάλην νῆσον παρεπλέομεν τῆς Εὐβοίας... τὰ παρὰ πόδας τῆς "Avdpou 
χατελάβομεν, 

*) Egina LA. Ambr. I. Est Aegina veterum insula celeberrima. 

5) Culuris LA.; Culueris codex St. Marci; Calirus vel Culuris 
Ambr. I; Kuturis Ambr. Il; Culuris Rhamn. Est Salamis veterum, 
coll. scholiaste Ptolem:ei geogr. 3, 16, 23.: Σαλαμίς, X; Κουλούρι. 

5) Zacinthus Ambr. I; Zakintos Ambr. Il; Cakintos codex St. Marci; 
Ciehintus LA.; Ziehintus LP. I. Est Zaeynthus veterum, Zante 
hodierna. 

7) Kefalinia LA.; Cephalonia Ambrosius I. Il. Est Cefalonia 
hodierna. 

*) Colonie LA.; Collonie LP. II; Colonie Colonie (sie bis) codex 
St. Marci; Colonis Ambr. I; Coloni: Ambr. II. Signifieaturne pro- 
muntorium Attiee Suoium, hodie Colonnais? Rhamnusio Calauria in 
sinu Troezenio placet. 

9) Conchilari LA.; Conchilariea eodex St. Marei; Coneilari vel 
Conehi Latiea Ambr. I. Hine feeimus eum (con) Cyeladibus, coll. 
Rhamnusio: Cy cladarum pars. De Cyeladibus v. Symbolas eritt., Com- 
mentat. I, explie. nr. 62. 

10) Canisia LA.; Canisu LP. I; Nisia (sine ea) codex St. Marci, quod 
elegimus. Est Nisia, Nixia, Naxia, Naxos insula. Andreas Dandulus l. c. 
p. 334: Insulas Nisie, Parii cett. Le livre de la conqueste de la 
Morde p. 260 ed. Buch.: Le due de Nissye... Nixie. Chronicon 
Mores v. 1469: τὸν δοῦχα τῆς Νηξίας. Adde ibid. vv. 1868 (Νύσσου), 
6579. 6699. 


410 PARTITIO REGNI GRAECI. 


eum omnibus suis, seilicet pertinentiis de Brana'). Pertinentia 
de Cantaceuzino?), et eum uillis Kyreherinis?), filie Imperatoris 
Kyrialexii*), eum uillis de Molineti*), de Pantoeratora°), et de 
ceteris monasteriorum, siue") quibusdam uillis, que sunt in ipsis"), 
seilicet de miera et megali episkepsi”), i. e. de parua et magna 
pertinentia'^). Nicopolla'!), eum pertinentia deArta, de Achello'”), 


!!) Lopadi LA. Ambr. II; Lapadi Ambr. Il. Erit fortasse veterum insula 
Lebinthus, Levita (Levata) medii :evi et nostri, coll. Bondelmontio de insulis 
archipelagi ed. de Sinner, p. 100. 199. 

1?) Orium Patron et Methonis LA.; Oprium vel Orili, C#pha- 
lonia, Patre, Methone Ambr. I; Orium Patr. et Methone 
Ambr. Il; Medanus LP. I. Loeus noster Grece sie seribebatur: Ὅριον 
(ager, districtus, terra) Πατρῶν xai Μεϑώνης (Μεϑάνης). De Patris et 
Methone vide Nos ad diploma Alexianum anni 1199 (pag. 265 hujus 
voluminis). 

'!) Debrana LP. I. Branarum nobilem familiam illustravit DuCangius in 
familiis Byz. Horum quisnam significetur, id nondum invenimus. Nomen 
Brana agnoscunt LA. Ambr. I. IL Rhamn. 

3) Catacozino LA.; Catachino LP. I; Catacha Gomo Ambr. I; 
Catozino Ambr. Il. Cantacuzeni seriptionem tenuimus eum Rhamnusio. 

8) Kyreherinis LA.; Kircherimis LP. I; Kireherinis LP. Il; 
Chirg Hermis Ambr. I; Karcherinis Ambr. Il. Seribendum erat: 
Kyrs Herinis (doming lrinis, Irene). 

) Kyrialexii LA.; Kir Alexii Ambr. I: Kyti Alexii Ambr. II. Totum 
loeum sit prestat EEE Preterea, que in Methonensi regione ad 
Branam et Cantacuzenum, Graecorum dynastas, olim pertinerent, 
queque Auguste Kyrecherine®, Alerii Angeli fratrieide Imperatoris 
filie, dotales fuerant. Significatur Alexius Imp. III, qui fratrem Isaacium 
Imperatorem non occidit quidem, sed coeeavit, coll. Niceta Acominato in 
Isaacio Angelo 3, 8 (Opp. ed. Bonn. p. 595). 

5) Molineti LA.; Moliueti LP. I. Il. codex St. Marei. Locus cum 
scriptione nobis incognitus. 

*) Pandocratora LA.; Paniatota (sie) LP.I; Pandöctora LP. Il; 
Pantocortora Ambr. Il. Doetiores decernant inter voces Παντοχράτορα 
(Deum) et Παναγιωτάτην (Mariam). 

7) sive LA. Ambr. II; sub Ambr. I. 

8) in ipsis LA. Ambr. IIl; Imperatoris Ambr. I. 

9) epischepsi LP. Il.; episkepsi LA.; epicepsi Ambr. 1; scilicet de 
Mier, et Megalli Epishepsi Ambr. II. 

10) pert. jungimus cum magna. LA. et Ambr. Il cum sequ. jungere videntur, 
quod minus placet. 


PARTITIO REGNI GRAECI, 471 


de Anatolico'), de Lesianis’) et de ceteris?) archondorum') 


11) Nicopalla LA.; Nieopolla codex St. Marei; Ricopalla vel Nieo- 
polla Ambr. I. II. Est Nieopolis Epiri, ut reete legit Rhamnusius, medio 
wvo peculiaris provincia (thema Grsecis), eujus partes Acarnania atque 
Aetolia, cum metropoli Arta. Nieopolis (Aetium veterum) hodie Prevesa 
dieitur. De ea v. Nos ad diploma Alexianum anni 1199 (nr. LXXXV hujus 
voluminis, pag. 264). Antiquiora tetigit Wesselingius ad Itineraria 
pag. 651. 

3?) De Arta, de Achello LA.; de Arta et Achello eodex St. Marci; 
A. Deichello LP. I; Bohello Ambr. I; Akello Ambr. Il; Achialo 
inepte Wilkenus. — Artam (Ambraciam veterum) juxta sinum Ambracieum 
querendam esse constat, Fuit evo medio magnum ejus momentum. Nicetas 
Acominatus in Manuele 2, 1: ᾿Αχαρνᾶνας xai Αἰτωλούς, τοὺς νῦν λεγομένους 
᾿Αρτινοὺς (l. ’Aprivous). Eos ᾿Αρταίους dieit Cantacuzenus 2, 35—37. 
Solius Acarnanie eaput idem Cantaeuzenus dicit 2, 34: "Apzav . .. ἣ τῆς 
"Axapvavias ὡς παρὰ (1. ὥσπερ) χεφάλαιον τῶν πόλεών ἐστιν. De ea Laonicus 
Chaleocondylas libro IV, p. 237 ed. Bonn.: ”Aprw, τῆς ᾿Αμπρακίας 
(l. ᾿Αχαρνανίας) μητρόπολιν, coll. eodem Laonico ibidem pag. 211: ΓΆρτην, 
μητρόπολιν τῆς ᾿Αχαρνανίας. De Arta medii wvi alia exposuimus in Thes- 
saloniea p. 481—484. Sspius eandem memorat Chronicon Mores (ed. 
Buchon. 1845). se. pag. 39. 114. 116. 130. 134. 291. 316. 317. 323. 324. 
328. 329. — Vox Achello scribarum est Achelous, Aetolie urbs, cum 
flumine cognomine, quod nunc dicitur Aspropotamo. Leonis Sapientis Impe- 
ratoris index episcopalis: Τῷ Ναυπάχτῳ Αἰτωλίας (metropolite Naupaeti 
subsunt episcopi) ὁ Βουνδίτζης, ὁ ᾿Αετοῦ, ὁ ᾿Αχελῴον, ὁ ρηηῶν (1. Ῥω- 
qo), ὁ Ἰωαννίνων, 6 Φωτιχῆς cett. Benjamin Tudelitanus, qui medio vo 
XII iter suum fecit, A chilon dieit (Thessalonica pag. 484). Cantacuzenus 
4, 44 (ad annum 1355): Ἐπῆλϑεν ᾿Αλβανοῖς, xai ἡενομένης συμβολῆς περί 
τι χωρίον, ᾿Αχελῷον προσαηορευόμενον x. t. ). 

!) Anatholico Ambr. I. Est Anatolicum in recessu sinus Missolongici quz- 
rendum. Ejus mentionem facit Benjamin Tudelitanus, cujus locum illustra- 
vimus in Thessalonica pag. 486. 

*) de Lesianis LA. Ambr.Il; delesiarus LP. Il; de Lesconis Ambr.l. 
Legendum videbatur d e Le ehoniis, coll. Catalogo urbium,quarum nomina 
deperdita sunt (Constantinus Porphyrog. nostre editionis p. 21): Αἰτωλία, 
τὰ Asywvia (Aetolia, ubi Lechonia). Lectores tamen relegamus ad locum 
Aetolie τὰ Λεσιανὰ, in Buchoni Chronico Moreotico p. 320. 

3) et de ceteris LA.; et ceteris codex St. Marci; et de certis LP. I. 

*) archondorum LA.; arcondorum LP. I. IL.; arehondurum Am- 
bros. Il.; signum laeunz? habet Ambr. I. Wilkenio arehondum (archon- 
tarium?) idem esse videtur, quod ἀρχονταρεῖον sive ἀρχονταρίκιον (pala- 
tium). Nos minus quoddam territorium significari putamus, legique debere 
archontariorum. 


A12 PanTITIO REGNI GRAECI. 


et monasteriorum). Prouintia Dirachii*) et Arbani?), cum 
chartolaratis de Glauiniza*), de DBagenetia*). Prouintia de 


1) monasteriorum eum eartoralatis Ambr. I; reliqui eum cart. 


E. 


3 


habent post Arbani. 

Dirachii LA.; Duraehii Ambr. II. Celeberrimam Illyrici civitatem 
illustravimus in Via Egnatia, Commentatione I, pag. 17— 22. Adde: Alba- 
nien, Rumelien und die österreichisch - montenegrinische Gränze. Von 
Dr. Joseph Müller. Prag 1844. pag. 61 sq. 

Arbani LA. Ambr. I. Il; AlbanopolisRhamn. Arbanum (Albanum) urbem 
alibi non invenimus. Sequentia enim antiquitatis testimonia Albanorum Epiri 
potius terram, quam urbem aliquam ibi positam significare videntur. Anna 
Comnena libro XIII (p. 390 ed. Paris.): Τινὰ τῶν ὁμορούντων τῷ ᾿Αρβάνῳ 
(sie) πολίχνια... τὰς τοῦ ᾿Αρβάνου ἀτραπούς. Eadem libro 6, 7 (ed. Bonn. 
T.1,p. 294): Παρά τε τῶν χαλουμένων ᾿Αρβανιτῶν, παρὰ τε τῶν ἀπὸ 
Δαλματίας παρὰ τοῦ Βοδίνου πεμπομένων. Seylitza ad calcem Cedreni ed. 
Bonn. T. II, p. 739: Φράγγων xxi Βουληάρων, Ῥωμαίων τε xai. ᾽Ἄρβανι- 
τῶν. Hancque ipsam vocis seriptionem spectat Arnautarum denominatio 
(Arbanite= Arnabit:e — Arnaute — Albanesi). Posterius Byzantinorum 
svum literam X ut puriorem elegit, coll. Georgio Acropolita ed. Bonn. 
pag. 28. 46. 93. 98. 148. 150. 152: ubi ᾿Αλβανὸν scribitur, se. ut regio, 
non urbs. Idem p. 152: Τὸ τῶν ᾿Αλβανιτῶν ἔϑνος, Ephremius in Camsa- 
ribus ed. Bonn. v. 9149: δι᾽ ᾿Αχρίδος πέφϑαχεν ᾿Αλβάνου τόπον, χἀχεῖϑεν 
... Ἐπίδαμνον πόλιν. Albanorum ereberrima apud Chaleocondylam mentio 
habetur. 


*) conchartoraloto LA.; eoncatoralato LP. I; eum Cartoro- 


p. 


lato Ambr. Il; cum cartularatis Rhamn., qui addit: que Constan- 
tinopolitani Imperii strategie erant. Cujusnam vero generis strategie? 
Forsan equaris, qu: equos priebebant. Cartularatum paulo inferius in Mace- 
donia habebimus. — Locum in Libro Albo corruptum melius sie przbet cod. 
St. Marci: cum Chartolaratis de cett. Sic fere seripsimus. — Glarinisa LA.; 
Ambr. Il; LP.]. Clominissavel Clavinissa Ambr. I; Daviniza cod. 
St. Marei. Loeum Glabiniza prope Acrocerauniorum Epiri promuntorium 
quzre. Leo Sapiens Imperator in indice episcopali: Τῷ Δυῤῥαχίου (metropo- 
lite subsunt episcopi ) .. . ὁ Γλαβινίτξας ἤτοι ᾿Αχροχεραυνείας cett. Anna Com- 
nena 3, 12 (ed. Bonn. T. 1, p. 185): Εἰς τὴν Γλαβινίτξαν. Eadem 5, 1 
(p. 223): Τὴν Γλαβινίτξαν καταλαβεῖν xal τὰ Ἰωάννινα, Eadem libro 13 
(ed. Paris. p. 391): Πρὸς Γλαβινίτξαν. Vita Saneti Clementis ed. Miklo- 
sieh. p. 24: Kaz' ᾿Αχρίδα xal Γλαβενίτξαν (sic). 

de Bagenetia LA. (jungens prov. eum antecedentibus); de Hagtne- 
tia LP. I; de Bagenatia LP. Il; deVagnetia Ambr. I; devagne- 
tia Ambr. II. Hane quoque urbem cum suo territorio in litore maris 
Adriatiei Epirotico quiere, prope urbem antecedentem. Anna Comnena 5, 4 
(ed. Bonn. T. I, p. 236): Καταλαμβάνει διὰ τῆς Βαγηενητίας (sic) τὰ 


PanTiTIO REGNI GRAECI. 473 


Gianina'). Prouintia Drinopoli?). Prouintia Achridi?). Leukas*) 
et Coripho*). 


Pars prima domini Imperatoris *). 


A Porta aurea et Blachernali et occidentali Steno*) usque 


Ἰωάννινα, ubi v. varias editoris lectiones. Eustathius in narratione de capta 
a Normannis Thessaloniea (Op. p. 282, 20): "Ex ποϑὲν Bayevrias (l. Βα- 
ἡενετίας). Chronicon Mores (ed. Buchon.) v. 7819: Τὰ μέρη τῆς Bayeve- 
riag, τὰ ἦσαν πρὸς τῆς ϑαλάσσης. Eadem scribit liber Gallieus sub titulo: 
le livre de la conqueste pag. 314. 324 (ed. Buch.), ubi habemus formam 
Vagenetie. Epirotica, fragm. Il (Historia pol. et patr. Cpoleos cett. Ed. 
Bonn. 215, 16) : ᾿Αλλὰ δὴ xal £x τῶν τῆς Bayevırias (sie) φρουρίων πολλοὶ 

᾿ τῶν εὐηενεστάτων τῇ τῶν Ἰωαννίνων ἐπεδήμησαν πόλει. Ibidem p. 229, 2: 
Tz» τε Βελᾶν xal τὴν Δρυϊνούπολιν xai τὴν Βαηενετίαν, Diploma Symeonis 
Serborum prineipis a. d. 1361 (Jac. Grandi, riposta a una lettera di Ales- 
sandro Pini sopra alcune richieste intorno S. Maura e Prevesa. Venezia 1686. 
p. 124 sq.): Ἔτι xai ἐν τῷ ϑέματι Βαγενετείας (sie) χωρίον τὴν Σεληνιανῆν, 
τοὺς Κορτούς, τὸ Δοχοῦριν, τοὺς Βαριάδας σὺν τῇ τοῦ Βοδέσου, τὸν Στύλον τοῦ 
Ἐρημίτον μετὰ τοῦ Μαυροποτάμου σὺν τῇ τὸν (σ᾽ τὸν Ὁ) Καχὸν Πηλὸν xai 
τῆς Ἡηουμενίτξας, τοὺς Δολιανούς, τοὺς Πε..., χαϑὼς δέδωχεν αὐτοὺς 
προῖχαν πρὸς τὸν ἡαμβρὸν αὐτοῦ τὸν πρωτοσπαϑάριον' xai τὸν Σωτῆρα xai 
τὴν Κιστέρνα xai τὴν ᾿Αρλίσχαν (᾿Αρχλίσχαν 2) xai τὴν Νιστάν, τὴν Κόσοβαν, 
τὴν Πετρώδαν, τὴν Σφίνα (Σφῖνα 3) σὺν τῇ τοὺς (σ᾽ τοὺς 7) Γιανιτζοπούλους, 
τὴν Φιάτξαν, χαϑὼς δέδωχεν αὐτὴν τῷ ἀνεψιῷ αὐτοῦ, χυρίῳ Ἰωάννῃ τῷ 
Τζάφᾳ Οὐρσίνῳ διὰ προνοίας, xxi τὴν Βράσπαν. 

1) Provintia de Giannina LA.; prov. de Granina Ambr. I. Il; 
Janina Rhamn. 

*) ?) De Joanninis, Drinopoli (Drynopoli) et Achride v. Diploma Alexianum 
anni 1199 (pag. 258—260 hujus voluminis). — Jam Aehridi LA.; Acrid 
codex S. Marei; Aeridis Ambr. I; Archud: Ambr. Il. 

*) Leukas LA.; Loutas LP. I; Leucas rell. De hoc loco adi Bondelmon- 
tium in libro insularum Archipelagi p. 55. 146. 

5) Coripho LA.; Corypho Ambr. II, qui in hae voce desinit; Coreyra 
Rhamn. 

*) Hec est de prima parte domini Imperatoris LA.; de prima parte 
domini Imperatoris, qua sibi Venec. (sic) codex S. Marci; pars terra- 
rum Imperatoris de prima parte Imperii Romania Ambr. I. 

7) stagno (sie) Rhamn. Est Stenum (Lrevöv), Bosporus Thracicus cum 
utroque litore, Asiatico atque Europeo. Ergo Stenum occidentale est litus 
Steni Europeum. De eo v. Nos uberius agentes in Symbolis criticis, Com- 
ment. Il, explie. nr. 42. Adde Wilkenum in Gesch. der Kreuzzüge T. V, 
p- 216, nota 60. 





ATA PARTITIO REGNI GRAECI. 


ad Midiam') et Agathopoli*). Similiter et ab ipsa ciuitate Vizoi^) 
usque ad Zurlo*) et Theodoropoli°). 


Z. 


2 


— 


") 


Midiam LA.; Miehram Ambr. I. Significatur Media (Μήδεια) urbs, a 
Constantinopoli satis distans, versus occidentem eum borea, Ponto Euxino in 
Thraeieo litore apposita, ut sequens Agathopolis. Theophanes p. 670 ed. 
Bonn.: Kai ἀπὸ Zuxyias μέχρι τοῦ Δανουβίου xal τοῦ Κούφη ποταμοῦ xai 
τοῦ Δάμαστρί τε (1. Δάναστρί τε) xai Δάναπρι xai τῶν Νεχροπύλων χαὶ τῆς 
λοιπῆς ἀχτῆς μέχρι Μεσημβρίας xai Μηδείας ὅμοια πεπονϑότων (a frigore). 
Nicephorus de rebus post Maurieium gestis p. 54 ed. Bonn.:... τὴν τὲ 
Μήδειαν xai ἕτερα πολίσματα συμπαραλαμβάνουσι (Arabes, imperante Phi- 
lippieo). Idem Nicephorus pag. 75: Ἐπὶ Μεσημβρίαν xai Μήδειαν πόλιν. 
Nieephorus Gregoras 16, 1 (p. 795 ed. Bonn.): Tz; παραλίας Μηδείας. 
Idem ibidem p. 796: Ἢ ε μὴν Θραχιχὴ Μήδεια, 5 δυτιχωτέραν τε ἔχει 
Βυξαντίου τὴν ϑέσιν, καὶ πρὸς τῷ ἄχρῳ Εὐξείνου χειμένη Πόντου, σταδίους 
ἐντεῦϑεν ἀπέχει μιχρόν τι τετραχοσίων ἐπέχεινα. Cantacuzenus 4, 10: Μηϑεί- 
ᾳ, τῇ xarà τὸν Πόντον παραλίῳ πόλει... αἱ ἐκ Μηδείας λῃστρεῖαι... Μή- 
δειαν. Georgius Phrantza 4, 17 (ed. Bonn. p. 403): Τῆς Δαηορᾶς.. -. εἰς 
τὴν Σωξόπολιν.... τὴν ᾿Αγηαϑόπολιν... τὴν Μηδίαν (I. Μήδειαν). 
Agathopoli LA. (debebat Agathopolim, ut habet codex S. Marci); 
Agatzopolim Ambr. I. De ea Nicetas Acominatus in Isaacio Angelo 
(Opp. ed. Bonn. p. 515): Eis τὰ τῆς ᾿Αγαϑοπόλεως μέρη. Idem in Balduino 
Flandro eap. 16 (p. 852): Περὶ τὴν ᾿Αδριανοῦ... μέχρι Κρηνοῦ (Κρουνοῦ 3) 
καὶ Βορέης (3)... τὴν ᾿Αηαϑύπολιν διελϑὼν (Henricus Flandrus, Impera- 
tor) xal παρεμβαλὼν εἰς ᾿Αγχίαλον. Georgius Pachymeres in Michaele 
Palzologo 5, 4 (Opp. ed. Bonn. T. I, p. 348): ᾿Αγχιάλου. . . Σωζξόπολιν 
xai ᾿Αηαϑιούπολιν (sie) xai Kavsrpiriw. ldem in Andronico Palsologo 
5, 28 (T. Il, p. 445): Ἤδη δὲ xai τὰ περὶ Σωξόπολιν xxi Μεσημβρίαν 
᾿Αηαϑόπολίς τε xxi ᾿Αγχίαλος ἐχραδαίνετο. ldem ibidem 7, 18 (p. 601): 
Οὐδὲ 4p ᾿Αγχιάλου αὐτῆς ἤδη xxi Μεσημβρίας, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτῆς "Ayado- 
πόλεως ἀπέσχετο. Hodie Achtebolu. Periplus Ponti Euxini octuplus ex 
nostra editione (Constantinus Porphyrogenitus p. 38): Omidia, Gato- 
polli, Sisopoli. De Midia v. Hadschi Chalfam in Rumelia et Bosnia 
pag. 23. 

Vizoi LA.; Vizor LP. Ill; Vezei Ambr. I; Bizia Rhamn. Seribendum 
erat Bizyz. Hane urbem Thracize meridionalis haud ignobilem, Astorum 
olim regiam, seriptores Byzantini plus semel memorant. Cedrenus ed. Bonn. 
T. Il, p. 664: Τὸ τῆς Βιζύης φρούριον. Nicetas Acominatus in Alexio, Isaacii 
Angeli fratre, 2, 5 (Opp. ed. Bonn. p. 664): Tz» Βυζίην (sie) φυλάσσων 
Ῥωμαϊχὸς στρατός, ldem in Balduino Flandro cap. 10 (p. 810): Βιξύη xai 
Τζουρουλός. Idem ibid. eap. 14 (p. 834): Βιξύη xai Σηλυβρία, De sequio- 
ris vi seriptoribus videantur Georgius Acropolita cap. 24. 35. 47. Ephrz- 
mius in Cwsaribus vv. 7378. 8041. 8624. 9091. Georgius Pachymeres in 
Andronico Paleologo 1, 37. 7, 21. 28. Nicephorus Gregoras 7, 10. 


PanTiTIO REGNI GRAECI. A15 


Pars secunda domini Imperatoris 1). 


Prouintia Optimati?). Prouintia Nicomidie?). Prouintia 
Tharsie*), Plusiade?) et Metauolis®) eum Seruochoriis?), et 


Cantacuzenus I, 27. 40. II, 3. III, 78. 79. IV, 28. 40. 44. Alii Bö£n seri- 
bunt, velut Genesius regum libro 2 (ed. Bonn. pag. 44 sq.). Seriptores post 
Theophanem ed. Bonn. pag. 68. 69. Michael Dueas cap. 37: Μεσημβρίαν, 
᾿Αχελῷον (Anehialum, Ajoli Turearum), Βυζξόν (sie). Visoi seribit Godo- 
fredus Ville-Harduinus cap. 205 sqq. Tureis est Visa (Wisa), coll. 
Hadschi Chalfa l. e. pag. 16, itinere trium dierum distans a Constantinopoli. 

*) De Zurlo (Zurulo) v. Nos ad paetum Alexianum anni 1199 (pag. 268 hujus 
voluminis). Adde Hadschi-Chalfam I. c. p. 19. 

5) Theodoropoli LA.; Theodoropolim Ambr. I. Rhamn. De Theodo- 
ropoli v. Nos ad Pactum Alexianum pag. 268 hujus voluminis. Alias ejus- 
dem nominis urbes Thraeicas attigimus in Symbolis eritieis, Comment. II 
(explie. nr. 45). 

1) Hee est de secunda parte domini Imperatoris LA.; Pars terrarum 
Imperatoris de secunda parte Imperii Ambr. I; De secunda parte 
domini Imperatoris codex S. Marci. 

2) optimati LA. Ambr. I; optimatum (parva initiali ut LA. cett.) Rhamn. 
Provineia Optimatum fuit provincia (thema) quinta Asie Byzantine, 
habuitque, ut Constantinus Porphyrogenitus thematum libro primo (Opp. 
ed. Bonn. T. Ill, p. 26. 27) refert, incolas Bithynos, Tarsiatas, Thynos. 

3) Nieomidie LA.; Nieomedi® Ambr. I, qui hane voeem habet post 
Tarsism. De Nicomedia, Bithynie urbe clarissima, vide diploma Alexianum 
anni 1199 (p. 270 hujus voluminis). 

*) Tharsie LA.; Tarsiwe Ambr. I; Tarsi Wilk. inepte. Sermo est de 
Tarsia, Bithynie urbe, non de Tarso Cilieie. Wilkenum seduxit Rham- 
nusius, eujus verba attulimus in Symbolis eritieis, Commentat. Il; quem 
vide. Prseter Constantinum. Porphyrogenitum mmodo citatum videatur 
Nicetas Acominatus in Alexio, Manuelis filio, cap. 9 (Opp. ed. Bonn. 
pag. 319): Τῇ Ταρσίᾳ. .. περὶ τὴν Νιχομήδους πόλιν. Idem in Isaacio 
Angelo 3, 2 (p. 553): Τὴν ἄγχουρον Νιχομηδεῦσι Ταρσίαν, Qus respicit 
Ephremius in Cesaribus v. 6053: ᾿Αποστατήσας κατὰ Ταρσίαν πόλιν. 
Georgius Acropolita cap. 78 (ed. Bonn. p. 173): Βιϑυνίας x«i Ταρσίας. 
Flumen Tarsium ibidem locorum memorat Strabo libro 13 (p. 587. Alm.). 

5) Plusiade LA.; Pulsiad® Ambr. I. De Plusiade (Πλουσιάς, ἡ) Nicetas 
Acominatus in Balduino Flandro cap. 16 (Opp. ed. Bonn. p. 844): ᾿Αλλὰ 
καὶ Θεόδωρος ὁ Λάσχαρις, xarà τοῦ ἐν Πόντῳ Δαβὶδ στρατιὰν ἀηείρας, τῆς 
μὲν Πλουσιάδος ἐπέβη. . . εἷλε δ᾽ ἂν Ἡράχλειαν. . . ὁμήρους dx τῆς 
Πλουσιάδος δεξάμενος.  Heraclem igitur Pontiem vicina fuisse Plusias 
videtur. Alia de hac urbe dedimus in Symbolis criticis, Comment. II, 
explie. 48. 


476 PARTITIO REGNI GRAECI. 


cum omnibus, que sub ipsis. Prouintia Paflagonie') et Vueellarii?). 
Prouintia Oenei et Sinopii?) et Pabrei*). Mitilini’). Limni cum 


2 


meta vobis LA.; methavobis LP. II; Metavolis codex S. Marci, 
bene. Est Metavolis Greeum Μεταβολῆς (Metavolis). Locus Metabole 
(mutatio Itinerariorum) satis est frequens in historieis Byzantinis; ejus 
situs quierendus prope Olympum, Mysiz (Bithynie) montem, et Niezam. 
Seylitza ad ealeem Cedreni T. Il ed. Bonn. p. 711: Eis τὸ τῆς Μεταβολῆς 
φρούριον φυηόντες, Idem ibidem p. 713: Ἔχ τοῦ τῆς Μεταβολῆς φρουρίου, 
Nicephorus Bryennius 2, 8 (ed. Bonn. p. 81): Ὑπερβάντες τὸν λόφον, 
ἵναπερ τὸ φρούριον (Opurat . . . Μεταβολὴ τῷ φρουρίῳ τὸ ὄνομα. Cinnamus 
3, 17 (ed. Bonn. p. 127): Διατρίβοντι ἐν Μελαηηείοις (1. Μαλαηίνοις) τῷ 
βασιλεῖ (Emanueli) περί τινα χῶρον, ᾧ Μεταβολὴ ὄνομα. Alia de hac regione 
dedimus in Symbolis eritieis, Commentat. Il, explie. nr. 49. 


7) suecoriis LA.; sochoriis LP. I; est suecoriis LP. IL; suc- 


- 
— 


> 
?) 


cessibus Ambr. I; eum Servochorus codex S. Marci, in quibus latet 
semen veri, sc. nomen geographicum. Unde legimus Servochoriis. 
Reliqua lectiones nil sensus przbent. 

Peflagonie LA.; Paphlagonis® Ambr.1. Regni Byzantini provincia- 
rum (thematum) denominationes servans noster Index Paphlagoniam memo- 
rat et provineiam Bucellariorum, contra morem suum urbes omittens. 
Paphlagoniam septimum orientis thema dicit Constantinus Porphyrogenitus 
de thematibus libro I (Opp. ed. Bonn. T. III, p. 29), Bucellariorum thema 
sextum (id. ibidem p. 27). Ibidemque urbes harum provinciarum memorantur. 
Uucellarii LA. Ambr. I; Ucellarii codex S.'Marci; Nucellarii 
LP. Il; Bucellarii Rhamn. 

Deneasinopii LA. LP. I. codex S. Marci; Nealinopu Ambr. I. In 
lectione LA. cett. duplex urbs latet, sc. Ὁ δ τοὺ πὶ et Sinope (Sinopium), 
quie alibi quoque junguntur. Nicetas Acominatus in Balduino Flandro 
eap. 16 (Opp. ed. Bonn. pag. 842): Τὴν χατὰ Πόντον Ἡράχλειαν xai IHa- 
φλαηύνας .. . Οἰναίου τε xal Σινωπέων τῆς πόλεως, De Oenmo Cinnamus 
7,1 (ed. Bonn. p. 293): Τραπεξοῦντι xal Οἰναίῳ πόλεσιν... Ποντιχαῖς. 
Nicetas in Alexio, Manuelis filio, eap. 2 (ed. Bonn. p. 294): Ilpösırö 
Θἴναιον στέλλεται (Andronicus Comnenus). Idem in Andronieo 2, 13 
(p. 463): Πλήρη δὲ πότου τὸ Otvatov . . . ἐξ οὗπερ ᾿Ανδρόνιχος ἀπάρας... 
πρὸς Κωνσταντίνου πόλιν παρεγένετο. Turcice dieitur Unieh; in Periplo 
Ponti Euxini oetuplo (Constantinus Porphyrog. nostrz editionis p. 41) 
Onio, Honio. — Mox Sinope (Σινώπη) medio evo etiam Sinopium (Σινώ- 
πιον) dicebatur. Georgius Phrantza 1, 30 (ed. Bonn. p. 89): "Aunpäv 
Σινωπίον. Idem ibid. 32 (p. 94): Πόλιν Σινωπίου. Idem 3, 11 (p. 308): 
Τραπεζοῦντος xal Σινωπίου. Idem 4, 19 (p. 413): Πόλιν Σινώπιον. Chalco- 
condylas libro 4 (p. 170 ed. Bonn.) : Oi τοῦ Σινωπίου ἡγεμόνες, Idem tamen 
alibi puriorem Σινώπης formam habet, sc. p. 171. 203. 390. 485. 480. 488. 


PanTiTIO REGNI GRAECI. A11 


Skiro'), et que sunt infra Auidum?) insule, scilicet Priconiso?) 


et 


‘) 


5 


-— 


?) 


?) 
?) 


?) 


cetera), cum Strouilo. Samos’) et Tinos°) cum 


489. 494. Dicebatur etiam Sinopi, ut hodie, coll. Periplo Ponti Euxini 
octuplo. Sinub Tureice. 

Pabrei LA.; Pabrii eodex S. Marci; Babriti vel Pauriti Ambr. I. 
Significatur urbs Ponti Pauraé sive Paurace. Cinnamus 4, 16 (p. 176 ed. 
Bonn.): Otvatóv re... xai Παυράην, πόλεις ἄμφω Ποντιχάς. Anna Comnena 
libro XI, p. 331 ed. Paris.: Kai δὴ τάς re σχευὰς xai τὰς σχηνὰς xai τὸ 
πεζὸν ἅπαν αὐτοῦ mou καταλιπόντες, τοῖς ἰδίοις ἵπποις ἐποχηϑέντες (Nor- 
manni a Tureis fugati), ὡς εἶχον τάχους πρὸς τὰ παρὰ ϑάλασσαν τοῦ 
᾿Αρμενιαχοῦ xai τῆς Παυράχης ἔϑεον. Eundem locum, ut patet, corrupte 
Pulveral dieit Albertus Aquensis 8, 15 (Bongars. Gesta dei per Francos), 
eoll. Wilken. Kreuzzüge T. Il, p. 136, nota 50. 

Mitilini LA.; Mitillin eodex S. Marci; Mitilene vel Mitilini 
Ambr. I. Mitylene ®vo medio dicebatur insula veterum Lesbus, coll. Thes- 
saloniea nostra pag. 516 sq. 

Limni eum Skiro LA. (Lipni cod. S. Marci); et Limine cum 
Straer, vel Limni eum Sehiro Ambr. I; Sehiri LP. I. Lemnus 
medio ivo sepe memoratur, coll. Seriptt. post Theophanem ed. Bonn. p. 365. 
368. 405. 704. 735. 861. Cedrenus ed. Bonn. T. II, p. 260. Georg. Pachy- 
meres in Andronico Palzologo 5, 26. Nicephorus Gregoras 4, 6. 8, 1. 14, 5. 
Cantaeuzenus], 31. 51. IV, 16.17. 42. In quibus locis Lemnus et Lesbus jungi 
solent. Ducas cap. 22. 38. 44. Georgius Phrantza 4, 2. 19. 20. 23. — 
Rarior Seyri insulie, ex oriente sinus Pagasetiei, memoria. Videantur: Gene- 
sius regum libro II (ed. Bonn. p. 38). Constantinus Porphyrogenitus de 
thematibus libro I (Opp. ed. Bonn. T. III, p. 43). Leo Sapiens Imp. in Indice 
episcopali. Georgius Pachymeres in Michaele Palwologo 5, 19. Laonieus 
Chaleocondylas libro VIII (p. 431 ed. Bonn.). 

infra Avidum LA.; ubi infra seeundum usum vi medii idem est quod 
intra (eitra). Abydum, urbem Hellesponti eeleberrimam, uberius illu- 
stravimus in Symbolis eritt., Comment. II (explie. 56). Rhamnusius, libere 
nostrum locum traetans, Andrum inepte legit pro Avidum. 

Prieoniso LA.; Preconiso codex S. Marci; Preconiso Ambr. I; 
Proconesum Rhamn. Significatur Proconnesus, insula Propontidis. 
et cetera ico LA, LP. Il; et cettas codex S. Marci; et centaico 
LP. I; Cetraeon Rhamn. In his legendi monstris lectio Rhamnusii veri 
semen ferre videtur. Itali evi legebant: et cetera (ceteras Propontidis 
etc. insulas) con (i. e. eum)... 

istrovillasamos LA.; astrovillasamos LP. II; Istrovilla Samos 
codex S. Marei; Istrobidatmos Ambr. I. In forma Istrov. latet 
΄ς Στρόβιλον Greeorum. Restituimus: eum Strobilo, sejungentes Sa- 
mos cum codiee S. Marci. Strobilus insula in Aegso mari quierenda. 


478 PanTITIO REGNI GRAECI. 


Samandrakio '). Prouintia de Pilon?), de Pithion?), de Keramon*). 


Prouintia Malagini?). Prouintia Achirai?^). Prouintia Adramitii’), 


‘) 


') 


z 


— 


+ 


— 


t 
— 


Cedrenus ed. Bonn. T. II, p. 513: "Ars ᾿Αδραμυτίου (sie) xai μέχρι Στρο- 
BO.ov. Seriptt. post Theophanem ed. Bonn. pag. 388: Εἰς Στρόβηλον (sie) 
νῆσον. De eadem insula et re vide quoque ibid. pag. 723. 880. Leo Gram- 
matieus ed. Bonn. pag. 294: Εἰς Στρόβηλον (sie) νῆσον. Ab ea diversa 
fuisse videtur alia Strobilus, locus Cari sc.; de qua v. Symbolas critt, 
Comment. I (explieat. nr. 37). 

Tinos LA.; Thenum (accusative) Rhamn.; T ybos Ambr. I. Est insula 
Tzvoc, Tenus, Tino. De insula Samo egimus in Symbolis eritieis, Comment. I 
(explie. nr. 36. 37). 

Samandrakio LA.; Samandraehio LP. L ll.; Samadrachio codex 
S. Marci; antiquam formam, Samothracem, restituit Rhamnusius. Nomen 
suum antiquum hee insula apud seriptores Byzantinos servavit. Nicephorus 
Cpolitanus ed. Bonn. p. 86. Seriptores post Theophanem ed. Bonn. p. 438. 
706. 754. 922. Georgius Pachymeres in Andronieo Palszologo 7, 11. Can- 
tacuzenus 4, 34. 35. 37. 39. 42. 45. 47. Nicephorus Gregoras 15, 6. Ducas 
ed, Bonn. pag. 40. 109. Georgius Phrantza cap. 23. Laonieus Chaleocon- 
dylas libro IX (ed. Bonn. 469 sq.). 

8) De Pilon LA.; Pylon Rhamn. — De Pithion LA.; de Pition 
Ambr. I; Pythiam inepte Rhamn. Servavimus, ut alibi, scriptionem 
medii evi barbaram et corruptam, ubi mixta sunt Grwca Latinis. Signifi- 
eantur Bithynie urbes Pyle et Pythia, de quibus aetum a Nobis ad Diploma 
Alexianum anni 1199 (pag. 270 hujus voluminis). 

Keramon LA.; Geramon Ambr. I; Ceramum Rhamn, Immo debebat 
Ceramorum (Kzp&pov). Locus Bithynie Κέραμα, ra, incognitus. Simil- 
limi soni locum habet Georgius Acropolita cap. 30 (ed. Bonn. p. 51): 
Φρούριον. . . ὃ Κεραμιδὰς (l. Κεραμιδᾶς) ὀνομάζεται, περί mov τοὺς βου- 
γοὺς διαχείμενον τῆς Kufixov. 

Mallagini LA.; Malagini LP. I. Ambr. I; Mallaginem Rhamn. 
Fuere Malagina (Μαλάγινα, τά) Bithynie urbs, prope Olympum montem. 
Theophanes ad annum 779 (p. 716 ed. Bonn.): Ἐξῆλϑε πᾶσα βασιλιχὴ 
ὑπουρηΐα xal ἡ χύρτις ἕως τῶν Μαλαηίνων. ldem pag. 744: Ὑπέστρεψεν 
ἕως τῶν Μαλαηίνων. Leo Grammaticus p. 105 ed. Bonn.: Εἰς τὰ Μαλά- 
Ἴνα... ἀτίμως ἐξήλασεν. Seriptores post Theophanem p. 9 ed. Bonn.: 
Κατασύρει τὸ Θρᾳχήσιον, xxi τοῖς Μαλαηίνοις πλησιάξει. Adde ibid. p. 660. 
Genesius regum libro IV, p. 114 ed, Bonn.: ὥστε μέχρι τῶν Μαλαγηνῶν 
(sie) ἐλάσαι στρατόν. Anna Comnena libro XV (p. 462 ed. Paris.): Τοῦ 
Ὀλύμπου... xal τῶν οὕτω χαλουμένων Μαλάηνων (sic). Ergo hane urbem 
inter Olympum et Niezam quieres. Posterioris :evi scriptores Greei ibidem 
fere locorum urbem, nomine Μελάγγεια, τά, memorant; de qua v. Nos in 
Symbolis eritieis, Commentat. II (explie. nr. 61). Quz num eadem sit cum 
nostra, nondum invenimus. 


PARTITIO REGNI GRAECI. 419 


de Chilariis") et de Pergamis*). Prouintia Neocastri?). Prouintia 
Milasi*) et Melanudi”). Prouintia Laodikie^) et Meandri?), cum 
pertinentia Sampson?) et Samakii?), eum Contostephanatis ^), 
cum Camizatis'') et ceteris atque Chio '"). 


*) 


°) 
2) 


’) 


Ἵ 
‘) 


AchiraiLA.; Achirari vel... Ambr. I; omisit Rhamn. Urbem Aehyrai 
(solo genitivo, ᾿Αχυράους, oeeurrere videtur), prope Pergamum et Lopa- 
dium quiere. Eam illustravimus ad Diploma Alexianum anni 1199 (p. 271 
hujus voluminis). Uberiora v. in Symbolis eritt., Comment. I, explie. nr. 73. 
Adramitii LA. ; Atremitii LP. Il; Adramici codex S. Marci; Atra- 
mini Ambr. I; Atramytenam (regionem) Rhamn. Varie apud Graecos 
nomen urbis haud ignobilis seribi constat, coll. iis, que exposuimus in Sym- 
bolis eritieis, Comment. I, explie. nr. 74. Fuit Adramytium Pergamo viei- 
num, prope litus maritimum. 

Chilariis LA.; Chliarus LP. I (Chilariis a prima manu); Chilia- 
riis eodex S. Marci; Chilaris Ambr. I; Chiliaram Rhamn.; Chilaria 
Wilk. Urbs Chliara (Χλιαρά, τά) est prope Pergamum et Adramytium quee- 
renda. Leonis Sapientis Imperatoris Index episcopalis: Τῷ ᾿Εφέσου ᾿Ασίας 
(subsunt episcopi)... ὁ Θυραίων, ὁ Χλιάρων (l. Χλιαρῶν) cett. Anna 
Comnena libro XIV (ed. Paris. p. 421) : 'H Πέρηαμος xai τὰ Χλιαρά. Ibidem 
p. 439: Ac "Arpapuriov xal τῶν Χλιαρῶν. Nicetas in Manuele 4, 7 (Opp. 
ed. Bonn. p. 194): Ai ᾿Ασιαναὶ πόλεις, τὰ Χλιαρά, τὸ Πέρηαμόν τε xai 
᾿Ατραμύτιον. Georgius Pachymeres in Andronico Palzologo 3, 15: ᾿Απὸ 
τῶν περὶ Πέρηαμον xai Χλιαρῶν μέσων. .. τοῦ xarà Χλιαρὰ φρουρίου 
ϑεμέλια. 5, 23: Κἀχεῖϑεν (Germà) Χλιαρὰ διελϑὼν. .. τὴν ἐπὶ Φιλαδελ- 
φείας ἔσπευδεν. Michael Ducas cap. 26: Τῆς Λυδίας ἐν τοῖς μέρεσι τοῖς 
πρὸς τὰ Χλιερὰ (sie) xxl Θυάτειρα. Adde, qui de Neocastris monuimus in 
Diplomate Alexiano anni 1199, supra p. 271. 

Pergama (Pergamum), urbem nobilissimam, illustravimus ad Dipl. Alexia- 
num, loco non tantum uno. 

De Neocastris vide Nos ad Diploma Alexianum. Fuere Pergamo vieina. — 
Neocastri LA. Ambr. I. Rhamn.; Neocastii codex S. Marei. 

Milasi LA.; Milassi Ambr.; Mylasenam (regionem) Rhamn. — 
Milanudi LA.; Melanidoi LP. I; Melakudi codex S. Marci. — 
Laodikie LA.; Laodichie LP. II; Laodice:x Ambr. I; eum Lao- 
dieea Rhamn. — Meandri LA. Ambr. I; ad Miandrum Rhamn. 

5) *) 7) Ea illustravimus ad Diploma Alexianum ( p.271, 272 hujus voluminis ). 
Sampson LA. Ambr. I; Sapson codex S. Marci; Lampsacum Rhamn. 
eum Wilkeno, male. Sampson urbs est alibi querenda. Georgius Acropo- 
lita eap. 7 (ed. Bonn. pag. 14): Αὐτίχα Θεύδωρός re, ὃν xxi Μωροϑεύδωρον 
ἐπεχάλουν, ἄρχων ἦν τῆς Φιλαδέλφου nó tege ἕτερος δέ, Σάββας 
τοὐπίχλην, τοῦ ἄστεως ἐδέσποζε τοῦ Σαμψὼν μετὰ χαὶ τῶν πλησίον 
τυγχανόντων αὐτῷ. Quie evenere brevi post annum domini 1204, 


480 Paartrırio REGNI GRAECI. 


Pars prima Peregrinorum !). 
Prouintia*) miera et megali Brissi?). Pertinentia Gehenna *). 


Ciuitas Panfili*) eum omnibus que sub ipsa. Pertinentia Culi*). 
*) Samakii LA.: Samaehii LP. L eod. S. Marei. Rhama. Wilk.; Sma- 


liieum (sie) Ambr. I. Samaehium (Samakium) alibi in Bithynia non inve- 
nimus, sed locum Samakow in Bulgaria Tureiea Hzmi (Balcani). 


19) !!) Nomina adhuedum ambigua. — Contostephenatis LA.; Conto- 


stephanatis eodex S. Marci; Cogtoste Phanasis Ambr. I; Sama- 
ehium insuper eum strategiis (Contostephanatus et Camy- 
ratus Greei voeant) Rhbamo. Quz unde Rhamn. hauserit, nos latet. 
Contostephanorum et Camytzarum nomina aliunde nota sunt. — Cami- 
zatis LA.; Canuzatis Ambr. 1. 


12) atque Chio LA. Rhamn.; absque Ambr. I, addens: al. atque. 
1) Hec est de prima parte Peregrinorum LA.; pars terrarum Peregrino- 


rum, de prima parte Imperii Romanie@ Ambr. |; de prima parte terre 
que devenit Pelegrinis codex S. Marci. 


3) Provintia LA.; pertinentia eod. S. Marei, quod fere przstat, cum vox 


pert. in bae Indieis nostri parte tantum non ubique occurrat. Similiter p. 468. 


8) Maeriet Megalibrissi LA.; Megalibriffi LP. I; ... Megali Brissi 


4 


5 


) 


— 


cod. S. Marci; ...Megali brisei Ambr. I; omisit Rhamn. Pro maeri cum 
Wilkeno malimus miera,ut miera et megaliepiscepsis supra habui- 
mus in Peloponneso. — Jam pro Brissi elige Brysis. Est enim Brysis urbs 
supra Cpolin prope Bizyam quizrenda. Leonis Sapientis Index episco- 
palis: Αἱ ἐπισχυπαΐ.... καὶ Γάρελλα, X; Βρύσις cett. Ephremius in Ceesaribus 
v. 8041 sq.: Ἐπῆλϑε xxi Bılöy, Λατίνων πόλει, πρὸς δ᾽ αὖ 1: Βρύσει. 
Georgius Pachymeres in Miehaele Paleologo 4, 6: Ὁ Βρύσεως (episeopus ). 
ldem in Andronico Palzologo 7, 28: Τὰς δὲ δυνάμεις οἱ ᾿Αμογάβαροι ἀεὶ 
χατὰ Θρέχην ἐχίνουν, xai τοῖς χατ᾽ αὐτὴν 9ooupiot; προσέβαλλον, χαϑὼς xai 
Βρύσει τῇ λεγομένῃ... ἐχεῖϑεν.... ἐπὶ Βιξύης προῆγον. A fonte quodam 
majore (2222::) hzee urbs nomen traxisse putes, de quo v. Nos in Symbolis 
eritieis, Commentat. II (explie. 69). Duplicem vero hujus nominis urbem 
fuisse, e nostro loco intelligi lieet. 

Gehenna LA. Rhamn.; Geenua Ambr. I. Forma mirifica. Ganos 
malimus; sed hoe ipsum supra habuimus. An Daonium? Eam habet Leo 
Grammaticus p. 139 ed. Bonn.: Ἔν τῷ Δαονίῳ. Nicetas in Balduino Flandro 
(p. 815 ed. Bonn.): Τῶν Δαονιτῶν. Idem p. 831: Eis τὸ Δαύνιον. Sepius 
jungitur eum Selybria, quam in Diplomate Alexiano illustrarimus pag. 268 
hujus voluminis. Apud Villeharduinum (ed. Buch. p. 146) Daim (Dain). 
lade h. |. restituas: pert. de Daonio s. Danio. Castrum Danii habet 
Innoc. II, epist. XIII, 44. 

Panfili LA. Ambr. 1; Pamphylum Rhamn. Hanc urbem inter Rzde- 
stum (Rodostum) et Didymotichum (Dimotieam) qusre, coll. Rhamnusio 
de bello Cpolitano libro V, pag. 122: Pamphili...que urbs ad medi- 
terranea Thracie ... inter maritimam Rhedestum et Didymoticum 


PARTITIO REGNI GRAECI. 481 


Ciuitas Apri") eum omnibus, que sub ipsa. Didimochium?), eum 
omnibus, que sub ipsa. Pertinentia de Kipsali”). Pertinentia de 
Garelli*). Pertinentia de Lebuecho*). Pertinentia de Bira*). 


2) 


?) 


" 


*) 


Nomen urbis modo seribitur eum litera i, modo cum litera v. Videantur: 
Leonis Sapientis Index (Constantinus Porphyrog. nostre editionis p. 46). 
Anna Comnena 7, 1 (ed. Bonn. T. I, p. 331). Nicetas in Balduino Flandro 
(Opp. ed. Bonn. p. 824). Georgius Paehymeres in Andronico Palzologo 
6, 30. 32. 7, 19. Et hi quidem seribunt Πάμφυλον. Alii Πάμφιλον, velut 
Nieephorus Gregoras 12, 14. 16, 3 et Cantaeuzenus 3, 30 (ed. Bonn. T. II, 
pag. 184. 187). Idem p. 446. 447. 

Tuli LA.; Culi LP. I. codex S. Marei; Tulbi Ambr. I. Legimus Culi. 
Ea est juxta Pamphilum (Pamphylum) quaerenda, coll. Anna Comnena 7, 1 
(ed. Bonn. T. I, p. 331): . . . χαταλαμβάνουσι τὸ Πάμφυλον.... ἀπάραντες 
τοῦ... Παμφύλον.... χαταλαμβάνουσι τὸ τοῦ Κούλη πολίχνιων, Ibidem: 
᾿Αναμεταξὺ τοῦ Κούλη. 

Apri (Apros), nobilis Romanorum colonia, juxta Pamphilum et Garellam. 
Eam Theodosius M. condidisse seu instaurasse dicitur, teste Cedreno T. I 
ed. Bonn. p. 568. Novum Theodosiopolis nomen ejus brevi post evanuisse 
videtur. Eam, Apro nomine, habet (seculis IX. X) Index episcopalis Leonis 
Sapientis Imperatoris. Diu post (see. XIII) memorat bane urbem Nicetas 
Acominatus in Balduino Flandro (Opp. ed. Bonn. p. 820), de Henrico agens, 
Balduini fratre. Adde eundem ibidem p. 831. Frequenter memoratur in 
historia Catalanorum Hispanorum, quibus Paleologi Imperatores post 
pulsos Latinos ut militibus conduetitiis utebantur, de quibus videantur Geor- 
gius Paehymeres in Andronico Paleologo 6, 32. 7, 12. 29 et Nicephorus 
Gregoras 7, 4. 7. Eam urbem cum Garella plus semel jungit Cantacuzenus, 
e. g. 2, 21. Adde Nos in voce Gar ella. 

Didimochium LA. Ambr. I; Didymotieum Rhamn. Didymoticum, 
Hebri (Mariz®) inferioris urbem haud ignobilem, exposuimus in Diplomate 
Alexiano (p. 269 hujus voluminis). Adde Symbolas critt, Commentat. I, 
Explie. nr. 60. Dimotika Turcis, eoll. Hadschi Chalfa l. c. p. 65. 
Kipsalis LA.; Kipsäl LP. I; beipsali (sie) LP. II; Kipali codex 
S. Marci; Cypsalis Ambr. I; Cypsellam Rbhamn. Cypsela {Κύψελα, 
τά), urbem Thraeiz meridionalis antiquam et nobilem, cum situ et nominis 
scriptione illustravimus in Via Egnatia, Comment. II, pag. 57 sq.; ubi eam 
urbi Turearum novitie Keischan prope Melanem fluvium fere respon- 
dere statuimus. Strabo (Fragmenta libri VII, pag. 34) juxta Hebrum eam 
ponit, adversatus aliis veterum seriptorum testimoniis. Immo intus eam 
quzras. Turcis Ipsala, coll. Hadschi Chalfa |. e. p. 64. 

Garelli LA. Ambr. I; Zarellos Rhamn. Urbs Garella (Γ άρελλα, x) juxta 
Apron quzrenda est, versus Adrianopolin. De ea vide Indieem episcopalem 
Leonis Sapientis Imp. Cantacuzenus 1, 24: Δύο ἐξ αὐτῶν (Thraciz urbibus), 


Fontes. XII. 31 


482 ΡΑΒΤΙΤΙΟ &8EGNI GRAECI. 


Pertinentia Maeri^) et Traianopoli*), eum casali de Brachon?). 
Pertinentia Scifis") et Pagadi*), eum omnibus, que sub ipsa. 


Ἵ 


εἰ 


b 


E. 
τὸ, 


εἰ 





τὴν "Arpwv (sie) xai τὴν Γάρελλαν. Id. ibid. eap. 27: Εἰς "Azpe xai τὰν 
Γάρελ)αν. Id. cap. 29: ᾿Επὶ ΓΑπρω xai Γάρελλαν. Id. eap. 30: "Azo... 
χαὶ Γαρέλλῃ. 

Lebuecho LA.; Lebuecho LP. I; Lebueto codex S. Marci; Tetu- 
cito Ambr. 1; Lobizum male Rhamn., obsequente Wilk. Namque Lobizum 
non prope Cpolin invenimus, sed in Hemo (Nicetas in Isaaeio-Angelo 2, 1). 
Legimus Cedocto, quo ducit leetio Ambr. I, coll. sequentibus locis 
seriptorum Byzantinorum. Theophanes ad annum 805 (ed. Bonn. T. 1. 
p. 780): Συνεξῆλϑεν (eum Imp. Michaele) Προχοπία ἡ Αὐηούστα ξως τῶν 
᾿Αχιδούχτου πλησίον Ἡραχλείας. Aevo posteriori is locus Cedoetus 
per abbreviationem dieebatur. Seriptores post Theophanem in Michaele 
cap. 17 (ed. Bonn. p. 65): Kai δὴ τῶν Ρωμαίων ὅρων ἔντοσθε... γενό- 
μενως (rex Bulgarorum) χατὰ τὸν Κη δόχτον χῶρον οὕτω χαλούμενον. 

Idem iisdem verbis repetit Cedrenus T. Il ed. Bonn. p. 86. Genesius regum 

libro IV de eadem re (ed. Bonn. p. 42): Κατὰ τὸν Κη δόχτου χαλούμενον 

χῶρον. Adde Zonaram in eodem Imperatore (ed. Wolff. T. III, p. 103). 

Nicephorus Bryennius 4, 5 (p. 135 ed. Bonn.): Ἔν τοῖς χατὰ τοῦ Ky Oó xcov 

(1. τὸν Κυηδόχτον) πεδίοις. Anna Comnena 1, 4 (ed. Bonn. T. I, p. 26): 

Κατὰ τὴν Θράχην ἡξηονὼς (Alexius) περὶ τὸν ᾿Αλμυρὸν ποταμὸν... ἐν τοῖς 

Κηδόκτου πεδίοις, De fluvio Halmyro (inter Selybriam et Heracleam Pro- 

pontidis) adi Cantaeuzenum 3, 77. 

Bira LA. Rhamn.; Uira cod. S. Marei. Significatur Vera, in dextro 

Hebri inferioris litore sita, ut Maera et Trajanopolis. Eam uberius illustra- 
vimus in Via Egnatia, Comment. II, pag. 51—53. 

Maeri LA. codex S. Marei; Macri de Garelli mirifice Ambr. I; Ma- 

eram Rhamn. De ea v. Nos in Via Egnatia l. c. p. 50. 51. Megri Tur- 

eice, eoll. Hadschi Chalfa I. c. p. 69. 

Trajanopoli LA.; Tharaniopoli cod. S. Marci. De ea v. Nos in Via 

Egnatia |. e. p. 34—30. 

eum casali de Brachon LA.; eum casalia de Btachön LP. l; 

Brachon LP. Il; eum casali de Brachon vel Brato Ambr. I; cum 

vicis (casalia vocant) Braconis, et qu: ad Cyzicum (sie) trans 

Propontidem pertinerent Rhamn. Que de Cyzieo dicuntur, 

orta videntur ex male lecto Cedo eto. 

Scifis LA.; Seyfis Ambr. I; Sifis codex S. Marci; omisit Rhamnusius, 

ut sequ. In forma Seifis nobis Tzympe latere videtur, suadentibus 

seriptoribus Byzantinis. Cantacuzenus 4, 33 (ed. Bonn. T. lll, p. 242): 

Φρούριόν τι χατὰ Θράχην, Τ ζύμπην... προσαηορευόμενον. Adde eundem 

pag. 276—279. Cantacuzeno paulo anterior Georgius Pachymeres Tzimpen 

seribit in Andronico Palzologo 6, 13 (ed. Bonn. T, II, p. 509): Τῷ φρουρίῳ 


PARTITIO REGNI GRAECI. 483 


Pertinentia Maditi'), eum omnibus, que sub ipsa. lealotichas *), 
eum omnibus, que sub ipsa, i. e. Anafartus?), Tinsaceos'), 
Iplagia^), Potamia^) et Aacros’), eum omnibus, que sub ipsa. 


— 


Ἴ 


) 


!) 


E 


°) 
εἰ 


J 


τῷ Τξίμπῃ ἐγχαταβύεται. Ubi Branchialium, juxta memoratum, hoe Tzympse 
eastellum Propontidi vieinum fuisse docet, juxta Callipolin, coll. Nobis ad 
Diploma Alexianum anni 1191 (pag. 269 hujus voluminis). 
Pagadi LA.; Pagandi Ambr. I. Loeus eum scriptione nobis incognitus, 
ut sequentium non pauci. 
Maditi LA.; Madit Ambr. I. Madytus (hodie Maito) in Chersoneso 
Thraciea quzerenda est, juxta Sestum. Strabo fragm. libri VII (p. 38 nostre 
editionis): Εἶτα Μάδυτος xal Σηστιὰς ἄχρα, xa3' ἣν τὸ Ξέρξου ξεῦημα, 
xai μετὰ ταῦτα Σηστός. Seriptores Byzantini rarius utuntur singulari, sepius 
plurali Μάδυτα, τά. Hoe numero utuntur: Steph. Byz. s. v. Leonis Sapientis 
Index episcopalis. Georgius Acropolita eap. 22. 33. Ephrszmius in C#sa- 
ribus v. 8195. Singularem tuentur: Anna Comnena libro XIV (p. 422 ed. 
Paris.). Georgius Pachymeres in Andronico Palzologo 6, 3. 4. 7, 6. 17. 18. 
Urbem Madytum attigimus in Thessaloniea pag. 515. 
lealotiehas LA.;, lcalotieas codex S. Marci; Ichalotieha Ambr. I- 
An Megalotichos? Estne locus noster idem cum loco veterum 
Maxpó» Τεῖχος Chersonesi Thraciese? De quo vide Tzschuckium ad Pom- 
ponium Melam T. 3, 2, 107. Quamquam eundem fere locum supra (p. 467) 
habuimus in v. Hexamilio. An sermo est de loco Κοῖλα prope Sestum, 
quem Kalas dicit Benjamin Tudelitanus? De his v. Nos in Thessalonica 
pag. 516. 
Anafartus LA.; Anafartur Ambr. I; Janafartus codex S. Marci, 
Locus eum seriptione nobis incognitus. Rhamnusius de insula Anaphe 
(Nanfi) prope Cretam cogitat, inepte. Desideramus, duce contextu, urbem 
aliquam in Chersoneso Thracica sitam. 
Tinsaceos (ut videtur) LA.; Tuisaecos LP. IL. I; Tui Sacos codex 
S. Marci; Tynsatos Ambr. I. Locus cum seriptione sua nobis incognitus. 
Iplagia LA.; Yplagia Ambr. I; Hiplagia Rhamn. eum Wilkeno. 
Locus eum seriptione nobis incognitus. 
Potamia LA. Ambr. I; Pathmus Wilk. ex Rhamnusio, qui hec habet: 
Insulas preterea. Cretici maris inter Sporadas Anaphen . . . et 
Aegei ex Cycladibus Jon (sie)... Tuisaccum ... Hiplagiam, Pat- 
mon, divi Joannis exilio nobilem. Attamen locus noster de Chersoneso 
Thraeiea Thraeiaque contermina agit, minime de insulis quibusdam toto 
coelo hine diversis. — Vox nostra (Ποταμία) bene sonat Grace, ut fere etiam 
antecedens (ID.a*ía). 
Aaeros LA.; Aeros Ambr. I; Aatios LP. I. Loeus cum seriptione 
hactenus nobis incognitus. 

31* 


484 PanTITIO REGNI GRAECI. 


Pertinentia de Phitoto '). Pertinentia de Galanatom *). Molinoto?). 
Pertinentia de Jalocastelli*). Pertinentia Sirolefki?). Catepanikium 
de Eno, eum apothikis^). Catepanikium de Russa), cum omnibus, 
que sub ipsa^); et pertinentia de Agiouiuario"). 


1) Phitoto LA.; Plitoto codex S. Marei. LP. I; Plithoto LP. II; Pli- 
tothi Rhamn., obsequente Wilkeno; Phitoro Ambros. I. Locus cum 
seriptione hactenus nobis incognitus. 

3) Galanatom (ut videtur) LA.; Galavotom LP. I; GalavatonLP Il; 
Gavalatori codex S. Marci. Locus eum scriptione sua nobis ineognitus. 

8) Molinoto LA.; Molivoto cod. S. Marci. LP. I. II; Milinoro Ambr. I; 
Moliboti Rhamn. Urbs Chersonesi Thraeicz vel Thraei® conterminz prope 
Rhusium; eujus seriptio variat, ut videtur, in Meliboto, Moliboto, Polyboto. 
Ergo Nieetas Acominatus in Manuele Comneno 5, 4 (Opp. ed. Bonn. 
p. 209): Πρὸς τὸ Μελίβοτον (sie) χαταχϑεὶς ... χατάγεται εἰς τὰ Κοῖλα... 
περὶ Σηστόν. Seylitza ad caleem Georgii Cedreni ed. Bonn. T. Il, p. 659: 
Διαπόντιος (per mare veetus) ἐν τῇ μονῇ tZ ἀηίου Nixok&ou ἐναπετέϑη, 
ἣ καλεῖται Μολιβωτόν (sic). Anna Comnena 7, 9 (ed. Bonn. T. I, p. 369 sq.): 
Τὸ Πολυβοτόν (sie). Ubi varians lectio oceurrit Μολυβωτόν. Spectatur ibi 
ager Rhusii (Ruskiói Turcarum) et Cissi (Keischan Turearum). Can- 
taeuzenus 1, 32: Κισσὸν xal Πόλυβοτον καὶ ᾿Αχρονίτην, πόλεις Opaxixás. 
Idem 3, 76: Πολύβοτον, πόλιν Θραχιχήν cett. 

*) Jalocastelli LA.; Joloeastelli LP. U; Gallocastelli Ambr. I; 
Hyalo Castelli Rhamn., obsequente Wilkeno, Signifieatur Hyelo- 
castellium, ad Hellespontum, ut videtur, coll. Niceta Acominato in 
Andronico Comneno 1, 1 (Opp. ed. Bonn. p. 360): Μιᾷ τοίνυν vuxri 
πρὸς ϑάλασσαν (Hellespontum) χάτεισι (Lapardas rebellis), x«i ναυσὶν 
ἐμβὰς... al xarà Ὑελλοχαστέλλιον (sie) . . . ἡτοιμάσϑησαν, εἰς περαίαν 
(Asiam) γίνεται. 

5) Sirolefki LA. LP. 1. IL; Sitoleuehi Ambr. I; Sitofki eod. S. Marci; 
et quz? ad Syrolefbria pertingunt Rhamn. Erat, eum de S el y- 
bria (Silivri) cogitaremus, que in toto (quod mireris) indiee desideratur. 
Sed ordo narrandi his adversatur. Anne igitur eligendum Silta, Leuce 
Fragmentorum Strabonis libri VII? Nil tamen decernimus, quamquam non 
prorsus adversantibus variis leetionibus. Quantulum enim veteris geogra- 
phis nominum in seriptoribus oecidentalibus medii sevi fere rusticis exspectari 
poterit? 

$) Catepanikium de Eno cum apothikis (apochikis codex 
S. Marci) LA.; Catepanichium LP. I; Carepanichiu, de Eno 
eum apothieis Ambr. I; Aeni...catapaniehium Rhamn. ; cate- 
panikium . . . eatepanikium om. LP. ll. — Aenus (hodie Eno) 
est urbs Thraciw meridionalis vetusta, ad ostia Hebri (Marize) fluvii, de 
quo vide Strabonis Fragmm. libri VII. De ea multi sunt scriptores Byzantini. 
Anna Comnena 8, 3 (ed. Bonn. T. I, p. 394). Ephremius in C#saribus 


PARTITIO REGNI GRAECI. A485 


Pars secunda Peregrinorum ). 
Prouintia Vardarii*). Prouintia Verye?), eum cartularatis*) 


tam Dobrochubisti, quam etSthlaniza?). Pertinentia Girocomion^). 


?) 


°) 
2 


1 


— 


?) 


— 


εἰ, 
εἰ, 


v. 8230. Georgius Paehymeres in Andronico Ραϊθοίορσο 4, 25. 7, 32 sqq.; 
idem in Michaele Pal:eologo 3, 25. Nicephorus Gregoras 4, 6. Cantacuzenus 
3, 46. 68. 77. cett. Ducas eap. 44. Georgius Phrantza 1, 22. 2, 2. 4, 19. 23. 
Laonieus Chaleocondylas libro I (ed. Bonn. p. 12); libro X (p. 520). De 
Aeno (Eno) adi Hadschi Chalfam p. 68 et Grisebachium in libro: Reise durch 
Rumelien cett. T. I, p. 144—188. 

Russa LA., ex more scriptorum medii svi Latinorum. Rusium urbs prope 
Cypsela (Ipsala) querenda, ex ejus oriente, hodie Ruskiói, coll. Via 
Egnatia, Comment. II, p. 21. Seriptores Byzantini eam rarius memorant. 
Videantur: Leonis Sapientis Imp. Index episcopalis. Anna Comnena 7, 9. 
passim. Nicetas in Balduino Flandro (Opp. ed. Bonn. pag. 830 sq.) Le 
livre de la conqueste ed. c. p. 22. (La eité deRusse). De regione ista, 
qui Propontidem et Hebrum inferiorem interjacet, adi Grisebachium |. c. 
pag. 111—143. 

sub ipso LA.; sub ipsa codex S. Marci, quod elegimus. 
Agriouiuario (?) LA.; Agriovivario LP. I. II; Agio Vivario 
codex S. Marci, quod eligi debebit (Hagio Vivario), ut habeamus lectionem 
tolerabilem, certe ecclesiasticam. Fueritque locus denominatus a Sancto 
quodam Vivario, velut multoties urbes regni Byzantini a Sanetis nomen 
traxerunt. 

De secunda parte Peregrinorum LA.; Pars terrarum Peregrinorum 
de secunda parte Imperii Romanie Ambr. 1; De secunda parte, que 
devenit pelegrinis codex S. Marci. 

Vardarii LA.; Varelarii codex S. Marei. Excepta Vera, Macra, 
Trajanopoli, in dextra ora Hebri ostiorum sitis, omnem traetum satis spa- 
tiosum, qui patet inter Hebrum et sinum Thessalonieensem eum Thessalo- 
niea, noster Index prorsus omittit, nos ad Bardarium (Axium) flumen, 
omissa efiam urbe Thessaloniea, abducens. De quibus vide Prefationem 
nostram ad Indicis presentis editionem. Bardarium cum accolis Bardariotis, 
stirpe Turcis, pridem exposuimus in Thessalonica pag. 70 sq., p. 287 sqq. 
Verye LA.; Verie LP. I. ll. codex S. Marci; Vorige Ambr. I; pro- 
vincia Vardarii . .. eum Berrhoena (sic) provincia 
Rhamn. Significatur Berróa, Macedonis urbs haud ignobilis. Eandem etiam 
Diploma Alexianum habet (p. 264 hujus voluminis). Uberius eam illustra- 
vimus in Thessalonica pag. 58 sqq. 

eartullaratis LA.; cartularatis LP. I. 
tandobrochubisti, quam et Sthlaniza LA.; tandobro- 
eubisti, qua et Selaniza LP. I; tam Dobro Chubisto 
-.. Sdhaniza eodex S. Marci; provincia...cum Cartula- 
tis, tamen... Vorige Clavizza est Panica Ambr. I; cum 


486 PaRTITIO REGNI GRAECI. 


Pertinentia Platamonos'). Prouintia Moliseu et Moglenon’). 
Prouintia Prilapi et Pelagonie eum Stano?). Prouintia Presepe*) 
et Dodeeanisos*). Orion?) Larisse"). Prouintia^) Blachie*), 


cartularatis et despotiis tam de Brocubisti, quam 
de Flecaniza Rhamn. Ex his primum eligendum est tam ... quam. 
De nominibus loei Slavieis ambigi posse videmus. Legi velimus: eu m ea r- 
tularatis tam de Drogubitia, quam deSelaviza. Namque 
Drogubitiam s. Drugubitiam, Axio et Berrös intermediam, ex aliis seripto- 
ribus patere constat (Thessalonica pag. LXXII, pag. 59. 252); Selavizam 
vero alibi quoque (e. g. in Peloponneso) deprehendimus, coll. Georgio 
Phrantza 2, 8 (p. 146 ed. Bonn.) : Μέχρι τῆς Σχλαβίτξης xai Τεριόλου. 

δ) Girocomioce LA.; Girocomieé LP. I; Giroeomio& LP. Il; 
Giro Comio Ambr. I; Gyrocomicem Rhamn.; Girocomion 
codex S. Marei. Legendum Gyrocomion (Gyrocomium). De similibus 
formis v. Nos in Symbolis eritt., Comment. II (nott. eritt. nr. 149). 

!) Platamonas LA. codex S. Marei. Rhamn.; Platomaleas, sei- 
licet Platomonis Ambr. I. Legendum Platamonos (Platamonis). 

*) Moliseu et Meglenon LA.; Moliseu et Mezelenon LP. I; 
Molistis et Meglenon Ambr. I; Molisei et Smolenorum 
Rhamn.; Moglegnon cod. S. Marci. Ex his falsum est, quod Rhamn. habet 
(Smolenorum). Namque Smolena prope Philippos et Cavalam quierenda 
sunt, teste Niceta in Alexio, Isaacii fratre, 3, 2 (Opp. ed. Bonn. p. 680): 
Kai πρὸς τὸ ὄρος τὸ Πάγγαιον xai ἐπ᾿ ΓΑβδηρα. .. ᾿Αμέλει xal τὸ ϑέμα τῶν 
Σμολένων ὑπεποιήσατο x, t. %. Ubi codex Augustanus Σμολαίνων. Ibid. 3, 7 
(p. 708): Τὴν ἀρχὴν τῶν Σμολένων. De Platamone, Molysco, Moglenis, 
Prilapo, Pelagonia, Prespa v. Nos ad Diploma Alexianum (pag. 260. 263 
hujus voluminis ). 

3) Stano LA.; stagno (sic) Ambr. I. Stanum, superioris Macedonise 
urbem, habet Nicetas in Alexio, Isaaeii fratre, 3, 7 (Opp. ed. Bonn. p. 709): 
Πελαγονίαν xai Πρίλαπον . .. xal αὐτοῦ τοῦ Στανοῦ. Neque aliter Georgius 
Aeropolita cap. 81 (ed. Bonn. p. 181): Στανὸν xal. Σωσχὸν xal MoXvaxóv. 
Ephremius in Cesaribus v. 9395 sq.: Xravóv παραμείψας δέ, Σώσχου 
(I. Σωσχοῦ) χωρία, Kai Πελαηονίας δὲ τὰς πεδιάδας, ᾿Αγχοῦ Πριλάπου 
φρουρίου χατεστάϑη. 

3) PresepeLA.; Prespe codex S. Marci; PspeLP. I; Prefeppet 
Ambr. I; Pres p: Rhamn,, quod eligendum. 

5) Dodecanisos LA. Ambr. I; Diodetonisi Rhamn. Loeus cum 
seriptione ineognitus. De eo quzdam tentavimus in Symbolis eritt. (Expli- 
eat. nr. 91). Cyeladas (Dodecanesum) nemo in terra continenti exspectabit. 
Serib& barbari locum eorruperunt, ut tot alios horum diplomatum. 

6) Orion LA.; Orium Ambr. I. codex S. Marci. Est Graecum ὅριον 
(ager, regio). 

7) Larisse LA.; Larsse codex S. Marci; Larills® Ambr. I. 

8) et provintia LP. I. 


PARTITIO REGNI GRAECI. 487 


cum personalibus et monasterialibus') in eis existentibus. 
Prouintia Seruion?). Prouintia Castorie”) et prouintia Deauo-. 
leos*). Pertinentia Imperatrieis®), seilicet Vesna^), Fersala”), 
Domoeos°), Reuenica?), duo Almiri, cum Demetriadi'^). Pertinentia 


9?) Blachie LA.; Oladris Ambr. I. De Larissa et Vlachia (se. maiore, 
i. e. Thessalia) v. Nos ad Diploma Alexianum (p. 266. 267 hujus voluminis). 

!) et monast, omisit codex S. Marci. 

*) Servion LA.; Siervion Ambr. I. Rhamnusius hane Macedoniz occi- 
dentalis urbem eum prineipatu hodiern® Servi: male confundit. 

3) Castorie LA ; Castorez Ambr. Il; Castoris Rhamn. 

*) deauoleos LA.: Deauolios LP. I. Il; de Aucleos Ambr. I; 
Deabolis Rhamn. Urbes Servia (Σέρβια, τά), Castoriam, Deabolin illu- 
stravimus ad Diploma Alexianum (p. 259. 260 hujus veluminis). Sequentia 
(Pertinentia...Megaron) LA. prestat in margine acciso, et 
manu quidem, ut videtur, aliena. Desunt quoque in Libro Pactorum 
secundo. 

5)Imperatricis LA. codex S. Marci; inperanicis Ambr. I; 
Imperatoris LP. I. Falsum est Imperatoris. Cujusnam enim? 
Vix Greci, Et Latini Imperatoris (Balduini) portionem supra habuimus. 
Quinam vero Imperatrix intelligenda videbitur? Non Latina, Balduini 
mulier, Maria, que Cpolin nunquam vidit, sed eodem tempore, quo maritus 
Cpolin cepit, in Syria a. d. 1204. diem supremum obiit, solo ejus corpore 
Cpolin translato (Wilken, Kreuzzüge, T. VI, p. 13, not. 31—34). Impe- 
ratrix, eujus nomen non additur, fuerit Alexii III conjux. Similiterque 
Diploma Alexianum possessiones quasdam ejusdem Auguste memorat. 
Uberiora vide in Symbolis eriticis, Comment. II (not. erit. nr. 161). 

*) Vesna LA.; Vescena (sic) LP. I. eodex S. Marci. Est Thessali urbs, 
Bessena (Vessena, Bissina), prope Pelion montem, de qua acetum in Thessa- 
loniea pag. 496. Ejusdem nomen jam habet Leonis Sapientis Index episco- 
palis: Τῷ Λαρίσσης (metropolite subsunt seqq. episcopi): ... ὁ Βεσήνης 
(1. Βεσσήνης). 

Τὴ Fersala LA. (sie etiam Turcice); Ferfalla Muratorius; Pharsalum 
Rhamn. Est Pharsalus veterum s. Pharsala; de qua, ut de Domoco, actum 
ad Diploma Alexianum (p. 266 hujus voluminis). 

8) Domotos LA; Dimocos codex S. Marei. Seribendum Domocos 
(Thaumaeus), de qua vide nos ad Diploma Alexianum (p. 266). Adde Sym- 
bolas eritt., Commentat. I (Explicat. nr. 44. 45). 

9) 10) Locus in mss. valde corruptus. Ergo Reuetudua Almiricum 
Demetriadi LA. (ubi pro Reuet. ab aliis ante nos legebatur Niuetu- 
dua); Reücitadia Almericum Demetriadha LP. I; 
Reveniea Dua Almiri cum Demetriadi satis bene ut alibi 
codex S. Marci. Hinc locus refingi poterat. — Jam de singulis videndum. 
Rebenicum Anna Comnena habet 5, 5 (T. I ed. Bonn. p. 249 in bello 


ASS Paarırıo REGNI GEAECL. 


Neopatron'). Prouintia Velechatiue?). Pertinentia Petrion?). 
.Kelliae*). Dipotamon?). Calacon‘). Pazi^) et Radouisidon*), 
et orium”) Athenarum, cum pertinentia Megaron '*). 


Ν᾽ 


?) 


?) 


Normannorum Thessalico): Τὴν τοῦ Αιβοτανίνου χλεισούραν xai τὸν Ῥεβε- 
»z5». Quz loea prope Larissam querenda sunt. Idemne eum nostro loco 
fuerit locus Erevenicon (sie) Diplomatis Alexiani (p. 266 hujus volu- 
minis), difficile dietu videtur. Alio tempore nobis przplaeebat Sibietu 
(Σιβίχτου), quod in Thessalieis episeopatibus habet Index Leonis Sapien- 
tis. Verum ampleetimur leetionem eodieis S. Marei. — Nostrum Rebeni- 
cum idemne sit eum Ravenica seriptorum occidentalium, hoe quoque 
in suspenso manebit. Fuit hz»e Raveniea (Thessaloniea p. 488. 489) prope 
Zitunium, meridionalis Thessali; urbem. Diserimen vero seribendi minus 
diffieultatis prebet. Namque literam e Grecorum Latini haud raro in lite- 
ram a mutant, dicentes Sarra pro Serr (in Macedonia), Varisien- 
sis episeopus pro Verisiensis (Veriensis, Berroeensis) cett. — 
Mox duo Almiri eum legendum; erat enim duplex in Thessalia ad 
sinum Pagasetieum Almyrus, superior et inferior, coll. Innocentio ΠῚ 
(Epist. XII, 34): Vissenam, Dimitriatam...duo Almurus 
(Il. Almyros). Almyrum attigimus ad Diploma Alexianum (p. 266 hujus 
voluminis). De Demetriade v. Nos l. e. ibique eitt. Adde Symb. eritt., 
Comment. I (Expl. nr. 42). 

NeopatonLA.; Meopatron LP.l; Neopatron Ambr. I. eodex 
S. Marei; Neopatrum Rhamn. Verum ex his est Neopatron (Neo- 
πατρῶν). Neopatr:, Turcarum Padraschik, juxta Spereheum (Hella- 
dam) fluvium, sub Oeta monte Loerorum quzrendz sunt. De ea uberius 
disputavimus in Symbolis eritieis, Comment. II (Explie. nr. 96). 
Velechatiue LA.; Veleehatuie LP. I; Velechatative 
(sie) eodex S. Marci; Velieati... Ambr. I; provincia Vele- 
ehatina (sie) Rhamnusius. An signifieantur Slavi Belegezitzm, urbis 
Velestini (Pherarum Thessaliearum) ineole, coll Thessaloniea Prolegg. 
pag. LXXVIII? 

*) Petritonielis (si reete legitur) LA.; Petron Viéls (sie) LP. I; 
Petrion Uietts (sic) eod. S. Marci; videlicet Ambr. I. Jam Petrion 
placet (Ilerpiwv), a Πετρία, τά. Et monasterium S. Joannis Preeursoris, 
Νέα Πέτρα sive simplieiter Πέτρα, in Magnesia Thessalica situm, novimus e 
diplomate despotarum Epiri apud Pasinum in Catalogo codd. mss. biblio- 
theez Taurinensis T. I, p. 417 sqq. — Altera vox perquam anceps adhuc- 
dum nobis videtur. An Kelli® legendum, sc. in Ossa monte? De quo 
videatur Anna Comnena 5, 5 (ed. Bonn. T. 1, p. 245): Διελϑὼν διὰ τοῦ 
βουνοῦ τῶν Κελλίων. Plura de hoe loeo in Thessalonica p. 490. 
Dipotamon LA. eodex S. Marci; de Potamo Ambr. I; Dipotami 
Rhamn. Locus Thessalie adhuedum incognitus. Nomen ut alibi fluxisse 
videtur e situ inter duo flumina. Hine corrige istud Λιβοτανίνου apud 
Annam 5, 5. 





PARTITIO REGNI GRAECI. 489 


Epimetrum I ad antecedens Diploma. 


Libellus partitionis Latinitati et Greeitati redditus. 

Pretiosum antiquitatis Veneto-Greez monumentum ex nostra 
supelleetile uteunque emendavimus atque explanavimus. Esse primi- 
tus Grece conceptum, dehine Latine factum, singula fere ejusdem 
nomina propria unieuique persuadebunt. Quod igitur in parte quadam 
diplomatis Alexiani (p. 278 sqq. hujus voluminis) in usum et commodum 
leetorum tentavimus, id ipsum in hoc Indice geographico tentabimus, 
barbara Grecolatina purificantes pro modo virium. 


Pars prima domini Ducis | Ὁ πρῶτος χλῆρος τοῦ xüp 


et Communis Venetia. Aouxóg xai τῆς χοινότητος 
Civitas Arcadiopolis. Mesene. τῆς Βενετίας. 
Bulgarophygum. Pertinentia Putis ᾿Αρκαδιούπολις πόλις. Μεσήνη. 


et Nieodemi. Civitas Heracle®. | Βουλγαρόφυγον. ᾿Επίσχκεψις Ποὺ- 
Pertinentia Chaleidis, eum eivitate | τις (?) xai Νικοδήμου. Ἡ ράχλεια 
Rh:edesto et Panio, eum omnibus, | πόλις. ᾿Επίσχεψις Χαλχίδος σὺν 


6) CalaeonLA.; CaläneumLP. Il; Calaneo pagii (sic) Ambr. I; 
Talantum codex S. Marci. Significantur Galaza, prope Neopatras. 
Index Leonis Sapientis Imperatoris: Τῷ νέων Πατρῶν (metropolit® subsunt 
episcopi) . . . ὁ Γαλάζων, ὁ Zıßixrou, ὁ Βαριανῆς. 

7) Pazi LA.; Pazima LP. I; Pacima codex S. Marci. Locus Thessaliz, 
ut videtur, cum scriptione incognitus. An Stagi legendum, quz urbs fuit 
haud ignobilis Thessalie montane prope Triealam? Haec loea Thessaliz 
attingit le livre de la conqueste ed. l. p. 417. 

*)Radouisidon LA.; Radouisidum LP.L codex S. Marci; ἢ ἃ d- 
uisedim Ambr.I. Significatur Radobisdium Thessalie. Index episcopalis 
Leonis Sapientis Imp.: Τῷ Λαρίσσης (metropolit& subsunt episcopi) ... 
ó Περιστερᾶς, ὁ Ῥαδοβιστίου (sie), ὁ Πατρούνας. Cantacuzenus 2, 28: Κατὰ 
τὸ Ῥαδοβίσδιον (sie) προσαγορευόμενον. De nostro loco v. Nos ad Diploma 
Alexianum (p. 267 hujus voluminis), ubi vix bene legitur Dobroch- 
buysta. 

9) ortum LA.; horum LP. I; orius codex S. Marci; portus 
Ambr.I; Oreu m (inepte) Rhamn.; hortus (inepte) Wilkenus. Legen- 
dum orium (horium, ὅριον), terra, ditio, ut alibi in his libellis. 

10) Megaton LA. LP. I]; Megaron (Μεγάρων) Ambr. I; Megarenses 
Rhamn. Rarissima Megarorum apud seriptores Byzantinos memoria. Nice- 
phorus Gregoras 7, 7: Aoxpàw xai Φωχέων xai Meyapdwv. Chronicon breve 
Veneto-Grecum ad calcem Dues pag. 516 ed. Bonn.: TX Mé4pa (i. e. Μέγαρα) 
xai τὸν πύρηον τοῦ Μυλοποτάμου. Chaleocondylas p. 454, 9. ed. Bonn.: 
Καϑεῖρξεν ἐν Μεηάροιβ. Chronieon Mores ed. Buch. p. 121: Τὴν σχάλαν 
τῶν Meyapwv. Le livre de la conqueste p. 108: le pas de la Meguare. 


490 


ΦῈΞ sub ipsis. Et civitas Adria- ' 


1494.5. ewm omnibus, quz sub 
τ. Pertinestia Gani. Casale 
C:uetecepelis. Casalia Chotriei, 
Cerasiorum, M vriophyti. Pertinen- 
ta Peristasis. Pertinentia Bran- 
cehiahü Casalia de Raulatis et 
Hexamilium. Emporium Sagudz. 
Pertinentia Callipelis, Lazu et 
Lats. Pertinentia de Muntimanis 


et Sàmepotamo, cum omnibus, quz | 


sab ipsis. 


Pars secunda dominiDueis 
et Communis Venetiz. 


era et megali episcepsis, i.e. parva - 


et magna pertinentia. Pertinentia 
Calabrita. Ostrobus. Oreos. Cary- 
stus. Andres. Aegina et Culuris. 
Zacynthus et Cephalenia. Pro- 
vincia Colonig cum Cyeladibos. 


Naxos. Pertinentia Lebinthi. Ho- - 


rium Patrarum et Methonz, cum 
Branz. Pertinentia Cantacureni, 
et cum villis Κατα lrenz, &liz 
Imperatoris Kyr Alexii, cum villis 


rum monasteriorum, et quibusdam 
villis, quae suat in ipsis, seilicet 
micra et megali episcepsi, i. e. 
parva et magma pertinentia. Ni- 
copelis, cum pertinentiis Artz, 


Achelei, Anatelii, Lesianorum | 


‚am σὺν τοῖς μετοχίς 


Nolineti, Pantocratoris et cetero- - 


Pızrırıo REGNI GRAECI. 


τὸ πόλει Ῥαιδέστω zei Πανίω. 
σὺν zan res JE αὐτοῖς. Ναὶ 
᾿Αδροιανούξολις κέλις, σὺν za 
τοῖς ὑπ᾿ mj Eze: Pina. 
Τὸ χωρίον Χυρτοχικέλεως. Τὰ 
χωρία Xorzizau χαὶ Ksz a75e χαὶ 
Μυριοφύτου. ἜΣξίσχεξες Πεοιστα- 
σεως. 
Τὰ χωρία τῶν Ῥατνυλάτων xai 
Ἔξαμδιον. Τὸ ἐμπότιυν Ip 
δης. 


τε χαὶ Α2ϑξνυ χαὶ λάχτου. 'Ex:- 


"Ezizxp Β:αγχιαλ:ω. 


ἜΣ σχεες Καλλεγυπέλεῶς 


Cat»; τῶν Μουντιμάνν zai X:- 


Asuxzis xai c£ 
τῆς Bi» 

Τὸ Sina Aazu2amuiz;, καὶ 
uu; zai αὶ μεγάλε ἐξίσχεψις. 
"Eriszeps Ἀαλαβοίτες. "Os; 
pos. ᾿Ορεός. Razvsres. ᾿Ανδοος. 
Aryoz zzi Σαλαμές. Zaun 
καὶ Κεταλτνία. Τὸ ϑέμα Κυλω- 
»ia; σὺν vrai; Νυχλάτι. Νάξος. 
Ἔξιίξεεες λεξένϑου. "Oct Πα- 
τῶν zz: Μεξώνῳος, σὺν πᾶτι τοῖς 
αὐτῶν. Ian σὺν ταῖς τοῦ Bod»a 
ἐπισχέψετν. Ἐπξίσχεψι: Καντα- 


E "- 
an > - 
Sugarzis τοὶ 


χύτας Exwes;, : 
X2:2423722599 x92 Αλεξίου, σὺν 
τοῖς πετυχίοι: τοῦ Νηυλοήτου, τοῦ 
τε Παυτεχτ τοῦς χαὶ τῶν Aw 
22»227€::w0, χαὶ τσὶ μετυχίοις 
τοῖς ἐν αὐτοῖς, 1770 τῇ pure 
χαὶ μεγάλε ἐκιζιέψει. Νιχαόπκολις, 


PARTITIO REGNI GRAECI. 


et ceterorum archontariorum et 
monasteriorum. Provincia Dyr- 
rhachii et Albani, cum chartula- 
ratis Glabinitze et Bageneti®. 
Provincia Joanninorum. Provincia 
Drynopolis. Provineia Achridis. 
Leucas et Corcyra. 


Pars prima domini 
Imperatoris. 


A porta aurea et Blachernali 
et occidentali Steno usque ad 
Mediam et Agathopolim. Simili- 
ter et ab ipsa civitate Bizy® usque 
ad Tzurulum et Theodoropolim. 


secunda domini 
Imperatoris. 


Pars 


Provineia Optimatum. Pro- 
vincia Nicomedise. Provincia Tar- 
sie, Plusiadis et Metabole eum 
Servochoriis, et cum omnibus, 
qui sub ipsis, Provincia Paphla- 
goni® et Bucellariorum. Provincia 
Oensi et Sinope et Pauraz. 
Mitylene. Lemnus cum Seyro, et 
que sunt intra Abydum insulz, 
seilicet Proconesus et cetera, 
eum Strobilo. Samos et Tenus 
eum Samothrace. Provincia Py- 
larum, Pythiorum, Ceramorum. 
Provineia Malaginorum. Provin- 
cia Aehyrai. Provincia Atramyt- 
tii, Chliarorum, Pergamorum. 


491 


σὺν ταῖς ἐπισχέψεσιν τῆς ce" Aprns 
χαὶ ᾿Αχελῴου, ᾿Ανατολιχοῦ τε καὶ 
Λεσιανῶν χαὶ τῶν λοιπῶν ἀρχον- 
ταρίων τε χαὲ μοναστηρίων. Τὸ 
Sina Δυῤῥαχίου xai ᾿Αλβάνου, 
σὺν τοῖς χαρτουλαράτοις τῆς τε 
Γλαβινίτξης καὶ Βαγενετίας. Τὸ 
Sina ᾿Ιωαννίνων. Τὸ ϑέμα Δρυ- 
νουπόλεως. Τὸ ϑέμα ᾿Αχρίδος. 


Λευχάς τε χαὶ Κορυφώ. 


'O πρῶτος χλῆρος τοῦ κῦρ 
βασιλέως. 
᾿Απὸ τῆς πύλης χρυσῆς καὶ 
τῆς τῶν Βλαχερνῶν χαὶ τοῦ κατὰ 
δυσμὰς Στενοῦ ἕως πρὸς τὴν 
Μηδειάν τε χαὶ ᾿Αγαϑούπολιν. 
Ὁμοίως καὶ ἀπ᾽ αὐτῆς τῆς πόλεως 
Βιξύης ἕως πρὸς τὸ Τζούρουλον 
καὶ τὴν Θεοδωρούπολιν. 


ὋὉ δεύτερος κλῆρος τοῦ κῦρ 
βασιλέως. 

Τὸ ϑέμα τῶν ᾿Οπτιμάτων. 
Τὸ ϑέμα Νιχομηδείας. Τὸ ϑέμα 
Ταρσίας τε καὶ Πλουσιάδος καὶ 
Μεταβολῆς σὺν τοῖς Σερβοχωρίοις 
καὶ πᾶσι τοῖς ὑπ᾽ αὐτοῖς. Τὸ ϑέμα 
Παφλαγονίας καὶ τῶν Bouxella- 
ρίων. Τὸ Sina Olvatou τε καὶ 
Σινώπης καὶ Παυράης. Μιτυλήνη. 
Λῆμνος σὺν τῇ Σχύρῳ, καὶ αἱ 
ἐντὸς ᾿Αβύδου νῆσοι, ἤγουν Προ- 
χόννησος χαὶ τὰ ἑξῆς, σὺν τῇ 
Στροβίλῳ. Σάμος xai Τῆνος σὺν 
τῇ Σαμοϑράχῃ. Τὸ ϑέμα Πυλῶν 
τε xal Πυϑίων xai Κεράμων. Τὸ 
ϑέμα Μαλαγίνων. Τὸ ϑέμα ᾿Αχυ- 
ράους. Tó ϑέμα ᾿Ατραμυττίου τε 


492 


Provincia Neocastrorum. Provin- 
οἷα Mylassi et Melanudii. Provin- 
cia Laodicee et Ma&andri, cum 
pertinentiis Sampson et Samachii, 
eum Contostephanatis, cum Camyt- 
zatis et ceteris, atque Chio. 


Pars primaPeregrinorum. 


Provincia miera et megali 
Brysis. Pertinentia Gehenna. Ci- 
vitas Pamphyli, eum omnibus, quz 
sub ipsa. Pertinentia Cule. Civi- 
tas Apros, eum omnibus, quz sub 
ipsa. Didymotichum, cum omni- 
bus, que sub ipsa. Pertinentia 
Cypselorum. Pertinentia Garelle. 
Pertinentia Cedocti. Pertinentia 
Verz. Pertinentia Maerz et Tra- 
janopolis, cum casali Brachon. 
Pertinentia Tzympe et Pagadi, 
cum omnibus, qu& sub ipsa. Per- 
tinentia Madyti, cum omnibus, 
que sub ipsa. lealotichos, cum 
omnibus, quz sub ipsa, i. e. Ana- 
fartus, Tinsaceus, Iplagia, Pota- 
mia et Aatius, cum omnibus, 40: 


sub ipsa. Pertinentia Plithoti. 
Pertinentia Calaphatarum. Mo- 
libotum. Pertinentia Hyeloca- 


stellii. Pertinentia Sitolefki. Ca- 
tepanicium Aeni, cum apotheeis, 
Catepanicium Rusii, eum 
bus, quie sub ipso; et per 
Hagii \ ivarii. 






PARTITIO REGNI GRAECI. 


xai Χλιαρῶν, xai Περγάμων. Τὸ 
Sina Νεοχάστρων. Τὸ ϑέμα Νυ- 
λάσστυ xai Μελανουδίου. Τὸ ϑέμα 
Λαοδικείας καὶ Μαιάνδρου, σὺν 
ταῖς ἐπισχέψεσι τοῦ Σάμψων xai 
τοῦ Σαμαχίου, σὺν τοῖς Kovro- 
στεφανάτοις χαὶ τοῖς Kauurla- 
τοις χαὶ τοῖς λοιποῖς, καὶ τῇ Χίω. 


Ὃ πρῶτος κλῆρος τῶν 
ξένων. 

Τὸ ϑέμα Βρύσεως, 9 τε μιαρὰ 
καὶ ἡ μεγάλη. Ἢ ἐπίσκεψις Γεέννα. 
Παμφύλου πόλις σὺν πᾶσι τοῖς 
ὑπ᾽ αὐτῇ. Ἡ ἐπίσχεψις Koöns. 
"Arpws πόλις, σὺν πᾶσι τοῖς ὑπ᾽ 
αὐτῇ. Διδυμότειχος, σὺν πᾶσι τοῖς 
ὑπ᾽ αὐτῇ. Ἡ ἐπίσχεψις Κυψέλων. 
Ἡ ἐπίσχεψις Γαρέλλης. 'H ἐπί- 
σχεψις Κηδόχτουις Ἢ ἐπίσχεψις 
Βήρας. Ἢ ἐπίσχεψις Μάχρας xai 
Τραϊανουπόλεως, σὺν τῷ χωρίω 
τοῦ Βράχων. Ἡ ἐπίσκεψις Τζύμ- 
ans καὶ Παγάδου σὺν πᾶσι τοῖς 
ὑπ᾽ αὐτῇ. 'H ἐπίσκεψις Μαδύτου, 
σὺν πᾶσι τοῖς ὑπ᾽ αὐτῇ. Κοῖλα 
τεῖχος, σὺν πᾶσι τοῖς ὑπ᾽ αὐτῷ. 
ἤγουν ᾿Ανάφαρτος, Τίνσαχχος, 
᾿Ικλαγία, Ποταμία καὶ ' A&ctos, 
σὺν πᾶσι τοῖς ὑπ᾽ αὐτῇ. Ἡ ἐπί- 
σχεψις Πλιϑώτου. Ἡ ἐπίσχεψις 
Καλαφατῶν. Μολίβωτον. Ἡ ἐπί- 
σχεψις ᾿'γελοχαστελλίου. 'H ἐπί- 
5. Τὸ χατεπανίχιον 







PARTITIO REGNI GRAECI. 


Pars secunda Peregri- 
norum. 

Provincia Vardarii. Provincia 
Berroez, cum cartularatis tam de 
Drogubitia, quam de Selavitza. 
Provincia Gyrocomium. Perti- 
nentia Platamonis. Provincia Mo- 
lysei et Moglenorum. Provincia 
Prilapi et Pelagonie, eum Stano. 
Provineia Presp® et Dodecane- 
sus. Horium Lariss®. Provincia 
Vlachiz;, cum personalibus et 
monasterialibus in ea existenti- 
bus. Provincia Serviorum. Pro- 
vincia Castori®, et provincia 
Deabolis. Pertinentia Imperatri- 
cis, scilicet Bessena, Pharsala, 
Thaumacus, Rebenica, duo Almyri, 
cum Demetriade. Pertinentia Neo- 
patrarum. Pertinentia Velecha- 
tive. Pertinentia Petriorum. Dipo- 
tamus. Galaza. Pazi et Radovis- 
dium, et horium Athenarum cum 
pertinentia Megarorum. 


493 


Ὁ δεύτερος xg pog τῶν 
ξένων. 

Τὸ ϑέμα Βαρδαρίου. Τὸ ϑέμα 
Βεῤῥοίας σὺν τοῖς χαρτουλαράτοις 
τῆς τε Δρογουβιτίας καὶ τῆς Σχλα- 
βίτξης. Τὸ ϑέμα Γυροχωμίου. 'H 
ἐπίσχεψις Πλαταμῶνος. Τὸ ϑέμα 
Μολύσχου xai Μογλένων. Τὸ ϑέμα 
Πριλάπου χαὶ Πελαγονίας, σὺν τῷ 
Στανῷ. Τὸ ϑέμα Πρέσπης καὶ 
Δωδεχάνησος. “Ὅριον Λαρίσσης. 
Τὸ ϑέμα Βλαχίας, σὺν τοῖς τῶν 
τε προσώπων χαὶ τῶν μοναστη- 
ρίων ἐν αὐτῷ οὖσιν. Τὸ ϑέμα Σερ- 
βίων. Τὸ ϑέμα Καστορίας καὶ τὸ 
Sina Δεαβόλεως. 'H ἐπίσχεψις 
τῆς βασιλίσσης, ἤγουν Βεσσήνη, 
Φάρσαλα, Δομοκός, 'Pepévixa, 
αἱ δύο ᾿Αλμυροὶ σὺν τῇ Δημὴ- 
τριάδι. Ἣ ἐπίσκεψις Νεοπατρῶν. 
Ἡ ἐπίσχεψις Beieyarovias. Ἡ 
ἐπίσχεψις Πετρίων. Διπόταμος. 
Γάλαζα. Πάζοι καὶ 'Ραδοβίσδιον, 
xai τὸ ὅριον ᾿Αϑηνῶν σὺν τῇ 
Μεγάρων ἐπισχέψει. 


Epimetrum Il 
Libelli partitionis vetus versio Francogallica. 

Indicem nostrum Partitionis vetere Gallorum sermone reddidit 
sive servavit Italus nobilis, nomine Da Canale, seeuli XIII ut vide- 
tur annalista, in libro: la chronique des Veniciens (Archivio storico 
Italiano, Tom. VIII, pag. 340 sqq.); qui quare lingua Gallica usus sit, 
non patria, i. e. Italica, ejus rei causa s&culi istius studiosos non latebit. 
Interpretationem vero suam Italicam juxta posuerunt nuperi editores. 

En ergo narrationem veteris chronographi, licet valde mendosam: 
Cap. LVI. Voirs fu, que li Cuens de Flandres fu corones de 
""wWre de Costantinople; et Mesire Henric Dandle, li Dus de 
*! en saisine de sa partie; et ot en sa partie li patriar- 
'2 Archidiople, et Misini, et Bolgarifico, et les 





494 PaRTITIO REGNI GRAECI. 


partinenses de Archidiople, et les partinenses de Pucis et de Nicodimi 
et de la cite de Yracle, et les partinenses de Chalchidos; cum la 
cites de Roesto, et Panedo, con totes les soes partinenses; et la 
cites de Andrionople, con totes les soes partinenses; et les parti- 
nenses de Gani, et casaus de Corthocopi, et les casaus de Cotrichi ; 
et Kerasea, et Miriofitu; et les partinenses de Peristaf, et les par- 
tinenses de Brachioli ; et aveuc ont les casaus de Raulatis et Era- 
mili; Enhorium, Sagudai; et les partinenses de Gallipuli, Lazu 
et Lactu; et les partinenses de Muntinianis ; et Sigopotamo, con 
totes les soes partinenses. 

Cap. LVII. La segont partie de Monseignor li Dus ce est la 
provinse de Lakedemonie; ce est la petit et la grant partinense. 
Epikepsis, Kalobrita, Ostrovos, Oreos, Caristos, Antrus, Egina et 
Culuris, Gichintos et Kefalonia; et la provinse de Colonie, Con- 
chilari, Canisia; et la partinense de Lopadi, Orium, Patron et 
Methonis, con totes les soes partinenses ; Debrana, et les partinen- 
ses de Catagozino; et con les viles de Kire Herineis, dou fie de 
[ Enpereor Kiri Alexii; et con les viles de Moliveti, de Pantocra- 
tora, et de tos les autres mostiers, ou aucunes viles que sont en 
celes meesmes partinenses: ce est de Micra et de Megalli et de 
Episkepsi; ce est de la petit et de la grant partinense: Nicopala, 
con les partinenses de Arta et de Achello et de Lesianis, et de totes 
les archandries et mostiers ; la provinse de Dirachi et Arbani, con 
Cartolarato, con Glavinisa et de Bagenetia ; et la provinse de Gra- 
nina; et la provinse de Drinopoli; et la provinse de Archidri, 
Leucas et Coripho. 

Cap. LVIII. Ce est la prime partie de Mesire Ü Enpereor, da 
Porta Aurea, et Blachernals et Occidentals Steno, jusque a la 
Mieze; et de Agathopolin simillaument; et de cele meisme cite de 
Vizoi; jusque a Zurlo et Teodropoli. 

Cap. LIX. La segont partie de Mesire li Enpereor, ce est la 
provinse de Nicomidie, et la provinse de Optimati , et la provinse 
de Tharsie, et Plusiade et Metavobis, con Suochoriis et con totes 
ses partinenses; et la provinse de Peflagonie et de Vucellarii ; et 
la provinse de Neasinopü et de Pabrei, Mitilini et Delini, con 
Skiro, le quel est infra Avidum; les isles: ce est Priconiso et tota 
Yco, Istrovilla, Samos et Tinos, con Samandrakio; et la provinse 
de Pilon et de Keramon, et la provinse de Mallagini, et la provinse 


PaARTITI0 REGNI GRAECI. 495 


de Achirai, et la provinse de Atramicii et de Chliariis et de Per- 
gamis, et la provinse de Neocasti ; et la provinse de Milasi et de 
Melanudi, et la provinse de Laudochie et Meandri; con la parti- 
nense de Sanpson; et Samakii, con Contoste, Phenatis, et con 
Camizatis et totes, et con Chio. 

Cap. LX. Ce est la prime partie des pelerins. La provinse de 
Macri et de Megalli Brissi, et la partinense de Gehenna, et la cite 
de Panfili, con totes ses partinenses; et Nidimochium, con, totes 
ses partinenses; et la partinense de Kipsalis, et la partinense de 
Garelli, et la partinense de Lebucho, et la partinense de Birta, 
et la partinense de Macri et de Trianopoli, con les casaus de Bra- 
chon; et la partinense de Scifis et de Pagadi, con totes ses parti- 
nenses; et la partinense de Maditi, com totes celes que li sont sout ; 
Icaloticas, con totes celes que li sont sout: ce est Anafartis, Tui- 
saccos, Iplagia, Potamia et Aacros, con totes celes que li sont sout ; 
et la partinense de Plichoto, et la partinense de Galavaton et 
Molivoto, et la partinense de Jalocastelli, et la partinense de Siro- 
leski et de Catepanikium et de Nissa, con totes ses partinenses que 
li sont sout, et la partinense de Agriovivario. 

Cap. LXI. La segont partie des pelerins ce est: la province 
de Vindarii ; et la provinse de Verie, com cartularatis tant de Do- 
brochubisti, quant de Sthlaniza; et la partinense de Gitomacomi- 
cra; et la partinense de Platomonas; et la provinse de Monlisai 
et de Meglenon; et la provinse de Prilapi et de Pelagonie, con 
Stano ; et la provinse de Prespos, et de Dodecanisos, Ocitiolarisse ; 
et la provinse de la Blachie, con personals et monasterials que li 
pertens; et la provinse de Servion, et la provinse de Castorie, et 
la provinse de Avoleos. 

Epimetrum Il. 
Marini Sanuti Thessalica. 

Paetum Alexii III Imperatoris (pag. 246 sqq. hujus voluminis) atque 
Index Venetorum de Partitione regni Gr&ei anno 1204 faeta Thessa- 
lieam quoque medii @vi geographiam, a viris doctis, immo gramma- 
ticis, veteris solius geographi® curiosis vel gnaris, omnino neglectam 
et contemtam, multoties auget atque illustrat. Quibus opibus jam- 
maxime aecedat de eodem plane argumento alius viri Veneti, satis 
eruditi, testimonium, quem proximo seculo post, se. XIV*, seripsisse 
constat. Est is Marinus Sanutus, Torselli cognomine, qui in 


496 Paxtırıo azexı GRAECI. 


Seeretis fidelium erueis pag. 293 ed. Bongars. hec marrat (est 
epistola ejus tertia, seripta anno domini 1325): 

Nora, que habeo de Romania per hominem fide digmum et 
sciolum, qui venit de Nigropontet), sunt isa: dicit, quod 
Athenarum ducaíus*) quam plurimum est ditatus, et quod 
Catellani?), qui dominantur ibidem, acquisirerunt et tenent 
in Blachia*) Lapater*) et castra Lodorichi*) et 


') Post eaptam a Latinis anno 1204 Constantinopolin Eubóa insula (Euripas, 
Egripus, Nigripons, Negroponte medii zvi) in potestatem Venetorum, certe 
per partes, devenit; in quorum ditione seeulorum insequentium decurss 
permansit. Unde nemini dubium erit, Anonymum epistolz nostre itidem 
Venetum patria fuisse; qui, quum in Euböa versaretur, varia audierat de 
Vlaehia ( Thessalia), ubi tummaxime Hispani (Catalani) grassabantur: est 
autem Thessalie meridionalis ora Eubós insule opposita, Venetique in ista 
Thessaliz parte przter alia Pteleum (Ftelio) urbem tenebant. 

*) In historia ducatus Athenarum tres states sire dynastias distinguendas esse 
eonstat. Earum prima fuit Francogalliea (a. d. 1205 —1310); secundi 
Catalaniea sive Hispaniea (a. d. 1310.--- 1386): tertia Italiea (1386— 1460): 
Anonymi nostri notitia secundam harum dynastiarum speetat, Hispanicam. 
et quidem initia ejus. Ducatum Athenarum nuper illustravit Ho pfii libeliss: 
De historie Ducatus Atheniensis fontibus. Bonnz. 1852. 

3) Catellani (Catalani) Anonymi, Kars)avsi Cantacuzeno et Nicephoro Gre- 
gorz, Amogabari Georgio Paehymerz, primo tempore Imperatoris Grzcorum 
stipendiarii, mox ab eo dissoeiati Imperium Orientale infestabant; hine per 
Thraciam, Maeedoniam ac Thessaliam profeeti, quas terras przedando 
vastabant, adversus Franeogallos, Athenarum dominos, tendebant; quibus 
in Böotia apud Cephissum flumen debellatis Dueatum Catalanieum (Com- 
pagniam Catalanieam) in terra Attiea conditum fuisse constat. Quod evenit 
inter annos 1308 et 1310. De his, si Grecos spectas, adi Georgium Pachy- 
merem in Andronico 7, 36 (Opp. ed. Bonn. T. Il, p. 650 sq.); item Nice- 
phorum Gregoram ed. cit. pag. 244 sq.; mox Theodulum Magistrum in 
Boissonadii Aneedd. Gr. T. II, p. 188. 194. 200. 201. 212. 219. Iter horum 
przdonum per Macedoniam faetum respicit noster Sanutus in epistolis a 
Kunstmanno editis in libello: Studien über Marino Sanudo den Ältern, mit 
einem Anhange seiner ungedruckten Briefe. Monachii 1855. p. 79: Que 
(compagna Catalanorum) postmodum venit Cassandream et Agiomaniam. 
Ubi Agio Mamam legendum, prope Olynthum veterum. 

*) Blachia (Vlachia, Walaehia) est Thessalia veterum sensu lato, i. e. omnis 
terra inter Oetam Olympumque montes sita. Alibi distinguitur inter Blachiam 
magnam (Thessaliam) et parvam (Aetoliam eum Acarnauia); de quibus vide 
Thessalonicam nostram pag. 490 sq. Adde librum a Buchono editum: 
Βιβλίον τῆς Κουηχέστας pag. 39. 4. 58. 97. 115. 129. 138. 208. 262. 287. 
317. 326. Item librum ab Eodem editum: Le livre de la eonqueste, pag. 24. 


ΡΑΒΤΙΤΙΟ REGNI GRAECI. 497 


Siderocastri*), Gitonis®), Gardichie*), Donchiet9) et 


T1. 95. 123. 148. 310. 405. 407—409. Quando Catalani in Thessalia domi- 
nari coeperint, non satis liquet. Faetum hoc esse jam tum, cum a Greeis 
dissociati Grzciam meridionalem peterent Francogallos impugnaturi, vix 
euiquam eredibile videbitur. Erat enim iter illud Thessalicum satis festi- 
nanter institutum, et rapine multo similius, quam expeditioni militari. Tu 
eos in Thessaliam postea reversos putes, tum seilicet, eum Ducatum suum 
condidissent, eumque brevi post principatu Thebarum eum Böotia auxissent. 
Id quod etiam suadere videtur notitia Anonymi apud Sanutum, cui e Grzcia 
Veneta, quz ibi paulo antea acciderant, allata et nuntiata per amieum veri- 
simile nobis videtur: Sanutus autem illam epistolam anno 1325 exaravit. 
His vero tenebris Byzantini seriptores parum lucis affundunt, nisi hue trahere 
velis verba Nicephori Gregore 7, 13 (ed. Bonn. pag. 279), ubi de Joanne 
Duca sebastocratore, Thessalie dynasta, hec leguntur: ἀλλὰ τρεῖς μόνους 
αὐτῷ (Irene, Andronici Imp. filie) συνοιχῆσας ἐνιαυτοὺς ἄπαις ἀπολείπει 
τὸν βίον: ὡς ἐντεῦϑεν ἀδιαδόχον τῆς ἀρχῆς καταλειπομένης ἐκείνης διεῤῥῆχ- 
Jat τὰς ἐχεῖ χώρας xal πόλεις, καὶ τὰς μὲν προσρυῆναι τῷ βασιλεῖ μετὰ τῆς 
εἰρημένης αὐτοῦ ϑυηατρός, τὰς δ' ὑποχύψαι τισὶ τῶν ἐνδόξων τῆς 
χώρας, τὰς δὲ τοῖς ἐκ Βοιωτίας τηνιχαῦτα ἐπιδραμοῦσι 
Κατελάνοις δουλεῦσαι. Que quando revera evenerint, de eo tacere 
vides Nicephori Gregorz interpretes. Sed non ante firmatam saltem Hispa- 
norum in Attiea et Böotia dominationem ea aecidisse, Nicephorus Gregoras 
luculenter testatur. His jam adde eundem Nicephorum Gregoram 8, 6 
(psg. 318 ed. eit.): ἐν 4àp τούτῳ τῷ χρόνῳ τέϑνηχε piv ὁ χράλης Σερβίας" 
τέβνηχε δὲ ὁ τῶν Βουληάρων, ὁ Σφενδοσϑλάβος" πεφόνευται δὲ πρὸς τοῦ 
ἀνεψιοῦ, χόντου Κεφαλληνίας, 6 τῶν Αἰτωλῶν xxi ᾿Αχαρνάνων δεσπότης" 
προσετεϑνήχει δὲ xal ὁ τῶν Θετταλῶν ἡηεμονίας τελευταῖος διάδοχος, 
6 τῶν ᾿Αγηελωνύμων ἀπόηονος, Svütoslabum Bulgarum anno domini 1322 
decessisse constat (Engel in Fortsetzung der Allg. Welthistorie, Parte 49, 
pag. 439). De Joanne Angelo Duca Comneno, Thessalise dynasta, adi Du- 
Cangium in Famil. Byz. p. 210 ed. Paris. (pag. 172 ed. Ven.). — Anno 1321 
Catalanos Thessali; imminuisse Cantacuzenus testatur 1, 17 (T. I, pag. 85 
ed. Bonn.). 

5) Lapater est depravatum ex Patra, Patr: (Neopatra, νέαι Πάτραι, 
Turearum Padraschik), que fuit urbs Aenianum sub Oeta monte, coll. 
Thessalonica nostra pag. 393. Adde Symbolas eritieas (Comment. Il. Explic. 
nr. 96). Et syllaba la sive articulus more geographie ®vi medii cum ipso 

nomine conerevit, ut mox in voce Trieala, coll. Thessaloniea pag. 482 sq., 
ubi nubem exemplorum congessimus, 

6) Lodorichi (Lödorichi) est Λοιδορίκιον Indieis episcopalis Leonis Sapien- 
tis (si quidem lectio sana), Laoniei Chaleoeondylie ed. Bonn. pag. 319, 10. 
441, 20. Λεωδορίχιον (si quidem lectio ibi sana). Nostrum loeum in Locride 
deprehendit Britannus Leakius (Trav. in North. Greece II, 597), scribens 
Lidhoriki (sic). Sie fuerit e meridie Patrarum sita in ipso Oeta. 

Fontes. XII. 32 


498 PanTiTIO REGNI GRAECI. 


Ferselle!). Et (1. Est) quidam Graecus, qui tenet castrum de Latri- 
chala*) et Castorie?), et plura alia atque terras. Est etiam 
alter Grecus, qui Signorinus*) nominatur, qui tenet castrum 
de Sannicolo de Custinni*) super flumine Solombrie*), 


Τὴ Siderocastrum nostri loei apud seriptores Grzeos nondum deprehen- 
dimus. Quiere hune loeum prope Patras et Lódoricium. Forsitan significan- 
tur angustie, quzdam inter Boeotiam et Patras, in terra Loerorum, nomine 
Sideroporta, que Buchoni sententia, quem citat Kunstmannus l. e. p. 45. 
not. 66. 

5) Gitonis est Zitonis (Zitunii), i. e. Lamie veterum, ut vulgo videtur. 
De hae quoque urbe vide nostram Thessalonicam pag. 489. 

*) Gardichie est Cardiei® (Gardiei®), prope Zitunium, ut videtur, coll. 
Thessaloniea pag. 493 —495. Aliis in Pindo qusrenda videbitur, coll. Livre 
de la Conqueste ed. Buchon. pag. 408. 

1?) Donebie corrupit librariusex Domochis, Thaumaci veterum, Domo eo 
nostri :evi, eoll. Symb. erit., Comment. II. Explie. nr. 44. 45. 

1) Pro Ferselle scribi certe debebat Fersallz, Pharsalze, Pharsali vete- 
rum. Szpiusque Domoeus et Pharsalus junguntur, coll. Symb. eritt. l. e. — 
Et hee quidem Catalanorum Thessaliea ditio fuit, que maxime marginem 
terre meridionalem spectasse videtur (eirca Helládam flumen), eum pars 
Thessali longe major aliis paruerit, coll. seqq. Neopatram vero prinei- 
palem eorum ibi urbem fuisse statuimus; et nostro quoque sevo Neopatre 
Ducatus titulo reges Hispaniz uti dieuntur (Hopf, 1. c. pag. 93). 

*) Apud Anonymum Sanuti sequuntur ditiones dynastarum Gr&eorum, de 
quibus Nicephorum Gregoram supra loeutum vides I. e. Nomina singulorum 
horum principum nune maxime nos latent. — Latrichala est Tricala, 
Tricca veterum, coll. Symb. eritt., Comment. II. Explie. nr. 43. 

) Castoria in Macedonia occidentali quzeri debet, apud laeum cognomi- 
nem, coll. Via nostra Egnatia, Comment. I, pag. 43. Atque alibi quoque 
Castoria eum Trieala jungitur, coll. Chaleoeondyla pag. 29, 1 ed. Bonn.: 
Kai τὰ àpgl Toiv» (1. Tpixunv) καὶ Καστορίαν. 

*) Signorini nomen italice sonat, non grece, eum tamen ipse vir Grecus 
dicatur. Intellexit Noster forsan nomen dignitatis pro ipso hominis nomine 
gentilitio, si quidem dicebatur δεσπότης, σεβαστοχράτωρ, vel similiter. 

5) Hujus loei nomina misere depravata esse patet. Utut tamen de his legendi 
monstris statuas, certum tamen videtur, Anonymum non de duobus eastris 
loqui, sed de uno castro, et quidem in ipsis Penei (Salambrie) fluvii fauei- 
bus posito. Ergo pro insano Sannicolo de Custinni lege San 
Nicolo de Lieostomi (Lyeostomo). Urbiumque medii svi unam alte- 
ramque sie nominatam et signifieatam fuisse scimus, ut Saneti alicujus 
nomen primo loeo poneretur, urbis secundo. Sie dicebatur S. Joannes 
Acconis (Accon, Ptolemais); S. Georgius Abydi (Abydus, Avido) cett. 
Ipseque sanetus Nicolaus variis locis przeponebatur, e. g. Venetorum insulz 





PanTiTi0 REGNI GnAECI. 499 


in contrata Achili@'), et castra alia atque terras: et isti duo 
Greci tenent?) cum Imperatore. Est etiam quidam Grecus tertius, 
qui vocatur Missilino?), quitenet castrum del Castri*) et de Lico- 
nia>); et videtur, quod iste contraxerit parentelam cum Catellanis, 
eo quod tradidit sororem suam in uxorem marescalco Catellano- 
rum : et videtur, quod fecerit ei fidelitatem, non tamen, quod in ejus 
manibus se sic ponat. Veneti habent unum castrum juxta mare in 
Blachia, nomine Fetenli*), quod de bona voluntate et sua licentia 
reliquit eis Imperator Grecorum, qui (l. quia) obtinuissent eum 


‘) 
" 


" 
ν᾽ 


Ὁ 


5} 


— 


hodiern® Lido, que medio svo audiebat S. Nicolaus de Litore. Neque 
aliter Barium, Italie inferioris urbs maritima, sanctus Nicolaus de 
Bario dicebatur, collato Libro de la conqueste p. 193 ed. Buchon. (à Saint- 
Nicolas de Bar), quod item habet Βιβλίον τῆς Κουηχέστας p. 208 ed. Buch. 
(^X τὸν aq». Νιχόλαον ᾿ς τὸ Μπάρ). Idemque Barii nomen diu ante Hispa- 
nus Benjamin Tudelitanus habet secundum novam libelli editionem Ashe- 
rianam (I, p. 45; II, p. 33); de eujus Itinerarii loco vide Thessalonicam 
nostram p. 478 sq. Adde Wilken. Kreuzz. T. V, p. 307, not. 61. — Lyco- 
stomii oppidum in Thessalia medii svi ad ipsum Peneum inferiorem inve- 
nitur, coll. Thessaloniea pag. 89 sq. 
Pro Solombris diei debebat Salambris (Salamvrie), quod Neo- 
Gre&eis est nomen Penei fluminis. 
Contrata Achili® est patria Achills (Achillis), sive terra circa 
Ossam et Pelion montes. Achillis vero, herois Thessaliei, memoriam nee 
Byzantini seriptores prietermittunt, eoll. Georgio Paehymere in Michaele 
Paleologo 1, 30: Τοὺς ηὰρ τὸ παλαιὸν “Ἕλληνας, obs ᾿Αχιλλεὺς ns, Meya- 
λοβλαχίτας καλῶν (καλουμένους) ἐπεφέρετο. 
Tenent, i. e. partes ejus sequuntur. 
Missilino depravatum est ex Melissino (Melisseno). De nobili familia 
Melissenorum eonsule DuCangium in Fam. Byz. ed, Paris. pag. 173, ed. Ven. 
pag. 1455, Buchon, ποῦν. rech. hist. T. II. 1843. ibique tabulam geneal. IV. 
Loeum Castri in media fere Thessalia quere, coll. Cantacuzeno T. I ed. 
Bonn. p. 473, 21: Εἷλε δὲ τὸν Γόλον (Volo) καὶ Καστρὶν xai Λυχύόστομον, 
πολίσματα αὐτῆς (Thessalie). De hoc Castri oppido alia vide in Thessalo- 
niea p. 61. Varios huius nominis pagos hodierna Thessalia habet, coll. 
indice libri Leakiani (Travels in North. Greece). 
Lieonia quoque forma suspecta esse videtur. An est decurtatum ex 
Lyeobunia? Ea certe forma magis Byzantine sonat, — Ibidem observan- 
dus usus italieus articuli del. 
Fetenli depravatum videtur ex Ptelei, qus fuit urbs maritima Ach®o- 
rum Thessalicorum prope Zitunium (Lamiam), et quidem Eubös opposita. 
De Pteleo (hodie Ftelio) adi Leak. I. c. T. IV, p. 341. lbi igitur Hispani 
Venetis graves molestique fuisse videntur, ut alibi in Thessalia cett. 

32* 


500 PanTITIO REGNI GRAECI. 


aliter Catellani. Deus misit hanc pestem*) patrie Blachie 
supradicte, quia ipsa miserat quoddam genus, Albanensium gentis 
nomine, in (anta quantitate numerosa; qu@ gens omnia, que erant 
extra castra, penitus destruxerunt, tam eorum, quam (l. que) 
Catellanorum fuerunt, quam etiam eorum, que tenebantur a Gre- 
cis; et ad praesens consumunt et destruunt taliter, quod quasi 
nihil remansit penitus extra castra. Catellani et Graci fuerunt 
quandoque simul ad expellendum Albanenses illos; sed nullatenus 
potuerunt. Dicitur etiam, quod Albanenses illi volebant recedere a 
patria supradicta, scilicet Blachie. Quibus recedentibus occurre- 
bant alii ejusdem gentis plurimi, dicentes illis: quare hinc 
receditis? Responderunt: quia non potuimus hic 
aliquod fortilitium obtinere. Quibus illi addierunt (1. adie- 
cerunt) dicentes: nolite hoc facere, quia multis cum 
uroribus et filiis in vestrum adjutorium huc veni- 
mus; et ideo omnes simul ad partes Blachie redea- 
mus. Et sic omnes pariter sunt reversi. Istam invasionem Alba- 
nensium utilem fore reputo illis, qui confines sunt Catellanis 


1) Pestem Thessali® Catalanos Anonymus dieit, opponens illis alteram ejus- 
dem terrz pestem, Albanenses ; qui, ne Catalani nimis ibi augeantur erescant- 
que, suis vastationibus effeeisse dicuntur. Albanenses Thessalicos ejusdem 
plane zvi (sec. XIV) attigit Cantaeuzenus 2, 28 (ad ann.1333. Opp. ed. Bonn. 
T. I. p. 474); seculum anterius respicere videtur Chalcocondyle locus clas - 
sieus libri IV (p. 209, 16 ed. Bonn.): 'AXfavoi δὲ ὡρμημένοι ἀπὸ "Ezt- 
δάμνον, xal τὸ πρὸς ἔω βαδίξοντες, Θετταλίαν re ὑπηηάγοντο σφίσι xai τῆς 
μεσογαίου Μαχεδονίας τὰ πλέω, ᾿Αρηυροπολίχνην τε xai Καστορίαν. Quod 
brevi post captam a Latinis Constantinopolin evenisse, vero haud absimile 
nobis quidem videtur; quanquam de his libri editi silent, Eodem tempore 
(seeuli XIII initio), quum in Epiro cum Acarnania atque Aetolia plures Grz- 
corum dynaste dominia sibi aequirerent, Albanenses quoque cum aliis 
ibidem stirpibus de libertate recuperanda cogitasse putabis. Ita factum 
esse videtur, ut primum in ipsa Epiro, sua se. patria, jugum aliorum exeu- 
terent; deinde vieinam Acarnaniam eum Aetolia, mox etiam Thessaliam cum 
Macedonia invaderent; postremo Atticam eum Morea (Peloponneso) atque 
insulis quibusdam sui juris facerent. Hune expeditionum Albanensium eur- 
sum et ordinem fuisse conjicimus, quamquam clara de his histori: testimonia 
hactenus desiderantur. Confer de his erudite agentem Fallmerayerum 
in Gesch. der Halbinsel Morea, T. Il, p. 240—203. Catalanorum res Thes- 
salicas Kunstmannus attigit 1. e, p. 45 sq., qui vir doetus seite allegat 
Cantacuzenum I, 17 (T.I, p.85 ed. Bonn.), ubi de Catalanis (ad annum 1321) 
agitur, Thessalie tum imminentibus. 


Barouinı IMPER. EPIST. AD Innoc, II. 501 


predictis. Qui quidem Catellani, si non habent laborem et exer- 
citum extrinsecum, nimis efficerentur divites in gravamen et tedium 
vicinorum. Et ideo bonum est ad presens, caute pericula pre- 
videre. Nam felix est, quem faciunt aliena pericula 
cautum. 

Idem Marinus Sanutus in Secretis fidelium erucis ed. cit. p. 68: 

Item ex Blachia haberi possent (l. posset) frumentum aliaque 
pinguedo*); a portu Amiro?) portuque Mithriade?) atque 
Lade*) in magna quantitate, si ad statum reduceretur pristinum, 
eo, quod ipsa consumta fuit a comite Brenensi, dum societatis 
Catelanorum dominium obtinebat. 


CXXII. 
Litere Balduini Imperatoris ad Papam. 


Significat ei, quo modo Constantinopolitanum Imperium occupatum 
sit a Latinis. 
A. d. 1204. 

Innoe. III epist. lib. VIT, ep. CLII, ed. Bréquigny T. Il, 
pag. 570. Raynald. l. e. $. 6—19. 

Eiusdem plane argumenti epistolam dedit Balduinus ad Capitulum 
Cistereiense, quam nuperrime prodidit Buchon in recherches et 
matériaux pour servir a une histoire de la domination francaise en 
Orient. II part. p. 102 sq. (Paris MDCCCXL), ubi reete monet: „I 
n'y a d'autre difference dans les deux lettres que les complimens 
du commencement et de la fin“. Utramque chartam eontinet Recueil des 
historiens de la France T. XVIII, p. 520—524. Consimilem plane nar- 
rationem exhibuit idem Imperator in epistola ad Adolfum, Coloniensem 


1) Dietio apud Sanutum crebra, i. e. abunde, affatim, germanice: und 
anderes die Fülle. 

3) Amiro est Armiro, Halmyro veterum, Volo medii svi, ut quibusdam vide- 
tur. De ea vide Thessalonicam nostram pag. 495. 

8) Mithriade est Demetriadz (Demetriadis), prope Armirum, ad sinum 
Volo, coll. Thessalonica, Prolegg. pag. LXXXVII. 

Ὁ) Etiam Lade suspicionem movet. Namque hujus soni vocem in Grecia Europea 
nullibi deprehendimus. Requiritur portus aliquis in sinu Volo, vel inter 
ostia Sperchei (Helládz), Eubóam et sinum Volo. Quod ultimum si pla- 
euerit, leges Helladz, vel Lithads. Sunt autem Lithade (Lichades) 
parve quedam insule in litore boreali Eubós, ex adverso ostiorum 
Sperchei, coll. Leak. l. e. II, 177. 


502 BarpviNi Imper. EPIsT. AD Innoc. III. 


Archiepiseopum apud F reheru m, Germanicarum rerum script. p. 271 
(ed. Franeof. a. 1600), ex annalibus Godofredi Monachi, qui his verbis 
litteras ipsas commentatur: „qualiter autem Tirsachio (Kyr Isaaeio) 
mortuo Alexius, se ab eis alienaverit et mala pro bonis reddiderit, 
et quomodo ab eis capta civitate Baldewinus Comes Flandrie in 
Imperatorem sublimatus sit, per hanc epistolam, quam idem Comes 
Adolfo Coloniensi Archiepiscopo transmisit, cognosci potest. Epi- 
stola“. Paueis quibusdam locis ex hae relatione emendationem 
subministrari lieuit. — Cfr. Wilken. l. e. V, p. 234 et porro s:epius. 

Sanetissimo in Christo patri et domino carissimo, Inno- 
centio, dei gratia summo Pontifici, Balduinus, eadem gratia 
Constantinopolitanus Imperator et semper Augustus, Flandren- 
sis et Hainoniae Comes, miles suus, cum devota semper obse- 
quii voluntate oscula pedum. 

Cum paternae sollicitudinis zelo et nostrae congregationis 
in id ipsum amore speciali, quae cirea nos aguntur, Sanctitas 
vestra scire desideret, seriatim vobis declarandum esse deere- 
vimus, quam mira cirea nos usa est /si(?] divina clementia 
novitate, quamque non nobis quidem, sed nomini suo gloriam 
dederit, omnibus seculis admirandam. Mirabilibus ejus circa nos 
semper mirabiliora suecedunt, ut etiam Infidelibus dubium esse 
non debeat, quin manus Domini operetur haec omnia, cum nihil 
a nobis speratum aut provisum ante contigerit; sed tunc demum 
nova nobis Dominus procuravit auxilia, cum nihil humani vide- 
retur superesse consilii. 

Et quidem, si bene meminerimus, per literas paternitati 
vestrae transmissas nostri progressus et status narrationem eo 
usque deduximus, ut urbe populosa capta violenter a paucis, 
tyranno fugato ac filio Isachii Alexio coronato, mora nostra 
promissa foret et ordinata per hiemem, ut potenter obruerentur, 
si qui resistere viderentur Alexio; et nunc breviter narranda 
suscipimus, quae circa nos postea contigerunt, & /eo?7 prae- 
notato, quod, sieut non opera hominum fuere, sed Dei, quae 
Graecis intulimus, ita non hominum opera fuere, sed daemonum, 


BarpuiNi Imper. EPisT. AD Innoc. Ill. 503 


quae eum Imperatore novo Graecoque per omnia Graecia nobis 
ex perfidia consueta retribuit. 

Nos siquidem, ne discordiae inter nos et Graecos fomitem 
ministraret moribus nostris adversa barbaries, de civitate exeun- 
tes ex adverso civitatis interjacente portu ad preces Imperatoris 
castra posuimus; et ex insperato seu innata malitia, seu Grae- 
corum seductus perfidia animo recedit a nobis, eui tanta bene- 
ficia contulimus, Imperator, et in omnibus, cum patre Patriarcha 
et mole nobilium, nobis promissis perjurus et mendax tot 
incurrit perjuria, quot nobis praestitit juramenta. Unde nostro 
tandem destitutus auxilio praelia contra nos meditatur incassum, 
et navigii, quod eum adduxerat et sublimaverat ad coronam, 
procurat incendia; sed voto tam erudeli Deo non protegente 
fraudatur. Fit pars sua per euneta deterior, et hominum suorum 
caedes, incendia et rapinae proveniunt. Imminente foris pugna 
intus timoribus eoaretatur, Imperatorem ei aemulum parantibus 
Graecis, ea occasione captata, quod nullum ad auxilium nostrum 
deberet habere confugium. 

Cumque eidem evadendi spes unica restaret in nobis, 
juratum sibi quemdam, Mareulfum nomine, sanguine sibi pro- 
pinquum, de quo pro benefieiis impensis super omnes alios 
confidebat, mittit ad exercitum nostrum, qui Blakernae palatium 
nobis sub [mperatoris et suo juramento promittit in obsidium, 
donee nobis cuncta promissa reddantur. Accedit ad palatium 
recipiendum nobilis Marchio; illudit Alexius Marchioni, et quos 
jam nobis dederat, spretis obsidibus, consueta perjuria non 
veretur. Nocte inseeuta Marculfus, domino suo perjurus et 
nobis, Graecis reddendi nobis palatii revelat areana, atque ex 
hoe in perpetuum eis eripi libertatem, et ad hoe modis omnibus 
veniendum esse declarat, nisi dejiciatur Alexius. Cujus proditio- 
nis merito tertius in urbe Imperator attollitur; in dominum 
dormientem et rei nescium sacrilegas mittit manus, eumque 
carcere tetro concludens, tertium Nicolaum quemdam, qui apud 


504 BarpuiNi IurEn. Erıst. AD IxNoc. Ill. 


sanetam Sophiam imperiales infulas noviter usurparat, traditum 
sibi Graecorum, qui eum ereaverant, proditione, rursus inear- 
cerat, mortuoque postmodum Isachio, qui animum filii sui a nobis 
prae omnibus, ut dieebatur, averterat, aeclamante clero Grae- 
corum et populo, ut de terra tolleremur, in brevi, tantum san- 
guinem nostrum sitientibus Graecis, praelia contra nos proditor 
jam dietus instaurat, urbem machinis et propugnaculis munit, 
quorum similia nemo viderit /riderat?] unquam. Cumque murus 
mirae latitudinis, lapidibus minutis coementoque tenacitatis et 
firmitatis antiquae constructus, in altum valde consurgens turres 
haberet amplissimas, pedibus eireiter quinquagenis, paulo plus 
minusve, distantes; inter quaslibet duas a parte maris, quo noster 
timebatur assaltus, turris lignea erigitur super murum, statio- 
nibus tribus aut quatuor multitudinem continentibus armatorum. 
Nihilominus etiam inter quaslibet duas turres seu petraria seu 
mangonellus erigitur. Turribus autem supereriguntur ligneae 
turres altissimae stationum sex, superque supremam stationem 
adversus nos porriguntur scalae, appodiationes ex utraque parte 
et propugnaeula continentes, paulo minus excelsis sealarum 
capitibus, quam /quantum?] jacere in altum posset arcus a 
terra. Murum etiam ipsum murus cireumeingit inferior duplex- 
que fossatum, ne muris ulla applieari possent ingenia, sub quibus 
valerent latitare fossores. 

Interim terra marique nos temptat perfidus Imperator, nos 
semper Domino protegente et suos frustrante conatus. Nam 
praeter ordinationem nostram ad praedam vietualium proeul 
exeuntibus nostris, usque ad mille animas hominum pugnatorum, 
Imperator oecurrit in multitudine gravi, primoque congressu 
dissipatur omnino, caesis captisque non paucis, sine damno 
nostrorum; fuga ignominiosa consulens sibi clypeum abjieit, 
arma deponit et nostris vexillum*imperiale dimittit, nobilemque, 
quam sibi praeferri faciebat, iconiam [i. e. iconam], quam ordini 
Cisterciensi nostri dedicavere victores. 


BarnpviNi [MPER. EPIST. AD Innoc. IN. 505 


Iterato navigium nostrum flammis aggreditur, intempestae- 
que noctis silentio sedecim suas naves incensas, velis in altum 
expansis et inferius colligatis ad proram, flante fortiter austro, 
nostras mittit in naves; sed Domino faciente, eum multo nostro- 
rum labore, eustodimur indemnes, et ardentibus navibus elavis 
infixis eathenis haerentibus, nostrorum remigio trahuntur in 
pelagum, et ab imminenti(s) mortis periculo a Domino liberamur. 

Nos igitur terrestrem eum provocamus ad pugnam, et 
ponte atque amne transmisso, qui exercitum nostrum separabat 
a Graecis, cuneis ordinatis ante portam diu stetimus regiae civi- 
tatis et palatii imperialis, quod Blakerna nuncupatur, in nomine 
Domini, agmina Israel praecedente eruce vivifiea, parati ad 
praelium Graecos excipere, si eis placuisset exire; et quidem 
pro militiae exereitio exeuntem nobilem quemdam nostri pedites 
trueidarunt. Sic in castra reversi terra marique saepius provo- 
eamur; sed dante Domino semper ae triumphaliter obtinemus. 

Mittit ad nos pacis fietae legatos perfidus incubator Imperii, 
postulat et obtinet eum Duce colloquium. Cumque eidem Dux 
magnanimus objecisset, quod nulla eum eo pacis posset esse 
securitas, qui dominum suum carcere conclusisset, postposita 
jusjurandi religione et fidei ac foederis inter quantumlibet infi- 
deles firmiter obtinentis /obtinendi?], et ipsi praeripuisset 
Imperium, eidemque bona consuleret fide, ut dominum suum 
restitueret et humiliter veniam postularet, nostras etiam pro se 
promitteret preces, et quod cum eodem domino suo misericor- 
diter, si vellet, agere deberemus, ac quiequid contra nos egerat 
venenose, si rediret ad animum, imputare vellemus aetati lap- 
suive consilii, ille vana verba subintulit, quia, quae responderet, 
rationabiliter non haberet. Obedientiam autem Romanae Eecle- 
siae et subventionem Terrae sanctae, quam juramento et seripto 
Imperiali firmarat Alexius, adeo refutavit, ut vitam amittere 
praeeligeret Graeciamque subverti, quam quod Latinis Pontifi- 
cibus orientalis Ecclesia subderetur. 


506 Barpciwi Imre». erıst. AD [xxoc. IIL 


Noete igitur insequenti dominum suum latenter laqueo 
suffocat in earcere, cum quo ipsa die prandium sumpserat Judae, 
et elava ferrea, quam tenebat in manu, latera morientis et costas 
inaudita crudelitate eonfringit, easuque vitam, quam laqueo 
extorserat, eonfingit ereptam, ae imperiali sepultura concessa, 
propalatum omnibus scelus funeris honore dissimulat. 

Sie nobis hiems tota perfieitur, donec navibus nostris scalis 
aptatis et instrumentis bellicis praeparatis, nos et nostra reci- 
pientes in navibus, V. [dus Aprilis, hoe est feria sexta ante 
passionem Domini, unanimiter pro honore sanctae Romanae 
Ecclesiae et subventione Terrae sanetae, navali praelio invadi- 
mus civitatem, et ea die, /non?] sine multo tamen nostrorum 
sanguine, fuimus tanta perpessi, ut inimieis nostris in oppro- 
brium verteremur, quorum ea die pars fuit per cuneta superior, 
adeo ut traeta in terram Graecis compelleremur belliea nostra 
machinamenta relinquere et infecto negotio ad ripam redire 
cogeremur adversam, ea die, ut videbatur, inutiliter. fatigati. 
Conturbati ergo plurimum et eonterriti, sed demum in Domino 
roborati, definito consilio rursus instauramur ad pugnam, et 
quarto die, IL. Idus Aprilis, hoe est feria seeunda post passionem 
Domini flante borea rursus applicamur ad muros, scalis navium 
scalis turrium applieatis, cum multo labore nostrorum, permul- 
tum resistentibus Graecis. 

Sed ex quo cominus gladios sensere nostrorum, non diu 
belli anceps duravit eventus. Duae siquidem naves pariter colli- 
gatae, quae nostros episcopos, Suessionensem videlieet et Tre- 
censem, deferebant, quarum erant insignia Paradisus et Pere- 
grina, primae scalis suis scalas turrium attigerunt, et felici 
augurio peregrinos pro Paradiso certantes hostibus admoverunt. 
Prima muros obtinent vexilla Pontifieum, ministrisque coelestium 
secretorum prima conceditur de coelo victoria. Irruentibus 
igitur nostris cedit, Domino jubente, multitudo infinita perpaucis, 
et propugnacula relinquentibus Graecis nostri audacter militibus 


BarpuiNi IurEn. EPIST. AD Innoc. lll. 507 


portas aperiunt; quorum eum Imperator, qui non proeul a muris 
in tentoriis stabat armatus, conspicaretur ingressum, statim 
tentoria dereliquit et fugit; nostri eaedibus occupantur, civitas 
capitur populosa, recipiuntur in palatiis imperialibus, qui nostro- 
rum enses effugiunt, multaque caede facta Graecorum nostri 
sese recolligunt, advesperascente jam die arma fessi deponunt, 
de assultu palatiorum in erastino traetaturi. 

Suos recolligit Imperator et erastinam hortatur ad pugnam, 
asserens, quod nostros in potestate nunc habeat intra murorum 
septa conclusos; sed nocte latenter dat terga devictus. Quo 
comperto Graecorum plebs attonita de substituendo Imperatore 
pertraetat, et dum mane faeto ad nominationem cujusdam Con- 
stantini proeedunt, pedites nostri non expectata deliberatione 
majorum ad arma prosiliunt, et terga dantibus Graecis fortis- 
sima et munitissima palatia relinquuntur, totaque in momento 
civitas obtinetur. Diripitur equorum innumera multitudo, auri 
et argenti, sericorum pretiosarumque vestium atque gemmarum 
et omnium eorum, quae ab hominibus inter divitias computan- 
tur, tam inaestimabilis abundantia reperitur, ut tantum tofa non 
videretur possidere Latinitas; et quae admodum pauca negave- 
rant, euneta nobis divino judicio reliquerunt, ut secure dicamus, 
quia majora hiis mirabilia cirea bellorum casus nulla unquam 
narret historia, ut impleta prophetia manifeste videatur in nobis, 
quae dicit: persequetur unus ex vobis centum alienos; quia, si 
inter singulos victoriam partiamur, quilibet ex nostris non pau- 
ciores quam centum & faut] obsedit, & faut] vicit. 

Nune autem non nobis victoriam usurpamus, quia salvavit 
sibi dextera Domini, et brachium virtutis ejus revelatum est in 
nobis. A Domino tantum factum est istud, et super omnia mira- 
bilia mirabile est in oculis nostris. Ordinatis igitur diligenter, 
quae disponenda rerum poscebat eventus, ad electionem Impe- 
ratoris unanimiter et devote procedimus, et omni ambitione 
seclusa eum sex Baronibus Venetorum, venerabiles viros, 


” 


508 BarpviNi ImPper. ΕΡΙ5Τ. AD Innoc. Ill. 


episcopos nostros, [videlicet] Suessionensem et Halberstatensem, 
Trecensem dominumque Bethleemitanum, qui a partibus trans- 
marinis auctoritate apostolica nobis fuerat delegatus, Acconen- 
sem electum abbatemque Lucedii, Imperatoris nostri sub Domino 
constituimus eleetores'). Qui oratione praemissa, ut decuit, 
dominica , Misericordia Domini* personam nostram, quod a nostris 
meritis procul erat, unanimiter ae solemniter elegerunt, divinis 
laudibus clero et populo pariter acelamante ; sequentique domi- 
nica, qua „Jubilate“ cantatur, praecipiente apostolo Petro Regem 
honorari, eique obediri quasi praecellenti, et evangelio nun- 
tiante, guod gaudium nostrum nemo tollit a nobis, cum ingenti 
honore atque tripudio, more etiam suo applaudentibus Graecis, 
ad honorem Dei et sanctae Romanae Ecclesiae ac subventionem 
Terrae sanctae gloriose coronatum, ad Imperii fastigia Deo et 
hominibus amabiles patres, memorati Pontifices, cum universo- 
rum applausu et piis laerymis sublimarunt. 

Aderant incolae Terrae sanctae, ecclesiasticae militaresque 
personae, quorum prae omnibus inaestimabilis erat et gratula- 
bunda laetitia, exhibitumque Deo gratius obsequium asserebant, 
quam si civitas saneta Christianis esset cultibus restituta, cum 
ad confusionem perpetuam inimicorum erueis sanetae Romanae 
Ecclesiae terraeque Hierosolymitanae sese regia civitas devo- 
veret, quae tamdiu jam potenter adversaria stetit et contradixit 
utrique. Haec est enim, quae spurcissimo Gentilium ritu, pro 
fraterna societate, sanguinibus alternis ebibitis, cum infidelibus 
ausa est saepius amicitias firmare ferales, et eosdem mamilla 
diu laetavit uberrima, et extulit in superbiam seculorum, arma, 
naves et vietualia ministrando. Quid e contrario fecerit pere- 
grinis, magis edocere suffieiunt in omni Latinorum gente exem- 
pla, quam verba. Haec est, quae, in odium apostolici culminis, 


!) Huius electionis processum belle enarrat Geoffroy de Ville-Har- 
douin cap. 136 et sqq. 


BaLouını Impenr. ΕΡΙ5Τ. AD Innoc., Ill. 509 


apostolorum prineipis nomen audire vix poterat, nec unam eidem 
inter Graecos Ecclesiam concedebat, qui omnium Ecclesiarum 
accepit ab ipso Domino principatum. Haec est, quae Christum 
solis didieerat honorare pieturis, et inter ritus nefandos, quos 
sibi, spreta scripturarum auctoritate, confinxerat, etiam lavaeri 
salutaris plerumque facere praesumebat iterando jacturam. Haec 
est, quae Latinos omnes non hominum nomine dignabatur, sed 
canum, quorum sanguinem effundere pene inter merita reputa- 
bant, nec ulla poenitentiae satisfactione pensabant laici mona- 
chive; penes quos, sacerdotibus spretis, tota ligandi atque 
solvendi consistebat auctoritas. 

Haee et hujusmodi deliramenta, quae epistolaris explicare 
non valet angustia, impletis iniquitatibus eorum, quae ipsum 
Dominum ad nauseam provocabant, divina justitia nostro mini- 
sterio digna ultione percussit, et expulsis hominibus Deum odien- 
tibus et amantibus sese, terram nobis dedit omnium bonorum 
copiis affluentem, frumento, vino et oleo stabilitam, fruetibus 
opulentis [opulentam?], nemoribus, aquis et paseuis speciosam, 
spatiosissimam ad manendum, et cui similem non continet orbis 
aére temperatam. 

Sed nec in hiis desideria nostra subsistunt, nec ab hume- 
ris nostris sustinebimus vexillum regale deponi, donec terra ipsa 
incolatu stabilita nostrorum partes debeamus invisere transma- 
rinas, et Deo dante propositum peregrinationis explere. Spera- 
mus enim in domino Jesu, quod, qui coepit in nobis opus bonum 
ad laudem et gloriam nominis sui, inimicorum erueis depres- 
sionem perpetuam perficiet, confirmabit solidabitque. 

Paternitatem igitur vestram propensius exoramus et obse- 
eramus in Domino, ut gloriae hujus atque vietoriae et spei 
praeoptatae, eujus ostium magnum nobis apertum est, principes 
esse velitis et duces, vestrisque temporibus et operibus aseri- 
batis decus aeternum, quod absque ulla dubitatione vobis con- 
tinget, si apostolieae sanctitati devotos, vestri praecipue incolas 


510 BaLoumnı IMPER. EPIST. AD Innoc. IIl. 


Occidentis, nobiles et ignobiles, cujuslibet conditionis aut sexus, 
eisdem desideriis accensos, ad veras immensasque divitias 
capescendas temporales pariter et aeternas salutaribus monitis 
accendatis, proposita venientibus omnibus apostolica indulgentia, 
nobis et Imperio nostro aut temporaliter aut perpetuo fideliter 
servituris. Universis enim, Deo dante, suffieimus, quos nobis 
Christianae religionis zelus adduxerit; universos volumus simul 
et possumus seeundum status suos varietatemque natalium et 
augere divitiis, et honoribus ampliare. Specialiter autem Deo 
amabiles Ecclesiasticos viros, cujuslibet religionis aut ritus, sol- 
lieitudo vestra paterna potenter inducat, ut ad idem populum 
praedicationibus publicis et potentibus verbis accendant et 
exemplis edoceant, catervatimque et ipsi venire festinent in locis 
amoenissimis et uberrimis, non jam in sanguine, sed in multa 
libertate et pace omniumque bonorum affluentia Ecclesiam plan- 
taturi, salva semper, ut decet, suorum canonica licentia Prae- 
latorum. 

Ad laudem etiam et gloriam Redemptoris et sanctitatis 
vestrae perpetuum decus utilitatemque praecipuam generalis 
Ecclesiae pertinere credentium nullus ambigeret, si in civitate 
Constantinopolitana veteribus honorata conciliis vestra paterni- 
tas generale concilium eonvocaret, beatissimae personae vestrae 
praesentia eonfirmandum, novamque Romam veteri couniret 
sanctionibus saeris et perpetuo valituris. Jam enim ad conci- 
lium Graeciam rebellem vos invitasse didicimus, quasi quae nunc 
videtis tempora praesignando, licet sive pro rebellione Graeco- 
rum, sive pro utilitatibus mundi et variis occupationibus interim 
videamini distulisse. 

Eece nune tempus acceptabile, Pater sancte; ecce nune 
dies salutis. Cogitasse videtur Dominus temporibus vestris cogi- 
tationes pacis, qui scabellum pedum vestrorum vestros posuit 
inimicos. Canite, quaesumus, tuba sacerdotali in Sion, aman- 
tissime Pater, vocate coetum, congregate populum, eoadunate 


BarpuiN: ImPpen. ΕΡΙ5Τ. ap [xNoc. Ill. 511 


senes et sugentes ubera, sanctificate diem acceptabilem Domino, 
diem stabiliendae unitatis et pacis, et quam ad Dominum custo- 
dimus, nostrae fortitudinis eonfirmandae. Quantumlibet enim 
insufficientes simus ex nobis, sperare audemus in Domino, quod 
gaudium Domini sit fortitudo nostra ad evacuandum scandalum 
erueis, et subjiciendam in terris omnem adversariam potestatem, 
erigentem se adversus Dominum et adversus Christum ejus. 

Recordamini, Pater sanete, cathedrae vestrae sessorum, 
quorum in coelo gaudent animae, et in terris vivit gloriosa 
memoria, Johannis, Agapeti et Leonis et aliorum, qui ex variis 
causis Constantinopolitanam leguntur Ecclesiam praesentialiter 
visitasse, sicut in apostolicis eontinetur archiviis; et invenietis 
manifeste, si nos, qui asserunt se legisse, non fallunt, quod pro 
causis longe minoribus eorum quilibet adventarit. 

Si quidem') ex ardenti desiderio, ultra quam decet, ingerimus, 
ex benignitate eonsueta, reverende Pater, ignoscite, affectumque 
nostrum apicemque negotii ulterius et potius, quam verba spectate. 

lllud autem silere nulla ratione debemus, quod reverendi 
Pontifices et abbates nostri et inferioris status venerabilis cle- 
rus, tam magnifice ac decenter, tam honeste inter nos se habuit 
ac prudenter, et armis Deo potentibus tam constanter ac trium- 
phaliter dimieavit, ut coronam victoriae de manu Domini merito 
debeant expectare, et eorum in perpetuum esse meruerit in 
benedictione memoria, et, ne quid eis in ulla gratia desit, apo- 
stoliei favoris et gratiae eumulum pro tam bene meritis eviden- 
tius reportare. 

Illustrem virum, Hfenricum] Dandulum, Ducem Venetorum, 
dilectum nobis ae merito diligendum, cum amicis ac sociis 
nostris Venetis, quos fideles ac industrios per cuneta reperimus, 
paternitati vestrae pro suae probitatis merito plurimum com- 
mendamus. 


1) Si quid Rayn. 


512 BoniFACH MARCH. REFUTATIO CRETAE. 


CXXIII. 


Refutatio Crete et de centum milibus yperperorum et pheudo et 
Thessalica civitate ') et nonnullis possessionibus, faeta per Bonifacium 
marchionem Montisferati*) in Marco Sanute et Ravano de Verona, 
nuntiis et precuratoribus domini Henrici Dandulo, Ducis Venetiarum. 


A. d. 1204, die 12. mensis Augusti. 


Liber Albus fol. 72 — 73. Liber Pactorum I, 184. II, 208. Codex 
S. Marci 228, fol. 9. Edidit Flaminius Cornelius in Creta 
saera II, 122. Huius carte mentionem facit Marinus l. c. IV, 68. 69: 
„Avendo Bonifacio Marchese di Monferrato un diritto sull Isola 
di Candia promessa e concessagli dal figlio d' Isacco Alessio per 
credito dotale che teneva coi Comneni, pensó di alienarla . . . Ten- 
tarono i Genovesi resi gelosi della Veneziana potenza di farne 
l acquisto, ma il maneggio de' nostri prevalse, e con istru- 
mento 1204 segnato a’ 12 Agosto, che si vede ancor 
sussistente nel pubblico archivio, essi ne divennero gli acqui- 
renti. Adjieit in nota: La carta di convenzione & cos) enunciata: 
Pactum, quod fecit Dominus Bonifacius Marchio 
Montisferrati cum legatis Domini Henrici Dandulo, 
Ducis Veneti, de Insula Creta. 

De hae Crete insule ad Venetos per Bonifacium Montisferra- 
tensem marchionem faeta refutatione sive cessione ita Andreas 
Dandulus in Chronico l. c. p. 331: Decimotertio igitur Ducis 
anno Bonifacius, Montisferrati marchio, cui Alexius, Isachi Impe- 
ratoris genitus, insulam Crete donaverat, nunc Andrinopolim obsi- 
dens, Ravano de Carceribus et Marco Sanuto, Ducis Venetiarum 
nunciis, cui illa in divisione Imperii contigerat, totum jus, quod in 
eadem habebat, firmatis hinc inde conventionibus, plenissime 
cessit. — Regni Thessalonicensis titulum, ab Emanuele Imperatore, 
ut nostrum diploma narrat, jam Bonifacii marchionis patri Raynerio con- 
cessum, testatur etiam Robertus de Monte ad annum 1180 (Struve, 
rerum Germanicarum Seriptores. Ed. ΠῚ, p. 924): Et dedit (Ema- 
nuel) ei honorem Thessalonicensem, qua est maxima potestas 
regni sui post civitatem Constantinopolitanam. 





!) Le. Thessalonica. | ἢ Lege Montisferrati. 


BoNiFACII MARCH. REFUTATIO CRETAE. b 1 3 


In nomine domini nostri Jhesu Cristi. Amen. Anno ab 
incarnatione eius millesimo ducentesimo quarto, tempore Inno- 
centij pape, Romanorum Imperatore non existente"), die duo- 
decimo intrante mensis Augusti. Actum in suburbio A(x)bnioro- 
LITANE ^) ciuitatis, indictione septima. 

Maniffestum facio ego quidem dominus Bonifacius, Montis- 
ferrati marchio, quod amodo inantea eum meis heredibus refu- 
tationem et finem facio: 

Vobis, namque domino Marco Sanuto et domino Rauano 
de Verona, recipientibus procuratorio nomine pro domino Hen- 
rico Dandulo, dei gracia Venecie, Dalmacie atque Chroacie 
Duce, et pro suis suecessoribus, nec non et pro omnibus homi- 
nibus Venecie, de toto hoc, unde ipsos requisiui”) et requirere 
potui per quod*) uix ingenium, iuste quoque uel iniuste, uide- 
licet de insula Crete, que michi data uel promissa siue concessa 
fuit per Alexium Imperatorem, filium Ysachij quondam defuncti 
Imperatoris; et de centum milibus yperperorum, qui michi 
fuerunt promissi per prescriptum Imperatorem; et de toto feudo, 
quod et Manuel quondam defunetus Imperator dedit patri meo; 
et de toto, quod ad dicendum habui uel habeo?) per me uel 
per aliam personam hominum de^) Thessalica ciuitate et eius 
pertineneijs intus et foris; nec non etiam de omnibus posses- 
sionibus spiritualibus et temporalibus, quas ipsi habent uel 
habituri sunt de cetero in Imperio Constantinopolitano, tam a 
parte orientis, quam a parte occidentis; et per omnia et in 
omnibus de suprascriptis omnibus me foris facio cum omni 


1) Quippe Philippus Suebus et Corn.; et quodvis LP.II. Lege: 
Otto IV, neuter omnibus placebat. e. potui per quodvis in- 

2) Andrian. cod. S. Marei. genium cett. 

8) unde quesivi codex S. Marci; 5) habent vel habituri sunt 
pro ipsos l. ipse vel ipsum. eod. S. Marci. 


*) pro quod vix cod. S. Marci; 6) de add. in LA. 
per qu. v. LA.; quodvis Fl. - 


Fontes. XII. . 33 








514 BoNiFACII MARCH. REFUTATIO CRETAE. 


iurisdictione, et in vestra!) plenissima potestate relinquo ad 
faciendum inde, quiequid vestre fuerit uoluntatis, promittens, 
nunquam per me, nec per aliam personam hominum contra 
omnia suprascripta iturum. 

Verum quia, ut prescriptum est, de omnibus suprascriptis 
vobis refutationem feci et finem, vos ad presens michi dare 
debetis mille marchas argenti et tantas possessiones a parte 
occidentis, quarum redditus sint decem milium yperperorum 
aureorum iuxta extimationem unius mei amici et alterius") uestri 
annuatim; quas si quidem possessiones per predietum dominum 
Dueam et successores suos et homines Venecie tenere et habere 
debeo imperpetuum. Seruitia tamen Imperatoris facere debeo et 
Imperii (?mperii?), que fuerint assignata, secundum quod in pacto 
communi continetur; quas uero possessiones, ut dictum est, 
per predietum dominum Ducam et successores suos et homines 
Venecie habuero?), libere et absolute possidere debeo imperpe- 
tuum de herede in heredem, tam in masculo, quam in femina, 
ad faciendum inde, quiequid mee fuerit uoluntatis, saluo tamen 
iure et seruitio Imperatoris et Imperij. 

Sciendum quoque est, quod iuramento teneor astrictus, 
prefato domino Duci et hominibus Venetie imperpetuum per 
me et meos homines ad omnes possessiones et honorificentias 
manu tenendas et defendendas, quas ipsi habent uel ἐν antea habi- 
turi sunt in toto Imperio Romanie, tam ab una parte, quam ab 
alia, ad honorem et hutilitatem hominum Venecie, auxilium pre- 
stare") eontra omnes homines, qui ipsos ex parte uel ex toto 
de suprascriptis omnibus possessionibus et honorificentijs molle- 
stare aut expellere uoluerint, salua tamen Imperatoris fidelitate. 
Et quod, postquam suprascriptas possessiones et argentum 


—  À— — ÀÀ— MÀ 


!) nostra LA.; uestra Fl. C. 3) habuero recte addidit Fl. Corn. 
3) alteri LA., ubi recentissima *) parare Fl. C.; preparare LP. 
manus addiditus, 


515 


habuero, instrumentum per manum publicam confectum fieri et 
dari uobis faciam, in quo contineatur, quod dietas possessiones 
et argentum habuero iuxta ordinem superius dietum, et omnes 
homines, qui ipsas possessiones per me habebunt, simile pre- 
stabunt iuramentum '). 


BoNiFACII MARCH. REFUTATIO CRETAE. 


Si igitur contra hane promissionis et manifestationis car- 
tulam ego, uel alij, qui seeundum suprascriptum ordinem dictas 
possessiones habebunt, ire temptauerimus, conponere debeamus 
cum nostris heredibus uobis et uestris successoribus [et]”) 
prefatas?) mille marcas argenti; et insuper dicte possessiones 
sine omni condictione*) in uobis debeant deuenire. 

Et insuper predictus dominus Bonifacius, marchio Montis- 
ferrati, iurauit ad saneta dei euangelia, omnia, que hec supe- 
rius leguntur, firma habere et tenere imperpetuum, ut legitur 
superius. 

Predietus dominus marchio Bonifacius scribere precepit 
omnia, que superius leguntur. 

Testes ad hec rogati fuerunt: 

Dominus Bonaeursus de Frignano°). 
Dominus Henricus de Ficielo°). 
Dominus Pegorarius de Verona*). 
Jacobus Gregorij. 

Et ego Bonus Amicus"), saeri pallatii et de curia nota- 
rius, omnia, que superius leguntur, manu mea subscripsi"). 

Ego Petrus, Constantinopolitanus presbyter et notarius, 
vidi in matre, testis sum'^) in filia. 


1) simile faciam jur. prestare 
Fl. Corn. 

?) et om. Fl. Corn. LP.; recte. 

8) dietas Fl. Corn. LP. 

*) contradictione? 

5) Frigano cod. S. Marei. 

*) Fieiolo LP. II; Ficido Fl. 
Corn. LP. I. cod. S. Marci. 


7) Dominus Gilbertus de Ve- 
rona add. Fl. Corn. 

8) Bonamieus Fl. Corn. LP. 

?) seripsi codex S. Marci, qui 
reliqua omittit. 

19) tt. ss. LA.; testificatussum 
LP.; testis et subscriptus 
Fl. C. 

33 * 


516 Innoc. Ill erıst. an Baupuınum Iur. 


CXXIV. 
Innocentius III Balduino, illustri Constantinopolitane Imperatori. 


Respondet epistolae superiori. (CLII.) 
A. d. 1204, die 7. m. Novembris. 


Innoc. III epist. lib. VII, ep. CLIII ed. Bréquigny T. Il, 
pag. 575. Raynaldus l.l. $. 20. 

Literas Imperatoriae dignifatis, quas nobis per dilectum 
filium Barochium'), fratrem militie Templi, tua devotio destinavit, 
paterna benignitate recepimus, earumque tenore plenissime intel- 
lecto gavisi sumus in Domino et in potentia virtutis ipsius, quod 
is, qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, magnifica 
tecum miracula dignatus est operari, ad laudem et gloriam 
nominis sui, ad honorem et profeetum apostolicae Sedis et ad 
utilitatem et exaltationem populi Christiani, ut de tua taceamus 
magnificentia et virtute. 

Illud autem inter cetera nobis gratum est et aeceptum, et 
super eo tuam prudentiam commendamus, quod potentiae tuae 
parum aut nihil, Deo autem et nobis totum ascribis, ut exaltet 
humilitas, quem superbia non extollit. Sperantes igitur, immo 
pro certo tenentes, quod tu saerosanetam Romanam Ecclesiam, 
quae eunetorum fidelium mater est et magistra, de corde puro 
et conscientia bona et fide non fiefa semper cupias venerari, 
ad honorem et profectum tuum diligens studium impendere 
volumus et operam efficacem. 

Unde tam te, quam terras et homines fuos sub principali 
beati Petri et speciali nostra protectione suscipimus, dantes 
firmiter in praeceptis universis archiepiseopis et episcopis, nec 
non aliis eeclesiarum praelatis, regibus quoque, dueibus ac 
comitibus, ceterisque principibus, et populis universis, ut terras 


1) Barrochium Rayn. 


Innoe, Ill, &eisT. Ap Batouınum Imp. 517 


et homines tuos manuteneant et defendant, nec eos ipsi mole- 
stent, nec ab aliis faeiant molestari, sed archiepiscopi et episcopi 
molestatores eorum per districtionem ecclesiasticam, appellatione 
remota, compescant, et eos ad satisfactionem omnimodam, tam 
per excommunicationem in personas, quam per interdictum in 
terras, omni occasione cessante compellant. 

Universis etiam, tam clericis, quam laicis Crucesignatis, 
eonsistentibus tecum in exercitu Christiano, sub spe remissionis 
et indulgentiae, quam eis apostolica Sedes pollicetur, injungi- 
mus et mandamus, ut ad defendendum et retinendum Constan- 
tinopolitanum Imperium, per eujus subventionis auxilium Terra 
saneta facilius poterit de Paganorum manibus liberari, tibi pru- 
denter et potenter assistant; et nos interim de succursu tibi pro 
utraque terra mittendo ita disponere satagemus, quod affectum 
animi nostri per exhibitionem operis comprobabis. 

Illud autem, fili earissime, sollicita debes meditatione pen- 
sare, quod, postquam regnum Graecorum ab obedientia Sedis 
apostolicae deviavit, de malo semper declinavit in pejus, donec 
a superbis ad humiles, ab inobedientibus ad devotos, a schisma- 
tieis ad eatholieos justo dei judieio est translatum; ut per 
obedientiae virtutem resurgat ad bonum, quod per inobedientiae 
vitium defluxit ad malum. 

Quocirea sublimitatem tuam monemus et exhortamur atten- 
tius, in remissionem tibi peccatorum injungentes, quatenus Grae- 
corum Ecclesiam et Constantinopolitanum Imperium, quod ad 
invocationem apostolieae Sedis gratia tibi divina subjecit, in 
ipsius obedientia studeas conservare, per quam et ipsum Impe- 
rium tibi melius eonservabis; attentius provisurus, ut ecclesia- 


stica bona, tam immobilia, quam mobilia, diligenter faeias et . 


fideliter eustodiri, donee per nostrae dispositionis arbitrium 
salubriter ordinentur, ut, quae sunt Caesaris, Caesari, et quae 
sunt Dei, Deo sine confusione reddantur. 

Datum Rowaz, apud S. Petrum, VII Idus Nov. 


518 Ixxoc. Ill erıst. AD crERICOS Cr. 


CXXV. 

Innocentius III Episcopis, Abbatibus ceterisque Clericis, in exercitu 
Crucesignaterum apud Constantinopolim existentibus. 
Gratulatur, a Graecis ad Latinos traductum esse Imperium, et de 
(Graecorum circa fidem errore disserit. 

A. d. 1204, die 13. m. Novembris. 

Innoe. ΠῚ epist. lib. VII, ep. CLIV ed. Bréquigny T. II, 
pag. 576. Disseruit de hae epistola Raynaldus l. l. $. 21. 22. 

Legimus in Daniele propheta, quod est deus in coelo, qui 
revelat mysteria, ipse mutat tempora, et transfert regna. 

Hoc autem in regno Graecorum temporibus nostris videmus, 
et gaudemus impleri, quoniam is, qui dominatur in regno homi- 
num, et eui voluerit dabit illud, Constantinopolitanum Imperium 
a superbis ad humiles, ab inobedientibus ad devotos, a schis- 
maticis ad eatholicos, a Graecis videlicet transtulit ad Latinos. 

Sane, a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis 
nostris. Haec est profecto dexterae excelsi mutatio, in qua 
dextera Domini fecit virtutem, ut sacrosanctam Romanam Eeccle- 
siam exaltaret, dum filiam redueit ad matrem, partem ad totum 
et membrum ad caput. Tempus enim advenisse videtur ete. . .. 

Ecce jam, fratres et filii, colligere potestis aperte, quia 
Deus, quod ab aeterno praevidit et in evangelio praesignavit, 
per vos tandem in nobis sacramentum adimplet superius prae- 
libatum, ut intelligatis, quod non quasi casu fortuito, sed alto 
quidem consilio Deus hoe mysterium per vestrum ministerium 
operatur, quatenus de cetero sit unum ovile et unus pastor; 
provida namque dispensatione conditor temporum tempora distri- 
buit universa, ut, eum plenitudo gentium ad fidem intraverit, 
tune etiam omnis Israel salvus fiat. 

Monemus igitur universitatem vestram et exhortamur atten- 
tius, et per apostoliea vobis seripta mandamus, quatenus ad 
accendendum devotionis affectum, quem erga matrem suam, 


Innoc. III gPisT. AD Erıscor. CP. 519 


Romanam Ecclesiam, habet exercitus Christianus, praeseripta 
ei fideliter exponatis, et tam carissimum in Christo filium nostrum, 
B/alduinum], Constantinopolitanum Imperatorem illustrem, quam 
majores et minores in ipso exercitu constitutos inducere pro- 
curetis, ut regnum Graecorum in obedientia Sedis apostolicae 
studeant stabilire, per quam utique poterit, et sine qua minime 
posset ab eis ipsius dominium retineri. 
Datum Row, apud sanctum Petrum, [dibus Novembris. 


CXXVI. 
Innocentius Ill Episcopis et Abbatibus, in exercitu Christiano apud 
Constantinopolim constitutis. 
Ut in Ecclesiis a Graecis relictis sacerdotes Latini constituantur, 
et rectorem faciant eligere. 
A. d. 1204. die 7. m. Decembris. 

Innoc. ΠῚ epist. lib. VII, ep. CLXIV ed. Bréquigny T. Il, 
pag. 588. Cfr. Raynald. 1.1. S. 22. 

Quia non minor est virtus, quam quaerere, parta tueri, 
ad meritum vobis credimus profuturum, Constantinopolitano 
Imperio ad augmentum et generali Ecclesiae ad honorem, si 
Ecclesias a Graecis relietas de Latinis elerieis ordinetis, ad 
cultum divini nominis sub orthodoxae fidei regula in devotione 
Sedis apostolieae conservandas. Turpe siquidem esset et in 
ultimae discussionis examine uleiscendum, si sie Graecorum ter- 
minos exiretis, ut, inordinatis Ecclesiis, regnum quasi sine 
sacerdotio remaneret, nec essent, qui Latinorum populo ibidem, 
dante Domino, perpetuo remansuro, juxta suum ritum divina 
rite celebrarent offieia et exhiberent ecclesiastica sacramenta. 

Monemus igitur discretionem vestram et exhortamur in 
Domino, et per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, 
quatenus, convenientes in unum, in Ecclesiis Constantinopoli- 
tanae eivitatis, in quibus Latini hactenus non fuerunt, auetori- 
tate nostra suffulti Latinos clericos instituere procuretis, qui et 


520 BaLovını ImpeR. &£eisT. Ap Innoc. Ill. 


dignum deo impendant obsequium, et ecclesiastica bona 
conservent, et in apostolicae Sedis devotione persistant, et 
parochianis eorum in divinis officiis et ecclesiasticis provideant 
sacramentis. 

Quia vero membra sine capite non subsistunt, ne iidem 
cleriei, si absque rectore fuerint, acephali videantur, volumus 
et mandamus, quatenus universis Latinis clericis, eujuscumque 
regionis et gentis apud Constantinopolim constitutis, convocatis 
in unum, de praeficiendo eis idoneo provisore, viro videlicet 
Deum timente, tam aetate maturo, quam scientia reverendo, 
tractatum eum eis pariter habeatis, et eum, in quem canonice 
concordarint, auctoritate nostra rectorem praeficiatis eisdem, 
a nobis vel Legatis nostris, quos Constantinopolim in proximo 
destinare disponimus, confirmandum, ut per nos vel eos, quod 
defuerit, plenius suppleatur. Personam autem, quae ad hoc onus 
fuerit nominata, ad suscipiendum, quod ei fuerit auctoritate 
nostra impositum, non solum inducere, sed monitione praemissa, 
per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compellere 
proeuretis; mandatum nostrum taliter impleturi, quod non 
de negligentia reprehendi, sed de diligentia debeatis potius 
commendari. 

Quodsi non omnes, etc. tres vestrum, etc. 

Datum Rowe, apud sanctum Petrum, VII Idus Decembris, 
anno septimo. 


CXXVII. 
Balduini Imperatoris ad Papam epistola. 
Pactorum inter eum et Venetos initorum confirmationem postulat. 
A. d, 1205 (?). 


Innoe. ΠῚ epist. lib. VI, ep. CCI ed. Bréquigny T. Il, 
pag. 618. Raynaldus ]. l. ad annum 1205, $. 1. 


Sanetissimo patri et domino I/nnocentio], Dei providentia 
summo Pontifici, B/a/duinus], eadem gratia fidelissimus in Christo 


Erısr. Ducis VENET. AD Innoc. IN. 521 


Constantinopolitanus Imperator, a deo coronatus Romanorum 
moderator et semper Augustus, Flandriae Hayniaeque‘) Comes, 
cum debita subjectione obedientiam humilem et devotam. 

Statum et processum exercitus Christiani et nostrum nun- 
tiis et literis nostris paternitati vestrae plenius explanasse memi- 
nimus. Nune autem conventiones inter nos et peregrinos ex 
una parte, et / Henricum], Ducem Venetorum, et Venetos ex 
altera, ante expugnationem Regiae civitatis habitas, sigilli nostri 
munimine roboratas, vobis curavimus destinare, sanctitatem 
vestram, sicut tenemur, attentius rogantes, ut dictas conven- 
tiones ratas habeatis, et eas auetoritatis apostolieae munimine 
confirmetis. Sanctitatem etenim vestram nosse volumus, quod 
cum memorato Duce et Venetis societatem bonam et fidelem 
insimul habuimus, et eos eooperatores probissimos et efficaces 
ad honorem Dei et sanctae Romanae Ecclesiae et Imperii nostri, 
sicut ipsa opera demonstrant, invenimus, et in futuro desidera- 
mus habere, cum et ad regimen Imperii nostri, et ad subven- 
tionem Terrae sanctae, et ad unitatem Eeelesiae conservandam 
sociefas eorum utilis sit et necessaria, nec sine eorum societate 
et amore Imperium nostrum ad honorem Dei et vestrae sanctae 
Sedis regi valeat competenter. 


CXXVIII. 

Henrici Danduli Ducis Venetorum ad Papam epistola. 
Excusat se de excisa Jadera, et de evpugnata Constantinopoli 
rationem reddit; exinde supplicat, ut petitiones, quas ei facit, per 

nuntios benigne exaudiat. 
A. d. 1205 (?). 
Innoc. ΠῚ epist. lib. VII, ep. CCII ed. Bréquigny T. II, 
pag. 618. Raynald. l.l. $. 2. Cfr. Wilken. 1.1. V, p. 334. 335. 
Venerabili in Christo patri et domino I/nnocentio], dei 
gratia sanctae Romanae Ecclesiae summo Pontifici, Hf[enricus] 


1) Haynzque Bréq.; Ayneque Rayn. 


522 Erıst. Ducıs Vener. AD Innoc. Ill. 


Dandulus, Dalmatiae atque Croatiae Dux, vester humilis et 
devotus, cum omni devotione servitium. 

Notum facio sanetitati vestrae, quod, eum erucem assumpse- 
rim pro servitio Jesu Christi et sanetae Romanae Eeclesiae, 
et transmeandi gratia de Venetiis iter arripuerim, necessitate 
temporis hiemalis ingruente oportuit, me cum stolio meo et 
peregrinorum apud Jaderam hiemare; quae cum esset rebellis 
mihi et Veneticis longo tempore injuste per proditionem contra 
juramenta praestita, de civitate et civibus, seeundum quod moris 
est invicem se inimicantium, juste, ut existimavi, sumpsi ultio- 
nem. Verum quia, ut dicebatur, in vestra erant protectione, 
quod ideo non eredebam, quia non existimo vos, nec anteces- 
sores vestros, illos sub protectione recipere, qui erucem acci- 
piunt tantum, ut eam portent, non etiam iter perficiant, propter 
quod peregrini solent erucem accipere, sed et aliena inveniant 
et injuste detineant, paternitati vestrae contra me et Vene- 
tos sententiam excommunicationis placuit promulgare, quam 
patienter et humiliter sustinuimus, usque quo per dominum 
Pfetrum], tituli sancti Marcelli presbyterum Cardinalem et 
sanctae Romanae Ecclesiae Legatum, praestita condigna satis- 
faetione, meruimus absolutionem, sieut secundum ordinationem 
vestrorum nuntiorum et seriptorum paginam vestrae poterit 
sanctitati clarius innotescere. 

Superveniente autem inspiratione divina magis, quam 
humano, ut opinamur, consilio, Alexio, filio quondam Isachii, 
Imperatoris Constantinopolitani, eundi in Romaniam iter arri- 
puimus, et ipsum, sieut Domino placuit, praestita ab eo cautione 
de obedientia sanctae Romanae Ecclesiae, expulso Alexio avun- 
culo suo captaque Constantinopolitana civitate, eum magno 
periculo et labore obtinere euravimus, prius ab Isachio patre 
ipsius et parentibus ejus et pluribus aliis magnatibus civitatis 
eadem securitate accepta; qui, eum in dieta promissione mendaces 
et fallaces existerent, ipsos tanquam inimicantes sanctae 


Erıst. Ducis VENET. AD Innoc. III. 523 


Romanae Ecclesiae et Christianitatis proditores disfidavimus ; 
quibus, scilicet patre et filio, per Graecorum proditionem extinetis 
aliisque Graeeulis sublimatis, Graecorum sustinentes molestias 
et infestationes assiduas, tam per mare mittentium ad nos naves 
accensas, ut nostrum navigium comburerent, et diuturna bella 
inferentium, quam per terram multis variisque modis, commu- 
nicato consilio omnium clericorum et laicorum exereitus, con- 
ventionibus*) quibusdam inter nos et ipsos praemissis, sicut ex 
tenore exempli dictarum pactionum sanctitas vestra poterit 
clarius cognoscere, civitatem Constantinopolitanam ad honorem 
Dei et sanctae Romanae Ecclesiae et Christianitatis subventio- 
nem decrevimus debellandam; quod, et Christi suffragante 
misericordia, vestroque merito, nostroque laborioso studio 
praecipue prae ceteris viventibus contra omnium opinionem 
perfectum est. 

Capta igitur eivitate multaque strage Graecorum interve- 
niente, Marcoflus, qui tune erat Imperator, cum suis sequacibus 
de civitate aufugit, et secundum inter nos scriptum constitutum 
et sacramentum adimplevimus. 

Cognoscat igitur sanctitas vestra, quod ego una cum Veneto 
populo, quiequid feeimus, ad honorem Dei et sanetae Romanae 
Ecclesiae et vestrum laboravimus, et in nostra voluntate habe- 
mus, similiter laborare. Unde supplico sanctitati vestrae, quate- 
nus petitiones, quas nuntii mei, viri nobiles et disereti, scilicet 
Leonardus Naugaiosus, dilectus meus nepos, et Andreas de 
Mulino, quos ad pedes vestrae sanelitatis transmittimus, fece- 
rint, benigne exaudire dignetur vestra sanetitas et effectui 
mancipare. 


1) eonventionibus Rayn. recte; convenientibus Bréq. 


524 Ixxoc. Ill geisT. AD E£eiscoros Cr. 


CXXIX. 
Innocentius III Episcopis et Abbatibus ceterisque Clericis, apud 
Constantinopolim existentibus. 


Laetatur de reditu Ecclesiae Constantinopolitanae ad obedientiam 
apostolicae Sedis, et electionem Patriarchae ab ipsis factam decer- 
nens irritam, eundem auctoritate Apostolica eligit. 


A. d. 1205, die 21. m. Januarii. 

Innoc. ΠῚ epist. lib. VII, ep. CCIII ed. Bréquigny T. ll, 
pog. 619. Cfr. Wilken. l. 1. V, p. 340. 341. 

Evangeliea docente seriptura (evang. Luc® 5, 3) didi- 
cimus, quod ascendens Jesus in unam navem, quae erat Simo- 
nis, rogavit eam reducere a terra pusillum; et sedens docebat 
de navieula turbas. Sicut per mare seculum, ita per navem 
Ecclesia, et per rete praedicatio designatur. Navis ergo Simo- 
nis est Eeclesia Petri, quae bene dicitur una, quia Catholica 
Ecclesia una est, quam Christus commisit Petro regendam, ut 
unitas divisionem excludat. Ascendit autem Jesus ete.... 

Alia navis erat Graecorum Ecclesia, quae fecit se aliam, 
cum ab unitate universalis Ecclesiae se alienare praesumpsit. 
Et illis quidem innuimus, cum eos per literas et nuntios nostros 
monuimus, ut venirent et adjuvarent nos, id est, ut revertentes 
resumerent partem sollicitudinis nostrae, tanquam coadjutores 
dispensationis nobis injunctae. Venerunt autem per dei gratiam; 
quia, postquam diebus istis Constantinopolitanum Imperium a 
Graecis translatum est ad Latinos, Ecclesia quoque Constanti- 
nopolitana rediit ad obedientiam apostolicae Sedis, tanquam ad 
matrem filia, et membrum ad caput, ut inter nos et illos societas 
indivisa de cetero perseveret. Sane fatemur illos fratres, socios 
et amicos, quia, licet super cos praelationis officium habeamus, 
haec tamen praelatio non inducit dominium, sed potius servitu- 
tem, juxta quod Dominus inquit apostolis (evang. Luc® 22, 25): 
principes gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent 
super eos, benefici vocantur. Vos autem mon sic; sed qui 


Innoc. Ill gPisT. AD EPISCOPOS Cr. 525 


major est inter vos, erit omnium servus, et qui praecessor, 
tanquam ministrator. Unde beatus Petrus (1 Petr. 5, 3) apo- 
stolus ait: non quasi dominantes in clero, sed forma facti 
gregis ex animo. 

Venientes ergo socii nostri venerunt, et adhue sunt veniendo 
venturi, ut impleatur, quod sequitur (evang. Luc® 5, 7): et 
impleverunt ambas naviculas, ita, ut pene mergerentur. Certe 
utraque navieula est implenda, quoniam et ad Sedem Romanam, 
et ad Constantinopolitanam Eeclesiam revertentur, qui se ab 
utriusque obedientia subtraxerunt; et tune pene mergetur utra- 
que, quia necesse est, ut scandala veniant. Sed fidelis est Deus, 
qui fideles suos temptari non patitur supra vires (1 Corinth. 
10, 3). 

Cum autem hoe viderit Simon Petrus, procidet ad genua 
Jesu, dicens (evang. Luce 5, 8. 9): exi a me, quia homo 
peccator sum, domine. Stupor enim circumdabit eum, et 
omnes, qui erunt cum illo. Et ego videns, quod jam ineipiunt 
ista compleri, procedere debeo per humilitatem et devotionem 
ad genua salvatoris, ut pro tanta gratia gratiarum ei referam 
actiones. Dicere quoque possum, quod, eum sim homo pecca- 
tor, indignus sum frui ejus praesentia tam praeclara. Magno 
quippe stupore eireumdor eum omnibus, qui sunt meeum, pro 
tanti miraculi novitate, quod diebus istis evenit. Sed ne forte 
pro nimio stupore eonfundar, notare debeo diligenter, quod 
Jesus inquit ad Simonem (evang. Luce 5, 10): noli timere, 
quoniam ex hoc jam homines eris capiens; quasi dieat: pro 
certo confide, quia, postquam ceperis pisces, id est, postquam 
reduxeris Christianos, ex tunc homines capies, id est, Judaeos 
et Paganos convertes. Pisces enim, qui vivunt in aqua, Christia- 
nos designant, qui ex aqua et spiritu renascuntur; homines 
autem, qui vivunt in terra, Judaeos et Paganos significant, qui 
terrenis inhiant et inhaerent. Sed postquam ad obedientiam 
apostolieae Sedis omnes omnino reversi fuerint Christiani, 


526 Ixxoc. Ill erıst. AD eriscores Cr. 


tune multitudo gentium intrabit ad fidem, et sie omnis Israel 
salvus fiet. 

Ecce ergo socii nostri veniunt, ut adjuvent nos, quia Grae- 
corum Eeclesia redit ad obedientiam apostolicae Sedis, ut eorum 
adjuta subsidio liberet duas ejus sorores, Alexandrinam videlicet 
et Jerosolymitanam Eeclesias, quae eaptivae tenentur sub jugo 
regis Aegypti et invitae serviunt Pharaoni. Ceterum, licet 
quinque sint Patriarchatus in orbe, Romanus scilicet, Constan- 
tinopolitanus, Alexandrinus, Antiochenus et Hierosolymitanus, 
hi tamen tres tantum apostoli nominantur, videlicet Petrus, 
Jacobus et Johannes, qui simili perhibentur stupore correpti, 
quia nimirum tres ex illis specialiter speetant ad Petrum, qui 
Antiochenam et Romanam Ecclesias consecravit praesentialiter 
per se ipsum, Alexandrinam vero per Marcum, discipulum suum, 
quem illue personaliter destinavit; Constantinopolitana vero 
Ecclesia specialiter pertinet ad Johannem, qui et Graecis prae- 
dieavit in Asia, et apud Graecos fuit Ephesi tumulatus: eeclesia 
vero Jerosolymitana proprie spectat ad Jacobum, sive filium Zebe- 
daei, qui, primus inter apostolos interfectus, Hierosolymam suo 
martyrio dedicavit, sive filium Alphaei, quem apostoli Hierosoly- 
morum episcopum ordinarunt. Et ob hoe forte tres istos apostolos 
Jesus assumpsit in montem excelsum seorsum, et transfiguratus 
est ante eos; nee alienum a ratione videtur, quod, eum propter 
causam praedietam Romanus Pontifex habeat quinque Patriarchales 
Sedes in orbe, apud tres tantum illarum sollemniter coronatur. 

Patet igitur ex praemissis, quod socii nostri veniunt, ut 
adjuvent nos, quoniam, ubi dextera Domini, quae glorificata est 
in virtute, Constantinopolitanum Imperium a Graecis transtulit 
ad Latinos, volentes hii, qui fuerant in exercitu Latinorum, 
Imperio ipsi de persona idonea providere, de prineipibus Gal- 
liarum Imperatorem concorditer elegerunt. 

Ut autem Veneti, qui fuerant laboris participes, essent 
pariter consortes honoris, plaeuit Latinis in communi, ut de 


Innoc. Ill #PısT. AD Eriscopos Cr. 527 


clero Venetiarum assumeretur vir idoneus, et praeficeretur Con- 
stantinopolitanae Ecclesiae Patriarcha. Cum ergo quidam clerici 
Venetorum fuissent Ecclesiae sanctae Sophiae servitio deputati, 
ne acephali, sine eapite, viderentur, de praeficiendo sibi pastore 
tractantes, convenerunt in unum, et dilectum filium, T/komam], 
subdiaconum nostrum, in Patriarcham unanimiter elegerunt, et 
confirmationem electionis suae per nuntios proprios a nobis 
humiliter postularunt, nobili viro Henrico, Duce Venetorum, 
per solemnes nuntios suos idem cum instantia requirente. Impe- 
rialis quoque sublimitas per suas nobis literas supplicavit, ut 
conventiones inter eum ac peregrinos ex una parte, ipsumque 
Dueem ae Venetos ex altera, initas ante debellationem Regiae 
civitatis suique sigilli munimine roboratas, nos ratas dignaremur 
habere, ac eas auctoritatis apostolicae munimine roborare; scire 
nos volens, ut ejus verbis utamur, quod, cum memorato Duce 
ac Venetis bonam soeietatem habuerat et fidelem, et eos coope- 
ratores probissimos et efficaces ad honorem dei, et sanctae 
Romanae Ecclesiae, ac Imperii Constantinopolitani, sicut eorum 
opera testabantur, invenerat, et in futuro desiderabat habere, 
cum ad Imperii regimen, et subventionem Terrae sanctae, ac 
unitatem Eeclesiae conservandam utilis et necessaria esset. 
societas eorumdem, nee sine societate ipsorum pariter et amore 
ad honorem Dei et apostolicae Sedis regi posset idem Imperium 
eompetenter'). Idem quoque nobis sub verbis eisdem nobiles 
viri, B/onifacius], marchio Montisferrati, Ludovicus], Blesensis 
et Hugo sancti Pauli, comites, per suas literas intimarunt. 

Nos ergo, scriptum conventionum ipsarum ejusdem Impe- 
ratoris et ipsorum marchionis et comitum sigillis munitum coram 
nobis perlegi facientes, contineri perspeximus in eisdem, ut 
clerici partis illius, de qua non contingeret Imperatorem assumi, 
libere sibi eligerent Patriarcham. Cum ergo hujusmodi nobis 


1) Cfr. supra nr. CXXVII. 


528 IxNoc. Ill erıst, AD £riscopos Cp. 


fuisset electio praesentata, licet de persona electa ex mora 
diutina, quam apud Sedem apostolicam fecit olim, nos et fratres 
nostri sufficienter notitiam haberemus, utpote quam noveramus 
genere nobilem, honestam moribus, providentia cireumspectam 
et competenter literis eruditam, electionem tamen examinavimus 
juxta morem, et eam invenimus contra formam canonicam 
attemptatam, non tam ex eo, quod a multis extitit contradietum 
et ab aliquibus etiam appellatum, etsi postmodum fuerit a con- 
tradietione pariter et appellatione recessum, quam pro eo, quod, 
cum laicis, quantumcunque religiosis, disponendi de rebus 
ecclesiasticis nulla sit attributa facultas, auctoritate alicujus 
principis seeularis in Constantinopolitana Ecclesia nec debuerat, 
nee potuerat eligi Patriarcha. Sed nee cleriei Venetiarum, qui 
Ecclesiae sanetae Sophiae se Canonicos electos appellant, in 
eadem Eeclesia jus habuerant eligendi, cum in ea neque per 
nos, neque per legatos aut delegatos nostros fuerint instituti; 
propter quod eleetionem ipsam, de communi fratrum nostrorum 
consilio, curavimus in publieo consistorio reprobare. 

Verum cum personarum delietum in damnum Ecclesiarum 
non debeat redundare, nec idem subdiaconus in aliquo deli- 
quisset, utpote qui absens fuerat et irrequisitus electus, memo- 
res precum jamdieti Imperatoris, quae non solum utilitatem, 
verum etiam necessitatem innuere videbantur, et eidem Eecle- 
siae, eujus ad nos ordinatio specialiter pertinebat, providere 
volentes, ac sub ea spe Venetis gratiam exhibere, ut ad obse- 
quium erueis Christi fortius aceingantur, ex collata nobis 
plenitudine potestatis eumdem subdiaconum nostrum tanquam 
membrum apostolicae Sedis elegimus et confirmavimus eidem 
Ecclesiae Patriarcham. 

Monemus igitur universitatem vestram attentius et per 
apostoliea vobis seripta mandamus, quatenus, quod nos provida 
deliberatione statuimus, vos prompta devotione servetis. 

Datum ἤομλε, apud sanctum Petrum, XII Kalendas Februarii. 


Ixxoc. Il gPisTOLA AD BaLpuınum Iuprn. Cr. 529 


CXXX. 
Innocentius ΕΠ] Balduino, illustri Constantinopolitane Imperatori. 
De confirmatione Patriarchae Constantinopolitani. 
A. d. 1205, die 21. m. Januarii. 

Innoe. ΠῚ epist. lib. VII, ep. CCIV ed. Bréquigny T. Il. 
pag. 622. Cfr. Gesta Innoe. XCVI. ed. Baluz. T. I. pag. 59. 

Postquam dextera Domini, quae glorifieata est in virtute, 
ete. ut supra!) usque: eonfirmavimus eidem Ecclesiae Patriarcham. 

Monemus igitur Imperatoriam dignitatem, consulimus et 
hortamur, quatenus Patriarcham ipsum, cum ad Constantinopo- 
litanam aecesserit civitatem, benigne recipias et honores, et 
tanquam episcopum et pastorem animae tuae humiliter venereris, 
et in justitiis suis et Ecclesiae sibi commissae manuteneas et 
defendas, taliter in terris honoraturus eumdem, ut ab eo, cujus 
minister existit, merearis in coelestibus honorari. 

Datum Rowe, apud sanetum Petrum, XII Kal. Februarii. 

In eumdem modum seriptum est: nobili viro Duci Vene- 
torum (se. Raynerio, vicem tenenti patris Henrici, coll. 
nr. CXXXIV hujus Coll.). 

CXXXI. 

Innocentius IIl nobili viro Henrico, Duci Venetorum. 
Respondet ipsi petenti pactiones inter Francos et Venetos initas 
confirmari. 

A. d. 1205, die 29. m. Januarii. 

Innoc. ΠῚ epist. lib. VII, ep. CCVI ed. Bréquigny T. ἢ], 
pag. 624. Cfr. Gesta Innoc. XCVII. ed. Baluz. T. I, pag. 60. 

Venientes ad apostolicam Sedem, dilectos filios, L/eonar- 
dum] et A[ndream], nobiles cives Venetorum, nuntios tuos, 
benigne recepimus, et, quae eoram nobis proponere curaverunt, 
audivimus diligenter. 

In nostra igitur praesentia constituti, conventiones quas- 
dam inter te ae Venetos ex una parte, et carissimum in Christo 


1) Seil. in epist. CCIII (supra p. 526). 
Fontes. XII. 34 


530 Ix Noc. ΠῚ erıst. Ap Henaıcum DanpurLum Duc. Ves. 


filium nostrum, B/alduinum], Constantinopolitanum Imperato- 
rem illustrem, et Franeos ex altera, eoncorditer initas assere- 
bant, quas ne quis violare praesumeret, petebant sub poena 
excommunicationis per Sedem apostolieam inhiberi, ut, quieum- 
que videlicet veniret de eetero contra eas, exeommunieationis 
sententiae subjaceret. Super hac autem prima petitione eum 
fratribus nostris habito diligenti tractatu, tria invenimus, quae 
ipsi petitioni penitus contradicunt. 

Hoe enim in eonventionibus ipsis capitulum est expressum, 
ut inter Venetos et Francigenas possessiones ecclesiasticae 
dividantur, reservata elerieis portione, de qua possint honorifice 
sustentari. Sane cum Ecclesiarum thesauros non sine creatoris 
offensa manus diripuerit violenta, majorem culpam ineurrerent, 
qui spoliatas thesauris Ecelesias suis possessionibus mutilarent, 
nec deceret apostolicam Sedem illos hoe modo defendere, qui 
sic ecclesiasticam offenderent dignitatem. 

Praeterea eum ad honorem Ecclesiae Romanae hujusmodi 
sint initae pactiones, et fere in singulis eapitulis hoc expressum, 
ut ad honorem ejus omnia provenirent, nec debuimus nec potui- 
mus confirmare, quod, contra juramentum ab utraque parte 
communiter praestitum, honori Sedis apostolieae derogaret. 

Insuper cum in te, ac in sex de consiliariis tuis, et nobilem 
virum, Bonifacium, marchionem Montis-Ferrati, ac sex de con- 
siliariis suis, addendi vel minuendi sit collata facultas, qualiter 
in laicorum arbitrio nostram sententiam poneremus, ut illi sen- 
tentiam excommunicationis incurrerent, qui nobis ignotas et 
sacris forsitan canonibus inimieas constitutiones laicas non 
servarent? Cumque dileetus filius, T/Aomas], Constantino- 
politanus eleetus, in proximo Constantinopolim sit venturus, 
non fuerat de possessionibus Eeclesiae Constantinopolitanae 
ante adventum ipsius aliquid disponendum a laieis, vel confir- 
mandum a nobis, quod posset in juris ejus injuriam et Eccle- 
siae suae dispendium redundare. 


Inxoc. Ill erıst. ap HgNnicuM DanpuLum Duc. VEN. 531 


Secundo vero iidem nuntii a nobis ex parte tua humiliter 
postularunt, ut, cum sis confectus senio et labore confractus, 
a voto peregrinationis assumptae te absolvere dignaremur, cum 
nihilominus velis et possis eflicaeiter procurare, ut ad Terrae 
sanctae sueeursum exercitus naviget Signatorum. Nos igitur, 
attendentes, quod tuae eireumspectio probitatis, subtilitas viva- 
eis ingenii et consilii maturitas sanioris exercitui Christiano 
multum sit imposterum profutura, cum Imperator praedictus et 
Crucesignati studium et sollieitudinem tuam vehementer extol- 
lant, et inter homines de tua praesertim discretione confidant, 
petitioni hujusmodi ad praesens non duximus annuendum, ne vel 
nobis imputaretur ab aliquo, si hac occasione dissolveretur 
exercitus in Terrae sanctae subsidium praeparatus, vel tibi posset 
ab aliquo derogari, quod non in obsequium crucifixi assumpseris 
signum crucis, si, tuam et tuorum jam ultus injuriam, non 
uleiscereris opprobrium Jesu Christi, et, debellatis hostibus 
tuis, hostes fidei negligeres debellare. Verum cum, sicut cre- 
dimus, Crucesignati adhue peregrinationis propositum differre 
proponant, et ad solidandum Imperium remanere amplius in 
partibus Romaniae, cirea statum tuum et necessitatem exercitus 
cogitabimus amplius, et statuemus, dante Domino, quod viderimus 
expedire. 

Monemus igitur nobilitatem tuam et exhortamur in Domino, 
et per apostolica tibi seripta mandamus, quatenus, eum mundo 
servieris hactenus et ex hoe non modicam gloriam fueris asse- 
eutus, de cetero Domino fideliter servias; et non tibi, sed ejus 
nomini des honorem, honorans ministros ipsius et Ecclesias in 
sua ratione defendens, ut ab eo defendi et protegi merearis, 
qui nullum bonum irremuneratum relinquit, et nullum malum 
deserit impunitum; seiturus pro certo, quod, quantum eum hone- 
state nostra poterimus, ad honorem tuum efficaciter intendemus. 

Datum Rowar, apud sanetum Petrum, IV. Kalendas Februarii. 


34 * 





532 Innoc. II erıst. ap HgNauicuM DanpuLum Doc. Ven. 


CXXXII. 
Innocentius II] nobili viro Henrico, Duci Venetorum. 
Ipsius absolutionem confirmat. 
A. d. 1205, die 29. m. Januarii. 

Innoe. ΠῚ epist. lib. VII, ep. CCVII ed. Bréquigny T. Il, 
pag. 625. 

Per tuas nobis literas intimasti, quod de mandato dilecti 
filii, Pfetri], tituli saneti Marcelli presbyteri cardinalis, aposto- 
licae Sedis Legati, tu eum tuis absolutionis beneficium es 
adeptus. Nos igitur, fidem dictis literis adhibentes, te ac tuos 
reputamus ab excommunicationis vinculo absolutos, et, si solita 
forma Ecclesiae in vestra fuit absolutione servata, gratum geri- 
mus et acceptum. Alioquin, quod defuit, suppleri volumus, et 
mandamus, ne in persona tua videamur aliquid omisisse, quod 
in Eeclesiae praejudicium possit imposterum allegari. Super 
hoc autem ex responsione cardinalis ejusdem expectamus effiei 
certiores. 

Datum Rowac, apud sanctum Petrum, IV Kal. Februarii. 


CXXXIII. 
Innocentius III Balduino, illustri Constantinopolitano Imperatori. 
Pactiones, quoad divisionem possessionum ecclesiasticarum, irritat. 
A. d. 1205, die 8. m. Februario. | 

nnoc. III epist. lib. VII, ep. CCVII ed. Bréquigny T. Il, 
$26. 

"iter cirea negotium dilecti filii, T/5^omae], Constanti- 

i eleeti, duximus proeedendum, per alias literas, quas 

»eriali sublimitati transmisimus'), plenius tibi poterit 


rum quia inter te et peregrinos ex una parte, ac nobi- 
tum, H/enricum] Ducem et Venetos ex altera, quasdam 


» supra nr. CXXX. 


1% 


X 


IxNoc. lll erıst. ἂν Batourn. Impen. Cp. 533 


pactiones fuisse initas et juramento firmatas in seripto 
eonventionum ipsarum, tuo et nobilium virorum, B/onifacii], 
marchionis Montis-Ferrati, Ludovici Blesensis et Hugonis sancti 
Pauli, comitum, sigillis munito, quod coram nobis perlegi fecimus, 
perspeximus eontineri, per quas, si firmiter servarentur, Con- 
stantinopolitana Eeclesia non modieum laederetur et derogaretur 
apostolicae dignitati, eum eaput expers esse non possit doloris 
membrorum, nec idem dolere, quin compatiantur et membra, 
nos eidem Ecclesiae, sicut tenemur, volentes adesse, supplica- 
tionem, quam pro eisdem pactionibus eonfirmandis nobis porri- 
gere procurasti, non duximus admittendam. 

In eis namque continebatur expresse, quod inter Francos 
et Venetos dividi debent possessiones ecclesiasticae, reservata 
clerieis portione, de qua possent honorifice sustentari. Cum 
hoc igitur attemptari non posset sine injuria ereatoris, juramen- 
tum super hoe praestitum illieitum penitus appareret, et posset 
perjurium potius appellari, nisi „salvo apostolicae Sedis honore“ 
in eodem juramento fuisset adjeetum. Quia ergo honor Eecle- 
siae Romanae non servaretur illaesus, si Constantinopolitana 
Ecclesia, quae membrum est Sedis apostolieae speciale, in muti- 
latione possessionum suarum sustineat detrimentum, serenitatem 
tuam rogamus attentius et monemus, et in remissionem tibi 
tuorum injungimus peecatorum, quatenus illius intuitu, qui te 
ad Imperium sublimavit, ipsius sponsam habens propensius com- 
mendatam, ad divisionem possessionum suarum ullatenus non 
procedas, et ipsas ab aliis dividi non permittas, ut, jure ipsius 
Ecclesiae illaeso, sieut convenit, conservato. ab eo praeter 
remunerationem coelestem merearis in Imperii solio confirmari, 
eujus sponsam euraveris honorare. Id autem tanto debes liben- 
tius observare, quanto in coronatione tua ex majori devotione 
jurasti, quod in jure suo manuteneres Ecclesias, et in suis eas 
rationibus defensares. 

Datum Ronar, apud sanctum Petrum, [VI Idus Februarii]. 


534 Innocenrtu III erıstoLa ap RavN. DANDULUM. 


In eumdem fere modum: nobili viro Henrico, Duci Vene- 
torum, usque: monemus, per apostolica tibi seripta in virtute 
Dei distrietius inhibentes, quatenus ad divisionem possessionum 
Ecclesiarum procedere non attemptes, nee permittas, quantum 
in te fuerit, id ab aliis attemptari. Alioquin, quia hoe non pos- 
sumus nee debemus in patientia tolerare, episcopis et abbatibus 
in exercitu Christiano apud Constantinopolim existentibus, dedi- 
mus firmiter in mandatis, ut tam te, quam alios, qui ad divisio- 
nem ecclesiastiearum possessionum intenderint, ab hujusmodi 
praesumptione cessare per censuram ecclesiasticam, sublato 
cujuslibet eontradietionis et appellationis impedimento, compel- 
lant, et si fuerit attemptatum, illud faciant per districtionem 
eamdem in statum pristinum revocari. 

Datum Roms, apud sanctum Petrum, VI Idus Februarii. 


Seriptum est: Episcopis et abbatibus ipsis super hoec. 


In eundem modum: nobilibus viris Bonifacio, mar- 
chioni Montis-Ferrati, et universis comitibus 
exercitus Christiani. 


CXXXIV. 


Littera Innocentii Pape, missa Raynerio Dandulo, vicem fungenti 
domini Henrici, patris ejus, Ducis Venecie, pro confirmatione Thome 
Mauroceni, electi Patriarche Constantinopolitani. 


Α. d. 1205, die 8. m. Februarii. 


Liber Albus fol. 38 sq. Libri Pactorum I, 64; II, 154. Codex 
S. Marei Append. cl. X, eod. X (CVI, 4). Ex Gestis Innoc. loeo supra 
ad nr. CXXX 1. lectiones Baluzii variantes hie exhibendas censuimus. 

Andreas Dandulus in chronico l. c. p. 332: Thomas igitur 
Mauroceno, ab Innocentio Patriarcha effectus, cum literis Pape 
Venetias accedit, et cum parato stolo portum exit, et Ragusine 
urbi, que Grecorum instinctu jam diu Venetis rebellaverat, bellum 
intulit; illique de Grecorum diffisi favore civitatem Venetis reddi- 
derunt. Patriarcha postea secedens Durachium impugnavit ; cepit 
et remunüt, et Constantinopolim inde pervenit. 


IxNocENTI: Ill gPisTOLA AD Rays. DANDULUM. 535 


Innocentius episcopus, servus servorum dei, dilleetis') filiis, 
nobili viro Rainerio, filio Ducis, et conseiliariis Venetorum 
salutem et apostolieam benedictionem. 

Postquam dextra Domini, que glorifieata est in virtute, 
Constantinopolitanum Imperium a Grecis transtulit ad Latinos, 
volentes hii, qui fuerant in exercitu Latinorum,. Imperio ipsi) 
de persona idonea providere, de?) principibus Galliarum caris- 
simum in Christo filium, Balduinum, comitem Flandrensem*), in 
Constantinopolitanum Imperatorem concorditer elegerunt ad 
idem Imperium gubernandum. 

Ut autem Veneti, qui fuerant^) laboris participes, essent 
pariter consortes honoris, plaeuit Latinis^) in eommuni, ut?) de 
clero Venetiarum assumeretur vir idoneus^), et preferretur 
(i. e. preficeretur) Constantinopolitane Ecclesie Patriarcha. 

Cum ergo quidem cleriei Venetorum fuissent Ecclesie sancte 
Sophie servitio deputati, ne acefali, i. e. sine capite viderentur, 
de preficiendo sibi pastore traetantes convenerunt in unum, et 
dillectum filium, Thomam Maurocenum, subdiaconum nostrum ?), 
in Patriareham unanimiter elegerunt, et confirmationem eleetio- 
nis sue per nuntios proprios a nobis humiliter postulaverunt, 
nobili viro Duce Venetorum per sollempnes nuntios suos idem 
eum instantia requirente. 

Imperialis quoque sublimitas per suas nobis'") litteras 
supplicavit, ut conventiones, inter ipsum ae peregrinos ex uma 
parte ipsumque Ducem et Venetos ex altera initas ante debella- 
tionem Regie civitatis, ejusque sigilli munimine roboratas "), nos 
ratas dignaremur habere, ae eas auctoritatis apostolieze munimine 


!) atque dill. LA. 7) et mss. 

*) ipsius LP. 5) vir id. addidimus eum Bal. 
3) ex Bal.; de mss. (LA. et. LP.), ") subditum n. LP. 

*) Flandriae LP. 10) nobis Bal.; quoque mss. 
*) fuerant Bal.; fuerint mss. 7) impressione munitas Bal. 


*) Lat. Bal.; laicis mss. 


536 Innocenri Ill erıstona AD Rayn. DANDULUM. 


roborare, scire nos volens, ut ipsius verbis utamur'), „quod 
cum memorato Duce ae Venetis bonam societatem habuerat et 
fidelem, et eos cooperatores probissimos et efficaces ad hono- 
rem Dei et sanete Romane Ecclesie ac Imperii Constantinopo- 
litani, sicut eorum opera testabantur, invenerat, et in futuro 
desiderabat habere, cum ad Imperii regimen et subventionem 
terre sanete ac unitatem Ecclesie conservandam utilis et necces- 
saria esset societas eorundem, nec sine societate ipsorum pariter 
et amore ad honorem Dei et apostolice Sedis regi posset idem 
Imperium eompetenter*. 

ldem quoque sub verbis eisdem nobiles viri, Bonifacius, 
marchio Montisferrati, Ludovieus Blesensis et Hugo sancti Pauli, 
comites, per suas nobis litteras intimarunt. 

Nos ergo, scriptum conventionum ipsarum, Imperatoris 
ipsius et ipsorum marchionis et comitum sigillo munitum, coram 
nobis perlegi facientes, contineri perspeximus*) in eisdem, ut 
clerici partis illius, de qua non contingeret Imperatorem assumi, 
libere sibi elligerent Patriarcham. Cum ergo hujusmodi nobis 
fuisset electio presentata, licet de persona electa ex mora diu- 
tina, quam apud Sedem apostolicam feeit olim, nos et fratres 
nostri sufficientem notieiam haberemus, utpote quam noveramus 
genere nobilem, honestam moribus, providentia cireumspectam 
et competenter?) litteris eruditam, ellectionem tamen examina- 
vimus juxta morem; et") eam invenimus contra formam cano- 
nicam attemptatam?), non tam ex eo, quod a multis extitit 
contradietum ^) et ab aliquibus etiam appellatum, etsi postmodum 
fuerit a contradietione pariter et appellatione recessum, quam 
pro eo, quod, eum laicis quantumeunque religiosis disponendi 


1) Cfr. Bréquigny Innoc. Ill ep. 3) competentem LP. 

lib. VII, ep. CCI (huius Collect. *) et Bal.; ut mss. 

nr. CXXVII). 5) in eam attemptatam mss. 
3) prosp. Bal. et mss. *) contradietam Bal. 


Innocentu Ill erıstora AD Rarn. DANDULUM. 537 


de rebus ecclesiasticis nulla sit attributa facultas, auctoritate 
alicujus prineipis secularis (in) Constantinopolitane Ecelesie nee 
debuerat nec potuerat elegi Patriarcha; sed nec clerici Vene- 
ciarum, qui Ecclesie sanete Sophye se Canonicos electos appel- 
lant, in eadem Eeclesia jus habuerant!) eligendi, eum in ea 
neque per nos, neque per legatos aut delegatos nostros fuerint 
instituti. Propter quod electionem ipsam de communi fratrum 
nostrorum consilio euravimus in publico consistorio reprobari. 
Verum cum personarum delictum in dampnum Ecclesiarum non 
debeat redundare, nee idem subdiaconus?) in aliquo deliquisset, 
utpote qui absens fuerat et inrequisitus”) electus, memores 
preeum Dueis predieti, que non solum utilitatem, verum etiam 
neccessitatem innuere videbantur, et eidem Ecclesie, cujus ad 
nos ordinatio specialiter pertinebat, providere volentes, ac sub 
ea spe Venetis gratiam exhibere, ut ad obsequium erucis Christi 
fortius aceingantur: ex collata nobis plenitudine potestatis 
eundem subdiaconum*) nostrum tamquam membrum apostolice 
Sedis elegimus, et confirmamus eidem Ecclesiz Patriarcham. 
Ceterum quia inter Imperatorem jam dietum et peregrinos 
ex una parte, ac Ducem et Venetos ex altera quasdam pactiones 
fuisse unitas et juramento firmatas, in seripto conventionum 
ipsarum, Imperatoris et predietorum marchionis et Blesensis et 
sancti Pauli comitum sigillis munito, quod eoram nobis perlegi 
fecimus, perspeximus contineri, per quas, si firmiter servarentur, 
Constantinopolitana Eeclesia non modieum lederetur, et dero- 
garetur apostoliez dignitati, eum caput expers esse non possit 
doloris membrorum, nee idem dolere"), quin compaciantur 
et*) membra, nos eidem Eeclesie, sieut tenemur, volentes 
adesse,  supplieationem, — quam pro eisdem  pactionibus 


. ἢ habebant Bal. *) subditum LP. 
*) subditus LP. *) dolore Bal. et mss. 
3) SicLP.; requis. Bal.etreil.mss. | 5) etiam LP. 





538 Ixxoc. Ill er. Ap RArN. DANDCLUM. 


eonfirmandis sepe dictus Imperator nobis porrigere procuravit. 
non duximus admittendam. In eis namque continebatur expresse, 
quod inter Francos et Venetos dividebantur") possessiones 
ecclesiastice, reservata clericis portione, de qua possint hono- 
rifice sustentari. Cum igitur hoc acceptari’) non posset sine 
injuria creatoris, juramentum super hoc prestitum illieitum 
penitus appareret, et posset perjurium potius appellari, nisi 
.salvo apostoliee Sedis honore* in eodem juramento fuisset 
adjeetum. Quia ergo honor Eeclesie Romane non servaretur 
illesus, si Constantinopolitana Ecclesia, que membrum est Sedis 
apostolice speciale, mutilatione possessionum suarum sustineat 
detrimentum, discretionem vestram rogamus attencius et mone- 
mus, per apostoliea vobis seripta mandantes, quatinus, ne pre- 
dietus Dux ad divisionem possessionum vel alii aliquo. modo 
procedant, eum id etiam, sicut credimus, vestre non expediat eivi- 
tati, studium impendatis et operam efficacem; prefato eleeto, qui 
se et sua pro Venetorum honore exponere minime dubitavit, cum 
ad uos dante Domino remeaverit, prestantes auxilium et favorem. 

Data Rowac, apud sanctum Petrum, VI Idus Februarii). 
pontificatus nostri anno VIII. 

CXXXV. 
Littera Innocentii HI Papz Raynerio Dandulo missa, recommendans 
eundem Patriarcham electum. 
A. d. 1205, die 30. mensis Martii. 

Liber Albus fol. 39. Codex S. Marci Append. cl. X. eod. X. De 
rerum nexu efr. Gesta Innoc. III e. XCVIII sqq. apud Baluz. T.l, p. 60. 

Innocentius episcopus, servus servorum dei, dileetis filiis, 
nobili viro Raynerio*), filio Ducis, et consiliariis Venetorum 
salutem et apostolicam benedictionem. 


') dividebant Bal. et mss. An |! ?) MCCV addit eod. S. Marei. Idem 
dividi debent? anno VIII; rell. VII. 

*) attemptari LP., quod fere *) R.1,A.— Nos more nostro hoe no- 
prestat; aecept. LA. men, ut sequ.. plene exseripsimus. 


Innoc. II erıst. AD Tuomam Para. Cr. 539 


Olim pro venerabili fratre nostro Thoma Mauroceno '), 
Patriarcha Constantinopolitano, ex parte vestra et populi Vene- 
torum nobis litteras destinastis?), per quas eum curastis 
nostre?) auctoritati commendare. Nos ergo litteras vestras 
solita benignitate recepimus; et ut vestris et nobilis viri, Hen- 
riei, patris tui, fili Rayneri*), Ducis Venetorum, precibus fave- 
remus^), defectum juris auctoritate nostra supplevimus cirea 
eum, et post juditium gratiam duximus faciendam. 

Non autem id fecimus, tamquam Ecclesie Constantinopoli- 
tane, quam post Romanam Eeclesiam proponimus honorare, 
libertatem electionis canonice auferre voluerimus aut velimus, 
sed ne ipsius diutius provisio differretur, et peticio vestra non 
videretur apud nos eidem in aliquo profuisse. 

Cum igitur Patriarcham ipsum consecratum et palliatum a 
nobis eum gratie nostre plenitudine ad gerendam Ecclesie sue 
sollieitudinem remittamus, discretionem vestram rogamus, mone- 
mus, exhortamur in Domino, et per apostolica vobis scripta 
mandamus, quatinus eum benigne recipiatis, et sicut Dei mini- 
strum studeatis honorifice pertractare, eidem tam in navibus, 
quam in aliis taliter provisuri, quod preces nostras sibi sentiat 
profuisse, qui preces vestras apud nos sentiit fructuosas. 

Data Rowar, apud sanctum Petrum, III Kalendas Aprilis“), 
pontifieatus nostri anno octavo. 

CXXXVI. 
Innocentius II Thomz, Patriarche Constantinopolitane. 
Agit de consecratione Patriarche Constantinopolitani. 
A. d. 1205, die 30. m. Martii. 
Inno e. ΠῚ epist. lib. VIII, ep. XIX ed. Bréquigny T. Il, p. 665. 


1) T. LA. *) R. LA. 

3) destinatas LA. 5) favere modo LA. 

3) Post nostre deest in LA. nomen | *) MCCY addit eod. S. Marei. 
substantivum. Suppleri poterat | 
auctoritati, gratis et que 
sunt huius generis. 


540 IxNoc. Ill ceisr. 4p Taomam Para. Cr. 


Praerogativa dilectionis et gratiae, quam apostoliea Sedes 
exhibuit Ecclesiae Bizantinae, eum eam in patriarehalem Sedem 
erexit eeclesiasticae plenitudine potestatis, quam non homo, sed 
Deus, immo verius Deus-homo, in beato Petro Ecclesiae Romanae 
concessit, euidenter attestatur, et quod Romanus Pontifex eius 
viearius sit, ostendit, qui et primos nouissimos, et nouissimos 
faeit. primos. Sane eum eadem Ecclesia, quae tunc Bizanzena, 
nune Constantinopolitana vocatur, nee nomen, nec locum inter 
Sedes apostolieas patriarehales haberet, apostolica Sedes fecit 
ei nomen grande juxta nomen magnorum, qui sunt in terra, et 
ipsam quasi de puluere suscitatam usque adeo sublimauit, ut 
eam tam Ecclesiae Alexandrinae, quam Antiochinae et Hieroso- 
lymitanae dignitatis priuilegio anteferret, atque post se prae 
ceteris exaltaret, ita, quod, cum multae filiae diuitias congrega- 
uerint, haec sola per matris gratiam specialem supergressa 
fuerit uniuersas. Licet autem eadem Ecelesia interdum ab 
obedientia Sedis apostolieae deelinavit, quia tamen ad eam per 
Dei gratiam humiliter est reuersa, tuis precibus annuentes, eam- 
dem Ecclesiam, eui Deo auctore domino praeesse dignosceris, 
sub beati Petri et nostra protectione suseipimus, et praesentis 
scripti pagina communimus. 

Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem 
Ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futu- 
rum, concessione pontifieum et ecelesiastiearum seu etiam 
secularium personarum, cuiuscumque conditionis aut status, 
poterit adipisci, firma tibi et tuis successoribus illibata perma- 
neant. Libertates quoque et immunitates eiusdem Ecclesiae ae 
consuetudines rationabiles et antiquas, quae apostolicae Sedis 
non obviant institutis, ratas habemus, et eas perpetuis tempo- 
ribus illibatas permanere saneimus. Pallium quoque, insigne 
uidelicet plenitudinis pontificalis officii, fraternitati tuae. de 
apostolicae Sedis liberalitate largimur, quo intra Ecclesias tuae 
jurisdietioni subjectas in solemniis missarum utaris, diebus 


Innoc. ΠῚ erıst. and Tuomam Para. Cr. 541 


inferius denotatis, uidelicet in Natiuitate Domini, festivitate pro- 
tomartyris Stephani, Cireumcisione Domini, Epiphanià, Ypopanti, 
Dominiea in ramis Palmarum, Coena domini, Sabbato sancto, 
Pascha, feria secunda post Pascha, Ascensione, Pentecoste, 
tribus festivitatibus beatae Mariae, natali Johannis Baptistae, 
solemnitatibus omnium Apostolorum, commemoratione Saneto- 
rum omnium, dedieationibus Ecelesiarum, Episeoporum eonse- 
erationibus, ordinationibus clericorum, principalibus festivitatibus 
Eeclesiarum tuarum, et in anniversario consecrationis tuae die, et 
tam Imparatoris, quam aliorum magnatum et principum sepulturis. 

Ad indicium etiam gratiae plenioris auctoritate tibi prae- 
sentium indulgemus, ut Archiepiscopis, suffraganeis tuis, usum 
pallii praesentis indulgentiae auctoritate eoncedas, ab eis pro 
te, quod canonieum fuerit, pro nobis autem et Ecclesia Romana 
sponsionem obedientiae recepturus. Porro erucem, videlicet 
uexillum dominieum, per quemeumque locum te transire conti- 
gerit, excepta urbe Romana et loco, in quo fuerit Romanus 
Antistes, ante te deferendi fraternitati tuae licentiam imperti- 
mur, et in processionibus tuis tibi eoneedimus usum nacci, 
praesenti seripto nihilominus statuentes, ut universi cleriei 
euiuseunque nationis et gentis, in civitate et diocesi Constanti- 
nopolitana Ecclesias vel ecclesiastica beneficia obtinentes, tibi 
et Ecclesiae Constantinopolitanae reverentiam debitam et hono- 
rem devotum exhibeant, salva in omnibus auetoritate Sedis 
apostolieae reverentia et honore. Nulli ergo ete. Si quis ete. 

Datum Row, apud sanetum Petrum, III Kalend. Aprilis, 
anno octauo. 

CXXXVII. 

Innocentius Ill eidem Thomz, Patriarch® Constantinopolitano. 

Concedit facultatem absoluendi a censuris ob percussionem clerici. 


et inungendi Imperatorem Constantinopolitanum. 
A. d. 1205, die 30. m. Martii. 


Innoc. III epist. lib. VIII, ep. XX ed. Bréquignv T. II, 
pag. 666. 


542 Innoc. ΠῚ erıst. ap Tuomam Para. Cr. 


Sicut Dominus in Romanam Eeclesiam per beati Petri merita 
sua dona diffundit, sie eius priuilegium ampliauit, ut, quantum- 
libet in alios liberalis, nee detrimentum tamen honoris timeat, 
nec dispendium potestatis, utpote quae nihil sibi subtrahit, eum 
aliquibus etiam maxima elargitur, nec aufert, quod confert, nee 
quod donat, amittit. Ipsa etenim in eos, quos in partem suae 
sollieitudinis evocat, sie dispensat onera et honores, ut non 
minus eam omnium Eeclesiarum cura sollieitet, et plenitudo 
ecclesiasticae potestatis adornet, quam non patitur Petri priui- 
legium minorari. " 

Cum igitur ad apostolieam Sedem personaliter laboraris, 
et per impositionem manuum nostrarum diaconatus et presby- 
teratus susceperis ordines et in episcopum tandem fueris con- 
seeratus, specialem tibi gratiam facere volumus, et te persona- 
liter intendimus honorare. 

Ea propter, uenerabilis in Christo frater, tuis justis peti- 
tionibus annuentes auctoritate tibi praesentium indulgemus, ut 
subditos tuos, qui in elerieos et alios viros religiosos manus 
injecerint violentas, auetoritate ac vice nostra seeundum Eecle- 
siae formam absolvas, nisi forsitan ita fuerit enormis excessus, 
ut merito credas, eos ad Sedem apostolieam destinandos. Fal- 
sariorum quoque absolutionem tuae fraternitati committimus, 
si forsan in sigillo tuo vel subditorum tuorum vitium commise- 
rint falsitatis. 

Ut autem tanquam sponsus de thalamo matris procedas ad 
sponsam, circumdatus uarietatibus et indulgentiarum nostrarum 
decoratus amictu, tibi personaliter indulgemus, ut, si qui reges 
in Constantinopolitano Imperio fuerint inungendi, dum tamen a 
te inunetio postuletur et assensus Imperialis accedat, inungas. 
Nulli ergo etc. nostrae concessionis ete. 

Datum Row, apud sanctum Petrum, III Kalend. Aprilis, 
anno VIII. 


IxNoc. ΠῚ erıst. an Taomam Para. Cr. 543 


CXXXVIII. 

Innecentius Ill eidem Thom, Patriarch Constantinopolitano. 
Dat facultatem provehendi ad ordines et idoneos in ministerio 
praeficiendi. 

A. d. 1205, die 30. m. Martii. 

Innoc. III epist. lib. VIII, ep. XXI ed. Bréquigny T.II, p. 667. 


Quia dantur gratiae ex gratia, quod apud nos fueris gra- 
tiosus, effusa super te monstrabit copia gratiarum. Tuis igitur 
precibus annuentes, fraternitati tuae specialiter indulgemus, et 
ut in diebus dominicis et praecipuis solemnitatibus, eum necesse 
fuerit, personas idoneas in subdiaconos ualeas promovere, et 
eum in Eeclesia Constantinopolitana vel nulli aut pauei sint 
canonice instituti, ad eam sublato appellationis obstaeulo ido- 
neos viros assumas, nec carni et sanguini aliter, quam deceat, 
acquiescas, sed merita ponderes et literaturam attendas; quo- 
niam in omni gente, qui facit justitiam, acceptus est Deo. Nulli 
ergo ete. indulgentiae nostrae etc. 

Datum Row, apud sanctum Petrum, III Kalendas Aprilis, 
anno oetavo. 


CXXXIX. 
Innocentius Ill eidem Thom, Patriarchee Constantinopolitano. 
Ut de consilio prudentum virorum statuere valeat, prout viderit 


expedire, de bonis Ecclesiae suae, quin recursum super his habeat 
ad Sedem apostolicam. 


A. d. 1205, die 30. m. Martii. 
Innoc. III epist. lib. VIII, ep. XXII ed. Bréquigny T.Il, p. 667. 


Licet in forma juramenti, quod nobis in susceptione pallii 
secundum generalem consuetudinem praestitisti, hoe specialiter 
sit expressum, ut possessiones ad mensam tui episcopatus 
speetantes nee uendas, nee dones, nec pignori obliges, nec de 
novo infeodes, nee aliquo modo ineonsulto Romano Pontifice 


544 IxNoc. Ill erıst. Ap Tuomam Para. Or. 


alienes; quia tamen novitatem tuam et Ecclesiae Constantino- 
politanae necessitatem ac totius terrae turbationem allegans 
super his nos duxisti humiliter consulendos, ne pro singulis 
negotiis ad nos recurrere compellaris, ut in talibus, eum necesse 
fuerit, de prudentium virorum «consilio statuas, quod eidem 
Ecclesiae ae tibi videris expedire, auctoritate tibi praesentium 
licentiam impertimur. Nulli ergo ete. nostrae concessionis ete. 

Datum Row, apud sanetum Petrum, III Kal. Aprilis, 
anno octauo. 


CXL. 
Innocentius III eidem Thoma, Patriarch Constantinopolitano. 


Statuit, quid sit agendum in electione Patriarcharum Ecclesiae 
Constantinopolitanae. 


A. d. 1205, die 30. m. Martii. 


Innoc. ΠῚ epist. lib. VIII, ep. XXIII ed. Bréquigny T. I, 
pag. 668. 


Auctoritate praesentium inhibemus, ne, obeunte te nunc 
Constantinopolitanae Ecclesiae Patriarcha, vel tuorum quolibet 
successorum, ullus ibi qualibet surreptionis astutia seu violentia 
proponatur, nisi qui fuerit electus secundum canonicas sanctio- 
nes. Cum autem seeundum morem ecclesiasticum fuerit conse- 
eratus, ad apostolicam Sedem nuntios suos mittat, pallium de 
corpore beati Petri sumptum, insigne videlicet plenitudinis pon- 
tifiealis officit, petiturus. In eujus susceptione juramentum nobis 
et suecessoribus nostris seeundum apostolicae Sedis consuetu- 
dinem, quod tu ipse nobis suscepto pallio praestitisti, sine con- 
tradietione qualibet exhibebit. 

Ad haee tuae fraternitati concedimus, ut libere a subditis 
tuis, cum necesse fuerit, ad tuam audientiam appelletur, nisi 
cum negotium fuerit ab apostoliea Sede commissum; ita, quod 
tu appellationibus ad Romanam Eeclesiam interpositis humiliter 


IxNoc. ΠῚ keisT. Ap Taomam Para. Cr. 545 


deferas et devote. Nulli ergo ete. nostrae inhibitionis et con- 
cessionis ete. 

Datum Row, apud sanctum Petrum, IIl Kal. Aprilis, 
anno octavo. 


CXLI. 
Innecentius Ill Thom, Patriarch Constantinopolitano. 


Permittit sacerdotiorum retentionem, et ut possit uti opera cleri- 
corum, qui secum ad partes illas accessere. 


A. d. 1205, die 30. m. Martii. 
Inno e. Ill epist. lib. VIII, ep. XXIV ed. Bréquign y T.Il, p. 668. 


Licet Constantinopolitanum Imperium per Dei gratiam a 
Graecis translatum fuerit ad Latinos, quia tamen nondum est 
adeo solidatum, quin ex parte aliqua fluctuet status ejus, neces- 
sitati tuae, quantum honeste possumus, volumus providere. 
Ideoque fraternitati tuae praesentium auctoritate concedimus, 
ut beneficia, quae haetenus habuisti, integre sieut hucusque 
possideas, et plene percipias fructus, qui provenerint ex eisdem, 
donec de statu tam Imperii, quam Ecclesiae Constantinopolitanae 
redditi fuerimus certiores, et super hoc aliud duxerimus sta- 
tuendum. Cumque peritorum egeas collegio et consilio cleri- 
eorum, qui tibi cooperatores providi et prudentes coadjutores 
existant, praesenti pagina indulgemus, ut clerici, qui tecum ad 
partes Constantinopolitanas aecesserint, sua beneficia non amit- 
tant, sed proventus ipsorum eis integre persolvantur, donec 
status terrae illius nobis plenius innotescat; dum tamen ex hoc 
propter numerositatem elerieorum tecum transire volentium 
aliqua Ecclesia enormiter non gravetur. Nulli ergo etc. nostrae 
concessionis etc. 

Datum Roms, apud sanetum Petrum, III Kal. Aprilis, 
anno octauo. 


Fontes. XII. 3 


546 Innor, ΠῚ erıst. an Tuomam Para. Cr. 


CXLIIL. 
Innocentius III Thomz, Patriarche Constantinopolitano. 
Ne ex eo, quod ipse Pontifer Patriarcham elegit, Ecclesiae 
Constantinopolitanae juribus derogetur. 
A. d. 1205, die 30. m. Martii. 

Inno e. ΠῚ epist. lib. VIII, ep. XXV ed. Bréquigny T. Il, p. 669. 

Licet nulli penitus injuriam faciamus, cum utimur jure 
nostro, nee depereat quiequam aliquibus, eum collatam nobis 
ecclesiasticae potestatis plenitudinem exercemus, Constantino- 
politanae tamen Ecclesiae providere volumus ad cautelam, et 
dolosa labia et linguam malignam habentibus materiam subtra- 
here murmurandi. Quamvis igitur. ejusdem Ecclesiae utilitate et 
necessitate cogente, utpote quae, postquam Constantinopolita- 
num Imperium devolutum fuerat ad Latinos, non fuerat ordinata, 
unde non ad alium, sed ad nos tantum eius ordinatio pertinebat, 
te in Constantinopolitanum elegerimus, et eligendo confirmave- 
rimus Patriarcham, et munus tandem consecrationis tibi duxe- 
rimus impendendum: quia tamen eidem Ecclesiae auferre nolumus 
electionis canonicae libertatem, in qua ipsam potius manutenere 
proponimus et fovere, nolumus, ut ex facto nostro aliquid ei 
praejudicium generetur, quominus, cum eam vacare contigerit, 
canonice ordinetur. 

Datum Row, apud sanctum Petrum, ΠῚ Kal. Aprilis, 
anno octauo. 

CXLIIU. 

Innocentius II] Gradensi Patriarche ') et suffraganeis eius. 
Certiorem eum reddit, a se decretum fuisse, ne clerici, qui sunt 
apud Patriarcham Constantinopolitanum, sacerdotia amittant. 
A. d. 1205, die 30. m. Martii. 

Innoe.Ill epist. lib. VIII, ep. XXVI ed. Bréquigny T.Il, p. 669. 
Cum Eeclesia Constantinopolitana in nouam nune quodam- 
modo infantiam renascatur, et tanquam parvula, nec habens 


ἢ Benedictus Falerius, coll. Ughelli Ital. saera T. V, p. 1134. Rationes, quz inter 
ipsum ae Papam intercesserint, illustrant huius epistolse, se. I. VIT, ep. LXXIV.CC. 


SACRAMENTUM CANONICORUM C». 547 


ubera officiosa, matris sollieitudine noscatur plurimum indigere, 
ipsam uberibus consolationis nostrae laetare disponimus, et ex 
diuitiis nostris eius inopiam relevare. Cum igitur indigeat cle- 
rieis prudentibus et peritis, qui laicorum vitam verbo aedificent 
et exemplo, ad petitionem venerabilis fratris nostri, Patriarchae 
Constantinopolitani, concessimus, ut clerici, qui eum eo ad 
partes Constantinopolitanas aecesserint, sua beneficia non amit- 
fant, sed proventus eorum ipsis integre persolvantur, donee 
status terrae illius nobis plenius innoteseat, dum tamen ex hoe 
propter numerositatem clericorum volentium transire cum eo 
aliqua Ecclesia enormiter non gravetur. 

Monemus igitur fraternitatem vestram et exhortamur atten- 
tius et per apostolica vobis seripta mandamus, quatenus cleri- 
eos illos, qui voluerint sequi eum, nec vos contra tenorem 
indulgentiae nostrae aliquatenus molestetis, nee permittatis aut 
faciatis ab aliis molestari, quin potius, si qui eos molestare 
praesumpserint, praesumptionem eorum monitione praemissa 
per distrietionem ecclesiasticam appellatione postposita com- 
pescatis. 

Datum Row, apud sanetum Petrum, ΠῚ Kal. Aprilis, 
anno ocfavo. 

CXLIV. 
Sacramentum canonicorum deputatorum in ecclesia patriarchali 
Constantinopolitana. 
A. d. 1205, d. 8. m. Madii. 

Lib. Alb. fol. 35 sq. Lib. Pact. I, fol. 159. Cfr. Wilken. l. c. 
T. V, p. 330. 

In nomine dei eterni. Amen. 

Anno domini millesimo ducentesimo quinto, die octavo 
intrante, mense Madii, indictione octava. Rivoarrı. 

In presentia domini Rainerii, filii domini Henriei Dandulo, 
dei gratia incliti Venecie, Dalmacie et Chroacie Ducis, eiusque 


dignitatis vieem  gerentis, assistentiumque sibi sapientum 
35* 


548 SACRAMENTUM CANONICORUM C». 


conseilii, videlieet Petri Ziani comitis, Henrici Navigaioso, Petri 
Barboni, Laurentii Quirini, Johannis Tomisto'), Philippi plebani 
saneti Luce, magistrorum Frederici et Philippi, eanonieorum 
sancti Marci: 

quidam eleriei, videlicet Adam, presbyter sancti Silvestri, 
Johannes Belon, saneti Martini presbyter, Oto*) et Marinus, 
presbyteri saneti Jeremie, Petrus Sterminus, saneti Apoli- 
naris?) presbyter, Jacobus Marrano *), diaconus ecclesie 
Castelli?), Mathias Magla in Zoco, presbyter sancti Symeonis 
prophete, Leonardus Balbo, presbyter et plebanus saneti Johan- 
nis Chrisostomi, Nicolaus Tynto°), presbyter et plebanus sancti 
Nicholai, Nicolaus Thomas, presbyter sancte Margarite, Petrus 
Salinben, presbyter sancti Pantaleonis, Johannes Marao, pres- 
byter sanete Lucie, Petrus Ruibulo, elerieus saneti Marci, supra Ὁ 
saneta evangelia iuraverunt, quod bona fide servabunt ea, que 
in capitulari superposito evangeliis continebantur, euius tenor: 

Juramentum canonicorum. 

»Juro ego (sigla pro nomine iurantis), electus canonicus 
ecclesie sancte Sophye, quod non eligam, neque pro posse meo 
recipiam in prefata ecclesia sancte Sophye archidiaconum, 
archipresbyterum, prepositum, decanum, thesaurarium, neque 
aliquem in alium ...') canonicum, nisi vel nactione Venetum, 
vel talem, qui in aliqua ecclesia Venetorum institutionem 
habuerit per decennium. Et a quolibet predictorum, meo tem- 
pore electo vel recepto, post electionem vel receptionem simile 
faciam iuramentum prestari, nec umquam operam dabo, quod 
supradicta infringi debeant aut immutari.“ 








1) Tonisto LP. | ?) Lacun® signum posuimus, haud 
3) Otho LP. | dubie sie explende: in alium 
8) Appolinaris LP. personatum in dictaeeele- 
*) Mairano LP. sia,nequePatriarchamCon- 
5) diae. Castellane ecclesie stantinopolitanum, nisi 

LP. natione Venetum, neque 


*) Tincto LP. I alium canonicum etc. 


i | 
| 


SACRAMENTUM CANONICORUM Cr. 549 


loc sacramentum in seriptis publieis redigi debet, et ud 
manus proeuratorum saneti Marei sine fraude transmitti. 

Acetum in ecelesia saneti Marei proximo palatio Dueali. 

Ego Jacobus Mariano, diaconus et canonicus sanete Sophye, 
mmss. (7. e. manu mea subscripsi). 

Ego Petrus Ruybulo, subdiaconus et canonicus sancte 
Sophye, mmss. 

Ego Johannes Belon, presbyter et canonicus sancte 
Sophye, mmss. 

Ego Mathias Maliazuco'), presbyter et canonicus sancte 
Sophye, mmss. 

Ego Oto?), presbyter et eanonicus sancte Sophye, mmss. 

Ego Adam, presbyter et canonicus sanete Sophye, mmss. 

Ego Petrus Sterminus, presbyter et canonieus sancte 
Sophye Constantinopolitane eeclesie, mmss. 

Ego Johannes Marao, presbyter et canonieus sancte 
Sophye, mmss. 

Ego Nicholaus Tineto, presbyter et plebanus saneti Nicholai 
et canonicus sancte Sophye Constantinopolitane ecelesie, mmss. 

Ego Nicholaus Thomas, presbyter et canonieus sancte 
Sophye Constantinopolitane ecclesie, mmss. 

Ego Marinus Vitalis, presbyter et canonieus sanete Sophye 
Constantinopolitane ecclesie, mmss. 

Ego Phylippus de Lupriolo, plebanus ecclesie saneti Luce, 
tt. ss. fi. e. testis subscripsi). 

Ego Phylipus Russo, subdiaconus ecclesie sancti Marci, tt. ss. 

Ego Magister Federicus, canonicus saneti Marci, tt.ss. 

Signum suprascriptorum: 

Leonardi plebani et 
Petri, presbyterorum, 

qui hec fieri rogaverunt. 


!) Malianzuco LP. | 2) Otho LP. 


550 SACRAMENTUM CANONICI THEODI. 


Ego Johannes Kardiaga'), presbyter et notarius, rogatus 
interfui, et prout vidi et audivi, scripsi, complevi et roboravi. 
Ego Vivianus, scriptor, notarius et iudex, autenticum huius 
vidi et legi, nec addidi nec minui, nisi quod in eo inveni, 
ideoque fideliter exemplavi et propria manu mea firmavi atque 


subseripsi. 
CXLY. 
Sacramentum presbyteri Theodi, electi canoniei in patriarchali ecclesia 
Constantinopolitana. 


A. d. 1205, die 14. m. Madii. 
Lib. Alb. fol. 36. Lib. Pact. I, 161. 


In nomine domini dei et salvatoris nostri Jhesu Christi. 
Amen. 

Anno domini millesimo ducentesimo quinto, mense Madii, 
die quartodecimo intrante, indietione octava. Rıyoarn. 

In presentia Johannis presbiteri saneti Viti, et Carlevarii 
presbiteri saneti Samuelis, et Johannis eiusdem saneti Samuelis 
clerici, Padavini cleriei sancti Caneiani, atque Petri Ciani, comi- 
tis, Henrici Navigazoso, Petri Barbani, Johannis Tonisto, et 
Dominici Contarini, atque Henriei Mauroceni et aliorum: 

quidam clerici, videlicet Johannes Teodi’) presbyter sancte 
erueis, Phylipus diaconus Clugiensis canonieus, Albertus sub- 
diaconus saneti Silvestri, Natalis clericus supra sancta dei evan- 
gelia iuraverunt, quod bona fide servabunt ea, que in capitulari 
superposito evangeliis continebantur, euius tenor erat: 

Juramentum canonicorum. —— 

„Juro ego T... electus canonicus ecclesie sancte Sophye, 
quod non eligam, neque pro posse meo recipiam in prefata 
ecclesia sancte Sophie archidiaconum , | archipresbyterum, 
prepositum , decanum , thesaurarium, neque aliquem in alium 





!) Chardiaga LP. | 3)Theodi LP. 


Tuomas MaunocEnı PATHIARCHAE CP. DECLARATIO, 551 


personatum in predicta ecclesia, neque Patriarcham (in) Con- 
stantinopolitanum, nisi natione Venetum, neque alium canoni- 
cum, nisi vel natione Venetum, vel talem, qui in aliqua ecclesia 
Venetorum institutionem habuit per decennium. Et a quolibet 
predictorum, meo tempore electo vel recepto, post electionem 
vel receptionem simile faciam iuramentum prestari, nec 
umquam operam dabo, quod supradicta infringi debeant aut 
immutari.* 

Hoe saeramentum in seriptis publieis redigi debet et ad 
manus procuratorum saneti Marci sine fraude transmitti. 

Actum in camera eambellarie Ducalis aule Venetiane. 

Signum suprascriptorum: Johannis Theodi presbiteri, Phi- 
lippi diaconi, Alberti subdiaconi, Natalis cleriei, qui ...... 
seribere non potuerunt, pro se scribere et hoc rogaverunt fieri. 

Ego Michael Bonifaeius, presbyter et notarius, rogatus 
interfui, et prout vidi et audivi, seripsi, complevi et roboravi. 
Ego Vivianus, seriptor, notarius et iudex domini Hen- 
riei, Romanorum Imperatoris, autentieum huius vidi et legi, nec 
addidi nee minui, nisi quod in eo inveni, ideoque fideliter exem- 
plavi et propria manu firmavi atque subscripsi. 
CXLVI. 
Thomas Maurocenus, Patriarcha Constantinopolitanus, Ecclesias Vene- 
ferum, Constantinopoli positas et Patriarche Gradensi seu aliis 
Praelatis Venetis subjectas, ab omui Patriarchae Constantinopolitani 
subJectione exemptas esse declarat. 
A. d. 1205, die 15. m. Maii. 

Ecclesiae Venetae antiqua monumenta ed. Flaminius Cor- 
nelius, deeadis XI parte posteriore, pag. 230 et 231. Ex archivo 
s. Georgii majoris Venetiarum. 

In nomine Domini Dei et salvatoris nostri Jesu Christi. 

Anno incarnationis ejusdem millesimo ducentesimo quinto, 
mensis Madii die quintodecimo intrante, eodem mense, indictione 
octava. Rıvoarn. 


552 ΤΉΟΜΑΕ MaunocENi PATRIARCHAE UP. DECLARATIO. 


Dignitatis nostrae officium decenter fet] utiliter tune exequi 
comprobamus, si et ipsis ecclesiis jura sua illibata euramus et 
integra conservamus. Sieut enim nulli ultra, quam mereatur, 
aliquid a nobis est favore gratie concedendum, ita nemini, qui 
sui juris esse dinoscitur, a nobis est ullatenus denegandum. 

Igitur nos Thomas Maurocenus, divina favente gratia Con- 
stantinopolitanus Patriarcha, quia manifestum et certissimum 
nobis est, quod Venetorum Ecclesie, que tam in urbe Constan- 
tinopolitana sunt, quam in aliis Imperii partibus constitute, nulli 
Patriarcharum Greeorum fuere aliqua unquam contradictione 
subjecte, sed in omnibus, in spiritualibus et temporalibus, sine 
exactione aliqua cum omnibus pertinentiis suis libere — licet 
dominus Papa [nnocentius concesserit nobis in cunctis Romanis 
Ecclesiis plenam et integram jurisdictionem habere — in hoc 
si quid juris habemus vel racione privilegii, vel concessionis a 
dieto domino summo Pontifice nobis facte, aut modo aliquo alio, 
ipsi juri nostro, nostrorum eanonieorum consensu, prorsus renun- 
ciamus, ut Eeclesie ipse, sua justieia non private, plene suo 
jure utantur, et sine aliqua alia exactione sint libere et ab qmni 
nostra et successorum nostrorum jurisdietione exempte. 

Hec autem, que continentur superius, canonicorum nostro 
consensu eum nostris successoribus nos promittimus servaturos. 
Et si in aliquo contra temptaverimus veniendum, vobis dom. 
Benedicto Faletro, Gradensi per Dei gratiam Patriarche, vestris- 
que successoribus et omnibus episcopis vestris, abbatibus alia- 
rumque Ecclesiarum prelatis, qui Ecclesias habent in Imperio 
supradieto, eorumque successoribus, unicuique, cui non servatur 
promissio supradicta, eum nostris successoribus debeamus 
pene nomine emendare marcas puri argenti centum; et pena 
soluta, que supradieta sunt, firma semper in perpetuum perse- 
verent. 

Ego Thomas Maurocenus, Dei gratia sanete Constantino- 
politane Ecclesie Patriarcha m. m. ss. 


Inxoc. IIl grisT. Ap Iur. Cr. 553 


Signum Nieolai Tinto, presb. et plebani S. Nieolai, eanoniei 
S. Sophie Constantinopolitane Eeclesie, qui ad id paratus sub- 
scribi nomine suo rogavit. 

Signum Nicolai Thome, presb. Ecelesie s. Margarite, cano- 
niei suprascripte Ecclesie, qui pariter subseribi pro se rogavit. 

Signum Jacobi Mayrano, diae. canonici suprascripte Ecclesie, 
qui pro se subscribi rogavit. 

Signum Adam, presb. canoniei suprascripte Eeclesie, qui 
suo nomine subseribi rogavit. 

Signum Ottonis, presb. eanonici supraseripte Ecclesie, qui 
suo nomine subseribi rogavit. 

Signum Petri Ruibulo, subdiac. canoniei supraseripte 
Ecclesie, qui suo nomine subseribi rogavit. 

Ego Martinus, presbiter et eanonieus Eeclesie sanete 
Sophie, m. m. ss. 

Ego Paternianus de Putheo, subdiaconus et notarius, 
complevi et roboravi. 

Ego Paschalis Mauro, subdiaconus et notarius, exem- 
plum, sumptum ex autentico praedieti domini Constantinopoli- 
tani Patriarche, ejus sigillo munitum, scripsi, nec minui, nee 
ampliavi, complevi et roboravi. 


CXLVII. 
Innocentius III Constantinopolitano Imperatori. 
Transmittit ad Graecos B|enedictum], tituli sanctae Susannae pres- 


byterum cardinalem, apostolicae Sedis a latere Legatum, illumque 
Imperatori commendat. 


A. d. 1205, die 15. m. Madii. 
Innoc. III epist. lib. VIII, ep. LV ed. Bréquigny T. II, 
pag. 701. Raynald. l. c. S. 14. Gesta Innoc. c. C. 
Divisis aliis vestibus Domini Jesu Christi, tuniea incon- 
sutilis uni cessit in sortem, ut ipsius Ecclesia, quam sieut 
vestimentum induit, una esset, et in ea unus, velut in piscina 


»εν»ν 
554 Ix Noc. Hl gris T. ao Iur. Cp. 


probatiea, sanaretur, extra ipsam languentium multitudine rema- 
nente. /n circuitu etenim impii ambulant, et in eam intrare 
nequeunt, ut sanentur, cum mens divisa impetrare non valeat; 
et vae ingredienti terram duabus viis. Ut ergo ipsius illibata 
veritas servaretur, unum eidem Dominus, videlicet beatum 
Petrum, caput constituit et magistrum, ut quasi Noé archam, 
extra quam animantia derelieta in diluvio submerguntur, in uno 
eubito consummaret, pro eujus fide, ne in sua passione defice- 
ret, specialiter exoravit, eidem praecipiens, ut fratres suos 
conversus aliquandiu confirmaret. 

Verumtamen Graecorum Ecclesia usque ad hoc tempus ab 
unitate declinans, post greges sodalium evagando, ipsius magistro 
se subtraxit, et ut Ephraim facta, quasi columba seducta invo- 
cavit Aegyptum, et ad Assyrios properavit, et quae debuerat 
propter tempus esse magistra, rursus indigere videtur, ut docea- 
tur, quae sint elementa exordii sermonum Dei. eo quod pec- 
cavit in illum, qui omnem edocet veritatem; et eum idem sit 
benignitas Patris et Filii, peccatum eommissum in eum ex mali- 
gnitate praesumitur processisse, cui deest quaelibet materia 
exeusandi. Fermentum quoque non ejecit a domo, ut peccaret 
in eum, a quo Spiritum sanetum procedere renuit confiteri, non 
attendens, ut debuit, quod, qui Filium inhonorat, injuriatur et 
Patri, qui est unum cum ipso. Ad iracundiam ergo, quasi 
Ephraim, in amaritudinibus suis Dominum provocavit, ab illius 
magisterio discedendo, qui Cephas, id est caput, meruit appel- 
lari; recedens a Juda, suo in Samaria solio collocato, propter 
quod super eam venit sanguis ipsius, iniquitate sua, quasi 
Amorrhaei populi, consummata. Vocavit enim Dominus suos 
sanctificatos et fortes; et ingressi sunt portas ejus, per quos 
male perditis malis, vineam suam aliis agricolis, qui sibi suis 
temporibus reddent fructum, tradidit excolendam, Graecorum 
Imperio ab inobedientibus et superstitiosis translato ad obedien- 
. tiae filios et devotos, qui super altari placabili Domino suorum 


L4 


IxNoc. ΠῚ ErisT. Ap Iur. Cr. 555 


offerant vitulos labiorum. Translato ergo Imperio, necessarium, 
ut ritus sacerdotii transferatur, quatenus Ephraim, reversus ad 
Judam, in azymis sinceritatis et veritatis, expurgato fermento 
veteri, epuletur. 

Ut autem in devotione ac fidei puritate juxta institutiones 
sacrosanctae Romanae Ecclesiae, quam Dominus omnium Eecle- 
siarum matrem constituit et magistram, praedicta Ecclesia ple- 
nius informetur, nos, qui curam gerere omnium Eeclesiarum 
tenemur, quibus in beato Petro praecipit Dominus pascere oves 
suas, ipsam tanquam filiam principalem et specialem visitare 
volentes, quoniam occupationes assiduae, quibus plus solito 
praegravamur, nos ad eamdem Ecclesiam aecedere personaliter 
non permittunt, etsi audiverimus illue dilectos filios, S/ofredum], 
tituli sanetae Praxedis, et P/etrum], tituli sancti Marcelli pres- 
byteros cardinales, apostolicae Sedis Legatos, de Hierosolymi- 
tanis partibus aecessisse; quia tamen super hoe mandatum non 
habuerant speciale, dilectum filium, B/enedietum], tituli sanctae 
Susannae presbyterum cardinalem, apostolicae Sedis Legatum, 
virum utique providum et discretum, literatum pariter et hone- 
stum, quem inter ceteros fratres nostros sinceritatis brachiis 
amplexamur, ad partes ipsas a latere nostro duximus destinan-- 
dum, ut juxta verbum propheticum efficacius et validius evellat 
et destruat, aedificet et plantet, prout quaelibet suo viderit 
officio indigere. 

Nos autem sententiam, quam eanonice protulerit in rebelles, 
ratam haberi volumus, et praecipimus inviolabiliter observari. 
Quocirca Imperialem magnificentiam rogamus attentius, monemus 
et exhortamur in Domino, quatenus ipsum tanquam personam 
nostram benigne recipiens et honorans, in cujus persona hono- 
rari reputamus nos ipsos, eidem, cui dedimus specialiter in 
mandatis, ut ad honorem et profectum tuum diligenter et pru- 
denter intendat, tuum praebeas auxilium et favorem, ut per 
ipsius industriam, te favente, statu illius Ecclesiae reformato, 


556 Innoc, Il erıst. an Ancnigr. Cp. 


ab eo merearis in solio stabiliri, a eujus dextris in vestitu deau- 
rato regina eireumamieta varietate consistit, et nos pro honore 
ipsi exhibito tuae celsitudini teneamur ad gratiarum uberes 
aetiones. 

Datum Idibus Maii. 


CXLVIII. 


Innocentius III Archiepiscopis, Episcopis et universis Prelatis in 
Imperio Constantinopolitano constitutis. 


Mandat, ut Legatum Sedis apostolice benigne recipiant et honori- 
fice pertractent, eiusque statuta observent. 


A. d. 1205, m. Madio. 


Innoe. Ill epist. lib. VIII, ep. LVI ed. Bréquigny T. ll, 
pag. 702. De hae charta, et quz sequuntur duse proxime, haec 
adnotat editor: ,apographum epistolarum LVI, LVII, LVIII, quod 
ad fidem apographi Conti cum ceteris exscribi curaveramus, e 
manibus nostris, quo casu nescimus, excidit. Ideoque argumenta 
tantummodo hic exhibere possumus. Verum e schedis nostris 
hasce tres epistolas in autographo Archivii Vaticani fol. 17 et 18 
descriptas esse, pro comperto habemus". 


CXLIX. 
Innocentius Ill Marchioni Montis-Ferrati. 
Ut Homanam Ecclesiam diligat et honoret. 
A. d. 1205, m. Madio? 
Innoc. ΠῚ epist. lib. VIII, ep. LVII ed. Bréquigny T. ll, 
pag. 702. 
CL. 
Marchio Montis-Ferrati Innocentio Ill. 


De suo erga Ecclesiam Romanam amore et obsequio. oratorem 
ad Papam mittit, et eum de rebus apud Constantinopolim gestis 
certiorem facit. 

A. d. 1205, m. Madio? 

Innoe. ΠῚ epist. lib. VII, ep. LVIII ed. Bréquigny T. HI, 
pag. 702. Cfr. Raynaldus l. e. $. 8. 


IxNoc. ΠῚ &etsT. Ap BeNEpnicTUM LEGATUM. 551 


CLI. 
Innocentius III B(enedicto), tituli sanctae Susannae Presbytero Cardi- 
nali, apostolicae Sedis Legato. 

Indulgetur, quod, nisi Patriarcha Constantinopolitanus in Ecclesia 
Constantinopolitana idoneos viros assumat, ipse viros literatos et 
honestos instituat in dicta Ecclesia, prout viderit expedire. 

A. d. 1205, die 20. m. Mai. 


Inno e. Ill epist. lib. VIII, ep. XII ed. Bréquigny T. II, p. 706. 


His fidueialius et plenius committimus vices nostras, quorum 
probitatem et scientiam jugiter experimur. Cum ergo plenae 
Legationis offieium in Imperio Constantinopolitano tibi, cuius 
diseretionem in multis sumus experti, duxerimus committendum, 
ut illud melius et plenius exequaris, recipiendi cessionem episco- 
porum, et transferendi eos, undecunque sint, qui ad sedes alias 
in eodem Imperio constitutas fuerint postulati, liberam tibi 
concedimus auctoritate praesentium facultatem, similiter conce- 
dentes, ut eos, qui pro violenta manuum injectione in latae 
sententiae Canonem inciderunt, secundum Ecclesiae formam 
absolvas. 

Ad haee, cum venerabili fratri nostro, Patriarchae Con- 
stantinopolitano, duxerimus indulgendum, ut ad Ecclesiam Con- 
stantinopolitanam, Patriarchalem videlicet, in qua vel nulli vel 
pauei erant tune temporis canonice instituti, idoneos viros 
assumeret, addito, quod nec carni, nee sanguini acquiesceret 
aliter, quam deceret, sed attenderet merita et scientiam ponde- 
raret, quoniam in omni gente, qui facit justitiam, acceptus est 
Deo; auctoritate tibi praesentium indulgemus, ut, si Patriarcha 
ipse a te commonitus procedere forte neglexerit vel distulerit 
juxta formam indulgentiae sibi datae, tu in eadem Eeclesia, 
quae sicut Ecclesias alias in Constantinopolitano Imperio con- 
stitutas dignitate praecellit, sic debet inter eas personarum non 
tam numero efflorere, de quaecunque natione viros literatos et 


558 Innoc. lil erıst. AD CLERUM ET POPULUM Cr. 


honestos instituas, prout videris expedire, tam in hoe, quam in 
aliis suprascriptis, sublato appellationis obstaculo, processurus. 
Nulli ergo ete. — Datum XIII. Kal. Junii. 


CLIL 
Innocentius II] universo elero et populo in Christiano exercitu apud 
Constantinopolim constituto. 
Mandat, ut super Terre sancte recuperatione Imperatori Constan- 
tinopolitano tribuant au.vilium et consilium. 
A. d. 1205, m. Maio(?). 

Innoc. Il epist. lib. VIII, ep. LXIII ed. Bréquigny T. Il, 
pag. 706, qui de hae et sequenti epistola hec adnotat: ,apographum 
duarum harumce epistolarum, quod ad fidem apographi Conti cum 
ceteris exscribi curaveramus, e manibus nostris, quo casu nescimus, 
excidit, ideoque argumenta hic tantummodo exhibere possumus. 
Verum e schedis nostris, hasce epistolas in autographo Archivii 
Vaticani fol. 19 insertas esse, pro comperto habemus". 


CLIII. 

Innocentius III Patriarchae et universo clero Constantinopolitano. 
Statuit, quod universi praelati conventualium Ecclesiarum apud 
Constantinopolim positarum, cum Ecclesiam Constantinopolitanam 
vacare contigerit, in Ecclesia s. Sophie conveniant ad tractandum 

de electione. 
A. d. 1205, m. Maio(?). 
Innoc. ΠῚ epist. lib. VIII, ep. LXIV, ed. Bréquigny T. Il, 


p. 706 (vid. epist. antecedentem). 
CLIV. 


Confirmatio Pheudorum institutorum per Marinum Geno, Potestatem 
Constantinopolitanum. 
À. d. 1205, die 2. m. Junii. 

Liber Albus fol. 40. Liber Pactorum I, 152”. 

Laurentius de Monacis pag. 142: Post obitum Henrici 
Dandulo populus Venetus existens in Cpoli Potestatem sibi prae- 
fecerat Marinum Geno, itaque (l. ita quod) deinde post ipsum ille 
esset. Potestas, quem Dux Venetiarum cum suo consilio illuc mit- 
teret. Cfr. Le Bret 1. l. I, p. 453. E. Cieogna delle inscriz. 
Venez. IV, 529. 538. 


CoNFIRMATIO FEUDORUM INSTITUTORUM PER Manınum Geno. 559 


In nomine domini nostri Jhesu Christi. Anno domini mil- 
lesimo ducentesimo quinto, secundo die exeunte, mense Junio, 
in festivitate sanetorum apostolorum Petri et Pauli, indietione 
octava. ConsrAwrINoPOLI. 

Dignum atque conveniens esse dignoscitur, et a rationis 
tramite non deviat'), quod, quieumque potestative tam [in] 
Imperio, quam civitate vel castro constitutus fuerit, omnimodo 
debeat pertraetare, quod de augmentatione fuerit loci, cui ipse 
dominari dignoscitur. 

Igitur nos Marinus Geno, Dei gratia Venetorum Potestas in 
Romania ejusdemque Imperii quarte partis et dimidie dominator"), 
una cum judicibus et sapientibus consilii et conlaudatu?) populi 
Venetie et de aliis gentibus, quod nos dedimus de nostris bonis 
in feodo") et recepimus in servitio domini Ducis, etenim Veneti, — 
pertraetantes, quod de magnitudine fuerit et honore tam 
Venecie, quam nostre partis Romanie, statuentes statuimus de 
possessionibus, quas habemus fin] Imperio Romanie, tam in 
Constantinopoli, quam extra Constantinopolim: de hiis, quod 
datum habemus vel darentur, nullus homo audeat alienandum, 
nisi Venetieo. Et qualiseunque persona contra hanc ordinationem 
ire presumpserit, ille, qui acceperit, nichil ei valere debeat; et 
ille, qui dederit, emendare debeat nostro comuni aurum librarum 
quinque. Et hec conlaudationis carta in sua firmitate permaneat. 

Quod ego Marinus Geno, Venetorum Potestas in Romania, 
mmss. 

1 Ego Mareus Dandulus judex mmss. 

1 Ego Johannes Uituri^) judex mmss. 

1 Ego Johannes Barastro judex mmss. 

1 Ego Petrus Michel judex eomuni^) mmss. 





1) deviat LP.; deveniat LA. 


( *) feo mss. 
3) dominatori mss. (O58) Vitturi LP. 
*) eonlaudatus mss. An con- | 6) communis LP. 


laudatione? | 





5360  Coxrınmarıo Fruponum INSTITUTORUM PER Maaıum GENO. 


Ego Marcus Sanudo judex eomuni mmss. 

Ego Johannes Maurocenus conseiliator mmss. 

Ego Leonardus Massario conseiliator mmss. 

Ego Damianus Michel consciliator mmss. 

Ego Leonardus Campolo') camerarius mmss. 

Ego Johannes Gradonico avocatori^) comuni mmss. 
Ego Barchalotus Aldiurando eonestabullo mmss. 
Ego Johannes Martinatio?) mmss. 

Ego Jacopus Gradonico mmss. 

Ego Cardinalis Georgio mmss. 

Ego Marinus Simitecullo*) mmss. 

Ego Michael Urso mmss. 

Ego Petrus Longo mmss. 

Ego Petrus Quirino tt. ss. 

Ego Dominicus Fradello mmss. 

Ego Marinus Fuschari”) mmss. 

Ego Jacobus Pasealigo mmss. 

Ego Petrus Constantus, presbyter et notarius, complevi 


-bo-RoRoBR-B-BR-RR-ERR-R-R-R-R-B-Y 


et roboravi. 

1 Ego Bartholomeus Caput, diaconus et notarius, vidi et 
legi in matre, testis sum in filia. 

+ Ego Johannes Faletro, judex, vidi in matre, testifico 
in filia. 

Ego Dominicus Superaneius®), diaconus et notarius, 
hoe exemplavi anno domini millesimo ducentesimo sexto mensis 
Marcii, sub indietione nona constante, nee minui nee ampliavi, 
sed complevi et roboravi. 

Ego Vivianus, seriptor, notarius et judex domini Henriei 
Romanorum Imperatoris, exemplum hoe extractum de auctentico 
vidi, nee addidi nee minui, nisi quod in eo inveni, ideoque in 


*) Canpolo LP. *) Simiteculo LP. 
*) avocatorio LP. 5) Fuchari LP. 
8) Martinacio LP. *) Superancio LP. 


IxNoc. ΠῚ erıst. Ap Manca. MonTisr. 561 


anno domini M. CC. VIIII, indietione septima, mensis Junii in 
libro isto fideliter exemplavi, et propria manu mea firmavi ac 
s ubseripsi. | 


CLV. 
Innocentius Ill Marchioni Montisferrati. 

Ut defendat et tueatur subjugatum Constantinopolitanum Imperium, 
donec Papa fuerit melius instructus, an id injuria fuerit factum. 
A. d. 1205, m. Septembri (?). 

Innoc. Ill. epist. lib. VIII, ep. CXXXIII ed. Bréquigny T. II 
pag. 768. Cfr. Raynaldus l. c. S. 7. 8. 

Quod inter euras diversas et oecupationes mundanas non 
solum multiplices, sed urgentes, de salute animae tuae sollicitus 
et studiosus existis, prudentiam et devotionem tuam in Domino 
commendamus. Quid enim. (evang. Matth. 16, 26) prodest 
homini, si mundum universum lucretur, animae vero suae 
detrimentum patiatur? Aut quam dabit homo commutationem 
pro anima sua? Frater non redimit, redimet homo? Non dabit 
Deo placationem suam, nec pretium redemptionis animae suae. 
Laborabit in aeternum, et vivet in finem (Psalm. 49, 7. 8. 9). 

Recepimus namque literas tuas per dilectum filium, 
S/ofredum], tituli sanetae Praxedis presbyterum Cardinalem, 
nostro apostolatui praesentatas, quibus nobis intimare curasti, 
quod corde contrito et spiritu sincero ad apostolicae commo- 
nitionis mandatum, spe indulgentiae generalis inductus, votum 
crucis solemniter emisisti, et ad id fideliter prosequendum inten- 
disti semper animum incorruptum. Quod autem illius adolescentis 
suscepisti ducatum, qui fatebatur Constantinopolitanum Impe- 
rium sibi de jure deberi, consilium fuit dilecti filii, P/etri], tituli 
saneti Marcelli presbyteri Cardinalis, apostolieae Sedis Legati, 
nee tam humanum consilium, quam necessitas importuna, quod : 
post Jadertinensis civitatis exeidium ad aequirenda vietualia in 


Romaniam exercitus declinaret. 
Fontes. XII. 36 


562 Inxoc. ΠῚ grrsT. Ap Manca. Moxrısr. 


Verum tu et alii Crucesignati, faeientes de necessitate vir- 
tutem, intendistis in ipsa prineipaliter procurare, ut apostolieae 
Sedi gratum impenderitis et devotum obsequium, et expectatum 
nihilominus Terrae sanctae suecursum; quod ad plenum eon- 
summasse putastis, eum sine sanguinis effusione Regia urbe 
capta et occupatore Imperii effugato, restitutisque in ipsa simul 
patre et filio ad fastigium Imperatoriae dignitatis, fecistis ipsos 
incoactos sacrosanetae apostolicae Sedi, tactis evangeliis, obe- 
dientiam exhibere, Imperiali nobis seripto transmisso ad majorem 
fidei firmitatem, ut, quod ore promiserant, opere adimplerent. 

Cumque vos ad navigandum in Syriam totis viribus para- 
retis, innata Graecorum malitia, juramentis et paetis penitus 
violatis, igne, dolo et toxico iter vestrum, non semel tantum, 
sed saepe nequiter impedivit, et ad occupationem urbis Regiae 
vos in ipsorum perniciem, renitentes et invitos, attraxit. Qua 
sola Dei virtute mirabiliter triumphata, quiequid ex tune, quo- 
cumque modo vel loco, fecistis, voluntarii vel inviti, communi- 
cato cleri vestri eonsilio, semper habuistis in votis, ut per vos 
inobedientiae filii redirent ad obedientiam matris suae, tam 
debitam , quam devotam, et Orientalis Eeclesia, tanquam prin- 
cipale membrum, suo capiti uniretur; quod ut plenius et melius 
posset fieri, apostolicae Sedis consilium, sine quo perit penitus 
opera et impensa, suspensi hactenus expectastis, et adhue con- 
tinuis desideriis expectatis. 

Quia vero signum erucis, prout asseris, suscepisti ad 
delendum tuae maculas juventutis, et quiequid apostaticae labis 
a retroactis temporibus singularitas humana contraxerat , elimi- 
nandum, non ut gravius et licentius sub umbra religionis et 
erucis vexillo peecares, ad examinationis nostrae caleulum 
singula referens, in omnibus et per omnia matris te exponens 
consiliis et mandatis, ita ut, si Romaniae statum et tui moram in 
ea noverimus apostolicae Sedi et Terrae promissionis efficaciter 
expedire, teque per hoe remissionem accipere peccatorum, non 


Ixxoc. Ill erıst. Ap Manca. MexTısr. 563 


abnuis (abnuas?) pericula vel labores ; alioquin, non habito respectu 
ad possessiones et honorificentias, quas obtines affluenter, illud 
tbi potius injungamus, per quod abundantius merearis iram 
supremi judicis declinare: sane per ea, quae superius sunt 
scripta, tacitis videris objectionibus respondisse, quae contra 
Crucesignatos possunt taliter intorqueri. Cum enim vos devo- 
veritis in obsequium erueifixi ad liberandum Terram sanctam 
de manibus paganorum, et sub excommunicationis interminatione 
vobis fuerit inhibitum, ne terras Christianorum invadere vel 
laedere tentaretis, nisi forsan iter vestrum ipsi nequiter impe- 
dirent, aut alia justa et necessaria causa vobis occurreret, 
propter quam, interveniente nostri Legati consilio, aliud agere 
valeretis, vos, nullam in Graecos jurisdietionem aut potestatem 
habentes, a puritate voti vestri temere declinasse videmini, dum 
non contra Sarracenos, sed contra Christianos arma movistis, 
non intendentes ad reeuperandum Hierusalem, sed Constantino- 
polim oeeupandum, terrenas opes coelestibus divitiis praeferendo. 
llludque longe gravius reputatur, quod quidam nee religioni, 
nec aefati, nee sexui pepercerunt, sed fornificationes, adulteria 
et incestus in oculis hominum exercentes, non solum maritatas 
et viduas, sed etiam matronas et virgines Deoque dieatas expo- 
suerunt spureitiis garsionum ; nec Imperiales suffeeit divitias 
exhaurire, aut diripere spolia majorum pariter et minorum, nisi 
. ad Ecclesiarum thesauros, et, quod gravius est, ad ipsarum 
possessiones extenderitis manus vestras, tabulas argenteas de 
altaribus rapientes, violatisque saerariis, ieonas, eruces et reli- 
quias asportantes; ut Graecorum Ecclesia, quantumcumque per- 
secutionibus affligatur, ad obedientiam apostolieae Sedis redire 
contemnat, quae in Latinis non nisi perditionis exempla et opera 
tenebrarum aspexit, ut jam merito illos abhorreat plus quam canes. 

Tu vero contra justitiam et potestatem indebitam, vel potius 
usurpatam, apostolicae Sedis Legati consilium allegasti, tanquam 

35 * 


564 IxNoc. ΠῚ erıst. AD MARCH. MonTisr. 


ex eo vobis lieuerit, cum praefato adoleseente ad restituendum 
sibi Constantinopolitanum Imperium proficisci, quamvis et id 
potueris allegare, quod, eum vos victualium defectus urgeret, 
sine quibus non poteratis votum erucis adimplere, lieuerit vobis 
propter eausam adeo necessariam operas vestras illi locare, qui 
justam eausam prosequi videbatur; praesertim eum per hoe 
intenderetis finaliter ad Terrae sanctae succursum et aposto- 
lieae Sedis augmentum. Cumque pollicitam vobis et debitam 
negaverunt illi mercedem, juramentis et pactis penitus violatis, 
quin etiam armis, igne, dolo et toxico vos saepius attentaverint, 
tanquam in arcto positi, eoacti fuistis, ut contra schismaticos 
et perjuros, debita vobis injuste negantes, exerceretis debitam 
ultionem. Divinum enim videtur fuisse judieium, quod, qui 
tamdiu misericorditer tolerati, et etiam non solum ab aliis, sed 
etiam a nobis studiose commoniti, noluerunt redire ad Ecclesiae 
unitatem, nec ullum Terrae sanctae subsidium impertiri, per 
eos, qui ad utrumque pariter intendebant, amitterent loeum 
et gentem; quatenus, perditis male malis, terra bona bonis 
agricolis locaretur, qui fructum reddant tempore opportuno. 
Quemadmodum legitur in Daniele propheta (2, 20. 21): est 
Deus in coelo, qui revelat mysteria, et mutat tempora, et trans- 
fert regna; ipse dominatur in regno hominum, et cui voluerit, 
dabit illud. 

Vulgaris vero tenet sententia, quod jura regnorum semper 
violenta fuerunt. Quia vero judicia Dei nonnunquam adeo sunt - 
occulta, ut a propheta dicantur: abyssus multa; ita, ut et 
apostolus (Paulus ad Rom. 11, 34. 35) exclamare cogatur: 
o altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! | Quam 
incomprehensibilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus! 
Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus 
fuit? — nos de tam profundo judicio nolentes temere judicare, 
praesertim antequam de veritate negotii plenius instruamur, 
eum et illi potuerint juste puniri propter peccatum, quod 


Innoc. Ill grisT. Ap Manca, MonTisr. 565 


commiserant in Deum, et vos nihilominus eos injuste punire, 
propter odium, quod exercebatis in proximos, si tamen proximi 
sunt dicendi, qui proximare contemnunt, eum et propter justam 
illorum poenam forsan Deus justam dederit vobis mercedem, 
juxta quod dixisse legitur in propheta: quia servisti mihi in 
Tiro, dabo tibi Aegyptum; unde Assur virgam sui furoris 
appellat (Jesaias 10, 5) : illud, omissis dubiis, tibi pro certo duxi- 
mus respondendum, in uno pariter et eodem tam Terrae sanctae, 
quam apostolicae Sedi, necnon animae tuae salubriter consulentes, 
ut sub timore Domini et spe veniae terram divino judicio acquisi- 
tam teneas et defendas, et tenendam ac defendendam aequiras, 
populos tibi subditos in justitia regens, sub pace conservans, 
et religioni eonformans, ita ut ecclesiastica bona restituas 
seeundum propriam facultatem, poenitens et satisfaciens de 
commissis, cum hujusmodi res vix geri potuerit sine piaculari*) 
reatu; quoniam, qui tangit picem, coinquinatur ab ea; firmumque 
geras in voto propositum, ut ad Terrae sanctae succursum, 
eui te principaliter et spiritualiter devovisti, prudenter et poten- 
ter intendas, cum per hane terram illa de facili recuperanda 
speretur. 

Ad haee, cum ad exemplar patrum et fratrum tuorum, qui 
saerosanetam Romanam Eeclesiam de corde puro et conscientia 
bona et fide non ficta revereri semper ac venerari per omnia 
studuerunt, tu nobis et apostolicae Sedi fidelis et devotus existas : 
de plenitudine enim gratiae te reddimus omnino securum, 
seiturum pro certo, quod ea cupimus operari, quoties se nobis 
obtulerit opportunitas, quae ad honorem et profectum tuum 
debeant magnifice redundare. 


Datum ete. 


1) Al. cod. melius piaculi. 


566 Ixxoc. ΠῚ erıst. an BrxzpicT. Lesart. 


CLVI. 
Innecentius Il] B(enedicete), tituli sanctae Susannae Presbytere 
Cardinali, apostolicae Sedis Legato. 
Ut quasdam ordinationes in Ecclesia Constantinopolitana ju.rta 
pactiones factas confirmet. 
A. d. 1205, m. Septembri (7). 

Inno e. Ill epist. lib.VIII, ep. CXXXV ed. Bréquigny T,Il. p.771. 

Licet pactiones, quae de rebus ecclesiasticis inter Francos 
et Venetos factae fuerunt, non sint de jure servandae, sicut 
tamen nos pro servanda concordia inter eos in electione pro- 
cessimus Patriarchae, sie tu in ordinandis Ecclesiis pro eadem 
eausa procedas, ut auctoritate nostra lieite fiat, quod eorum 
temeritate fuit illieite constitutum. Cum enim inter hujusmodi 
pactiones hoe contineatur expressum, ut clerici utriusque partis 
illas Eeclesias debeant ordinare, quae suae parti contigerint, et 
quaedam eeclesiastica beneficia, de communi assensu totius cleri, 
sint quibusdam clerieis transmontanis ad custodiam assignata, 
discretioni tuae per apostoliea seripta mandamus, quatenus ea, 
quae in parte Francorum assignata repereris, eisdem clericis, 
sublato appellationis obstaculo, auctoritate nostra concedas, si 
forte venerabilis frater noster, /Thomas,] Constantinopolitanus 
Patriarcha, monitus diligenter, ea illis non duxerit concedenda; 
quia gratiam, quam Venetis facimus in majori, non decet nos 
Francis in minori negare. 

Datum ete. 

CLVII. 
Blectio Marini Gene in Potestatem Constantinopolitanum pest obitum 
domini Henrici Dandulo. 
A. d. 1205, die 2. mensis Septembris. 

Liber Albus fol. 41 sq. Liber Pactorum I, 154". 

Andreas Dandulus in chronico |. e. p. 334: Sane Vene- 
torum populus in Constantinopoli Marinum Zeno sibi Potestatem 
statuunt; qui ab Henrico, dum a Patriarcha coronandus esset, 
approbationem foederum in captione Imperii factorum suscepit. 


Erectio ManiNI GENO IN POTEST. CP. 567 


Egit de hoc documento Marin T. IV, p. 74: un documento si trova 
nel Codice Trevisaneo enunciato Confirmatio primi Pote- 
statis Cp. per Venetos. 

In nomine domini dei et salvatoris nostri Jhesu Christi. 
Anno domini millesimo ducentesimo quinto, mense Septembris, 
die secundo exeunte, indietione nona. Cowsrawrivopoui. | 

Divine plaeuit maiestati, quod dominus noster Henricus 
Dandulus, Dux Venetie, cum Francorum se prineipibus ac baro- 
nis sociavit, exereitum preparans copiosum, et exiens a civitate 
Venecie Constantinopolim, excellentissimam seilicet urbem, cum 
eisdem prineipibus aplieuit, et potentia dispensante divina jam 
dietam urbem expugnans cepit eam et Imperium Romanie. Et 
divisit jam dietam urbem et*) Romanie Imperium cum predicta 
gente Francorum. Et quarta pars et dimidia ejusdemque Imperii 
Romanie venit in predieti domini Venecie Ducis in (?) portione. 
Prefactus namque dominus noster Henricus Dandulus, dei gracia 
Venecie, Dalmacie atque Chroacie Dux, magni conscili et 
potentie, dominator extitit super jam dietam quartam partem et 
dimidiam ejusdem Imperii, quousque vixit. Post obitum vero 
memorati domini Venecie Ducis populus Venecie, qui tune 
temporis Constantinopoli aderant, copiosa quorum erat ibi mul- 
titudo, in unum convenientes firmiter ordinaverunt, quod exinde 
in antea, queneunque Potestatem vel rectorem dominus Dux 
Venecie eum ordinato conseilio Constantinopoli mitteret vel 
ordinaret, illum Potestatem haberet et rectorem. 

Qui populus, comunicato universorum conscilio, ordinave- 
runt et elegerunt dominum Marinum Geno, elegantem utique, 
sapientem ace nobilem virum, sibi Potestatem et dominatorem 
super quartam partem et dimidiam ejusdemque dieti Imperii. 
Quo principante accesserunt ad eum nobiles et sapientes viri, 
delegati a domino Rainerio Dandulo, filio supraseripti defuncti 
Ducis, vicem patris gerente, seilicet Rogerius Maurocenus, 








1) et addidimus; urbem Rom. Imp. mss. 


568 Erecrid ManiNi GENo iN POTEST. Cr. 


Auserensis') comes, Rogerius Premarinus, Benggietus Gri- 
lioni atque Paulus Quirinus, et querebant, ut ista omnia, que 
superius dieta sunt, et alia sub seripture vineulo anodarentur. 

Igitur nos Marinus Geno, Venetorum in Romania Potestas 
ejusdemque Imperii super”) quartam partem et dimidiam domi- 
nator, cum judicibus et sapientibus conseilii, conlaudacione 
quoque populi Venecie, qui tune temporis Constantinopoli 
aderant, statuentes statuimus ac firmiter ordinamus, ut, quando- 
eunque dominus noster Venecie Dux eum ordinato conscilio 
delegaverit vel ordinaverit aliquem Potestatem Constantinopoli 
aut rectorem, quemeumque ipse miserit vel ordinaverit, illum 
habebimus Potestatem Constantinopolitanum et rectorem. 

Item querebant nobis nostroque conscilio jam dicti Venecie 
legati, quod feuda, que data erant vel darentur de supradicta 
nostra portione, tam ea, que erant infra jam dieta civitate, quam 
extra, alicui non alienarentur, nisi in Veneto, que jam ordinata 
habebamus et scripture vineulo eorroborata. Unde iterum volu- 
mus, quod ea sub eodem scripture vinculo sint anodata, ut ita fiat 
imperpetuum. Et hec conlaudacionis et confirmacionis carta 
maneat in sua firmitate. 

1 Ego Marinus Geno, Venetorum Potestas in Romania, mmss. 

T Ego Johannes Uituri?) judex mmss. 

+ Ego Petrus Michael judex comuni mmss. 

T Ego Johannes Barastro consciliator mmss. 

T Ego Jacobus Mastrorso*) consciliator mmss. 

1 Ego Leonardus Campulo camerarius mmss. 

T Ego Marinus Navigaiosso") mmss. 

1 Ego Bartholomeus Aldiurando conestabullo mmss. 

T Ego Dominicus Zancarolus^) mmss. 


!) Auserensis LA.; Ausere- 3) Uitturi LP. 
nius LP. %) Mastroorso LP. 
*) Addidimus super, coll. anteceden- 5) Navigaioso LP. 
tibus. *) Zancariolus LP. 








Innoc. Il geisT. Ap Tuomam Para. Cr. 569 


Ego Johannes Memo mmss. 
1 Ego Stephanus Suppanieum mmss. 
1 Ego Jacobus Maurocenus mmss. 

Ego Nicolaus Tinto, plebanus sancti Nicolai et nota- 
rius, interfui, complevi et roboravi. 

Ego Vivianus, scriptor, notarius et judex, autenticum 
hujus vidi et legi, nee addidi nec minui, nisi quod in eo inveni, 
ideoque fideliter exemplavi, et propria manu mea firmavi atque 
subscripsi. 

CLVIII. 
Innocentius ΕΠ] (Thoms), Patriarch: Constantinopolitano. 


Ut Henricum, clericum, in canonicum Ecclesiae S. Sophiae recipi 
faciat. 
A. d. 1205, d. 7. m. Septembris. 
Inno e. Ill epist. lib. VIII, ep. CXXXVI ed. Bréquigny T. II, 


pag. 711. 

Cum ad illam Ecclesiam, divina faciente gratia, sis pro- 
motus, quae praesertim temporibus istis literatis clericis indiget 
et honestis, fraternitatem tuam monemus attentius et hortamur, 
quatenus dileetum filium, magistrum Henricum, latorem prae- 
sentium, qui moribus et scientia commendatur, pro reverentia 
beati Petri et nostra ejusque probitatis intuitu in canonicum et 
fratrem Ecclesiae sanctae Sophiae recipias, et assignes in ea 
illi beneficium praebendale. 

Datum VII Idus Septembris. 


CLIX. 
Refutatio elusdem Marini (i. e. Geno, Potestatis Cp.), facta comuni 
Venecie de Chorphu et Durachio et alijs locis Imperij. 
A. d. 1205. Oct. 

Liber Albus fol. 42. Liber Paetorum I, 156. Paucis hoc docu- 
mentum attigit Marin T. IV, p. 86. 

In nomine domini Dei et saluatoris nostri Jhesu Cristi. 
Anno domini millesimo ducentesimo quinto, mense Octobris, 


indictione nona. ConsrawriNoPoni. 


570 Βεευτατιο ManiNI FACTA CoMMUNI VENECIAE DE ConFU ETC. 


Cum aliquid a prineipibus terre communiter ordinatur, 
oportet, ut scripture uineulo anodetur, qua possit ordo rei 
oportuno tempore manifestius recognosci. Igitur nos Marinus 
Geno, Venetorum in Romania Potestas eiusdemque Imperij 
quarte partis et dimidie dominator, cum judicibus et sapientibus 
conseilij et populi conlaudacione, deereuimus, in seripturis 
publicis hoc esse eorroboratum: videlicet quod in diuisione iam 
dicte nostre quarte partis et dimidie eiusdemque Imperij Roma- 
nie, que nobis nostroque comuni habere contingebat tempore, 
quo diuidebamus inter nos Venetos et alios homines, qui uene- 
rant in fidelitate et seruitio domini Venecie Ducis, iam dictam 
quartam partem et dimidiam tocius dieti Imperij — dimisimus 
comuni Venecie prouinciam Dirrachij cum chartolarato Glaue- 
nizi'), et prouineiam Vagenecie, et Corfu cum tota eius insula. 
Hee sunt enim sub Dirrachio, uidelicet Sfinarsa, [cum] charto- 
larato de Glauenitis^), quod chartolaratum potest esse cum 
tribus uel quatuor casalibus, et Ablona?): est catepanikium | 
Vagenetie*), et habet unum chartola[ra]tum de Gliki*) eum alijs 
duabus uillis et duobus agridijs, idem (id est?) paruis casalibus. 
Hee autem omnia suprascripta eomuni Venecie dimissimus, ut 
superius est denotatum, et uolumus, quod supraseriptum comune 
Venecie plenissimam imperpetuum habeat potestatem ad facien- 
dum de his supraseriptis omnibus, quiequid sibi placuerit; et 
hec confirmatio carte maneat in sua firmitate. 

Ego Marinus Geno, Venetorum Potestas in Romania, manu 
mea subseripsi. 

Ego Johannes Gradonico judex mmss. 

Ego Johannes Barastro consciliator mmss. 

85) Glauenitis LP. Est Gl. prope | 


5) 1. e. Aulona Epiri. 


Aeroceraunia Epiriquerenda,coll. | *) De Bagen. vide pag. 472. 
pag. 472 hujus voluminis. ! 5) Glizi LP. Est Glyky portus 
3) Sfinansa, Glauenitis LP. | Epiri. 


Lege Spirnaza. Est is fluvius 
prope Dyrrachium e meridie. 


Conrınmartıo Henrıcı FRATRIS Imp. Cr. 571 


Ego Jacobus Mastrorso') consciliator mmss. 
Ego Leonardus Campulo camerarius mmss. 
Ego Angelus Gassulo eamerarius mmss. 
Ego Leonärdus Gradonico mmss. 

Ego Johannes Memo mmss. 

Ego Dominieus Zancarrolus*) mmss. 

Ego Stephanus Suppanieum mmss. 

Ego Leonardus Urso mmss. 

Ego Leonardus Bosio mmss. 

Ego Nicolaus Tinto, plebanus sancti Nicolai [et ecclesie 
sanete Sophie canonieus in Constantinopoli]?) et notarius, 
interfui, compleui et roboraui. 

CLX. 
Confirmatio partitionis per deminum Henricum, fratrem Imperatoris 
Constantinopelitani, et Marinum. 
A. d. 1205, m. Octobri. 

Liber Albus fol. 43—45. 45—46 (in duplo). Libri Pactoruin 
I, 157; II, 254. Codex S. Marci 228, fol. 4", qui hunc titulum prze- 
mittit: Pactum constitutum a domino Henrico Imperatore et a 
domino Marino Geno Potestate. 

Edidit: Wilkenus in Gesch. der Kreuzzüge T. V (Append. 
p. 8 sq.). Item Nos in Symbolis criticis, Commentat. II, pag. 21 sq. 
Excerpsit Marin T. IV, p. 96 sqq., cuius exemplum sie inscriptum 
fuit: , Pactum, quod fecit dominus Henricus, frater domini Impera- 
toris Constantinopolitani, cum Marino Geno, Potestate Venetorum". 

Noscant omnes tam presentes, quam futuri, quod nos Hen- 
rieus, frater domini Imperatoris Constantinopolitani et mode- 
rator Imperij, et Marinus Geno, Venetorum Potestas in Romania 
et tocius quarti et dimidie eiusdem Imperij dominator: quod 
omnem ordinationem et examinationem factam per partitores, 
qui fuerunt constituti per dominum Balduinum, memorati Imperij 
Imperatorem, et dominum Henricum Dandulum, condam Ducem 


!) Mastroorso LP. 3) et...Constant. in margine LA. 
5) Zancairolus LP. additum. 


572 CoNrinMATIO HENRICI FRATRIS ImP. Cr. 


Venetorum, ac dominum Bonifacium, marchionem Montisferrati, 
ceterosque barones, peregrinos ac omne comune tocius 
exercitus, qui Constantinopolitanum Imperium acquisiuerunt, 
inreuocabiliter confirmamus: 7 

Seilicet quod") tempore illo, eum dominus Imperator per 
Potestatem Venetorum et eius conscilium et per magnates Fran- 
eigenarum in unum se concordauerint, quod dominus Imperator 
ad expeditionem, ad acquisitionem et defensionem Imperij pro- 
eedere debet, tunc omnes milites Imperij, tam Francigene, 
quam Veneti, moniti per supra notatum conseilium, sequi debent 
dominum Imperatorem in expedieione illa, a kalendis Junij usque 
ad festum saneti Michaelis primo uenturi; tali uero ordine, quod 
milites illi, qui propinquiores erunt inimieis, ne forte detrimen- 
tum inde incurrant, non nisi medietas illorum teneantur sequi 
dominum Imperatorem; et si grauiter ab inimieis fuerint infe- 
stati, nemo eorum teneatur accedere ad expeditionem. Et si 
aliqua. prineipalis persona eum exercitu campestri intrauerit 
Imperium ad destruetionem eiusdem Imperij faciendam, tune 
omnes milites tanto plus moram predieti termini cum domino 
Imperatore facere debent, quanto eis per supradictum consci- 
lium fuerit iniunctum. Statutum siquidem fuit, quod omnes 
milites, qui possessionem et feudum habent in Imperio, tam de 
Franeigenis, quam de Venetis, hoe totum, quod suprascriptum 
est ad obseruandum, firmare debent iuramento. 

Dominus uero Imperator omnes alias neecessarias res et 
expensas ad defendendum et manutenendum Imperium statim 
omni tempore facere debet. Insuper etiam, quiequid eidem 
domino Imperatori per supradietum consceilium fuerit consultum 
ad defendendum et manutenendum Imperium, facere debet, 
quia ad hoc perficiendum concessa est ei quarta pars tocius 
Imperij Romanie. 


!) in in altera copia LA. (£). 


ConFirMATıo HENniCI FRATRIS Imp. Cp. 573 


Quodsi totum, quod supraseriptum est, tam per milites, 
quam per dominum Imperatorem non fuerit obseruatum, non 
hae occasione debet dominus Imperator aliquem militem expo- 
liare a possessione sua, nec milites dominum Imperatorem; sed 
eoram iudieibus, qui tempore illo tam per Francigenas, quam 
per Venetos erunt constituti, debet causa uentilari: et secundum 
quod ipsi iudiees iudicauerint, debet ab utraque parte obseruari. 
Dominus siquidem Imperator nemini eontra iusticiam aliquo 
tempore facere debet; et si, quod absit, fecerit, ad amonicionem 
memorati conseilij coram supradietis iudicibus in presentia sua 
satisfacere debet. Debent namque omnes Veneti veniendo, 
stando, eundo et redeundo per totum Imperium Romanie et 
eorum res esse absque omni contrarietate et absque ulla 
dactione. Omnes etiam possessiones et honorificentie, quas 
homines Venetie habuerint et habuerunt in tempore Grecorum 
per totum Imperium Romanie, tam eum seripto, quam sine 

" seripto, et habent ad presens et habere contingerint, tam in spiri- 
tualibus, quam in temporalibus, firme eis et illibate permaneant. 

Nullushomo habens guerram eum comuni Venetie debet esse 
receptus, nee morari in Imperio, donecipsaguerra fuerit pacificata. 

Confirmamus insuper totum scriptum pacti, quod faetum fuit 
et iuratum per memoratum dominum Imperatorem, tune comitem 
Flandrensem, et dom. DucemVenetorum, et dom. Marchionem Mon- 
tisferrati eeterosque barones cum omni comuni exercitus memorati. 

Dominus Imperator hee omnia iuramento affirmare debet. 

Testes sunt omnium suprascriptorum: Gaufredus'), mare- 
scaleus Imperij. Marinus Geno, qui fuerunt de suprascriptis 
partitoribus et examinatoribus, qui hee omnia suprascripta cum 
alijs partitoribus ordinauerunt. 

Actum est hoe Coxsrantisororı in palatio Blachernarum coram 
his testibus: Johanne Faletro, Johanne Maureceno, Marco 


1) Gauffridus LP. II. codex S. Marei. 


574 Cowrıasarıo Hexaıcı raaTRIS lur. Cr. 


Dandulo, Johanne Barastro'), Marino Balaresse*) et Andrea 
Damulino*), Venetis; Conone de Betunia*), protouestiario 
Imperij, Petro de Braehiolo, Manassi de Insula*), maiore coco: 
Maeario*) de saneta Manuil”), panetario*), et Milone Brauano *). 
buticulario ^), Franeigenis''). Mense Oetubris, nona indietione. 

Ego Nicholaus Tinto, plebanus sancti Nicholay et notarius, 
uidi in autenticho suprascriptorum domini Henriei et domimi 
Marini Geno, literis Grecis rubeis subseripto, continentibus in eis 
mense Octubris none indietionis, et ipsorum dominorum sigillis, et 
Gaufredi, marescalei eiusdem Imperij, impresso; testis sum in filia. 

Ego Constantinus, presbiter et notarius, uidi in autentieum 
istorum domini Henrici et domini Marini Geno, litteris Grecis 
rubeis subscripto, continentibus in eis mense Oetubris none 
indietionis, et ipsorum sigillis, et Gaufredi, maresealci eiusdem 
Imperij, impresso; testis sum in filia. 

Ego Bartholomeus Caput"), diaconus et notarius, uidi in 
autenticum istoram dominorum Henrici et Marini Geno, rubeis 
litteris Greeis subseripto, continentibus mense Octubris none 
indictionis, et ipsorum dominorum sigillis, et Gaufredi, maresealei 
eiusdem Imperij, impresso ; testis sum in filia. 

Ego Dominicus Superantius ?), diaconus et notarius, uidi in 
autentieum supra seriptorum domini Henriei et domini Marini 
Leno, litteris Grecis rubeis subseriptis, continentibus in eis 
mense Octubris none indietionis, et ipsorum sigillis, et Gaufredi, 
maresealei eiusdem Imperij; testis sum in filia. 


ἢ Barrastro LP. Il. ι 5) panecatioLP.Il. LA.Z; pene- 
*) Valaresse LP. Il. tario eodex S. Marei. 

*) da Molino LP. Il. cod. S. Marci. %) Brauario LP. I; Brebano 
*) Bethuü LP. ll.; Comone (sic) | LP. Il. codex S. Marei. LA. 2. 


de Petunia codex S. Marei. 19) butt. LP.II cod. S. Marei. LA. $ 
*) Manassis LP. Il; Manesse | *t) Post hane vocem desinuat LP. lI. 
eod. S. Marci. Manasses LA. 2. codex S. Marci. 
*) MaeanoLP.I; MaeharioLP.Il. | !'*) Capite LP. I. 
LA. £. 13) Superantio LP. I. 


*) Ma nail LP.II. eod. S.Marci. LA.ß. 





DB 3.F68 v.12, etc. C.1 
Urkunden zur alteren Handels- 


IL 


3 6105 038 278 5 


STANFORD UNIVERSITY LIBRARIES 
CECIL H. GREEN LIBRARY 
STANFORD, CALIFORNIA 94305-6004 
(415) 723-1493 


All books may be recalled after 7 days 





DATE DUE 


APR 28 2002 





A b ἌΝ 


f 
^ 


XE 
EAN 


apo Fe 
DE 4.4 


$ 
4 


prr 


a 
Pa 
Fr 


(2 


> 


LM 

A 

"vw 
Mur 


M 


$ 


VO 


d 


Us 


Pa FE li 


x 


ar 
d 


τως 


u 


— 


P 


y "ur 


"o 


e. 


u^ 


E 


MOTO 
E jn 
n